Γράμματα από τη Γερμανία

Ποίηση: Φώντα Λάδη
Σύνθεση: 1966
Πρώτη εκτέλεση: 1966, Γιώργος Ζωγράφος, Λυκαβηττός, Α’ Μουσικός Αύγουστος.
Ηχογραφήσεις: 1975, Γιώργος Ζωγράφος, ‘Αννα Βίσση, Γιάννης Θωμόπουλος

Μίκης Θεοδωράκης – Γιώργος Ζωγράφος – Άννα Βίσση

Πρώτη εκτέλεση.

01 Πρόλογος.

Γειά σου μάνα, γεια σου Στράτο

Κίνησε ο Μάης για νά 'ρθει

Χτες τ' απόγευμα στο Αάχεν

Σού 'στειλα

Ο Μήτσος απ' τα Φάρσαλα

Μια ξανθιά απ' το Βιμπάντεν

Στο καφενείο "Ελληνικόν"

Έστειλα στο κόμμα

Ένα δάσος κλάρες

Χτες στη Βίλεμ Στράσε

Βγήκε η ζωή μας στο σφυρί

Έλληνες, Τούρκοι και Ιταλοί

Εμείς οι Έλληνες εργάτες (Προς το Υπουργείο Εργασίας)

Ήρθαν κάτι στρατηγοί. Αφροδίτη Μάνου

Το τραγούδι “Ήρθαν κάτι στρατηγοί” προέρχεται από την δέυτερη έκδοση του δίσκπου το 1975, με τους Αντώνη Καλογιάννης, Αφροδίτη Μάνου.

Απαγορευμένα από τη λογοκρισία της εποχής, κυκλοφόρησαν σε δίσκο 9 χρόνια μετά τη σύνθεση τους.
Τραγούδια:

ΓΕΙΑ ΣΟΥ ΜΑΝΑ ΓΕΙΑ ΣΟΥ ΣΤΡΑΤΟ
ΚΙΝΗΣΕ Ο ΜΑΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ‘ΡΘΕΙ
ΧΤΕΣ Τ’ ΑΠΟΓΕΜΑ ΣΤΟ ΑΑΧΕΝ
ΣΟΥ ‘ΣΤΕΙΛΑ
Ο ΜΗΤΣΟΣ ΑΠ’ ΤΑ ΦΑΡΣΑΛΑ
ΜΙΑ ΞΑΝΘΙΑ ΑΠ’ ΤΟ ΒΙΣΜΠΑΝΤΕΝ
ΣΤΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ»
ΕΣΤΕΙΛΑ ΣΤΟ ΚΟΜΜΑ
ΒΙΛΕΜ ΣΤΡΑΣΕ
ΕΝΑ ΔΑΣΟΣ ΚΛΑΡΕΣ
ΒΓΗΚΕ Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΣΤΟ ΣΦΥΡΙ
ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΟΥΡΚΟΙ ΚΙ ΙΤΑΛΟΙ
ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΡΓΑΤΕΣ

1. ΓΕΙΑ ΣΟΥ ΜΑΝΑ, ΓΕΙΑ ΣΟΥ ΣΤΡΑΤΟ

Γεια σου μάνα, γεια σου Στράτο
κι έχω είδηση καλή,
τώρα δε δουλεύω κάτω,
στη στοά τη σκοτεινή.

Στέλνω μια φωτογραφία,
που ‘βγαλα με τη στολή,
είμαι μπρος στα μεταλλεία
κι άλλοι δυο εργοδηγοί.

Τα φιλιά μου στη Μαρία
και στα άλλα τα παιδιά,
εδώ έχουμε όλο κρύα
και μεγάλη συννεφιά

2. ΚΙΝΗΣΕ Ο ΜΑΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ‘ΡΘΕΙ

Κίνησ’ ο Μάης για να ρθει
κι έχει μεγάλη στράτα,
τι να του πάρω πρώτα μου,
τον ήλιο ή τα μαντάτα!

Πρόφτασέ τον μάνα μου,
μη φύγει μ’ άδεια χέρια,
φόρτωσέ τον με φιλιά
και με καλά χαμπέρια.

Ήρθεν ο Μάης κι από δω,
Μάης κακός και ψεύτης,
μας είπε για το φονικό,
του γέλιου μας ο κλέφτης.

Τέτοιο Μάη, μάνα μου,
άλλο να μη μου στείλεις,
να λέει, πως στην Ελλάδα
μας σκοτώθηκε ο Απρίλης.

3. ΧΤΕΣ Τ’ ΑΠΟΓΕΥΜΑ ΣΤΟ ΑΑΧΕΝ

Ήρθαν κάτι στρατηγοί, κάτι υποστράτηγοι,
για το ΝΑΤΟ είπανε, οι κυράδες λείπανε.
Κι ό,τι μοσχοείπανε, σκυλοβαρεθήκανε,
τις κυράδες βρήκανε και στ’ αμάξια μπήκανε.

4. ΣΟΥ ‘ΣΤΕΙΛΑ

Σου ‘στειλα δυο τρεις στυλούς
και πενήντα μάρκα, έκανα μια τσάρκα,
σούφρωσα δυο Γερμανούς.

Όταν βρεις λίγο καιρό,
περνά απ’ την Ασφάλεια,
πες τους να μου στείλουν το πιστοποιητικό.

5. Ο ΜΗΤΣΟΣ ΑΠ’ΤΑ ΦΑΡΣΑΛΑ

Ο Μήτσος απ’ τα Φάρσαλα
έγινε αρχιγκάγκστερ,
καθαρίζει πέντε – πέντε
και μιλάει γερμανικά.

Ο Μήτσος, το καλό παιδί,
κρυφά πουλάει μαύρη,
έχει γκόμενα μια μαύρη
και μια μαύρη λιμουζίνα.

Ο Μήτσος ξέρει υπουργούς,
κάνει πως δεν μας ξέρει,
δουλειά σε μας δε δίνουνε
και στ’ όνομά του φτύνουνε.

6. ΜΙΑ ΞΑΝΘΙΑ ΑΠ’ ΤΟ ΒΙΣΜΠΑΝΤΕΝ

Μια ξανθιά απ’ το Βισμπάντεν
τους Ρωμιούς τους αγαπάει,
γιατί ξέρουν στο κρεβάτι,
να ‘ναι ντούροι και βαρβάτοι.

Μια καλή απ’ το Βισμπάντεν
τους Ρωμιούς τους αγαπάει,
εδώ και μισό φεγγάρι,
γίναμε τρελό ζευγάρι.

Μια καλή στη μπυραρία
τους Ρωμιούς τους αγαπάει,
πιο πολύ κι από το Χίτλερ,
πιο πολύ κι απ’ το Βισμπάντεν.
7. ΣΤΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ

Στο καφενείο «Ελληνικόν» μαζευόμαστε τα βράδια,
πέντε πέντε στα τραπέζια και διαβάζουμε «Αυγή»,
«Βήμα», «Νέα», «Αλλαγή».

Όποιος θέλει «Ακρόπολη» κι είναι κάτι λίγοι,
τζάμπα τις μοιράζουνε,
ο Κοσμάς τις μάζεψε, να ‘χει να τυλίγει.

Του Καζαντζίδη το καινούργιο,
δε μου το ‘στειλες ακόμα, «το δικό μου πάπλωμα»,
πάρτο και μαζί μ’αυτό στείλ’το Στρώμα σου για δυο

Το δικό μου πάπλωμα,το δικό σου στρώμα,
μην κοροϊδευόμαστε,
θα μας βλέπουν χωριστά, για καιρό ακόμα

8. ΕΣΤΕΙΛΑ ΣΤΟ ΚΟΜΜΑ

Έστειλα στο κόμμα, δέκα μάρκα ακόμα.
Μη γράψουν τ’ όνομά μου,
μόνο τ’ αρχικά μου.

Όχι πως φοβάμαι, -τι εργάτης θα ‘μαι-
για τόσα όμως δεν κάνει
να χαλάν μελάνι.

Τα πολλά σαν πάρτε, τ’ όνομά μου βάλτε,
και πλάνο και τομέα
και με κεφαλαία.

9. ΕΝΑ ΔΑΣΟΣ ΚΛΑΡΕΣ

Ένα δάσος κλάρες
πάνε κι έρχονται στο χωλ,
για το Παλομάρες, το Βιετνάμ και το Ντε Γκώλ.

Τον αχάριστο, τον κλέφτη,
το χωριάτη, τον αλήτη, με τη μύτη τη μεγάλη,
που τους έχει μπει στη μύτη.

Να ‘χα τόσες κλάρες,
θα καθόμουν στο χωριό, θα ‘βγαζα λαδάκι,
δε θα μ’ ένοιαζε ο Ντε Γκωλ.

10. ΧΤΕΣ ΣΤΗ ΒΙΛΕΜ ΣΤΡΑΣΕ

Χτες στην Βιλλεμνστράσσε, πέφτω σ’ ένα Γερμανό,
κάτω απ’ το πέτο είχε αγκυλωτό σταυρό.
Και του λέω, αν είσαι άντρας,
φόρα τον στα φανερά, σαν και τότε στην Ελλάδα,
που χτυπούσες τα μωρά.

Πήξαμ’ από δαύτους, πάνε σ’ ειδικές σχολές,
φτιάχνουνε σημαίες, σταχτοπράσινες στολές.
Και του λέω, πες αλεύρι και τα βρίσκουμε μετά,
ο Μανώλης σε γυρεύεικαι ο Σάντας σε ζητά.

11. ΒΓΗΚΕ Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΣΤΟ ΣΦΥΡΙ

Βγήκε η ζωή μας στο σφυρί,
μας παίρνουν, μας πουλάνε,
στα ξένα χάνετ’ η ζωή,
μας στίβουν, μας πετάνε.

Βγήκι η ζωή μας στο σφυρί,
σ’ Αμερική κι Ευρώπη,
άνθρωποι μας γεννήσανε
και μας πουλάν ανθρώποι.

Για μεροκάματο διπλό
τον ουρανό μας κρύψανε,
δεν έχει φως να ζήσουμε.
Η φτώχεια κει, η νύχτα εδώ,
μάνα, οι τόποι λείψανε
τη μοίρα μας να χτίσουμε.

12. ΕΛΛΗΝΕΣ, ΤΟΥΡΚΟΙ ΚΑΙ ΙΤΑΛΟΙ

Έλληνες, Τούρκοι κι Ιταλοί
πήξανε τη Γερμανία,
λες και κάναν κατοχή
έξω απ’ τη καγκελαρία.

Έλληνες, Τούρκοι κι Ιταλοί
παρατήσαν τους καυγάδες,
σκέφτονται τα σπίτια τους
και τις δόλιες τις μανάδες.

Έλληνες, Τούρκοι κι Ιταλοί
κατεβήκαν σ’ απεργία,
γιατί δύο Ισπανοί
θάφτηκαν στα μεταλλεία.

Πες στον παπα Σταύρο,
προσευχή να κάνει,
πες στο μουεζίνη,
πες και στον ιμάμη.

13. ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΡΓΑΤΕΣ

Εμείς οι Έλληνες εργάτες
που είμαστε στη Γερμανία,
ζητάμε με χαρτόσημο,
να πάψει η κοροϊδία.

Απ’ τα πολλά, που υπόσχεστε,
αφήσαμε γενειάδα,
κάντε κάνα εργοστάσιο,
να ‘ρθούμε στην Ελλάδα.

14. ΚΡΟΥΑΖΙΕΡΕΣ

Χτες τ’ απόγευμα στο Άαχεν
ήρθε κάποιος σοβαρός,
είδε το κακό μας χάλι,
το κουτσό μας το κρεβάτι,
κι είπε, πως θα κάνει κάτι.

Βρε, μανούλα, μη σε νοιάζει
και δεν τρώμε λάχανα,
ξέρουμε, ποιος έχει δίκιο
και ποιος φταίει για όλ’ αυτά.

Σαν και τούτο τον χοντρό,
πέρασαν καμιά ντουζίνα,
έρχονται γι’ αποστολή,
πέντε πέντε κάθε μέρα
και την κάνουν κρουαζιέρα.

Βρε, μανούλα, μη σε νοιάζει
και τους ξέρω τούτους δω,
ξέρω γω, ποιοι μ’ αγαπάνε,
ξέρω γω, ποιους αγαπώ.

Εξορία στη Ζάτουνα Αρκαδίας

Τον πρώτο καιρό το κλίμα και οι συνθήκες δεν τον άφησαν ανεπηρέαστο. Για κάποιους μήνες δεν μπορούσε να παίξει τίποτα στο πιάνο. Ομως μετά άρχισε να παίζει αρχικά τραγούδια του Χατζιδάκι και στη συνέχεια αποφασίζει να συνθέσει δικά του καινούργια τραγούδια. Γιατί δεν έχει σταματήσει να ζει, να ονειρεύεται, να παλεύει. Εκεί γεννήθηκαν λοιπόν οι 10+1 κύκλοι τραγουδιών με τον τίτλο «Αρκαδίες» και άλλα έργα του. Οι αστυνομικοί γίνονται το… κοινό που ακούει για πρώτη φορά αυτές τις μελωδίες του Μίκη. Και βέβαια, παρά τις απαγορεύσεις, με διάφορους τρόπους καταφέρνει να στέλνει μαγνητοταινίες με τα καινούργια έργα του στο εξωτερικό (όπου είχαν καταφέρει να βγουν η Μαρία Φαραντούρη και ο Αντώνης Καλογιάννης με τη λαϊκή Ορχήστρα του).

Ο Κώστας Καζάκος μας μεταφέρει στην εποχή της εξορίας του Μίκη Θεοδωράκη στην Ζάτουνα.

Η ηχογράφηση έγινε στο σπίτι του Ηθοποιού ύστερα από επιθυμία του Μίκη.
– Θέλω να προλογίσει τις Αρκαδίες μου ο Κώστας Καζάκος θα πάς να τον βρεις.
Νίκος Θεοδωράκης

Οι συνθέσεις στην Ζάτουνα. Κώστας Καζάκος.

Αρκαδία Ι. Εκφώνηση. Κώστας Καζάκος.

Αρκαδία ΙΙ. Στον πρόλογο ο Κώστας Καζάκος.

Αρκαδία III. Στον πρόλογο ο Κώστας Καζάκος.

Αρκαδία IV. Κώστας Καζάκος

Πνευματικό Εμβατήριο. 1969. Πρόλογος: Κώστας Καζάκος

Πνευματικό Εμβατήριο. 1969. Επίλογος: Κώστας Καζάκος

Αρκαδία VI. Εκφώνηση. Κώστας Καζάκος.

06 Αρκαδία VII & VIII. Εκφώνηση. Κώστας Καζάκος.

Αρκαδία X Πρόλογος.

Ονομάζομαι Κώστας Στεργίου.

Η Αδελφή μας Αθηνά.

Η αδελφή μας η Αθηνά.

Το Γράμμα της Αθηνάς.

Η Μητέρα του Εξόριστου.

Κώστας Καζάκος.

Απομόνωση

Πολιτικοί Κρατούμενοι Ωρωπού.

Ο Κώστας Καζάκος περιγράφει την σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με την Τρίπολη.

«Σαν πνευματικός δημιουργός, επιτελώντας το λαϊκό λειτούργημά μου, συνέθεσα και εδώ στη Ζάτουνα έξι κύκλους τραγουδιών, που τους ονομάζω “Αρκαδίες”. Αυτά τα τραγούδια που γράφω τώρα όπως εκείνα που θα γράψω και αύριο είναι αφιερωμένα σε σας, δηλαδή σε όλους τους ανθρώπους που πιστεύουν στον άνθρωπο, που πιστεύουν στη ζωή, στο δίκιο, στη δημοκρατία και την ελευθερία και που έχουν τάξει σκοπό της ζωής τους τον αγώνα για την υπεράσπισή τους. Αφιερώνονται ιδιαίτερα στους Έλληνες αγωνιστές της ελευθερίας και τους ξένους φίλους του λαού μας που μας συμπαραστέκονται στον δύσκολο αγώνα μας». Και ολοκληρώνει τον χαιρετισμό του λέγοντας: «Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από τον ανελέητο αγώνα έως την τελική νίκη. Κι ας μην ξεχνάμε ποτέ ότι η λευτεριά δε χαρίζεται, η λευτεριά κερδίζεται. Γεια χαρά».

Χρονολόγιο της εξορίας στη Ζάτουνα (1968–1969)

21 Αυγούστου 1968

Ο Θεοδωράκης μεταφέρεται από τις αρχές της Δικτατορία των Συνταγματαρχών στο απομονωμένο χωριό Ζάτουνα Αρκαδίας.
Το σπίτι στο οποίο εγκαθίσταται βρίσκεται υπό συνεχή αστυνομική επιτήρηση.

Αύγουστος – Σεπτέμβριος 1968

και τα παιδιά τους μεταφέρονται επίσης στη Ζάτουνα.

Στρατιωτική φρουρά βρίσκεται μόνιμα έξω από
το σπίτι.
Οι επισκέψεις απαγορεύονται.
Η αλληλογραφία λογοκρίνεται.

Ο στόχος του καθεστώτος ήταν να τον απομονώσει πλήρως από την πολιτική και καλλιτεχνική ζωή.

Φθινόπωρο 1968

Μετά από άδεια των αρχών μεταφέρεται το πιάνο του στο σπίτι.
Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει μια έντονη δημιουργική περίοδος.

Ο Θεοδωράκης γράφει μουσική καθημερινά, παρά τους περιορισμούς.

Χειμώνας 1968–1969

Η ζωή στη Ζάτουνα είναι δύσκολη:

το χωριό είναι ορεινό και απομονωμένο
οι χειμώνες είναι πολύ σκληροί
υπάρχει συνεχής αστυνομική επιτήρηση.

Παρόλα αυτά ο Θεοδωράκης αποκτά στενή σχέση με αρκετούς κατοίκους του χωριού.

Άνοιξη – Καλοκαίρι 1969

Η διεθνής πίεση για την απελευθέρωσή του μεγαλώνει.

Πολλοί μεγάλοι καλλιτέχνες και διανοούμενοι στην Ευρώπη ζητούν την απελευθέρωσή του και καταγγέλλουν τη χούντα.

22 Σεπτεμβρίου 1969

Οι αρχές απομακρύνουν τη σύζυγο και τα παιδιά του από τη Ζάτουνα.

Ο ίδιος παραμένει μόνος υπό αυστηρότερη επιτήρηση.

26 Οκτωβρίου 1969

Η εξορία στη Ζάτουνα τελειώνει.

Ο Θεοδωράκης μεταφέρεται στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ωρωπός Αττικής, όπου κρατούνταν πολλοί πολιτικοί κρατούμενοι.
Τα έργα που συνέθεσε στη Ζάτουνα

Κύκλοι τραγουδιών σε ποίηση του ίδιου του Θεοδωράκη και μεγάλων ποιητών.
Το έργο εκφράζει:

την απομόνωση
την αντίσταση
την ελπίδα για ελευθερία.

Συμφωνικά και ορχηστρικά έργα

Στη Ζάτουνα συνέχισε να δουλεύει πάνω σε συμφωνική μουσική και ορατόρια.

Πολιτικά τραγούδια της αντίστασης

Πολλά τραγούδια της περιόδου γράφτηκαν κρυφά και βγήκαν στο εξωτερικό.

Τα τραγούδια αυτά έγιναν σύμβολα αντίστασης κατά της χούντας.

Πώς έφευγε η μουσική του από τη Ζάτουνα

Παρότι οι αρχές τον επιτηρούσαν, η μουσική του έφτανε στο εξωτερικό:

μέσω φίλων και επισκεπτών
μέσω κρυφής αλληλογραφίας
με αντιγραφές των παρτιτούρων.

Στο εξωτερικό οι συνθέσεις του εκτελούνταν σε συναυλίες κατά της δικτατορίας.

Η Ζάτουνα σήμερα

Σήμερα η Ζάτουνα Αρκαδίας έχει μετατραπεί σε ιστορικό τόπο μνήμης.

Λειτουργεί το Μουσείο Μίκη Θεοδωράκη Ζάτουνας, όπου εκτίθενται:

χειρόγραφα έργων
προσωπικά αντικείμενα
φωτογραφίες από την εξορία.

Το σπίτι όπου έζησε αποτελεί σημαντικό μνημείο της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Η εξορία του Μίκη Θεοδωράκη στη Ζάτουνα (1968–1969)

1. Πολιτικό υπόβαθρο πριν την εξορία

Μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, η στρατιωτική χούντα απαγόρευσε την πολιτική δράση και τη μουσική του Θεοδωράκη, θεωρώντας τον επικίνδυνο για το καθεστώς.
Ο ίδιος ίδρυσε την αντιστασιακή οργάνωση Πατριωτικό Μέτωπο, γεγονός που τον έφερε στο στόχαστρο της δικτατορίας.

Συνελήφθη και φυλακίστηκε.
Στη συνέχεια τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό στο Βραχάτι Κορινθίας.
Η χούντα αποφάσισε τελικά να τον απομονώσει πλήρως από τον κόσμο.

Έτσι οργανώθηκε η εξορία του σε ένα απομονωμένο ορεινό χωριό.

2. Μεταφορά στη Ζάτουνα (Αύγουστος 1968)

Στις 21 Αυγούστου 1968 χωροφύλακες εμφανίστηκαν στο σπίτι του και του έδωσαν ελάχιστο χρόνο για να ετοιμαστεί. Με συνοδεία αστυνομικών μεταφέρθηκε στη Ζάτουνα, ένα μικρό χωριό της Αρκαδίας, απομονωμένο στα βουνά.

Η επιλογή του χωριού δεν ήταν τυχαία:

ήταν απομακρυσμένο
είχε λίγους κατοίκους
μπορούσε να επιτηρείται εύκολα.

Λίγες μέρες αργότερα πήγαν εκεί η σύζυγός του Μυρτώ Θεοδωράκη και τα παιδιά τους.

3. Οι συνθήκες εξορίας

Ο Θεοδωράκης εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του σε ένα παλιό διώροφο πέτρινο σπίτι στον κεντρικό δρόμο του χωριού.

Η επιτήρηση ήταν πολύ αυστηρή:

το σπίτι φυλασσόταν από χωροφύλακες
υπήρχαν προβολείς τη νύχτα
οι κινήσεις του ήταν περιορισμένες
οι επαφές με ξένους ελέγχονταν αυστηρά.

Στόχος της χούντας ήταν να τον απομονώσει από την πολιτική και πολιτιστική ζωή.

4. Η καθημερινότητα στη Ζάτουνα

Παρά τους περιορισμούς, ο Θεοδωράκης συνέχισε να δημιουργεί.

Η καθημερινότητά του περιλάμβανε:

διάβασμα βιβλίων (κυρίως γαλλικών λόγω λογοκρισίας)
ακρόαση ξένων ραδιοφωνικών σταθμών όπως BBC και Deutsche Welle
σύνθεση μουσικής.

Το πιάνο του μεταφέρθηκε στο χωριό, γεγονός που αποτέλεσε μεγάλο γεγονός για τους κατοίκους, πολλοί από τους οποίους δεν είχαν ξαναδεί πιάνο.

Η μουσική του έγινε για τον ίδιο τρόπος αντίστασης και πνευματικής ελευθερίας.

5. Επικοινωνία με το εξωτερικό

Παρότι απομονωμένος, κατάφερε να στείλει μηνύματα στο εξωτερικό καταγγέλλοντας τη δικτατορία.

Αυτό βοήθησε:

να γίνει διεθνώς γνωστή η δίωξή του
να ενισχυθεί η διεθνής καμπάνια για την απελευθέρωσή του.

Σε μία περίπτωση δημοσιογράφοι της γερμανικής τηλεόρασης κατάφεραν να τον κινηματογραφήσουν κρυφά στη Ζάτουνα, προκαλώντας μεγάλη ενόχληση στις αρχές.

6. Σχέση με τους κατοίκους

Παρά την παρουσία χωροφυλάκων, πολλοί κάτοικοι της Ζάτουνας:

τον συμπαθούσαν
τον βοηθούσαν στην καθημερινότητα
τον αντιμετώπιζαν με σεβασμό.

Η παρουσία του σημάδεψε το χωριό, το οποίο αργότερα θεωρήθηκε σύμβολο αντίστασης στη χούντα.

7. Απομάκρυνση της οικογένειας

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1969, η οικογένειά του απομακρύνθηκε βίαια από τη Ζάτουνα από τις αρχές.

Ο Θεοδωράκης παρέμεινε εκεί υπό περιορισμό μέχρι το φθινόπωρο του ίδιου έτους.

8. Λήξη της εξορίας

Η παραμονή του στη Ζάτουνα έληξε στις 26 Οκτωβρίου 1969.

Στη συνέχεια μεταφέρθηκε σε πιο αυστηρό χώρο κράτησης στο στρατόπεδο του Ωρωπού.

Η διεθνής πίεση από καλλιτέχνες και πολιτικούς τελικά οδήγησε το 1970:

στην απελευθέρωσή του
και στην αναχώρησή του στο εξωτερικό.

9. Η σημασία της Ζάτουνας στην ιστορία

Η εξορία στη Ζάτουνα θεωρείται:

μία από τις πιο δημιουργικές αλλά και δραματικές περιόδους της ζωής του Θεοδωράκη
σύμβολο της πνευματικής αντίστασης στη χούντα.

Σήμερα στο παλιό δημοτικό σχολείο του χωριού λειτουργεί το Μουσείο Μίκη Θεοδωράκη Ζάτουνας, αφιερωμένο στη ζωή και στο έργο του κατά την περίοδο αυτή.

1. Οι χωροφύλακες που άκουγαν κρυφά τη μουσική του

Το σπίτι του Θεοδωράκη φυλασσόταν συνεχώς από άνδρες της χωροφυλακής της Δικτατορία των Συνταγματαρχών.

Στην αρχή η στάση τους ήταν αυστηρή.
Όμως όταν μεταφέρθηκε το πιάνο του και άρχισε να παίζει:

οι φρουροί τον άκουγαν από έξω

πολλές φορές σταματούσαν για να ακούσουν τις πρόβες

κάποιοι μάλιστα του ζήτησαν να παίξει συγκεκριμένα τραγούδια.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, με τον καιρό δημιουργήθηκε μια παράδοξη σχέση σεβασμού ανάμεσα στον εξόριστο συνθέτη και τους φρουρούς του.

2. Το πιάνο που έγινε «γεγονός» για το χωριό

Η άφιξη του πιάνου στη Ζάτουνα ήταν ένα μικρό ιστορικό γεγονός για το χωριό.

Πολλοί κάτοικοι:

δεν είχαν δει ποτέ πιάνο

μαζεύονταν έξω από το σπίτι για να ακούσουν τη μουσική

τα παιδιά στέκονταν στα παράθυρα για να τον παρακολουθήσουν.

Η μουσική του ακουγόταν συχνά σε όλο το χωριό.

3. Οι κρυφές παρτιτούρες που έφευγαν στο εξωτερικό

Παρότι βρισκόταν σε επιτήρηση, ο Θεοδωράκης κατάφερε να στείλει μουσική στο εξωτερικό.

Ο τρόπος ήταν αρκετά ριψοκίνδυνος:

έγραφε τις παρτιτούρες σε μικρά φύλλα

φίλοι ή επισκέπτες τις έκρυβαν σε βιβλία ή ρούχα

οι παρτιτούρες έφταναν σε συνεργάτες του στην Ευρώπη.

Εκεί τα έργα του εκτελούνταν σε συναυλίες κατά της ελληνικής δικτατορίας.

4. Η διεθνής καμπάνια για την απελευθέρωσή του

Η κράτηση του Θεοδωράκη προκάλεσε διεθνή αντίδραση.

Μεγάλοι καλλιτέχνες και διανοούμενοι πίεζαν για την απελευθέρωσή του.
Ανάμεσά τους ήταν και ο Γάλλος συνθέτης Dmitri Shostakovich καθώς και ο συγγραφέας Arthur Miller.

Η πίεση αυτή συνέβαλε τελικά στο να αποφυλακιστεί και να φύγει στο εξωτερικό το 1970.

5. Η ψυχολογική δύναμη της δημιουργίας

Ο ίδιος ο Θεοδωράκης αργότερα έλεγε ότι:

η μουσική ήταν ο τρόπος να νικήσει την απομόνωση.

Στη Ζάτουνα έγραφε συχνά πολλές ώρες την ημέρα.
Η δημιουργία ήταν για εκείνον πράξη αντίστασης απέναντι στο καθεστώς.

6. Η Ζάτουνα ως τόπος μνήμης

Σήμερα στο χωριό λειτουργεί το Μουσείο Μίκη Θεοδωράκη, αφιερωμένο στη ζωή του κατά την περίοδο της εξορίας.

Εκεί υπάρχουν:

φωτογραφίες από τη ζωή του στο χωριό

χειρόγραφα των έργων που συνέθεσε

προσωπικά αντικείμενα της οικογένειας.

Η Ζάτουνα Αρκαδίας θεωρείται πλέον ένας από τους σημαντικούς τόπους μνήμης της αντίστασης στη Δικτατορία των Συνταγματαρχών.

Αποσπάσματα από το ημερολόγιο της Ζάτουνας

1. Για την απομόνωση Σε σημείωσή του περιγράφει το σοκ της μεταφοράς του στο χωριό:

«Μας έφεραν εδώ, σ’ ένα χωριό χαμένο στα βουνά. Σιωπή παντού. Η παρουσία των χωροφυλάκων κάνει την απομόνωση πιο βαριά.»
Το χωριό ήταν μικρό και απομονωμένο και ο ίδιος ένιωθε ότι η χούντα προσπαθούσε να τον εξαφανίσει από τη δημόσια ζωή.

2. Για τη μουσική ως αντίσταση
Σε άλλη σημείωση γράφει:
«Όσο μπορώ να γράφω μουσική, δεν μπορούν να με νικήσουν.»
Η φράση αυτή δείχνει ότι θεωρούσε τη δημιουργία πράξη ελευθερίας και αντίστασης.

3. Για τους κατοίκους του χωριού
Παρότι ήταν εξόριστος, μιλά με συμπάθεια για τους ανθρώπους της Ζάτουνας:
«Οι χωρικοί είναι απλοί άνθρωποι. Με κοιτούν με απορία αλλά και καλοσύνη.»
Αρκετοί κάτοικοι του χωριού του έδειχναν σεβασμό και προσπαθούσαν να τον βοηθήσουν όσο μπορούσαν.

4. Για τα παιδιά του
Σε ιδιαίτερα συγκινητική καταγραφή αναφέρεται στα παιδιά του:
«Το πιο δύσκολο είναι να βλέπω τα παιδιά να μεγαλώνουν μέσα σε αυτή τη φυλακή.»
Η οικογένεια ζούσε μαζί του στο ίδιο σπίτι για μεγάλο διάστημα της εξορίας.

5. Για την ελπίδα
Σε μεταγενέστερη σημείωση γράφει:
«Ξέρω πως η Ελλάδα θα ελευθερωθεί. Η μουσική μου θα επιστρέψει στον λαό.»
Η φράση αυτή δείχνει την πίστη του ότι η δικτατορία δεν θα κρατήσει για πάντα.
Η μυστική κινηματογράφηση στη Ζάτουνα

Το διεθνές ενδιαφέρον

Όταν ο Θεοδωράκης εξορίστηκε στη Ζάτουνα (1968), πολλοί δημοσιογράφοι στην Ευρώπη ήθελαν να δείξουν στον κόσμο:
τις συνθήκες κράτησής του
τη δίωξη των καλλιτεχνών στην Ελλάδα.

Επειδή όμως η χούντα απαγόρευε την πρόσβαση δημοσιογράφων, μια ξένη τηλεοπτική ομάδα αποφάσισε να προσπαθήσει κρυφά.

Η αποστολή των δημοσιογράφων

Μια ομάδα ξένων δημοσιογράφων (κυρίως από γερμανικό τηλεοπτικό δίκτυο) κατάφερε να φτάσει στο χωριό προσποιούμενη τους τουρίστες.

Για να μην κινήσουν υποψίες:
μπήκαν στο χωριό με απλό αυτοκίνητο έκρυψαν την κάμερα προσποιήθηκαν ότι τραβούσαν πλάνα του χωριού.
Κάποια στιγμή κατάφεραν να κινηματογραφήσουν τον Θεοδωράκη έξω από το σπίτι του.

Το μήνυμα του Θεοδωράκη
Κατά τη διάρκεια της σύντομης επαφής τους, ο Θεοδωράκης μπόρεσε να πει λίγα λόγια προς τον κόσμο.

Το βασικό μήνυμα ήταν ότι:
Η Ελλάδα βρίσκεται υπό δικτατορία ο ίδιος είναι φυλακισμένος για τις ιδέες του
η διεθνής κοινότητα πρέπει να πιέσει για δημοκρατία.

Το υλικό αυτό βγήκε σε ευρωπαϊκές τηλεοπτικές εκπομπές και προκάλεσε μεγάλη αίσθηση.

Η αντίδραση της χούντας

Όταν οι ελληνικές αρχές έμαθαν ότι το υλικό μεταδόθηκε στο εξωτερικό: εξοργίστηκαν αύξησαν την επιτήρηση γύρω από το σπίτι του
περιόρισαν ακόμη περισσότερο τις μετακινήσεις του.

Η χούντα φοβόταν ιδιαίτερα τη διεθνή δημοσιότητα, γιατί έπληττε την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό.

Η διεθνής πίεση που ακολούθησε

Το τηλεοπτικό υλικό βοήθησε να δυναμώσει η διεθνής εκστρατεία για την απελευθέρωση του Θεοδωράκη.

Πολλοί γνωστοί καλλιτέχνες συμμετείχαν, όπως:
Dmitri Shostakovich
Arthur Miller
Leonard Bernstein

Η πίεση αυτή συνέβαλε στο να επιτραπεί τελικά στον Θεοδωράκη να φύγει στο εξωτερικό το 1970.

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

01 Τα πρόσωπα του Ήλιου. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

02 Ο δρόμος του φεγγαριού

03 Έχω καιρό να σε δω

10 Αλλιώτικά μίλα μου

11 Ετσι που μου μιλάς

12 Πως με κοιτάς

13 Νυχτώνει

14 Τα πρόσωπα του ήλιου

15 Να 'ρθω εδώ

16 Με το μισό φεγγάρι

17 Της φωτιάς η εποχή

18 Αυτό το δέντρο

20 Η θάλασσα το μεσημέρι

21 01 Τα πρόσωπα του Ήλιου. Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Ποίηση: Διονύση Καρατζά
Σύνθεση: 1986.’Αθήνα-Βραχάτι.
Ηχογράφηση: 1987, Βάνα Βερούτη, Πέτρος Πανδής, Θανάσης Μωραΐτης, Βίκυ Σίμου, ΙΟΥΛΙΑΝΟΣ.
Τραγούδια:
Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ
ΕΧΩ ΚΑΙΡΟ ΝΑ ΣΕ ΔΩ
ΤΟ ΤΡΙΗΜΕΡΟ
ΣΤΑΣΟΥ ΕΔΩ
ΤΟ ΚΡΥΦΤΟ
ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΜΙΛΑΣ
ΤΕΤΟΙΑ ΩΡΑ
ΑΛΛΙΩΤΙΚΑ ΜΙΛΑ ΜΟΥ
ΕΤΣΙ ΠΟΥ ΜΟΥ ΜΙΛΑΣ
ΠΩΣ ΜΕ ΚΟΙΤΑΣ
ΝΥΧΤΩΝΕΙ
ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ
ΝΑ ‘ΡΘΩ ΕΔΩ
ΜΕ ΜΙΣΟ ΦΕΓΓΑΡΙ
ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ Η ΕΠΟΧΗ
Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟ ΜΕΣΗΜΕΡΙ
ΑΥΤΟ ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ

1. Αλλιώτικα μίλα μου

Αλλιώτικα μίλα μου
σκίζοντας τα λόγια σου σε καιρούς ώριμους
πιάνοντας τα χέρια μου στις άκρες των ποταμών
μίλα μου στα μάτια
άφησε τα λόγια για τον χειμώνα τον υγρό
τώρα έχουμε ολόκληρη θάλασσα
και τούτο τον ουρανό που κατεβαίνει απ’ τα βουνά
αλλιώτικα μίλα μου.

2. Αυτό το δέντρο

Το δέντρο έχει έναν άνεμο ωραίο στις ρίζες
κι έχει ονόματα νερών
κλαριά και φύλλα
ονόματα κοριτσιών και αγοριών
ονόματα σωμάτων
αυτό το δέντρο ανοίγει κάθε πρωί
όταν τα παιδιά καθαρίζουν τα όνειρα στους δρόμους
με τα παιχνίδια της βροχής
που τρέφει τις μέρες
κι εγώ σκέφτομαι τις θάλασσες
ανάμεσά τους περνάει ο Θεός
όμορφο παιδί
χαράζοντας τους χρόνους
με το μικρό του δάχτυλο τον Έρωτα.

Γιατί τα δέντρα και τ’ αγόρια ομορφαίνουν στα νερά
γι’ αυτό μαθαίνω θάλασσα και `συ ανθίζεις.

3. Έτσι που μου μιλάς

Έτσι που μου μιλάς
ανοίγεις τα όνειρα περ’ απ’ τα μάτια σου
σε πόλεις ελληνικές και ταξίδια τραγουδιών
στον ήλιο και στο χιόνι
έτσι που μου μιλάς
σταματάς τα νερά
κι ακούω το τρίξιμο του κόσμου.

4. Έχω καιρό να σε δω

Έχω καιρό να σε δω,
τελευταία φορά ήταν στη θάλασσα
που κρέμασες το ένα σου μάτι σε `κείνο το κύμα
να φυλάει είπες τον ουρανό απ’ τον κακό βοριά.

Κι έκανες έτσι το κορμί σου και βρέθηκες στις πέτρες
κι έπιανα εγώ στο νερό υγρά τα λόγια μου
μιας μοναξιάς γεμάτης απόσταση
στο κενό της διαμελισμένης ιστορίας μου.

5. Η θάλασσα το μεσημέρι

Η θάλασσα το μεσημέρι μπαίνει βαθύτερα στα όνειρα
κι οι φωνές των πουλιών τρυγούν στην φαντασία μου μου
πέρα ο κάμπος με τα ρούχα των γυμνών κοριτσιών
ψιθυρίζουν τα φύκια, τρίζουν οι πέτρες
ωραία μουσική φέρνουν οι άντρες απ’ τα καράβια
κι απ’ τις γλυκιές πλαγιές τους οι γυναίκες.

6. Καινούργια μιλάς

Καινούργια μιλάς
καινούργια περπατάς
όμως πάλι ο ήλιος δεύτερος
και `συ λαϊκή χαρά μακρινή.

Πάντα ωραία την αυγή
και κατά το βράδυ πόνος.
Τ’ άλλο μου μισό η θάλασσα
το πρώτο μου αέρας του χειμώνα.

7. Με μισό φεγγάρι

Με μισό φεγγάρι κινάω τη νύχτα
στην άλλη μεριά του κορμιού σου
κι ανακαλύπτω τα εξαίσια θαλασσινά τοπία σου
γι’ αυτό τα χελιδόνια όταν έρχονται στον τόπο μου
γυρεύουνε τη νύχτα τις μασχάλες σου
και το πρωί ανοίγουνε τον ουρανό
ώσπου να καταλάβουνε καλά τι έχουν απ’ τα μάτια σου
να στήσουν τη φωλιά τους στο παράθυρό σου.

8. Νά `ρθω εδώ

Να `ρθω εδώ που ξημερώνεις
το σπίτι μας είναι τούτο το χώμα το αρχαίο
και τα μισά μου λόγια του κόσμου όλου η ομορφιά.

9. Νυχτώνει

Νυχτώνει και ψηλώνουν τα δέντρα
πιάνονται στα κλαριά τα όνειρα
τα λόγια μας στις ελιές μυρίζουν θάλασσα
πλιφ πλαφ πλοφ τα παιδιά γράφουν τις πέτρες στο νερό.

10. Ο δρόμος του φεγγαριού

Σπάζοντας στα δυο τη θάλασσα βγαίνει το φεγγάρι
και ταξιδεύει στο μικρό βοριά
που ξενυχτάει στα μαλλιά σου.

Κι όταν κατέβει χαμηλά στην τελευταία δροσιά σου
κάνει έτσι και τρυπώνει στις γλάστρες σου
ώσπου να μεγαλώσουν τα νερά
και συ να με ζητήσεις.

11. Πως με κοιτάς

Πώς με κοιτάς και γίνομαι άνεμος
στους εφτά δρόμους του νερού.
Οι μέρες είναι παραμύθια
που κατεβαίνουν από το βουνό
και ταξιδεύω μέσα μου με τα μαλλιά σου
ως είσαι η όμορφη στα δυο σου όλα.

12. Στάσου εδώ

Στάσου εκεί σαν το βουνό
να δω πιο καλά τον αποκεί κόσμο σου
ή
στάσου εκεί σαν τη θάλασσα
νά `μαι πιο κοντά στον ήλιο σου
που κρύβεται τ’ απογεύματα
ή
νά `ρθω εγώ σαν το περιστέρι
μακριά απ’ την πλάτη σου
μεσ’ απ’ τα ρούχα σου
στα γλυκά σου μισοφέγγαρα.

13. Τα πρόσωπα του ήλιου

Ποθούσα να δω τα πρόσωπα του ήλιου
πίσω απ’ τις πατημασιές μου στη θάλασσα
σηκωνόταν τότε δυνατός αέρας
κι έσπαγε τον ήλιο σε χρυσά κομμάτια
και τα πόδια μου άνοιγαν κόκκινες πληγές.
Ώσπου να μάθω το νερό
έχασα τον εαυτό μου
κι ώσπου να βρω τον ίσκιο μου
έφευγαν οι μέρες.

14. Τέτοια ώρα

Το καλοκαίρι όταν μαζεύει η μέρα
ανοίγει η θάλασσα την εξαίσια μοναξιά της.
Τέτοια ώρα τα πουλιά αναγνωρίζουν το δέντρο και την πέτρα.
Τέτοια ώρα στη γειτονιά φορούν τη σιωπή τους
και βγαίνουν στα κράσπεδα του χρόνου τους
με δυο βαθιά φεγγάρια στο πρόσωπό τους.

15. Της φωτιάς η εποχή

Όσο είμαι δέντρο δε φοβάμαι τη νύχτα
τη ντύνομαι και περπατώ στους δρόμους
κι αύριο που θά `μαι νερό
θα κατεβαίνεις εσύ στην πατρίδα μου
να βρέχεσαι και να ποτίζεσαι.
Ξέρεις, τα πράγματα είναι αυτά που λες
κι εγώ περνώ στις λέξεις σου
και γίνομαι ένα και `συ και
τούτα τα λόγια άπειρα.

16. Το κρυφτό

Πίσω απ’ τη βροχή έρχετ’ ο ήλιος
πιο μέσα στα μάτια σου
που μεγαλώνουν σαν λουλούδια,
έρχεσαι με τα δέντρα των δρόμων
να σου παίζω εγώ το κρυφτό
να με ξέρεις και να μη με βλέπεις.

Φως γίνομαι στα φύλλα
και βήματα θάλασσας καλοκαιριάτικης
και Κυριακής ώρες αργόσυρτες
που κατοικώ στα μαλλιά σου που μακραίνουν,
ύστερα δεν εκπλήσσεσαι που σου μιλώ
ακουμπάς στον ουρανό και γέρνεις στην καρδιά μου.

17. Το τριήμερο

Το τριήμερο των χεριών σου άρχισε αύριο
μετά τη ματαίωση των γραμμών του σώματος
μετά την ανάσταση των νερών.
Απ’ τον ουρανό κατεβαίνουν περιστέρια και βροχή
τα μαλλιά σου και τα λόγια σου.

ΣΥΜΦΩΝΙΑ Νο 3

02 Τρίτη Συμφωνία. Viva.

03 Ι. Adagio-Presto-Piu mosso-Andante-Andantino-Presto (Η τρελή μάνα)

04 ΙΙ. Allegro moderato-Presto (Η τρελή μάνα)

05 ΙΙΙ. Βυζαντινός Ύμνος Για Τον Πέτρο Της Επον (Adagio-Andante) Βυζαντινοί Ύμνοι Μεγάλης Παρασκευής, Η πόλις

06 IV. Allegro vivace-Poco meno-Tempo primo-Poco meno-Presto-Largo-Andante-Largo (Η τρελή μάνα)

07 Τρίτη Συμφωνία. Viva. Αποφώνηση.

Το έργο βασίζεται στην «ΤΡΕΛΗ ΜΑΝΑ» του Διονυσίου Σολωμού,
μέρος από την «Πόλη» του Κωνσταντίνου Καβάφη και τους τρεις βυζαντινούς ύμνους της Μεγάλης Παρασκευής.
Σύνθεση: 1980- 1981, για σόλο Σοπράνο, Χορωδία και Συμφωνική Ορχήστρα.
Ηχογραφήσεις:
1982 Eterna (DDR)
1984 Plane (Allemagne)
1983 State Philharmonic Orchestra of Moscow, MINOS
Β’ Μορφή
Πρώτη εκτέλεση και ηχογράφηση: Μέγαρο Μουσικής – Μαρκέλα Χατζιάνο, Εθνική Συμφωνική Χορωδία ΕΡΤ. Διεύθυνση: Μίκης Θεοδωράκης

Η τρελή μάνα [ή] Το κοιμητήριο

Τώρα που η ξάστερη νύχτα μονάχους
μας ηύρε απάντεχα,
και εκεί στους βράχους σχίζεται η θάλασσα σιγαλινά.

Τώρα που ανοίγεται κάθε καρδία
στη λύπη, ακούσετε μίαν ιστορία,
που την αισθάνονται τα σωθικά.

Σε κοιμητήριο είναι στημένα
δύο κυπαρίσσια αδελφωμένα
που πρασινίζουνε μες στους σταυρούς.

Όταν μεσάνυχτα καταβουίζουν
οι ανέμοι, αν τα ’βλεπες πώς κυματίζουν,
έλεες πως κράζουνε τους ζωντανούς.

Δύο αδέλφια δύστυχα κοιμούνται κάτου
τον ανεξύπνητον ύπνον θανάτου,
κι έχασε η μάνα τους τα λογικά.

Τα μαύρα! επαίζανε εκεί όπου στέκει
ο πύργος, κι έπεσε τ’ αστροπελέκι,
κι άψυχα τ’ άφησε τα θλιβερά.

Ροδοστεφάνωτα, ασπροεντυμένα,
τα κατεβάσανε αγκαλιασμένα
μέσα εις την ύστερη αλησμονιά.

Δεν άκουες βάβισμα χαμένου σκύλου·
πουλιού δεν άκουες λάλημα, ή χείλου,
ή κλωνοφλίφλισμα να πνέει τερπνά.

Νερομουρμούρισμα οπού αναβρύζει
και τσ’ επιτύμβιες πέτρες δροσίζει
μόλις αντίσκοβε τη σιγαλιά.

Θανής δεν έμνεσκαν άλλα σημεία
πάρεξ του λίβανου η μυρωδία
οπού εχυνότουνε στην ερημιά.

(Η δύστυχη μητέρα έρχεται εκεί τρέχοντας) *
Στέκει, μυρίζεται εις τον αέρα,
και συλλογίζεται —μαύρη μητέρα!— σαν κάτι να ’θελε να θυμηθεί.

Στον τοίχο σύρριζα σκύφτει, κοιτάει,
γλυκολυπούμενη χαμογελάει
κατά τα εντάφια χόρτα πικρά.

Κατά τα σύγνεφα, κατά τ’ αστέρια,
τρεμομανιάζοντας ρίχτει τα χέρια,
και κλαίει και ρυάζεται τρομαχτικά.

Της πέφτουν έπειτα και ληθαργίζει,
και πάλε αρχίναε να τριγυρίζει
το περιτείχισμα πασπατευτά.

Γύριζε, γύριζε, τέλος εμπαίνει
στο σημαντρήριο και τ’ ανεβαίνει
τα ίχνη αλλάζοντας σπουδαχτικά.

Ήτον στην άλαλη τη μοναξία
στρογγυλοφέγγαρη φωτοχυσία,
σαν τη λαμπρόπλαστη πρωτονυχτιά· όμως η δύστυχη,
ξεφρενωμένη, κοιτάζει ολόγυρα τετρομασμένη,
πράχνει τα σήμαντρα, κράζει σφιχτά.

«Γλήγορα ας φύγουνε απ’ τα λαγκάδια
κεια τα φριχτότατα πυκνά σκοτάδια·
αχ! με πλακώνουνε μες στην καρδιά.
»Γλήγορα ας φύγουνε, δεν τα πομένω,
μοιάζουνε, μοιάζουνε με το σχισμένο
ρούχο που σκέπασε τα δύο παιδιά.»

Γκλαν γκλαν τα σήμαντρα της εκκλησίας,
γκλαν γκλαν οι αντίλαλοι της ερημίας
αποκρινόντανε φριχτά φριχτά.
«Από την έρημη Αναφωνήτρα,
που ’ναι εις τους δύστυχους παρηγορήτρα,
είχαν δυο ξέμετρα τα δυο παιδιά·»
τα ’χω στον κόρφο μου και τα φυλάω·
με αυτά τα ξέμετρα θε να μετράω
τα δυο τους μνήματα καθημερνά.»

Γκλαν γκλαν τα σήμαντρα της εκκλησίας,
γκλαν γκλαν οι αντίλαλοι της ερημίας
αποκρινόντανε φριχτά, φριχτά.

«Βραχνό το ψάλσιμο· τα κεριά αχνίζουν·
του νεκροκρέβατου τα ξύλα τρίζουν·
αργά τα σήμαντρα και τρομερά.

«Ναι, ναι, απεθάνανε· μέσα στο σκότο
τα κατεβάσανε —ακούω τον κρότο—
τα κατεβάσανε βαθιά, βαθιά.»

Γκλαν γκλαν τα σήμαντρα της εκκλησίας
γκλαν γκλαν οι αντίλαλοι της ερημίας
αποκρινόντανε φριχτά φριχτά.
«Γιατί τινάζετε πάνω τους χώματα;
Μη, μη σκεπάζετε τα μικρά σώματα
που αποκοιμήθηκαν γλυκά, γλυκά.»

Αύριο θα κόψουμε κάτι λουλούδια,
αύριο θα ψάλουμε
κάτι τραγούδια εις την πολύανθη Πρωτομαγιά.»
Γκλαν γκλαν τα σήμαντρα
της εκκλησίας, γκλαν γκλαν οι αντίλαλοι
της ερημίας αποκρινόντανε φριχτά φριχτά·

γκλαν γκλαν παράδερνε με τα γλωσσίδια,
κι εματαρχίναε, κι έλεε τα ίδια,
ώς οπού εβράχνιασε θανατερά.
* * *
Νά, που δροσόβολη αύρα ξυπνάει,
και ψιθυρίζοντας μοσχοβολάει
από τα αρώματα τα αυγερινά·
στα φύλλα επέρναε και της καρδίας,
σαν τα κινήματα της φαντασίας,
που ζωγραφίζουνε την ευτυχιά·
εκείν’ η δύστυχη τραβάει την άχνα,
βαθιά τα αισθάνθηκε μέσα στα σπλάχνα
αχ! κι εκατέβηκε στην ερημιά.
* * *
Με λύπη εγκάρδια εθεωρούσε
όλα τα μνήματα και τα μετρούσε
με τ’ αργό κίνημα της κεφαλής.

ΣΥΜΦΩΝΙΑ Νο 7 ΕΑΡΙΝΗ

00 Πρόλογος: Νόνη Ιωαννίδου

01 Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

02 Ι. Εαρινή Συμφωνία. Σε ποίηση: Γιάννη Ρίτσου. Ι Adagio. II Poco meno III. Allegro. IV Allegro vivace. V.Mono mosso. VI. Piu mosso. VII. Andante. VIII. Largo.

03 II. Η εκτέλεση της Αθηνάς. Σε ποίηση:Γιώργου Κουλούκη. Ι. Larghetto. II Piu mosso. III Larghetto.

04 III. Το εμβατήριο του Ωκεανού. Σε ποίηση: Γιάννη Ρίτσου. Ι. Andante con mollto II. Allegro. III Tempo I.

05 IV. Η Κυρά των Αμπελιών. Σε ποίηση: Γιάννη Ρίτσου. Ι. Largo.

06 Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Ποίηση: Γιάννη Ρίτσου-Γιώργου Κουλούκη
ΕΑΡΙΝΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ
Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
ΤΟ ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΩΚΕΑΝΟΥ
ΚΥΡΑ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΙΩΝ
Σύνθεση: 1982, Βραχάτι.
Πρώτη Παγκόσμια Εκτέλεση: 19 Μαίου 1981 στα πλαίσια του Διεθνούς Φεστιβάλ Δρέσδης πα¬ρουσία του συνθέτη και του ποιητή.
Συμμετείχαν ή Φιλαρμονική Ορχήστρα της Δρέσδης, η χορωδία της Ραδιοφωνίας του Βερολίνου
Ηχογραφήσεις:
1981 Φιλαρμονική Ορχήστρα της Μόσχας
1985, Συμφωνική Ορχήστρα της Πράγας
1985, Balkantone Bulgaria

1987, Jolanta Courilaite, Ausra Stasiunaite, Sergei Larine. Vladimir Prudnikov, Ακαδημαϊκή Χορωδία Λεττονίας, Κρατική Χορωδία Kaunas Λιθουανίας και Φιλαρμονική Ορχήστρα Μόσχας υπό τη διεύθυνση του Dmitri Kitaenko) ΙOULΙANOS (Greece)

ΕΑΡΙΝΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ
(Γιάννη Ρίτσου)

Ζητώντας το Θεό ζητούσα εσένα
Γεννήθηκα να χαιρετήσω τον ήλιο των ματιών σου.
Τα μαλλιά σου αρωματίζουν τη νύχτα.
Μέσα στη φούχτα της αγάπης χωράει το Σύμπαν.
Το φως κελαηδάει στις φλέβες του χόρτου και της πέτρας.

Κάθε πουλί που βουτάει στο γαλάζιο
μας φέρνει το μήνυμα του Θεού.
Σταθμός του απείρου η καρδιά μας.
Απλώνουμε τα χέρια στον ήλιο και τραγουδάμε.
Ο ήλιος με φωνάζει.
Φεύγει το θέρος μα το τραγούδι μένει.
Άνοιξε το παράθυρο να δεις το Σύμπαν ανθισμένο.
Γεννήθηκα να χαιρετήσω τον ήλιο των ματιών σου
Είμαι ο έναστρος ουρανός του θέρους.
Τούτο το -μαύρα γλυκιά μου μάτια-
Τούτο το καλοκαιράκι
Τούτο το καλοκαιράκι κυνηγούσα ένα πουλάκι
Ας έλθουν οι θύελλες να συντρίψουν
τους καθρέπτες των κήπων.
Στην κόγχη των χειλιών μας εδρεύει το απόλυτο.
Σωπαίνουμε κι ακούμε μες στο γαλάζιο βράδυ
την ανάσα της θάλασσας.
Μια πέτρα θα ραγίσει το γυαλί της σιγής.
Ένα άστρο έπεσε. Κλείσε τα μάτια.
Τόσο βαθύς κι ωραίος τόσο μεγάλος έγινα
απ’ την αγάπη σου
που δε δίνεσαι πια να μ’ αγκαλιάσεις
Βυθίζονται τ’ άστρα στους βυθούς των ματιών σου
κι ανθίζουμε κι εμείς έμπιστοι κι ωραίοι.

Η ζέστα του κορμιού σου με ντύνει τον ήλιο
Το φως των ηγεμονικών μαλλιών σου
σκεπάζει τους ώμους της νύχτας.

Χαρά Χαρά Χαρά
Αγγίξαμε το μέγα άσκοπο που δε ζητά το σκοπό του
ο Θεός πραγματοποιεί τον εαυτό του στο φιλί μας.
Περήφανοι εκτελούμε την εντολή του απείρου.
Στην κόγχη των χειλιών μας εδρεύει το απόλυτο.
Ένα άστρο έπεσε, κλείσε τα μάτια.
Ζητώντας το Θεό ζητούσα εσένα.
Τα μαλλιά σου αρωματίζουν τη νύχτα.

Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
(Γιώργου Κουλούκη)

Είχε χαράξει όταν πήρανε την αδελφή μας Αθηνά για εκτέλεση.
Από βραδύς της δώσαμε κρυφά δυο πορτοκάλια
μα δεν τα ‘φαγε.
Τα φίλησε με τόση λατρεία
σα να ’κρυβαν στο χυμό τους
όλη την Άνοιξη.
Όλα τα ζουμερά νιάτα της γης.
Κι υστέρα τα ’κρύψε μέσα στο στήθος της.
Στου κελιού της την άκρη είχε ζαρώσει
σα φοβισμένο σκυλί ο θάνατος.
Κι αυτή του φώναζε:
«Έλα Τίγρη, Αράπη, Τζακ»
ψάχνοντας να βρει το σκυλίσιο του τ’ όνομα
«Έλα να μυρίσεις τα πορτοκάλια
που έχω μέσα στον κόρφο μου».
Είχε χαράξει.
Με πέντε ριπές κάρφωσαν ένα μεγάλο στήθος
χωρίς να προσέξουν τα πορτοκάλια που χρύσιζαν
Κι ο χυμός τους ανακατώθηκε με το αίμα
Και τα κουκούτσια τους βρήκανε γη τιμημένη
και γιόμισε ο τόπος πορτοκαλιές.
Να κόβεις, να κόβεις και να μη σώνονται
για την ΠΡΩΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ.

ΤΟ ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΩΚΕΑΝΟΥ
(Γιάννη Ρίτσου)

Νυχτερινό λιμάνι -φώτα πνιγμένα στα νερά-
πρόσωπα δίχως μνήμη και συνέχεια
φωτισμένα απ’ τους περαστικούς προβολείς
περαστικών πλοίων
κι ύστερα βυθισμένα στη σκιά του ταξιδιού.
Λοξά ιστία με κρεμασμένες λάμπες
σαν τις ραγισμένες φτερούγες των αγγέλων
που αμάρτησαν.
Οι στρατιώτες με τις κάσκες ανάμεσα στη νύχτα και στο κάρβουνο.
Τραυματισμένα χέρια σαν τη συγγνώμη που έφτασε αργά.

Νυχτερινό λιμάνι – φώτα πνιγμένα στα νερά.
Αιχμάλωτοι δεμένοι στις άγκυρες.
Ένας κρίκος γύρω στο λαιμό του ορίζοντα
κι αλυσίδες στα πόδια των παιδιών.
Θα υποθάλπουμε λοιπόν ακόμη την ανοιχτή πληγή
του ήλιου που αναβρύζει σπόρους λουλουδιών
στην ’ίδια πορεία στην ’ίδια ερώτηση
στις γόνιμες φλέβες
της Άνοιξης που επαναλαμβάνει τους γύρους των χελιδονιών
γράφοντας ερωτικά μηδέν στο ακατανίκητο στερέωμα;
Ποια πληγή δε μας θωρήθηκε ακόμη για να συμπληρώσουμε
του θεού τη θεότητα.

ΘΑΛΑΣΣΑ -ΘΑΛΑΣΣΑ-ΘΑΛΑΣΣΑ

Ακούσαμε το τραγούδι της θάλασσας και δε μπορούμε να κοιμηθούμε.
Μητέρα μη μου κρατάς το χέρι – θάλασσα
θάλασσα στο νου στην ψυχή.
και στις φλέβες μας θάλασσα.

Ανοιχτά κατώφλια στο βήμα της νύχτας.
Χρώματα πρωινά διαλυμένα στα νερά.
Πυρκαγιές δειλινών αχούς ώμους των γλάρων.
Κατάρτια που δείχνουν το άπειρο.
Ανοιχτά κατώφλια στο βήμα της νύχτας
και πάνω απ’ τον ύπνο της πέτρας
μετέωρο κατάφωτο ασίγαστό το τραγούδι της θάλασσας
να μπαίνει απ’ τα μικρά παράθυρα να σχεδιάζει κήπου λάμψεις και
όνειρα
στα νωπά τζάμια και στα κοιμισμένα μέτωπα.
Γυμνοί παλέψαμε στην αμμουδιά το μεσημέρι
πιο πολύ για τ’ αγκάλιασμα παρά για την πάλη
πιο πολύ για την πάλη παρά για τη νίκη,
μονάχα για τη νίκη.
Νυχτερινό λιμάνι φώτα πνιγμένα στα νερά.

ΚΥΡΑ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΙΩΝ
(Γιάννη Ρίτσου)

Κυρά των αμπελιών
που σ’ είδαμε πίσω απ’ το δίχτυ του πευκοδάσους
να συγυρίζεις με το χάραμα
τα σπίτια των αϊτών και των τσομπάνων.
Πάνω στη φούστα σου ο Αυγερινός.
Δυο αγουροξυπνημένες μέλισσες
κρεμούσανε στ’ αυτιά σου σκουλαρίκια
και τα πορτοκαλάνθη σου έφεγγαν
τη μαύρη την καμένη στράτα.

Κυρά μελαχρινή
που η αντηλιά σου χρύσωσε τα χέρια
σαν της Παναγιάς το κόνισμα
πίσω από το χνούδι το σγουρό
σπίθιζε το δροσό της νύχτας
σα να μετάνιωσε λίγο προτού να σβήσει ο γαλαξίας
και δέθηκε γιορντάνι στο λαιμό σου
να χυθεί στη ζεστασιά του κόρφου σου.

Κι ήταν η σιγαλιά πηχτή σα γάλα
και τ’ οργωμένο χώμα ευωδίαζε σαν εκκλησιά
τη μέρα των βαγιώνε.

Κυρά τρανή
κι έβγαινε ο μπιστικός από τον ύπνο του
καθώς που βγαίνει ο κάβουρας απ’ το νερό
στο περιγιάλι
κι αστράφτει το νωπό καβούκι του
γαλάζιο πρωινό με δυο κουκίδες άστρα.

Κυρά τρανή
τι σιγανή της νεραντζιάς η πρώτη καλημέρα
τι σιγανό το βήμα σου κι ανάσα του ψαριού
πλάι στο φεγγάρι.

Ά! τι χρυσάφι αφήνει η αχτίνα
στη σταγόνα της δροσιάς
όταν η Πούλια σου κρεμάει
στο μέτωπο

Τι σιγανό κουβεντολόι του μέρμηγκα
μπροστά στης μαργαρίτας το ξωκλήσι

Ά! τι χρυσάφι αφήνει η αχτίνα
στη σταγόνα της δροσιάς
όταν η Πούλια σου κρεμάει
στο μέτωπο
το εφτάκλωνο κλαδάκι της γαζίας.

Πόση λουλουδόσκονη στριμώχνεται
στης μέλισσας το σώμα για το μέλι.
Πόση σιωπή μες στην καρδιά σου για τραγούδι.

Δω πέρα σμίγει η νύχτα την αυγή
σ’ άτρεμο ρίγος
και σένα τα δυο σου χέρια δετά
γύρω το γόνα της γαλήνης
φέγγουν σάμπως δυο περιστέρια φως
ασάλευτα πάνω απ’ το δάσος.

ΣΥΜΦΩΝΙΑ Νο 4 ΤΩΝ ΧΟΡΙΚΩΝ

Σύνθεση: 1986-1987
Αποσπάσματα από τίς «Ευμενίδες» του Αισχύλου σε μετάφραση του Κ.Χ.Μύρη και τις «Φοίνισσες» του Ευριπίδη σε μετάφραση Γε¬ράσιμου Σπαταλά.
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Αισχύλου ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: Ευριπίδη ΦΟΙΝΙΣΣΕΣ
1987, Κική Μορφονιού (κοντράλτο), Αλέκα Δρακοπούλου (σοπράνο). Λήδα Τασοπούλου (ηθοποιός), Ντάνα Χατζηγεωργίου (τσέλλο), Αθηναϊκή Συμφωνική Ορχήστρα. Χορωδιακό Σύνολο, διεύθυνση ορχήστρας : Λουκάς Καρυτινός. Διεύθυνση χορωδίας : Έλλη Νικολαίδη, Ioulianos-CBS (Greece)

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
ΑΙΣΧΥΛΟΥ «ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ»

ΑΛΤΟ
Και ποιος θνητός δε θα σκιαχτεί
και ποιος τους δε θα σεβαστεί.
όταν ακούσει το θεσμό
που μου ‘ταξαν οι Μοίρες
και τον κύρωσαν οι Θεοί
αρχαίο ιερό θεσμό
που κανείς δεν τολμά ν’ ατιμάσει,
μόλο που διάλεξα να ζω βαθιά στη γη
και στον ανήλιαγο το ζόφο.
ΧΟΡΟΣ
Κοίτα, κοίτα και πάλι, ψάξε παντού
μη σου ξεφύγει κρυφά
ο μητροκτόνος απλήρωτος.
Δες τον! Βρήκε ξανά καταφύγιο
στο άγαλμα τυλίχτηκε της θεάς της αθάνατης
και θέλει να κριθεί για τα χρέη του.
ΑΛΤΟ
Αυτό δε γίνεται! Από τα χάμου δε μαζεύεται
αίμα μητέρας! Αλιά του!
Χύνεται, κυλάει στο χώμα και χάνεται!
ΧΟΡΟΣ
Πρέπει να δώσεις για πληρωμή κόκκινο, ζωντανό
το αίμα του κορμιού σου να ρουφήξω με χαρά
θα χορτάσω τέτοιο άπιωτο ποτό.
ΑΛΤΟ
Θα σε στραγγίζω ζωντανό, κάτω βαθιά
θα σε σύρω στη γη, να πληρώσεις αντίποινα
για τη σφαγή την άκαρδή της μάνας.
Αν κανείς θνητός αμαρτήσει
και δε σεβαστεί θεό, γονιούς αγαπητούς
και ξένο, θα δεις να βρει στην ώρα του
την τιμωρία που του πρέπει.
Ο μέγας δικαστής των θνητών, ο Άδης,
τα πάντα από τον κάτω κόσμο εποπτεύει
με τα κατάστιχα του νου.
ΧΟΡΟΣ
Άκου Μάνα Νύχτα. Μάνα
που με γέννησες και ζώντων και νεκρών
αίματος φόρο το τέκνο
της Λητώς μ ’ ατιμάζει.
μου παίρνει το δειλό λαγό
που θα ’πρεπε μονάχα αυτός
της μάνας του το φόνο να ξεπλύνει.
Γι’ αυτό το θύμα θήραμα
ψάλλω ψαλμό παράφορο,
αλλόκοτο και ξέφρενο
των Ερινυών ύμνο,
χωρίς κιθάρα και χορδές
κόμπος του νου και στέρφος.
Όταν εμφύλιος Άρης
ρημάζει συγγενείς.
τα σπίτια ξεριζώνω
κι ορμάω στο φονιά
και την αποκοτιά του
μέσα στο φρέσκο αίμα του την πνίγω.
Ολελέ μου! Ολελέ μου!
ΣΟΠΡΑΝΟ
Πάθαμε, φίλες, ανάκουστα πάθαμε πάθη.
ΧΟΡΟΣ
Πάθαμε. φίλες, ανάκουστα πάθαμε πάθη.
Ολελέ μου! Ολελέ μου!
ΣΟΠΡΑΝΟ
Ασήκωτα δεινά.
ΧΟΡΟΣ
Ασήκωτα πάθαμε δεινά.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Τρύπησε το δίχτυ!
Λάκισε το θήραμα!
ΧΟΡΟΣ
Ο ύπνος με γονάτισε κι έχασα τη λεία.
‘Ω, Γιέ του Δίας! Εσύ καλύπτεις την κλοπή!
Νέος Θεός! Και στις παλιές θεές πέρασες χαλινάρι!
ΑΛΤΟ
Ήρθε βαρύς ο ψόγος μέσα στ όνειρο
και σαν ηνίοχος τρυπούσε,
με μυτερό κεντρί.
μια την καρδιά και μια τα σπλάχνα.
Σα δήμιος αδάμαστος,
βαρύ το σύγκρυο, βαρύ με μαστιγώνει.
ΧΟΡΟΣ
Τέτοια τολμούν θεοί νεότεροι
που κυβερνούν τα πάντα δίχως ζύγι
θρόνος πασαλειμμένος φόβο
από τα νύχια ως την κορφή
της γης ο ομφαλός. για δες πως πήρε και κρατεί
τη βλοσυρή κατάρα των αιμάτων.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Είναι μάντης…
ΑΛΤΟ
…και μαγάρισε…
ΣΟΠΡΑΝΟ
…το βωμό του ναού του. αυτός.
ΑΛΤΟ
Μοναχός του και αυτόκλητος…
ΣΟΠΡΑΝΟ
…παρά το νόμο των θεών τιμά θνητό
και τ’ αρχαία σύμβολα σβήνει.
ΑΛΤΟ
Με ταπείνωσε μα δε θα σωθεί
ακόμη κι αν κρυφτεί στη γη,
ποτέ του δε θα λυτρωθεί
έχει το φόνο φορτωθεί κι απάνω στ’ άλλο
εκδικητή την κεφαλή θα σπάσει.
Κοντά στο νου! Ιδού, καθαρό ανθρώπου αχνάρι
κυνήγα του βουβού σημείου το νόημα.
Όπως ο σκύλος λαβωμένο ελάφι,
ψάχνω το αίμα του στάλα τη στάλα.
Φούσκωσαν τα πνεμόνια μου απ’ την τρεχάλα
και πλάνταξα σάρωσα κοπαδιαστά την πάσα γη.
χωρίς φτερούγες πέταξα από τον πόντο επάνω
κι από το σκαρί γοργότερη τον πήρα καταπόδι.
Και τώρα κάπου εδώ σιμά θα ζάρωσε
οσμίζομαι ευφρόσυνο ανθρώπου αίμα.
Κοίτα, κοίτα και πάλι, ψάξε παντού
μη σου ξεφύγει κρυφά
ο μητροκτόνος απλήρωτος.
Δες τον! Βρήκε ξανά καταφύγιο
στο άγαλμα τυλίχτηκε της θεάς της αθάνατης
και θέλει να κριθεί για τα χρέη του.
ΑΛΤΟ-ΧΟΡΟΣ
Αυτό δε γίνεται! Από τα χάμου δε μαζεύεται
αίμα μητέρας.
ΧΟΡΟΣ
Αλιά του! Χύνεται! Κυλάει στο χώμα και χάνεται…
ΑΛΤΟ
Πρέπει να δώσεις για πληρωμή κόκκινο, ζωντανό
το αίμα του κορμιού σου να ρουφήξω με χαρά
θα χορτάσω τέτοιο άπιωτο ποτό!
Δόξες σεμνές των ανθρώπων που φτάνουν στα νέφη
λιώνουν βαθιά μες στη γη κι άτιμες σβήνουν.
όταν μαυροντυμένες ορμάμε
και το πόδι κάτω βροντάμε στου φθόνου το χορό.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Θολώνει το μυαλό, τσακίζεται και δεν το νιώθει.
Ζόφος της αμαρτίας τον περιβάλλει
και σέρνει φριχτή καταλαλιά
πως έπνιξε το σπίτι του πηχτό σκοτάδι.
ΧΟΡΟΣ
Από ψηλά πηδώ κι αφήνω βαριά τη φτέρνα
να πέσει στη γη
και τρέχουνε τρεκλίζοντας
συφοριασμένοι.
Είναι γραμμένο για πάντα
εύστοχες, πολυμήχανες
για το κακό μακρόθυμες,
σεμνές κι αμείλικτες.
απόκληρες απ’ τους θεούς.
ΣΟΠΡΑΝΟ-ΧΟΡΟΣ
Και ποιος θνητός δε θα σκιαχτεί
και ποιος τους δε θα σεβαστεί,
όταν ακούσει το θεσμό που μου ‘ταξαν οι Μοίρες
και τον κυρώσαν οι Θεοί
αρχαίο ιερό θεσμό
που κανείς δεν τολμά ν’ ατιμάσει,
μόλο που διάλεξα να ζω βαθιά στη γη
και στον ανήλιαγό το ζόφο.
ΑΛΤΟ
Ούτε ο Απόλλων ούτε της Αθήνας το κύρος
θα σε σώσει θα χαθείς στην καταφρόνια
η ψυχή σου θα ξεμάθει τη χαρά
θα γίνεις δαιμόνων τροφή, σκιά δίχως αίμα.
Δεν απαντάς και φτύνεις τα λόγια μου.
τάμα μου εσύ, που σ’ έθρεψαν για να με θρέψεις;
Θα με ταΐσεις ζωντανός κι όχι σφαγμένος στο βωμό
και θα σε δέσω με τον ύμνο που θ’ ακούσεις.
ΧΟΡΟΣ
Με τους νέους τώρα θεσμούς
θα ‘ρθοϋν τα πάνω κάτω,
αν βασιλέψει το δίκιο τ’ ανόσιο
του μητροκτόνου.
Κάθε θνητός για τέτοια πράξη
θα ’χει το χέρι του αλαφρό
πάθη προσμένουν πολλά
τους γονιούς μας μες στο μέλλον,
όταν τα τέκνα θ ’ ανοίγουν πληγές ζωντανές.
Μια ώρα αρχύτερα κάθε παθός πατέρας.
και κάθε μάνα της νέας οδύνης
θα σέρνουν θρήνο αντιθρήνο.
όταν ο οίκος της Δίκης σωριάζεται χάμω.
Καλός ο φόβος, όταν φρουρός
θρονιάζεται μέσα στο νου.
Καλή κι η φρονιμάδα
μακάρι κι αν βογκάει.
Ποιος θνητός και ποια πόλη
στον κόσμο ετούτο το δίκιο θα σεβότανε,
αν ο τρόμος δε φτερούγιζε μέσα στα στήθια;
ΣΟΠΡΑΝΟ-ΧΟΡΟΣ
Μηδέ της αναρχίας
μηδέ της τυραννίας το βίο
να καταδεχτείς.
Ο Θεός τα πάντα ζυγιάζει στη μέση
κι αλλιώς το καθετί το μετράει.
Μιλώ για τις αναλογίες.
Η Ασέβεια γεννά την ύβρη
κι ο φρόνιμος ο νους το μέσα πλούτος.
Να το ξέρεις στον αιώνα:
Σεβάσου το βωμό της Δίκης.
Από το κέρδος μη θολώσεις
και μ’ άθεο ποδάρι μη
άτιμά το βωμό πατήσεις.
ΑΛΤΟ
Είναι γραμμένο πως στο τέλος θα πληρώσεις.
Να σέβεται καθένας
και πάνω απ’ όλα το γονιό
και να τιμά τον ξένο
που μπαίνει στο κατώφλι του.
Όποιος δε γονατίζει στην ανάγκη
και το δίκιο ποθεί, δε θα διψάσει τη χαρά
και στα βουνά δε θα βουλιάξει
όποιος μ’ αποκοτιά παράνομα
σοδιάζει με τη βία. θα ‘ρθει καιρός
να κατεβάσει τα πανιά.
όταν χτυπήσει το κακό
και σπάσει το κατάρτι.
ΑΛΤΟ-ΧΟΡΟΣ
Φωνάζει και κανείς δεν τον ακούει
μέσα στης δίνης την ταραχή.
ΑΛΤΟ-ΧΟΡΟΣ
Ένας θεός γελά για το θρασίμι
που δε λογάριασε της συμφοράς το δίχτυ.
ΑΛΤΟ-ΧΟΡΟΣ
Και στ’ ανοιχτά δεν πέρασε τον κάβο
χτυπώντας
στης Δίκης τα ύφαλα
τα περασμένα μεγαλεία,
άκλαυτος χάθηκε κι άφαντος.
ΧΟΡΟΣ
Ουαί, νεότεροι θεοί,
τους νόμους τους αρχαίους τους ρημάξατε
και μέσα από τα χέρια τους αρπάξατε.
ΑΛΤΟ
Ατιμασμένη, η μαύρη. γεμάτη χολή
φαρμάκι, φαρμάκι πικρό, χαμό
θα σπείρω σε τούτη τη γη,
τη βαριά ν’ αλαφρώσω καρδιά μου.
ΧΟΡΟΣ
Στο χώμα θα ρίξω
τη στάλα την άγονη
τη φυλλοξήρα, τον σπόρο τον άκαρπο.
ΑΛΤΟ
Η Δίκη, που κάτω θα πέσει
και στίγμα θανάτου στη χώρα θα βάλει.
Στενάζω τι άλλο να κάνω ;
Θα γίνω της πόλης η συμφορά
έπαθαν μεγάλα δεινά.
ΧΟΡΟΣ
όλελέ μου. οι κόρες της νύχτας
και πενθούν τη βαριά τους ντροπή.
ΑΛΤΟ
Εγώ να τα πάθω αυτά, όλελέ μου,
εγώ η παλαιά των ήμερων,
να κατοικώ στη γη σιχαμερή κι ατιμασμένη ;
Ξεφυσάω και μανιάζω
και ξερνάω χολή.
Αλιά μου, Γη. Ποιος μου τρυπά το
στήθος,
ποιος μου κεντά τα σωθικά;
Αφουγκράσου βαθιά. Μάνα μου Νύχτα
τις αρχαίες τιμές μου τις αρπάξανε
με δόλο κι ένα τίποτα με κάναν οι θεοί.
ΧΟΡΟΣ
Εγώ να τα πάθω αυτά. όλελέ μου.
εγώ η παλαιά των ημερών,
να κατοικώ στη γη σιχαμερή κι ατιμασμένη;
Ξεφυσάω και μανιάζω
και ξερνάω χολή.
Αλιά μου. Γη. Ποιος μου τρυπά το στήθος,
ποιος μου κεντά τα σωθικά;
Αφουγκράσου βαθιά. Μάνα μου Νύχτα
τις αρχαίες τιμές μου τις αρπάξανε
με δόλο κι ένα τίποτα με κάναν οι θεοί.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΕΥΡΙΠΙΔΗ «ΦΟΙΝΙΣΣΕΣ»
ΧΟΡΟΣ
Ω βράχε! που λάμψη δίκορφη φωτιάς…
ΑΛΤΟ
Τη θάλασσα της Τύρου παρατώντας
απ’ της Φοινίκης το νησί
έρχομαι κορφολόγημα στο Λοξία
δούλα να μείνω στο ναό του Φοίβου
κάτω απ’ τα κορφοβούνια του Παρνασσού
τα χιονισμένα…
ΧΟΡΟΣ
…σου λαμπ’ η ράχη σου
στις γιορτές του Διονύσου.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Έχω διαβεί με πλοίο το Ιόνιο πέλαγο
σα μάκρυνε από τους κάμπους τους περίβρεκτους
και καρπερούς της Σικελίας ο Ζέφυρος
καβάλα περνώντας του ανέμου τις πνοές
που ’ναι τερπνό κελάϊδισμα
στου τόπου μας τον ουρανό.
ΧΟΡΟΣ
Κι ω κλήμα! π’ ωριμάζεις τ’ άνθη σου
καθημερινά
κι από τα πολυρόγα τσαμπιά σου
στάζεις το κρασί.
ΑΛΤΟ
Για χάρη του Λοξία
μ’ έχουνε διαλέξει μες από τις πρώτες
ομορφιές
κι ήρθα σταλμένη στων Καδμείων τη χώρα
στους ξακουστούς δικούς του Αιγηνορίδη
στου Λάιου εδώ τους πύργους.
ΧΟΡΟΣ
Και σεις σπηλιές, του δράκοντα λημέρια
ΣΟΠΡΑΝΟ
Κι έχοντας την αξία την ίδια που ’χουνε
τα χρυσά ταμένα αγάλματα
στο Φοίβο να γενώ δουλεύτρα τάχτηκα.
Μου λείπει πια στης Κασταλίας τα νάματα
την κόμη μου στολίδι παρθενικό να λούσω
και στου Απόλλωνα τη δούλεψη ν’ αφιερωθώ.
ΧΟΡΟΣ
Και συ βουνίσια βίγλα του θεού…
ΑΛΤΟ
Ω βράχε! που με λάμψη δίκορφη φωτιάς σου
λαμπ’ η ράχη σου στις γιορτές του Διονύσου
ΧΟΡΟΣ
Και συ του χιονισμένου ιερού βουνού τριγυριστή
ΑΛΤΟ
Κι ω κλήμα, π’ ωριμάζεις τ’ άνθη σου καθημερινά
κι από τα πολυρόγα τσαμπιά σου στάζεις το
κρασί.
ΧΟΡΟΣ
Να ζήσω ας ήταν άφοβη
κάτω απ’ τ’ αθάνατο χέρι του θεού
στου Φοίβου
τα μεσόφυλα κοιλώματα
όταν τη Δίρκη αφήσω.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Γιατί μου ’ρθε μπρος στα τείχη
τώρα μανιασμένος ο Άρης
κι εξοργίζει αυτής της χώρας
τους εχθρούς.
ΧΟΡΟΣ
Που να μη φτάσει!
ΣΟΠΡΑΝΟ
Γιατί η θλίψη είναι κοινή στους δικούς
κι αν κάτι η χώρα πάθει
η εφτάπυργη
δικό της κι η Φοινίκη το ‘χει.
ΧΟΡΟΣ
Αλί!
ΑΛΤΟ
Α! μα και παιδιά από την ίδια κερασφόρα
Ιώ πετάγονται
και τον πόνο τους γροικώ.
ΣΟΠΡΑΝΟ-ΑΛΤΟ-ΧΟΡΟΣ
Και πυκνό στην πόλη γύρω
σύγνεφο από σπίθες λάμπει
μάχης φονικής σημάδι.
Που γοργά θα νιώσει ο Άδης.
Πως του Οιδίποδα τους γιους
φέρνει συμφορά κατάρας.
Ω Πελασγικό Άργος
τρέμω την αλκή σου
και τη θεία Δικαιοσύνη
τι δεν κάνει τον αγώνα
τούτον άδικα
την Πατρίδα όποιος ποθεί.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Εδώ πέρα ο Κάδμος ο Τύριος
ήρθε και κατοίκησε
όπου η τετράποδη δαμάλα
χάμου πλάγιασε μονάχη
το χρησμό αληθεύοντας τον.
Κι ο χρησμός όριζε
τόπο σιτοδότη
για να χτίσει εκεί που νερά
δροσοβόλα από ωραία ποτάμια
τρέχουν στα βαθύσπορα χωράφια
κι ολοπράσινα της Δίρκης.
Κι από το Δία εδώ το Διόνυσο
η Σεμέλη μάνα γέννησε
που κισσός στριφτός τυλίγοντας
ενώ ακόμα ήταν βρέφος
με κλαριά ισκιοφόρα
απαλότατα τον σκέπασε.
Κι έτσι οι κόρες κι οι γυναίκες οι Θηβαίες
χορό του στήσανε βακχικό
και ευοί του ψάλλουν.
ΑΛΤΟ
Εδώ δράκος ήταν του Άρη
φύλακας σκληρός, μοβόρος
που χλοερά ρυάκια
και βρύσες φύλαε
και παντού τις κόρες
στριφογύρνα των ματιών.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Μα τον σκότωσε ο Κάδμος
να χεροπλυθεί σαν πήγε
στο κρανίο του βράχο ρίχνοντας
με τα θεριοφάγα μπράτσα
όπως του ’χε πει
η Διογέννητη κι αμήτορη
Παλλάδα.
Και τα δόντια του χάμω έσπειρε
στα βαθύσπορα χωράφια.
Άπο κείνα η γη
πάνοπλους πέταξε άντρες.
Μα ο σκληρός ο φόνος
πάλι με τη μάνα γη τους έσμιξε.
Κι έβρεξε το χώμα μ’ αίμα
που σ’ εκείνες είχε δείξει
το ηλιοφώτιστο τ’ αγέρι.
ΑΛΤΟ
Και το γιο της Πρωτομάνας μας της Ιώς
εσέ τον Έπαφο
γιέ του Δία.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Με τη φωνή μου τη βαρβαρική
σε κράζω.
ΧΟΡΟΣ
Βάρβαρα σ’ επικαλούμαι!
Τρέξε δω σ’ αυτή τη χώρα!
Τη θεμελίωσαν τ’ αγγόνια σου
όπου οι θεές οι διπλονόματες έμεναν.
ΣΟΠΡΑΝΟ-ΑΛΤΟ
Η Περσεφόνη
κι η ακριβή θεά μας
Δήμητρα.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Στείλε τις θεές τις δαδοφόρες.
Κι υπεράσπισε το λαό τούτο.
ΑΛΤΟ
Κι όλα είναι εύκολα
για τους θεούς.
ΧΟΡΟΣ
Ιερέ Δρυμέ δασύφυλλε με τα πολλά τ’ αγρίμια,
Κιθαιρώνα χιονόσκεπε, της Άρτεμης καμάρι.
άμπωτες να μην έτρεφες το τέκνο της Ιοκάστης
το απόπαιδο του σπιτικού, το θάνατο-
γραμμένο Οιδίποδα
του ξακουστού από τις χρυσές περόνες.
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Άμποτε να μην έτρεφες το τέκνο της Ιοκάστης
το απόπαιδο του σπιτικού, το θάνατο-
γραμμένο Οιδίποδα
του ξακουστού από τις χρυσές περόνες.
Κι ας μην είχε ‘ρθει του βουνού το τέρας
η φτερωτή παρθένα
η Σφίγγα η κακοτράγουδη
για συμφορά του τόπου
που ο υπόγειος Άδης έστειλε
δω πέρα στους Καδμείους.
Και που καθίζοντας κοντά στα τείχη
με τα νύχια των τετραπλών της των ποδιών
ανεβάζει στον αιθέρα το άβατο φέγγος
τη γενιά την Καδμογεννημένη.
Και να!
Στων γιών του Οιδίποδα την πόλη και το
σπίτι
άλλο δαιμόνιο φούντωσε.
Τι 6,τι καλό δεν είναι
ποτέ τους δε θα γίνει καλό.
Κι ούτε ποτέ παιδιά θα ’ναι στη μάνα νόμιμα
που ’ρθαν στο φως αμαρτωλά
γιατί από γάμο αιμομίχτου πατέρα γεννήθηκαν.
ΧΟΡΟΣ
Ιερέ Δρυμέ…
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Ω Γη!
ΧΟΡΟΣ
…δασύφυλλε με τα πολλά τ’ αγρίμια.
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Εδώ πέρα γέννησες – εδώ κάποτε γέννησες
βαρβαρικά καθώς άκουσα να λένε στην
πατρίδα μου
του θεριοφάγου δράκου τ’ άλικο χαίτη τη
γενιά
που φύτρωσε απ’ τα δόντια του το καύχημα της Θήβας.
ΧΟΡΟΣ
Κιθαρώνα χιονόσκεπε
της Άρτεμης καμάρι
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Και τ’ Ουρανού κάποτε οι γιοι
στης Αρμονίας το γάμο εδώ ήρθαν
και με του Αμφίωνα τη λύρα και τη φόρμιγγα
τα τείχη σηκωθήκανε της Θήβας.
ΧΟΡΟΣ
άμπωτες να μην έτρεφες το τέκνο της Ιοκάστης
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Και των ποταμών τα δυο τα κάστρα
ανάμεσα στο πέρασμα της Δίρκης
που μπρος απ’ τον Ίσμηνο
τον κάμπο της τον πράσινο
με τα νερά ποτίζει.
ΧΟΡΟΣ
το απόπαιδο του σπιτικού
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Κι η Ιώ η κερατοστόλιστη προμήτορα μας
γέννησε της Θήβας τους Ρηγάδες
ΧΟΡΟΣ
το θανατογραμμένο Οιδίποδα
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Κι ενώ μυριάδες αγαθά
λάβαινε η πόλη τούτη δω
το ’να κατόπι απ’ τ’ άλλο
ΧΟΡΟΣ
τον ξακουστό απ’ τις χρυσές περόνες.
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Τώρα ζωσμένη από στίφη εχθρικά
στον έσχατο τον κίνδυνο έχει φτάσει.
ΧΟΡΟΣ
Ήρθες!
ΑΛΤΟ
Ήρθες φτεροφόρα!
ΣΟΠΡΑΝΟ
Γεννοβόλημα της γης
και της υποχθόνιας Έχιδνας.
ΧΟΡΟΣ
των Καδμείων αρπάχτρα εσύ
ΣΟΠΡΑΝΟ
πολυθάνατη!
ΑΑΤΟ
Πολύβογγη!
ΣΟΠΡΑΝΟ
Κόρη από τη μέση κι άνω.
ΧΟΡΟΣ
Τέρας πολεμόχαρο.
ΑΛΤΟ
Με τ’ αστραφτερά φτερά σου
και τα σαρκοβόρα νύχια
ΣΟΠΡΑΝΟ
Απ’ τα μέρη τα Διρκαία
ΑΛΤΟ
παίρνοντας τους νέους ανάωρα
ΧΟΡΟΣ
με θρηνητικά τραγούδια
ΑΛΤΟ
κι αφανιστική κατάρα.
Στην πατρίδα βόγγους έφερες.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Βόγγους για τους φόνους
και φονιάς ένας θεός.
ΧΟΡΟΣ
Μοιρολογάν οι μητέρες
ΑΛΤΟ
Μοιρολογάν τα κορίτσια
ΣΟΠΡΑΝΟ
Μ’ αναστεναγμούς στα σπίτια
ΧΟΡΟΣ
Κι ένας έπειτ’ απ’ τον άλλον
ΑΛΤΟ
κλάμα απανωτό στο κλάμα
ΧΟΡΟΣ
θρήνο απανωτό σε θρήνους
ΣΟΠΡΑΝΟ
Έσκουζαν μέσα στην πόλη
ΧΟΡΟΣ
θρήνο απανωτό σε θρήνους
ΑΛΤΟ
και τα βογγητά κι οι θρήνοι
ΣΟΠΡΑΝΟ
αντηχούσαν σα βροντή
ΧΟΡΟΣ
κάποιον άντρα απ ’ την πόλη
σαν αφάνιζε
ΑΛΤΟ
η παρθένα η φτερωτή.
ΧΟΡΟΣ
Ήρθε αργότερα σταλμένος
απ’ του Φοίβου τους χρησμούς
ο πολύπαθος Οιδίποδας
στη Θηβαϊκή γη με χαρά
που πίκρα γέννησε.
ΑΛΤΟ
Τι το μητρικό το γάμο
τον αταίριαστο έκανε.
ΣΟΠΡΑΝΟ
Μόλις έφτασε ο δόλιος νικητής
των αινιγμάτων.
ΑΛΤΟ
Κι έτσι μόλυνε την πόλη
ΧΟΡΟΣ
χαίτη πνίγει μες στο αίμα
ΣΟΠΡΑΝΟ
ρίχνοντας σ’ ανίερη μάχη
ΑΛΤΟ
ο τρισάθλιος με κατάρες
τα παιδιά του.
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Μα θαυμάζω!
ΧΟΡΟΣ
Ώ ναι, θαυμάζω!
ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Κείνον που να σκοτωθεί
έτρεξε για την πατρίδα!
Κι άφησε στον Κρέοντα θρήνους
για να κάνει νικηφόρες
τις εφτάπυργες τις πύλες.
Ας γινόμουν τέτοια μάνα
με καλά παιδιά. Παλλάδα μου.
που του δράκου εσύ το φόνο
μηχανεύτηκες με πέτρες
κι έκαμες σ’ αυτή τη χώρα
δαιμονοστάλακτος να πέσει
αρπάχτρα οργή.

Επιβάτης

Επιβάτης. Μαργαρίτα Ζορμπαλά. Κώστας Τριπολίτης. Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Επιβάτης

Επιβάτης. Μαργαρίτα Ζορμπαλά. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Σαν Να Μην Έζησα Ποτέ

Στη Νύχτα Σου Δοσμένος

Ποίηση: Κώστα Τριπολίτη
Σύνθεση: 1981,’Αθήνα-Παρίσι.
Ηχογράφηση: 1981, Μαρία Φαραντούρη, Minos
1981, Μαργαρίτα Ζορμπαλά
Τραγούδια:
ΕΠΙΒΑΤΗΣ
80
ΜΕ ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΟ
ΤΩΡΑ
ΑΠΟΣΤΗΜΑ
ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΜΟΥ
ΟΛΟΙ
ΚΥΡΙΑΚΕΣ
ΑΝ
ΣΤΗ ΝΥΧΤΑ ΣΟΥ ΔΟΣΜΕΝΟΣ
ΣΑ ΝΑ ΜΗΝ ΕΖΗΣΑ ΠΟΤΕ
ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΕΔΩ

1. ΕΠΙΒΑΤΗΣ

Επιβάτης στην εξουσία αυτού του κράτους
που τα κάγκελά του χτίζει
υπογράφοντας θανάτους.
Επιβάτης στην υστερία αυτού του τόπου
που τα κόκαλα τσακίζει
και τα όνειρα του ανθρώπου.

Έβγαλα εισιτήριο
στο γήπεδο και στο νοσοκομείο
έβγαλα εισιτήριο στο κρατητήριο.
Έβγαλα εισιτήριο
σαν επιβάτης…
στη χώρα αυτή που τρώει τα παιδιά της.

Επιβάτης στην υποψία αυτή του πλήθους
που ζωές υποστηρίζει
ανατρέποντας τους μύθους.
Επιβάτης στη γεωγραφία αυτού του τόπου
που νεκρούς υπερασπίζει
στις φωτιές της λεωφόρου.

2. ‘80

Ο καιρός να με πονάει
κι η ζωή με προϊόντα
μ’ έναν ενισχυτή Ακάι
και πεντακοσάρα Χόντα
πες μου ποιος μας κυβερνάει
στη δεκαετία του ογδόντα.
…Ζούμε λάθος κι από σπόντα.

Μια ανάπηρη εξουσία
τουφεκίζει τις βδομάδες
σε αργή αυτοκτονία
να τραβάει τις Ελλάδες
του θανάτου η συντεχνία
λίγο πριν το δυο χιλιάδες
…τα χαντάκια τώρα τά ‘δες.

3. ΑΦΙΕΡΩΜΑ
(ΜΕ ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΟ)

Με σημαία και περίστροφο
θαμμένα στο συρτάρι
πήρες ένα δρόμο αντίστροφο
απ’ ό,τι έχω πάρει.

Πράγματα κρυφά κι ακατάλληλα
τώρα δε σου λέω
πήγαινε μ’ εμένανε παράλληλα
κι άσε εγώ να φταίω.

Με καινούριο τώρα επίθετο
κι άλλη ενδυμασία
πήρες ένα δρόμο αντίθετο
και είσαι εξουσία.

4. ΤΩΡΑ (ΟΤΕ)

Γύρεψα θάλαμο του ΟΤΕ
να σε ειδοποιήσω
όμως δεν πρόλαβα ποτέ…
κι όλα με πήγαν πίσω.

Τώρα, χωρίς πληροφορία στη ζωή σου
στα προηγούμενα τα λόγια μου βασίσου.

Βρήκα το θάλαμο αργά
τα σύρματα κομμένα
τ’ ακουστικά του σιωπηλά…
είναι αργά για μένα.

5. ΑΠΟΣΤΗΜΑ

Γίνεται η αγάπη σου αμπούλα φαρμακερή
και τη χρειάζομαι
αδιάβροχο μες στη βροχή για να σκεπάζομαι.
Γίνεται η αγάπη σου ανακωχή.

Και την πληρώνω με φόρους και με πρόστιμα
και με της ζωής μου το απόστημα.
Γίνεται η αγάπη σου επέμβαση χειρουργική
ανάγκη απόλυτη
διαδήλωση ορμητική, οργή ξυπόλυτη.
Γίνεται η αγάπη σου ανατροπή.

6. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΜΟΥ

Το τραγούδι μου σε κάνει να θυμάσαι
χίλια πράγματα
ανακρίσεις, χειρουργεία κι οδοφράγματα.

Το τραγούδι μου γυρεύει εσένα
για να ειπωθεί
ζητάει νεύρα και καρδιά για να σωθεί.

Το τραγούδι μου γυρεύει να ποτίσει
τις ορμόνες σου
για να βρεις τον εαυτό μου στις οθόνες σου.

7. ΟΛΟΙ

Μ’ έχουν πάρει από πίσω περιπολικά
και μαντρόσκυλα στο δρόμο μου γαβγίζουν
την καρδιά μου τη χρεώνουν άχρηστα υλικά
κι όλο νάιλον αγάπες μου χαρίζουν.

Τούτη η νύχτα ποτισμένη βιτριόλι
και τα κάγκελα ριγμένα καταγής
ό,τι βλέπουμε απόψε μην το πεις
…τό ‘χουν δει και τό ‘χουν μάθει απόψε όλοι.

Μ’ έχουν πάρει από πίσω περιπολικά
κάπου εδώ η σχιζοφρένεια σταθμεύει
ό,τι έχουμε αγαπήσει παθολογικά
από ξένο μισθοφόρο κινδυνεύει.

8. ΚΥΡΙΑΚΕΣ

Με φθηνό ποδόσφαιρο οι Κυριακές
και κασέτες…
σαν επίδεσμος επάνω σε πληγές
…ξέχασέ τες.
Κυριακές τη μια πάνω στην άλλη
φωτογράφισα
τον καιρό στο τέρμα να με βγάλει
μόνο άφησα.

Μ’ ένα ρούχο επίσημο η Κυριακή
και κολώνια…
σαν θερμόμετρο σε άρρωστο κορμι
…από χρόνια.

9. ΑΝ

Κι αν απόψε το τραγούδι π’ αγαπάς
δεν τ’ αφήνεις μοναχό να σ’ οδηγήσει
το σκαλί αυτό που τώρα ακουμπάς
αύριο θα τό ‘χεις πριονίσει.

Κι αν απόψε της καρδιάς σου δε νοιαστείς
ν’ αναλύσεις την κρυμμένη σημασία
θά ‘σαι αύριο φτηνός διαχειριστής
σε μια ξένη εξουσία.

Κι αν αυτό το παραμύθι π’ ακούς
δεν τ’ αφήνεις μιαν αλήθεια να γυρέψει
θά ‘χεις κάνει ένα κόσμο σαν κι αυτούς
κι όλα θα τα έχεις καταστρέψει.

10. ΣΤΗ ΝΥΧΤΑ ΣΟΥ ΔΟΣΜΕΝΟΣ

Τα βράδια να οπλοφορείς
με την καρδιά γεμάτη
με δυναμίτη στο κορμί
και πυροβόλο μάτι…

Κι έτσι στη νύχτα σου δοσμένος
σπουδαία πράγματα ν’ ακούς
και νά ‘σαι πάλι προδομένος
με σκοτεινούς μηχανισμούς.

Τα βράδια να παρατηρείς
με φλέβα οπλισμένη
να δεις τι γίνεται εδώ
και τι σε περιμένει…

11. ΣΑΝ ΝΑ ΜΗΝ ΕΖΗΣΑ ΠΟΤΕ

Σα να μην έζησα ποτέ
σαν έμβρυο μέσα στη φιάλη
με τη ζωή μου στη μασχάλη
θα τριγυρνάω στα στενά.

Σα να μην έζησα ποτέ
Dunhill και Ronson και Cartier
δεν βρίσκω θέση να χωρέσω
Mobil, Jaguar και Esso.

Σα να μην έζησα ποτέ
σα ν’ αποκλείστηκα στη νύχτα
φθαρμένα όνειρα για λύτρα
θα κουβαλάω στα στενά.

12. ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΕΔΩ

Τα σύνορα εδώ
είναι μονάχα οι φυλακές
και τα ψυχιατρεία.
Τα σύνορα εδώ
είναι μονάχα οι εκκλησίες
και τα στενά σχολεία.

Τα σύνορα εδώ
είναι μονάχα τα γιαπιά
κι οι θάλαμοι του ΙΚΑ.
Τα σύνορα εδώ
είναι αυτά που μου ζητάς
και που ποτέ δεν βρήκα.

…και τούτο το τραγούδι
έχει γραφτεί
σαν μια ανάκριση νυχτερινή.

Ένας όμηρος

Ένας όμηρος. Εκφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Εισαγωγή.

Ηταν 18 Νοέμβρη.

Τό γελαστό παιδί.

Δέν εχει η γη κι ο κόσμος θέση.

Ανοιξε λίγο τό παράθυρο.

Δέν εχει θέση η γη.

Διαβάζεις στήν Αγία Γραφή.

Τόν Σεπτέμβριο θυμάμαι.

Θά σου δώσω ενα τόπι χρυσό.

Θά σου στείλω μάνα.

Θές νά ζεις απ' τίς γυναικες.

Δέν παίρνει εδω κανείς.

Ειμαι Αγγλος νιός καί τυχερός.

Λατρεύω τόν Σωτήρα μου.

Τό γελαστό παιδί.

Της κόλασης καμπάνες.

Ποιός δέν μιλά γιά τή Λαμπρή.

Ένας όμηρος. Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Ποίηση: Brendan Behan – μετάφραση Βασίλη Ρώτα
Σύνθεση: Οκτώβρης 1961, Παρίσι.
Πρώτη παρουσίαση του θεατρικού έργου: Απρίλιος του 1962 στο Κυκλικό θέατρο του Λ.Τριβιζά.
Σκηνοθεσία Λεωνίδα Τριβιζά, σκηνικά-κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη.
Πρώτη ηχογράφηση: 1962, Ντόρα Γιαννακοπούλου, (ΤΟ ΓΕΛΑΣΤΟ ΠΑΙΔΙ), Δημήτρης Φάμπας (κιθάρα),
Ολοκληρωμένη ηχογράφηση:
1962, Μίκης Θεοδωράκης, Lyra
Εξώφυλλο: ξυλογραφία του Α. Τάσσου.
1962, Μίκης Θεοδωράκης, Pathe-Marconi
1962, Μίκης Θεοδωράκης, Polydor
1972, Μαρία Φαραντούρη, Pathe-Marconi
Τραγούδια:
ΗΤΑΝ 18 ΝΟΕΜΒΡΗ
ΤΟ ΓΕΛΑΣΤΟ ΠΑΙΔΙ
ΑΝΟΙΞΕ ΛΙΓΟ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ
ΔΕΝ ΕΧΕΙ Η ΓΗ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΘΕΣΗ
ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΘΕΣΗ Η ΓΗ
ΔΙΑΒΑΖΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ
ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ ΘΥΜΑΜΑΙ
ΘΑ ΣΟΥ ΔΩΣΩ ΕΝΑ ΤΟΠΙ ΧΡΥΣΟ
ΘΕΣ ΝΑ ΖΕΙΣ ΑΠ’ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
ΕΙΜΑΙ ΑΓΓΛΟΣ ΝΙΟΣ ΚΑΙ ΤΥΧΕΡΟΣ
ΛΑΤΡΕΥΩ ΤΟ ΣΩΤΗΡΑ ΜΟΥ
ΘΑ ΣΟΥ ΣΤΕΙΛΩ ΜΑΝΑ
ΔΕΝ ΠΑΙΡΝΕΙ ΕΔΩ ΚΑΝΕΙΣ
ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗΣ ΚΑΜΠΑΝΕΣ
ΠΟΙΟΣ ΔΕ ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΛΑΜΠΡΗ

1. ΗΤΑΝ 18 ΝΟΕΜΒΡΗ

Ήταν 18 Νοέμβρη
πέρα στο Μακρούν μπροστά
φτάσαν ταχτικοί χακένιοι
με τα μεταγωγικά

Τα παιδιά τους καρτερούσαν
του στρατού λαϊκού
και με τις χειροβομβίδες
τους εκάμαν τ’αλατιού

2. ΤΟ ΓΕΛΑΣΤΟ ΠΑΙΔΙ
(από το μουσικό θέμα της
κινηματογραφικής ταινίας «Ζ»)

Ήταν πρωί του Αυγούστου
κοντά στη ροδαυγή
βγήκα να πάρω αέρα στην ανθισμένη γη
βλέπω μια κόρη κλαίει σπαραχτικά θρηνεί
σπάσε καρδιά μου εχάθη το γελαστό παιδί

Είχεν αντρεία και θάρρος και αιώνια θα θρηνώ
το πηδηχτό του βήμα το γέλιο το γλυκό
ανάθεμα την ώρα κατάρα τη στιγμή
σκοτώσαν οι εχθροί μας το γελαστό παιδί

Μον’ να ‘ταν σκοτωμένο
στου αρχηγού το πλάι
και μόνον από βόλι Εγγλέζου να ‘χε πάει
κι από απεργία πείνας μέσα στη φυλακή
θα ‘ταν τιμή μου που ‘χασα το γελαστό παιδί

Βασιλικιά μου αγάπη μ’ αγάπη θα στο λέω
για το ό,τι έκανες αιώνια θα σε κλαίω
γιατί όλους τους εχθρούς μας θα ξέκανες εσύ
δόξα τιμή στ’ αξέχαστο γελαστό παιδί

3. ΑΝΟΙΞΕ ΛΙΓΟ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ

Άνοιξε σιγά την πόρτα
Κλείσ’ τη για να μην τραβάει
όλη τη ζωή μου χύνω δάκρυα, δάκρυα
το στόμα μου δεν ξέρει να γελάει
Άνοιξε λίγο το παράθυρο
Κι άσ’ το φυρό για το Χριστό,
Έμπα και κάτσε κι ύστερα
θα σου το πω το μυστικό

Μόν’ μια φορά σαν έπεσε η εικόνα
κι άφησε τη γριά τη βάβω μου ξερή
κει που ‘λεγε παλιό ιρλανδέζικο τραγούδι
πως πούλησαν προδότες τον οδηγητή

Άνοιξε λίγο το παράθυρο
κι άσ’ το φυρό για το Χριστό
Έμπα και κάτσε κι ύστερα
θα σου το πω το μυστικό

Από τους μπάσταρδους τους ξένους
κρύψε, καλή μου, το χάλι σου
εμείς λιοντάρι και λυκόρνιο
και ρόδο στο κεφάλι σου

Άνοιξε λίγο το παράθυρο
κι άσ’ το φυρό για το Χριστό
Έμπα και κάτσε κι ύστερα
θα σου το πω το μυστικό

4. ΔΕΝ ΕΧΕΙ Η ΓΗ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΘΕΣΗ

Δεν έχει η γη κι ο κόσμος θέση σαν κι αυτή
Ανάμεσα σε ‘μάς τους δυο
Δεν έχει η γη κι ο κόσμος θέση σαν κι αυτή
Ακούς ταίρι μου χρυσό

5. ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ ΘΥΜΑΜΑΙ

Το Σεπτέμβριο θυμάμαι
όταν άδειαζαν οι πάγκοι
κι έπαψ’ ή βουή του κόσμου,
πήγαν τα παιδιά για τσάι.

Άσε μας θεέ ψηλά, να θυμόμαστε τ’ απλά
τώρα που έχουν πια πεθάνει
όλοι που μας αγαπάνε,
λοχαγοί και βασιλιάδες.
Πέρα στην παλιά μας Κύπρο
και στην Κένυα την καημένη
όλοι εκεί βασανισμένοι μαύροι
κι άσπροι από τους άσπρους.

Και στα ξωτικά τα μέρη κι όπου ρίξουμε το μάτι
το κουδούνι του σχολείου
στο μισό Μπέλφαστ σημαίνει
κι αχ, ή Αγγλία μας ή καημένη,
λοχαγοί και βασιλιάδες.

Σκόνταψα σ’ ένα βραχνά μου
και στο πάρκο κει του Ουΐνσδορ, τι θαρρείτε κει πώς ηύρα, περπατώντας στο σκοτάδι;
Μισοδαγκωμένο μήλο και το πιο αστείο απ’ όλα
χαραγμένα πέντε δόντια, πέντε δόντια από παιδάκι, λοχαγοί και βασιλιάδες.

6. ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

Διαβάζεις την Αγία Γραφή, χρυσές σελίδες.
Διαβάζεις λόγια ωραία που μιλάν για αγάπη.
Διαβάζεις και για τον Πλάτωνα, όλους τους σοφούς που λεν για ελπίδα, για χαρά,
για αγάπη, για ειρήνη.

Μα αυτά λέω σαν ανόητα τα νιώθει ο νους,
σα να λένε για λεπρούς ή για νεράιδες.
Αλλά το ξέρεις όταν άνθρωπο χρειαστείς,
πως σαν τον εαυτό σου εσέ δεν σ’αγαπάει κανείς

Επάσχισα κι εγώ να γίνω κάποιος.
Στα δεκατρία εδούλεψα καλά στο τραμ,
μα κι αν δεν έγινα γιατρός, στρατιωτικός,
τον βασιλιά τον υπηρέτησα πιστά,
ποτέ στους χαλεπούς καιρούς δεν πρόδωσα.

Ούτε όταν οι Άγγλοι τα ‘καναν σμπαράλια εδώ.
Κι όταν γίναμε γίναμε ανεξάρτητοι ήμουν νομιμόφρων, μα σαν τον εαυτό σου
εσέ δεν σ’ αγαπάει κανείς.
Πράγματι τους μικρούς εμάς της μεσαίας τάξεως
μας φέρνουν γύρω σαν καφέδες σ’ αγρυπνία,
οι υπάλληλοι μας έχουν σαν γαϊδούρια στη σειρά,
μας κοροϊδεύει ο όχλος όταν προσπαθούμε
να ‘χουμε τρόπους, να μιλάμε καθαρεύουσα.

Έτσι ούτε σύλλογο έχουμε και είναι να μας κλαις.
Μα μόνο τούτο ξέρουμε καλά και εμείς, πως σαν τον εαυτό σου εσέ δεν σ’ αγαπάει κανείς.

7. ΘΑ ΣΟΥ ΣΤΕΙΛΩ ΜΑΝΑ

Θα σου στείλω μάνα, θα σου στείλω μάνα
Ένα κουτί με σπίρτα, ένα κουτί με σπίρτα
Ένα κουτί με σπίρτα, από την Ιρλανδία

Ένας τοκογλύφος, τοκογλύφος σκούζει
φτάσε Χάρε, πάρε με, φτάσε Χάρε πάρε με
Πάρε με ένας Άγγλος μου ‘φαγε τα βόλια

Θα σου στείλω μάνα, θα σου στείλω μάνα
Ένα κουτί με σπίρτα, ένα κουτί με σπίρτα
Ένα κουτί με σπίρτα, από την Ιρλανδία

8. ΤΗ ΜΑΝΑ ΣΟΥ ΜΗΝ ΤΗΝ ΠΕΤΡΟΒΟΛΑΣ

Δεν έχει θέση η Γη παρά για τη ζωή
δεν έχει θέση όπου κι αν πας.
δεν έχει θέση η Γη παρά για τη ζωή
σ’ το λέω και νιώσ’ το αν μ’ αγαπας.

Τη μάνα σου μην την πετροβολάς
όταν πεθάνει, αυτό θα σε πονάει
Τη μάνα σου μην την πετροβολάς
κάλλιο ο πατέρας σου πετριές ας φάει.

9. ΕΙΜΑΙ ΑΓΓΛΟΣ ΝΙΟΣ ΚΑΙ ΤΥΧΕΡΟΣ

Είμ’ Άγγλος νιος και τυχερός
θέλω τον βασιλιά
κι ας ακριβαίνουν τον καπνό,
φτάνει που με ρωτάν.
Την γριά Αγγλία την αγαπώ
από δύση σ’ ανατολή,
απ’ τον Ιορδάνη ποταμό
ως του Άτλα την ακτή.

Την γριά Αγγλία όπου κι αν βρεθώ
την έχω στην καρδιά,
μόνο αυτούς τους νέγρους
να έδιωχνα έξω με μια κλοτσιά.

10. ΘΕΣ ΝΑ ΖΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Θες να ζεις απ’ τις γυναίκες
και ποτέ να μη δουλεύεις
να ‘σαι σωματέμπορος
ναι, τη μαύρη μ’ αλήθεια, θέλω

Θες να στέκεις στο Σόχο
να ‘σαι γουέστερν νταβατζής
καλοπέραση γουστάρω
και γι’ αυτό να γίνω ευθύς

Τα πορνόφυλλα διαβάζεις
και γι’ ανθρώπους σαν κι αυτούς
που λεν για ασέλγειες και για φόνους
δεν μου λες μου τα χαρίζεις

Ναι μ’ αρέσει νταβατζής
Να βαλθώ με τα σωστά μου
Να πιάσω εγγλέζικο παρά
Που ‘χει πέραση παντού

Γιε μου γεια, κι ο Θεός μαζί σου
Πρωί βράδυ προσευχή
Και στέλνε στη μητέρα σου
ένα κάλπικο φλουρί

11. ΘΑ ΣΟΥ ΔΩΣΩ ΕΝΑ ΤΟΠΙ ΧΡΥΣΟ

Θα σου δώσω ένα τόπι χρυσό
για να παίζεις στο χολ με παιδιά
αν με πάρεις, με πάρεις, με πάρεις
να ‘μαι ταίρι σου πια.

Θα σου δώσω τα κλειδιά της καρδιάς μου
και τα χρήματα όσα κι αν έχω,
αν με πάρεις, μ πάρεις, με πάρεις
να ‘μαι ταίρι σου πια.

Θα σου δώσω ρολόι με καδένα
να το δείχνεις κρυφά στα παιδιά
αν με πάρεις, με πάρεις, με πάρεις
να ‘μαι ταίρι σου πια.

Θ σου δώσω χρυσάφι, χρυσάφι
να γεμίζεις τις χούφτες φλωριά
αν με πάρεις, με πάρεις, με πάρεις
ταίρι να ‘μαστε πια

Θα σου φτιάξω μια πίτα με κρέας
θα σε κρύψω ως να φύγουν οι μάγκες
αν με πάρεις, με πάριες με πάρεις
ταίρι να ‘μαστε πια.

Όμως πρώτα να δούμε αν ταιριάζουμε,
αν ταιριάζουμε οι δυο μας σωστά.

12. ΛΑΤΡΕΥΩ ΤΟΝ ΣΩΤΗΡΑ ΜΟΥ

Λατρεύω το Σωτήρα μου
τον Πλάστη μου αγαπώ,
στην κόλαση είν’ η θέση
για τον οξαποδώ.

Και λέω στον Mr Dalles
παρακαλώ πολύ, για μια μεγάλη χάρη,
αχ όχι αστεία με το φεγγάρι.

Είμαι μικρούλα Χριστιανή
στα πόδια μου άσπρο χιόνι,
καθημερνά προσεύχομαι
για της Λαμπρής τ’ αρνί.

Φωνάζω στον Mack Milan
που μοιάζει μανιτάρι
για μια μεγάλη χάρη,
αχ όχι αστεία με το φεγγάρι.

13. ΔΕΝ ΠΑΙΡΝΕΙ ΕΔΩ ΚΑΝΕΙΣ

Δεν παίρνει εδώ κανείς
τη θέση της μητέρας
για να του δώσει
ένα φιλί γλυκό για μένα.

14. ΤΟ ΓΕΛΑΣΤΟ ΠΑΙΔΙ
(Ορχηστρικό)

15. ΠΟΙΟΣ ΔΕΝ ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΑΜΠΡΗ

Ποιος δε μιλά για τη λαμπρή
γιορτή ξανανιωμού,
παν τα παιδιά στον πόλεμο
και παν του σκοτωμού.

Με θάρρος οι τρανές καρδιές
έπιασαν τα στενά,
ψηλά η σημαία ανέμιζε
η αντάρτισσα μπροστά.

Δέκα χιλιάδες φτάσανε
χακένιοι ταxτικοί
για να σκοτώσουν τα παιδιά
μα μείναν εδ’ εκεί.

Με πολυβόλα κι άρματα
κανόνια τους σωρό,
κανένας τους δε γύρισε,
δε φταίμε εμείς για αυτό.

Ένας με δέκα, ημέρες εξ,
κρατήσαμε γερά
και δεν περάσαν τις γραμμές,
μ’ όλα τους τα πυρά.

Μας ρίξαν και φαρμακερά
αέρια και καπνούς,
μας κάψαν την πρωτεύουσα
ωσάν τους Γερμανούς.
Σκοτώσαν τους ηγέτες μας
χωρίς απολογιά τους,
γυναίκες μας, μικρά παιδιά
στα γόνατα μπροστά τους.

Τους τάφους άνοιγαν κρυφά
και θάβαν τους νεκρούς,
δεν πιάσαν ούτε σκότωσαν
αντάρτες μας πιστούς.

Ποιος δε μιλά για τη λαμπρή
γιορτή ξανανιωμού,
παν τα παιδιά στον πόλεμο
και παν του σκοτωμού.

16. ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗΣ ΚΑΜΠΑΝΕΣ

Της κόλασης καμπάνες(δις)
για σας, όχι για μένα(δις)

Ω θάνατέ μου έλα(δις)
πού είν’ η ελπίδα γκλιν γκλαν γκλιν
πού να ναι τάφε η νίκη σου

Αν δεις τον εργολάβο,
αν δεις τον οδηγό
να πιείτε μια απ’ ότι έμεινε
τώρα σας χαιρετώ

«Το δέντρο που δεν το λέγανε υπομονή»

Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή.

Ένα σακάκι μπαλωμένο - Αλεξίου

Μαράθηκαν τα δέντρα - Αλεξίου

Σ΄αυτόν τον κόσμο τον πικρό Μοσκοβίτης & Χορωδία

Για κάνε πέτρα την καρδιά σου - Παπακωνσταντίνου & Χορωδία

Το Μπλόκο Της Καισαριανής

Το μπλόκο της Καισαριανής – Χάρις Αλεξίου & Χορωδία

Αυτό το δέντρο δεν τολέγανε υπομονή - Θεόδωρος Δημήτριεφ - Αφήγηση Νότης Περγιάλη

Ο Λεβέντης - Παπακωνσταντίνοιυ - Χορωδία

Μαράθηκαν τα δέντρα -Αλεξίου

Το Μπλόκο της Καισαριανής

Ποιονε να κλάψω πρώτονε
ποιον να τραγουδήσω πρώτονε
στο μπλόκο στην Καισαριανή,
που γίνηκε μια Κυριακή.
Που γίνηκε μια Κυριακή
πρωί με τη δροσούλα.

Γιώργη με τη γλυκιά φωνή,
με τις φαρδιές τις πλάτες,
πες μου την ύστερη στιγμή
τι βρήκες και τραγούδησες
και τάραξες τη γειτονιά
ως πέρα στο Παγκράτι.

Ποιονε να κλάψω πρώτονε
ποιον να τραγουδήσω πρώτονε
στο μπλόκο στην Καισαριανή,
που γίνηκε μια Κυριακή.

Λευτέρη, με τα γαλανά
τα μάτια και την ομορφιά,
τους τοίχους που μπογιάτιζες
πες μου την ύστερη στιγμή
τι βρήκες και ζωγράφισες,
και το κοιτάν στη γειτονιά
και κλαίνε στο Παγκράτι;

Γιάννη καλέ, Νίκο αδελφέ,
Δημήτρη καροτσέρη,
π’ άφησες έρμο τ’ άλογο,
να τριγυρνά στους δρόμους
και το κοιτάν στην γειτονιά
και κλαίνε στο Παγκράτι.

Την περίοδο 1974 – 1975 ανέβηκε στο θέατρο «Κάβα» της οδού Σταδίου, από τον θίασο του Νίκου Χατζίσκου και της Τιτίκας Νικηφοράκη το έργο του θεατρικού συγγραφέα και ηθοποιού Νότη Περγιάλη «Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή», με τη μουσική και τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, πάνω σε στίχους του Περγιάλη, που ερμήνευσαν η Χάρις Αλεξίου, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου και ο Κώστας Σμοκοβίτης, ενώ συμμετείχε ο βαρύτονος Θεόδωρος Δημήτριεφ και χορωδία αποτελούμενη από τα μέλη του θιάσου.

Η σκηνοθεσία ήταν του Νίκου Χατζίσκου, η χορογραφία της Τατιάνας Βαρούτη – Μαμάκη, η σκηνογραφία Περικλή Δουραμάνη. Έπαιξαν οι ηθοποιοί: Τάκης Καραθανάσης, Περικλής Παναγιωτόπουλος, Νίκος Χατζίσκος, Αντώνης Ξενάκης, Μάκης Πανώριος, Νίκος Νικολαΐδης, Τιτίκα Νικηφοράκη, Αιμίλιος Μεσίδης, Όλγα Νικαρούδη, Κατερίνα Βανέζη, Άννα Βανέζη, Αλέκα Γεωργίου, Καίτη Σάββα, Μαρία Φωκά, Ρένα Γκριέλλα, Πάρις Πατριαρχέας, Νίκος Νικολαΐδης, Κυριάκος Βρόντης και Σπύρος Τζερμπίνος.

Ο Νότης Περγιάλης συνεργάστηκε με συνθέτες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Γιάννης Μαρκόπουλος, με αποτέλεσμα μια σειρά τραγουδιών που έγραψαν τη δική τους, μεγάλη διαδρομή και ιστορία. Αναφέρω μόνο τα «Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι» σε μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, «Τι να την κάνω τη χαρά» και «Ο λεβέντης» του Μίκη Θεοδωράκη, «Γκρεμισμένα σπίτια» του Γιάννη Μαρκόπουλου, ενώ υπάρχουν και κάποια ακόμη που έγιναν λιγότερο γνωστά.

Δυστυχώς τα τραγούδια από «Το δέντρο που δεν το λέγανε υπομονή» αν και ηχογραφήθηκαν εκείνη την εποχή, δεν κυκλοφόρησαν σε δίσκο ποτέ. Μονάχα το συγκλονιστικό «Μπλόκο της Καισαριανής» «δραπέτευσε» και το 1977 βρήκε θέση, σε διαφορετική εκτέλεση χωρίς τη χορωδία που συνοδεύει τη Χαρούλα Αλεξίου, στον διπλό προσωπικό της δίσκο «24 τραγούδια» που κυκλοφόρησε από τη Minos. Επίσης, ανάμεσα στα τραγούδια ήταν και ο «Λεβέντης», που πρωτογραγούδησε η Μαρία Δημητριάδη το 1971 στα «Τραγούδια του αγώνα» κι ακούστηκε εδώ σε νέα ηχογράφηση με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου.

Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω ποιοι μουσικοί έπαιξαν στην ηχογράφηση, πόσα ακριβώς ήταν τα τραγούδια, ούτε τους λόγους που παρέμειναν ακυκλοφόρητα. Ωστόσο στα μέσα της δεκαετίας του ’80 μεταδόθηκαν σε μια εκπομπή της Έφης Πουλοπούλου στο Δεύτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, με καλεσμένο τον Νότη Περγιάλη. Τα τραγούδια διατηρήθηκαν στο αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και τα τελευταία δέκα – δεκαπέντε χρόνια επανήλθαν μέσα από διάφορες εκπομπές του Δευτέρου Προγράμματος.

Οι τίτλοι των τραγουδιών μπήκαν «αυθαίρετα» από τον γράφοντα:

1) Ένα σακάκι μπαλωμένο – Χάρις Αλεξίου

2) Μαράθηκαν τα δέντρα – Χάρις Αλεξίου

3) Σ’ αυτό τον κόσμο τον πικρό – Κώστας Σμοκοβίτης & Χορωδία

4) Για κάνε πέτρα την καρδιά σου – Βασίλης Παπακωνσταντίνου & Χορωδία

5) Το μπλόκο της Καισαριανής – Χάρις Αλεξίου & Χορωδία

6) Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή – Θεόδωρος Δημήτριεφ / Αφήγηση Νότης Περγιάλης

7) Ο λεβέντης – Βασίλης Παπακωνσταντίνου & Χορωδία

8) Μαράθηκαν τα δέντρα – Χάρις Αλεξίου (φινάλε)

Τα τραγούδια, όπως μεταδόθηκαν από την εκπομπή της Έφης Πουλοπούλου, αναρτήθηκαν πριν από μερικά χρόνια στο κανάλι του «Ctpcmh» στο YouTube, ο οποίος ευχαριστεί τον φίλο του Αθανάσιο Σακελλαράκη, που μαγνητοφώνησε την εκπομπή…

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Θανάσης Γιώγλου

Ο Νότης Περγιάλης (απαντάται και ως Νότης Περιγιάλης, 16 Αυγούστου 1920 – 9 Νοεμβρίου 2009) ήταν Έλληνας συγγραφέας, ηθοποιός, σκηνοθέτης και στιχουργός. Μέχρι το θάνατό του.ανέβαζε θεατρικές παραστάσεις με ερασιτεχνική ομάδα στους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας.

Γεννήθηκε στα Ανώγεια Λακωνίας. Το πραγματικό του όνομα ήταν Γεώργιος Νικολόπουλος. Σπούδασε στο θεατρικό Σπουδαστήρι του Βασίλη Ρώτα. Από το 1949 εργάστηκε ως ηθοποιός και συγγραφέας στο θέατρο, τον κινηματογράφο και το ραδιόφωνο. Αναδείχθηκε όμως περισσότερο ως ηθοποιός του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, ερμηνεύοντας χαρακτηριστικούς ρόλους. Έγραψε πολλά θεατρικά έργα, όπως το «Ο πόνος γεννάει θεούς», που τιμήθηκε με το βραβείο του Καλοκαιρίνειου διαγωνισμού, «Ηλιογέννητη» και «Το κορίτσι με το κορδελάκι», το «Τραγούδι στο Μεσολόγγι» (που σκηνοθετήθηκε από τον Πέλο Κατσέλη στα πλαίσια των γιορτών Μεσολογγίου το 1957), «Ο Άιχμαν και ο παπαγάλος» (1971)[4], «Χρυσό χάπι» και «Αντιγόνη της Κατοχής» (Λαϊκό θέατρο Μάνου Κατράκη 1954, 1958 και 1960 αντίστοιχα), «Μάσκες για Αγγέλους» (Θίασος Έλσας Βεργή 1959), «Τρελλό φεγγάρι» (Άρμα Θεάτρου 1965), «Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή» (Θίασος Χατζίσκου Νικηφοράκη 1974-5) κ.ά.

Είναι στιχουργός του πολύ διάσημου τραγουδιού Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι, τη μουσική του οποίου έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις. Επίσης στιχουργός των τραγουδιών Ο λεβέντης, Τι να την κάνω τη χαρά, Το μπλόκο της Καισαριανής, που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης, του τραγουδιού Γκρεμισμένα σπίτια με μουσική Γιάννη Μαρκόπουλου, Νυφιάτικο τραγούδι κ.ά.

Έγραψε το σενάριο και συμμετείχε ως αφηγητής στην τηλεοπτική σειρά Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (1975) (τηλεοπτική μεταφορά του ομώνυμου έργου του Νίκου Καζαντζάκη) σε σκηνοθεσία Βασίλη Γεωργιάδη.

Συγγραφέας του βιβλίου «Όταν σηκώθηκαν τα δένδρα» (νουβέλα 1971), «Ο Ατάρ δεν πεθαίνει ποτέ» (1971), «Το κόκκινο πουλί», Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1990, 120 σ., (ISBN 960-224-232-9) κ.ά.

Επίσης των θεατρικών έργων «Η γειτονιά του Τσέχωφ» (1976) (Εθνικό Θέατρο – Νέα Σκηνή – Δεκέμβριος 1976 – Σκηνοθεσία: Ντίνος Δημόπουλος), «Μαγική πόλη» (1963) (Μουσική επιθεώρηση σε συνεργασία με τον Ιάκωβο Καμπανέλλη και μουσική Μίκη Θεοδωράκη), «Άνοιξε την πόρτα» (1986) (Εθνικό Θέατρο – Νέα Σκηνή – Φεβρουάριος 1986 – Σκηνοθεσία: Νίκος Περέλης) και του ραδιοφωνικού έργου του «Το άλογο του Θανάση» (ηχογράφηση του 1954 και σκηνοθεσία Νίκου Γκάτσου όπου συμμετέχει και ως ηθοποιός). Έγραψε τα σενάρια-διασκευές και στα έργα-ραδιοφωνικά σκετς «Λάμπρος και Μαρία» (1954) (Μανώλης Σκουλούδης) και «Ο Αστραπόγιαννος» (1954) (Αριστοτέλης Βαλαωρίτης), τη μουσική επένδυση των οποίων έκανε ο Μίκης Θεοδωράκης. Επίσης έπαιξε και στο ραδιοφωνικό έργο του Παύλου Νιρβάνα «Μαρία η Πενταγιώτισσα» (διασκευή Μαίρης Βεάκη, σκηνοθεσία Μήτσου Λυγίζου και ηχογράφηση του 1958).

Έργα του έχουν ήδη μεταφρασθεί στην αγγλική, γαλλική, γερμανική και δανική γλώσσα.

Πρωτοεμφανίστηκε στον θίασο Λεμού (1950), στο Θέατρο “Διονύσια” στην Καλλιθέα.

Φερόταν να είχε εμπνευστεί από τον ρομαντισμό και τον συμβολισμό, καθώς και από τον Λόρκα. Αντλούσε θέματα από τη ζωή απλών ανθρώπων που περιέγραφε με ευαισθησία και ανθρωπιά.

Ήταν τακτικό μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων, της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών, του Διεθνούς Κέντρου Θεάτρου και του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών, του οποίου και έχει βοηθήσει τη δράση.

Έχει τιμηθεί με το Χρυσό Μετάλλιο της Ιερής Πόλεως του Μεσολογγίου, το Βραβείο των Κριτικών των Εφημερίδων στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Ήταν μόνιμος κάτοικος της Νέας Σμύρνης, Αθήνα.

Επικαιρότητα

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ: ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ

Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς “Μελίνα Μερκούρη”, Μεταμορφώσεως 7-9 & Αργυρουπόλεως, Θεσσαλονίκη

7 Μαρτίου 2026

“Μπροστά στην αιωνιότητα”

Μουσικοθεατρικό αφιέρωμα στην ζωή, το έργο και τη φιλοσοφική σκέψη του Μίκη Θεοδωράκη

Το μουσικοθεατρικό αφιέρωμα «Μπροστά στην Αιωνιότητα», αφιερωμένο στον Μίκη Θεοδωράκη, επιστρέφει για μια ακόμη μοναδική βραδιά! Η συγκλονιστική ανταπόκρισή σας και η βαθιά αγάπη για τη δημιουργία του Μίκη μάς δίνουν τη χαρά να ανακοινώσουμε δεύτερη παράσταση αυτή την φορά το Σάββατο 7 Μαρτίου στο ιστορικό θέατρο «Μελίνα Μερκούρη».

Ένα βαθιά συγκινητικό και ανανεωμένο ταξίδι στον κόσμο, τη μουσική και τη φιλοσοφία του σπουδαίου δημιουργού, επιστρέφει για να μας αγγίξει ξανά.

Πλοκή & Φιλοσοφία του έργου:

Η παράσταση είναι ένα μουσικοθεατρικό αφιέρωμα στη ζωή, το έργο και τη φιλοσοφία του Μίκη Θεοδωράκη,
με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του. Ένα ταξίδι μέσα στον χρόνο και την ψυχή ενός δημιουργού που ένωσε την ποίηση με τον αγώνα, τη μουσική με την ελευθερία, την τέχνη με τον άνθρωπο.

Ο θεατής ταξιδεύει από τα παιδικά χρόνια του Μίκη στη Χίο, στις μεγάλες στιγμές του αγώνα και της δημιουργίας, μέχρι τη φιλοσοφική του σκέψη για τη “συμπαντική αρμονία” – την ιδέα ότι ο άνθρωπος, η φύση και η μουσική αποτελούν ένα ενιαίο, αόρατο σύνολο.

Η μουσική συναντά το θέατρο, η ποίηση μεταμορφώνεται σε εικόνα, και ο λόγος του μεγάλου δημιουργού γίνεται αφορμή για ενδοσκόπηση, συγκίνηση και έμπνευση. Μια παράσταση που δεν αναπαριστά απλώς τον Θεοδωράκη – μας καλεί να τον ανακαλύψουμε ξανά, μέσα μας.

Dr. Peter Hanser-Strecker. Με θλίψη αποχαιρετούμε έναν εργάτη του παγκόσμιου πολιτισμού.

Dr. Peter Hanser-Strecker

Στις 8.00 μμ Θα μεταδοθεί στην μνήμη του Dr. Peter Hanser-Strecker η Ραψωδία για Βαρύτονο και Ορχήστρα, το τελευταίο έργο του Μίκη Θεοδωράκη όπου και του το είχε αφιερώσει. 20.00 Ραψωδία για βαρύτονο και Ορχήστρα Εγχόρδων 2009. Ποίηση: Διονύσης Καρατζάς. Βαρύτονος: Δημήτρης Τηλιακός. Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ. Δ.Ορχήστρας: Μίλτος Λογιάδης.
Ο Dr. Peter Hanser-Strecker υπήρξε μια εμβληματική μορφή της ευρωπαϊκής μουσικής εκδοτικής ιστορίας και ένας από τους σημαντικότερους θεματοφύλακες του σύγχρονου συμφωνικού και λυρικού ρεπερτορίου. Ως πρόεδρος της ιστορικής εκδοτικής εταιρείας Schott Music, συνέχισε με συνέπεια και όραμα μια παράδοση αιώνων, μετατρέποντας τον οίκο σε παγκόσμιο σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη μουσική δημιουργία.

Η συμβολή του δεν περιορίστηκε στη διοικητική του ιδιότητα. Με βαθιά καλλιέργεια, μουσική παιδεία και σπάνια διορατικότητα, στάθηκε αληθινός συνοδοιπόρος των συνθετών, υπερασπιζόμενος το έργο τους όχι μόνο ως πνευματική ιδιοκτησία, αλλά ως ζωντανή πολιτιστική παρακαταθήκη.
Παράλληλα με τη διεύθυνση του εκδοτικού οίκου, ο Hanser-Strecker ήταν βαθιά αφοσιωμένος στη φιλανθρωπία. Το 1981, ίδρυσε το «Ίδρυμα Paul Strecker», το οποίο πήρε το όνομά του από τον παππού του. Το ίδρυμα προωθεί τη σημασία της μουσικής και της μουσικής εκπαίδευσης στα σχολεία, τα σπίτια και την επαγγελματική κατάρτιση, υποστηρίζει νέους μουσικούς και έχει διευκολύνει πολλά μουσικά έργα. Για την εθελοντική του προσφορά, ο Δρ. Carl-Peter Hanser-Strecker τιμήθηκε με το Τάγμα της Αξίας του Κρατιδίου της Ρηνανίας-Παλατινάτου από τον Υπουργό-Πρόεδρο Kurt Beck το 2002.

Ιδιαίτερη και ξεχωριστή υπήρξε η σχέση του με τον Μίκη Θεοδωράκη. Μια σχέση που ξεπέρασε τα όρια της επαγγελματικής συνεργασίας και εξελίχθηκε σε βαθύ δεσμό αμοιβαίας εκτίμησης και εμπιστοσύνης. Ο Μίκης Θεοδωράκης εμπιστεύθηκε στη Schott –και κατ’ ουσίαν στον ίδιο τον Peter Hanser-Strecker– το έργο του, ορίζοντάς τον νόμιμο κληρονόμο και θεματοφύλακα ενός από τα σημαντικότερα μουσικά corpus του 20ού αιώνα.

Ως επισφράγισμα αυτής της σχέσης, ο Θεοδωράκης του αφιέρωσε το τελευταίο του έργο, τη «Ραψωδία για βαρύτονο και έγχορδα», μια πράξη βαθιάς προσωπικής αναγνώρισης και καλλιτεχνικής ευγνωμοσύνης.

Ο Dr. Peter Hanser-Strecker φεύγει αφήνοντας πίσω του ένα σπάνιο παράδειγμα ανθρώπου που υπηρέτησε τη μουσική με ήθος, συνέπεια και αληθινή αγάπη. Η μνήμη του θα παραμείνει ζωντανή μέσα από τα έργα που προστάτευσε, τις φωνές που στήριξε και τη σιωπηλή και καθοριστική του παρουσία στην ιστορία της σύγχρονης μουσικής.

Ανακοίνωση εξέδωσε και η επίσημη σελίδα του Μίκη Θεοδωράκη.

https://www.mikistheodorakis.gr/

ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥ PETER HANSER – STRECKER (1942–2026)

27.01.2026

Ο κόσμος του Μίκη Θεοδωράκη αλλά και γενικά ο κόσμος της μουσικής θρηνεί για την απώλεια του Peter Hanser-Strecker, που υπήρξε επί κεφαλής του Εκδοτικού Οίκου SCHOTT, δηλαδή του κληρονόμου του Μίκη Θεοδωράκη και ένας από τους πιο πολύτιμους φίλους και υποστηρικτές του έργου του. Παραθέτουμε το κείμενο με το οποίο τον αποχαιρέτησε ο Οίκος SCHOTT και το οποίο δίνει ανάγλυφα την προσωπικότητα, τον χαρακτήρα και την προσφορά αυτού του εξαίρετου ανθρώπου.

Αιωνία του η μνήμη!

ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥ PETER HANSER – STRECKER (1942–2026)

«Η μουσική είναι η γλώσσα της ανθρωπότητας». Ακολουθώντας πιστά αυτό το μότο, ο Δρ. Peter Hanser-Strecker όχι μόνο διαμόρφωσε επί περισσότερο από μισό αιώνα την πορεία του μουσικού εκδοτικού οίκου Schott Music αλλά και αναδείχθηκε σε μία από τις πλέον επιδραστικές προσωπικότητες στον διεθνή κόσμο της μουσικής. Με τον θάνατό του το βράδυ της 22ας Ιανουαρίου 2026, που έφυγε πλαισιωμένος από την οικογένειά του στο Wiesbaden, ο πολιτιστικός κόσμος χάνει έναν ακούραστο οραματιστή, έναν διακριτικό προστάτη των τεχνών και έναν εκδότη σεβαστής παράδοσης, ο οποίος διαισθητικά γνώριζε πώς να ισορροπεί το θάρρος της καινοτομίας με τον σεβασμό προς την κληρονομιά.

Γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου 1942 στο Μόναχο και τα πρώτα παιδικά χρόνια του σημαδεύτηκαν από ορόσημα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η τραυματική ανάμνηση του ήχου του κούκου στο ραδιόφωνο, που λειτουργούσε ως προειδοποίηση για επικείμενους αεροπορικούς βομβαρδισμούς, παρέμεινε μία από τις καθοριστικές μουσικές εμπειρίες της ζωής του. Μετά την πρόωρη απώλεια του πατέρα του, Heinz Hanser, το 1949, βρήκε ένα νέο πνευματικό στήριγμα τόσο στον αστικό ανθρωπισμό της Σχολής Dilthey στο Wiesbaden όσο και στη μουσική.

Η ακαδημαϊκή του πορεία, με σπουδές μουσικολογίας και νομικής στο Μάιντς, το Μόναχο και τη Φρανκφούρτη, αποτέλεσε για την εποχή ένα σπάνιο διεπιστημονικό επίτευγμα. Η διδακτορική του διατριβή το 1968 με θέμα τη λογοκλοπή στη μουσική έθεσε τα θεμέλια της δια βίου δέσμευσής του για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας – ενός ζητήματος που επρόκειτο να αποκτήσει νέα, υπαρξιακή σημασία στην εποχή της ψηφιοποίησης.

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ

Την 1η Οκτωβρίου 1968 ο Peter Hanser-Strecker εντάχθηκε στην οικογενειακή επιχείρηση Schott Music, την οποία, ως Διευθύνων Εταίρος από το 1974 και ως Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου από το 1983, μετέτρεψε σε έναν παγκοσμίως δραστήριο όμιλο μέσων. Ήταν από τους πρώτους που διέγνωσαν τα σημάδια της ψηφιακής επανάστασης και, υπό την καθοδήγησή του, η Schott αναδείχθηκε πρωτοπόρος στην ψηφιακή μουσική τυπογραφία και καθιέρωσε ολοκληρωμένη διαδικτυακή παρουσία ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, πολύ πριν ο κλάδος αντιληφθεί πλήρως την εμβέλεια του διαδικτύου.

Το εκδοτικό του ένστικτο διαμορφωνόταν από βαθιά περιέργεια για το άγνωστο. Μέσω της απόκτησης της δισκογραφικής εταιρείας WERGO και συνεργασιών με εμβληματικούς συνθέτες όπως οι György Ligeti, Krzysztof Penderecki και Carl Orff, εξασφάλισε στη Schott ηγετική διεθνή θέση στον χώρο της σύγχρονης μουσικής. Τα ταξίδια του τον οδήγησαν έως την Κίνα, τη Ρωσία και την Ιαπωνία, απ’ όπου έφερε νέες μουσικές φωνές στον εκδοτικό οίκο, οικοδομώντας γέφυρες μεταξύ πολιτισμών. Παράλληλα, με ακαδημαϊκή αυστηρότητα, επιμελήθηκε την κληρονομιά της κλασικής μουσικής, όπως αυτή αποτυπώθηκε σε εξαιρετικά φιλόδοξες πλήρεις εκδόσεις έργων των Richard Wagner, Robert Schumann και Paul Hindemith.

ΜΙΑ ΖΩΗ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΚΑΛΟ

Η κοινωνική προσφορά του Δρ Hanser-Strecker υπερέβαινε κατά πολύ την έννοια του τυπικού καθήκοντος· αποτελούσε έκφραση του βαθιά ριζωμένου ανθρωπιστικού του ήθους. Σε πολυάριθμες τιμητικές θέσεις – μεταξύ αυτών ως Πρόεδρος της Ένωσης Γερμανών Μουσικών Εκδοτών και επίτιμο μέλος της GEMA, του γερμανικού οργανισμού συλλογικής διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων στη μουσική – αγωνίστηκε ακούραστα για τα συμφέροντα της σοβαρής κλασικής μουσικής και των δημιουργών της.

Η φιλανθρωπία κατείχε ιδιαίτερη θέση στην καρδιά του. Με την ίδρυση του Ιδρύματος Pro Musica Viva – Maria Strecker-Daelen συνέβαλε στην εκ νέου ανακάλυψη έργων λησμονημένων συνθετών, ενώ το Ίδρυμα Strecker συνεχίζει έως και σήμερα να προάγει τη μουσική εκπαίδευση παιδιών και νέων. Η δράση του δεν γνώριζε γεωγραφικά όρια και, ως στενός φίλος του Karlheinz Böhm, στήριξε επί δεκαετίες την ανθρωπιστική οργάνωση βοήθειας στην Αιθιοπία «Άνθρωποιο για Ανθρώπους» (Menschen für Menschen). Η απονομή του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος της Αξίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας το 2014 αποτέλεσε τη δίκαιη αναγνώριση μιας ζωής που έθετε το καλό των άλλων πάνω απ’ όλα.

ΖΩΗ ΚΑΙ ΕΡΓΟ

Πέρα από το γραφείο του στον εκδοτικό οίκο, ο Peter Hanser-Strecker υπήρξε άνθρωπος ευρείας πνευματικής καλλιέργειας. Ήταν οργανίστας, παθιασμένος φωτογράφος και ζωγράφος, γνώστης της ασιατικής τέχνης και ενθουσιώδης αθλητής, με ιδιαίτερη αγάπη στο σκι και την ποδηλασία.

Το προσωπικό του καταφύγιο υπήρξε πάντοτε η οικογένειά του. Ήταν παντρεμένος με την εκπαιδευτικό Ingrid Hanser-Strecker επί περισσότερα από 50 χρόνια και στο σπίτι τους στο Βίζμπαντεν ζούσε σε ένα πολυγενεακό νοικοκυριό, περιβαλλόμενος από τα παιδιά του Saskia, Emanuel και Yara, καθώς και από τα εννέα εγγόνια του.

Ήδη εν ζωή, ο Δρ Peter Hanser-Strecker μερίμνησε για τη συνέχιση του έργου του. Με τη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας της Schott Music στο Ίδρυμα Strecker το 2024, διασφάλισε την ανεξαρτησία του εκδοτικού οίκου και τη δυνατότητά του να συνεχίσει απερίσπαστα να υπηρετεί την τέχνη και την επιστήμη. Τη σκυτάλη αυτή έχει πάρει η κόρη του, Saskia Osterhold, με τη συμμετοχή της στο διοικητικό συμβούλιο του ιδρύματος.

Αποχαιρετούμε έναν σπουδαίο Ευρωπαίο, του οποίου η σοφία, η καλοσύνη και η ανεξάντλητη δημιουργική ορμή θα μας λείψουν βαθιά. Αν και το σπίτι της Schott στην οδό Weihergarten θα έχει πλέον ένα αισθητό κενό, το πνεύμα του θα ζει σε κάθε μουσικό μέτρο που ο εκδοτικός μας οίκος μοιράζεται με τον κόσμο.

Ο Παγκρήτιος Σύλλογος Φίλων Μίκη Θεοδωράκη με θλίψη αποχαιρετά τον Dr Peter Hanser-Strecker, που έφυγε από τη ζωή στις 22 Ιανουαρίου 2026.

Όπως αναφέρει η σχετική ανακοίνωση «φίλος και συνεργάτης του Μίκη Θεοδωράκη, ο Dr Peter Hanser-Strecker υπήρξε μία χαρισματική προσωπικότητα, η οποία ως επικεφαλής των Μουσικών εκδόσεων Schott Music, άφησε ισχυρό το αποτύπωμά της στην Παγκόσμια Μουσική Ζωή.Οι Schott Music είναι οι κληρονόμοι του Μεγάλου Έλληνα Δημιουργού, όπως ο ίδιος το όρισε, αποδεικνύοντας τη βαθιά εκτίμηση και πίστη που έτρεφε για τον Γερμανό φίλο και συνεργάτη του»

Ντόρα Γιαννακοπούλου

Σε ηλικία 88 ετών έφυγε από τη ζωή η σπουδαία καλλιτέχνις, συγγραφέας, ηθοποιός και τραγουδίστρια, Ντόρα Γιαννακοπούλου (Θεοδώρα Κοτοπούλη).

Η Ντόρα Γιαννακοπούλου γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μυτιλήνη, ενώ με το τέλος των θεατρικών της σπουδών στην Αθήνα έπαιξε και τραγούδησε στο έργο Ένας Όμηρος του Μπρένταμ Μπίαμ, που ανέβασε ο Λεωνίδας Τριβιζάς στο «Κυκλικό Θέατρο» με τραγούδια που είχε γράψει ο Μίκης Θεοδωράκης για το έργο.

Ένα από αυτά είναι και το «Γελαστό Παιδί» που το τραγούδησε τότε σε εκατοντάδες συναυλίες και δίσκους. Την ίδια περίοδο, η Ντόρα Γιαννακοπούλου άρχισε μια παράλληλη καριέρα στο θέατρο και στο τραγούδι, με σύγχρονες εμφανίσεις στο «σανίδι», στον κινηματογράφο και στις πρώτες μπουάτ στην Πλάκα.

Μεταξύ άλλων, έβγαλε δίσκους με τα τραγούδια του Όμηρου και συνεχίζει με την «Όμορφη Πόλη» των Θεοδωράκη, Μποστ, Κακογιάννη και λίγο αργότερα με τις «Μικρές Κυκλάδες» του Οδυσσέα Ελύτη.

Ντόρα Γιαννακοπούλου: Η Χούντα και η Μεταπολίτευση

Κατά τη διάρκεια της Χούντας των Συνταγματαρχών, η Ντόρα Γιαννακοπούλου έφυγε στο εξωτερικό, όπου με μία μικρή ομάδα, πραγματοποιούσε περιοδείες σε χώρες της δυτικής και ανατολικής Ευρώπης, με πρόγραμμα βασισμένο, κυρίως, στη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη.

Στην περίοδο της Μεταπολίτευσης, η Ντόρα Γιαννακοπούλου στρέφεται προς τον χώρο του βιβλίο, εγκαταλείποντας σταδιακά, αλλά όχι οριστικά, τραγούδι και θέατρο. Η πρόβα του νυφικού, που κυκλοφόρησε το 1993, είναι το πρώτο της μυθιστόρημα που εκδίδεται.

Στην πραγματικότητα είναι το πρώτο της γραπτό κείμενο, με δεύτερο ένα διήγημα στο περιοδικό με τίτλο «Ο Πάπαρδος», δημοσιευμένο το 1995. Το δεύτερο μυθιστόρημά της, Ο μεγάλος θυμός, κυκλοφόρησε το 1996, ενώ τα δύο μυθιστορήματα έγιναν σειρές για την τηλεόραση, το πρώτο στον ΑΝΤ1 και το δεύτερο στο MEGA, σε σκηνοθεσία Κώστα Κουτσομύτη.

Ακολούθησαν τα μυθιστορήματα Με τα μάτια του έρωτα (1999), Οι τρεις χήρες (2001), που έγινε σειρά στον ALPHA, Αμαρτωλέ μου άγγελε (2002), Έρως μετ’ εμποδίων (2004), Το μενταγιόν (2007), Ένοχα μυστικά (2009) και Πεθαίνω για σένα (2011).

Ντόρα Γιαννακοπούλου: Η παρουσία της στον κινηματογράφο

Στη φιλμογραφία, η Ντόρα Γιαννακοπούλου έκανε την πρώτη της εμφάνιση στο ελληνικό ιστορικό δράμα του 1959, «Η λίμνη των στεναγμών», για να συνεχίσει την ίδια χρονιά με την ερμηνεία της «Αλέκας» στην ταινία «Ψιτ… κορίτσια».

Ακολούθησε ο ρόλος της «Βαρβάρας» το 1962 στο «Τα σκαλοπάτια της ζωής», της «Μαρίνας Τσακμάκη» στο φιλμ του 1963 «Οι σκανδαλιάρηδες». Η παρουσία της στον κινηματογράφο συνεχίζεται το 1964 στο «Το μεροκάματο του πόνου», στο «Έκλαψα πικρά για ‘σένα» ερμηνεύοντας τη «Μάρω», για να κλείσει την κινηματογραφική της παρουσία το 1965 σε δύο διαδοχικές ταινίες.

Με τη «Μαρίνα Ράλλη» στην ταινία «Καταιγίδα» και τη «Στέλλα Μαυράκη» στο «Ξαναγύρισε κοντά μου», η Ντόρα Γιαννακοπούλου επέκτεινε κι άλλο φάσμα της καλλιτεχνικής της δημιουργίας και ικανότητας.

Κική Μορφωνιού

Έφυγε από τη ζωή η διακεκριμένη μεσόφωνος Κική Μορφωνιού, αφήνοντας ανεξίτηλο στίγμα στην Εθνική Λυρική Σκηνή, όπου ξεχώρισε για τρεις δεκαετίες και συνεργάστηκε με τη
Μαρία Κάλλας στην Επίδαυρο.

Η Κική Μορφωνιού, κορυφαία μεσόφωνος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, έφυγε από τη ζωή την Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου 2025, αφήνοντας πίσω της μια σπουδαία παρακαταθήκη στη λυρική τέχνη και στην ιστορία της ελληνικής όπερας.

Η Μορφωνιού υπήρξε μία από τις σημαντικότερες φωνές της ΕΛΣ, με καριέρα που διήρκεσε τρεις δεκαετίες. Ερμήνευσε σχεδόν ολόκληρο το ρεπερτόριο της μεσοφώνου, συμμετέχοντας σε περισσότερες από σαράντα όπερες και αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στο ελληνικό λυρικό θέατρο.

Ιδιαίτερη θέση στην καλλιτεχνική της διαδρομή κατέχουν οι ιστορικές εμφανίσεις της στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, δίπλα στη Μαρία Κάλλας, το 1960 και το 1961. Οι ερμηνείες εκείνες καταγράφηκαν με χρυσά γράμματα στην ιστορία της όπερας στην Ελλάδα.

Από την Αθήνα στο Μιλάνο και η λαμπρή πορεία στην ΕΛΣ

Η Κική Μορφωνιού γεννήθηκε στην Αθήνα το 1936. Σπούδασε πιάνο με τη Φώφη Βαφειάδου και τραγούδι με την Ειρήνη Σκέπερς στο Εθνικό Ωδείο, από όπου αποφοίτησε το 1956 με πρώτο βραβείο και αριστείο εξαιρετικής επίδοσης. Με κρατική υποτροφία συνέχισε σπουδές στο Μιλάνο, δίπλα στους αρχιμουσικούς Αντόνιο Τονίνι και Αντόνιο Ναρντούκι.

Το 1958 εντάχθηκε στην ΕΛΣ αρχικά ως χορωδός και σύντομα υπέγραψε συμβόλαιο μονωδού. Από το 1958 έως το 1987 πρωταγωνίστησε σε σαράντα όπερες και 93 παραγωγές ή αναβιώσεις, όπως οι Φάουστ, Κάρμεν, Ο κουρέας της Σεβίλλης, Ο τροβαδούρος, Τζοκόντα και άλλες.

Συμμετοχές, συνεργασίες και διδασκαλία

Η Μορφωνιού συμμετείχε στις πρώτες παρουσιάσεις από την ΕΛΣ έργων όπως οι Διάλογοι Καρμηλιτισσών, Ναμπούκκο, Κασσιανή, Μήδεια, Φάλσταφ, Η στέψη της Ποππαίας και Δον Κιχώτης. Εμφανίστηκε σε σημαντικά φεστιβάλ της Ελλάδας και του εξωτερικού, μεταξύ των οποίων το Φεστιβάλ Επιδαύρου, το Σπολέτο και τα Δημήτρια Θεσσαλονίκης.

Συνεργάστηκε με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, τη Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ, καθώς και με ορχήστρες της ραδιοφωνίας των Βρυξελλών και της Κολωνίας. Από το 1974 δίδαξε στο Ωδείο Αθηνών και τη δεκαετία του ’90 διετέλεσε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΛΣ. Παράλληλα, ηχογράφησε έργα Ελλήνων συνθετών όπως των Καλομοίρη, Θεοδωράκη και Χατζηαποστόλου.

Τιμητικές διακρίσεις και τελευταία δημόσια εμφάνιση

Η Εθνική Λυρική Σκηνή τίμησε την Κική Μορφωνιού το 2023, κατά την έναρξη των εκδηλώσεων για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση της Μαρίας Κάλλας. Στην πρεμιέρα της Μήδειας του Κερουμπίνι, στις 25 Απριλίου 2023, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος, ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης της απένειμε τιμητική πλακέτα για «τη σπουδαία συνεισφορά της στη λυρική τέχνη, τις αξεπέραστες ερμηνείες της, αλλά και για το ήθος, την αγάπη και την αφοσίωσή της στην Εθνική Λυρική Σκηνή».

Η τελευταία της εμφάνιση ήταν στο ντοκιμαντέρ της ΕΛΣ για τη Μαρία Κάλλας (2023), όπου μίλησε για τη συνεργασία τους στην Επίδαυρο, αναβιώνοντας πολύτιμες μνήμες από εκείνη την εποχή.

Η Διοίκηση και το προσωπικό της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, με βαθιά συγκίνηση, εξέφρασαν τα συλλυπητήριά τους στην οικογένεια και στους οικείους της, τιμώντας τη μνήμη και το έργο μιας σπουδαίας καλλιτέχνιδας που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη μουσική ζωή της χώρας.

Η πόλις - Κωνσταντίνος Π. Καβάφης - Μίκης Θεοδωράκης

Η πόλις – Κωνσταντίνος Π. Καβάφης – Μίκης Θεοδωράκης

Η πόλις - Μίκης Θεοδωράκης, Κ.Π Καβάφης

Η Πόλις

Είπες· «Θα πάγω σ’ άλλη γη, θα πάγω σ’ άλλη θάλασσα.
Μια πόλις άλλη θα βρεθεί καλύτερη από αυτή.
Κάθε προσπάθεια μου μια καταδίκη είναι γραφτή·κι είν’ η καρδιά μου — σαν νεκρός — θαμμένη.
Ο νους μου ώς πότε μες στον μαρασμόν αυτόν θα μένει.
Όπου το μάτι μου γυρίσω, όπου κι αν δω ερείπια μαύρα της ζωής μου βλέπω εδώ,που τόσα χρόνια πέρασα και ρήμαξα και χάλασα.»Καινούριους τόπους δεν θα βρεις, δεν θά βρεις άλλες θάλασσες.
Η πόλις θα σε ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάς τους ίδιους.
Και στες γειτονιές τες ίδιες θα γερνάς·και μες στα ίδια σπίτια αυτά θ’ ασπρίζεις.
Πάντα στην πόλι αυτή θα φθάνεις.
Για τα αλλού — μη ελπίζεις —δεν έχει πλοίο για σε, δεν έχει οδό.
Έτσι που τη ζωή σου ρήμαξες εδώ στην κόχη τούτη την μικρή, σ’ όλην την γη την χάλασες.

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 17 Απριλίου 1863 (29 Απριλίου με το νέο ημερολόγιο). Ήταν το ένατο και τελευταίο παιδί του μεγαλέμπορου βαμβακιού Πέτρου-Ιωάννου Καβάφη, με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας του είχε ζήσει στην Αγγλία και ήταν κάτοχος βρετανικού διαβατηρίου.

Τα πρώτα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στη γενέτειρά του, στην αριστοκρατική οδό Σερίφ, μέσα σ’ ένα πλούσιο περιβάλλον με Γάλλο παιδαγωγό και Αγγλίδα τροφό. Με τον θάνατο του πατέρα του το 1870 αρχίζει η παρακμή της οικογένειάς του. Δύο χρόνια αργότερα, η μητέρα του Χαρίκλεια Καβάφη (το γένος Φωτιάδη) υποχρεώνεται να φύγει από την Αλεξάνδρεια και να μετακομίσει με τα παιδιά της, πρώτα στο Λονδίνο και μετά στο Λίβερπουλ.

Στα έξι χρόνια της διαμονής του στην Αγγλία ο νεαρός Κωνσταντίνος θα μάθει σε βάθος την Αγγλική γλώσσα και θα καλλιεργήσει την έμφυτη ροπή του προς τα Γράμματα. Το 1878 η οικογένειά του αντιμετωπίζει εκ νέου οικονομικά προβλήματα, εξαιτίας της Κρίσης του 1873 και επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια. Ο δεκαπενταετής Κωνσταντίνος μελετά κατ’ οίκον και το 1881 συνεχίζει τις σπουδές του στο εμπορικό λύκειο Ο Ερμής, που ιδρύεται εκείνη τη χρονιά από τον Κωνσταντίνο Παπαζή.

Τον επόμενο χρόνο, η οικογένειά του θα μετακομίσει εκ νέου, αυτή τη φορά στην Κωνσταντινούπολη, εξαιτίας των εθνικιστικών ταραχών στην Αίγυπτο, που καθιστά επισφαλή τη θέση των Ευρωπαίων. Ο αγγλικός στόλος βομβαρδίζει την Αλεξάνδρεια και η οικία Καβάφη γίνεται παρανάλωμα του πυρός. Η οικογένειά του θα φιλοξενηθεί επί τριετία από τον παππού του Γεωργάκη Φωτιάδη.

Την περίοδο της παραμονής του στην Πόλη εκδηλώνονται οι πρώτες συστηματικές προσπάθειές του στην ποίηση. Η ατμόσφαιρα και το τοπίο της φαίνεται να τον εμπνέουν και αυτό διαπιστώνεται στα ποιήματά του Ο Βεϊζαδές προς την ερωμένη του (1884), Dünya Güzeli (1884), Νιχώρι (1885) και το πρώτο του πεζό Μια νυξ στο Καλντέρι (1884).
Πάντως, το πρώτο κείμενο που σώζεται στο αρχείο του γράφτηκε το 1882. Πρόκειται για ένα ημερολόγιο σε αγγλική γλώσσα, με τον τίτλο Constantipoliad-En Epic (Κωνσταντινοπουλιάς – Ένα έπος), στο οποίο περιγράφονται οι προετοιμασίες για την αναχώρηση της οικογένειας από την Αλεξάνδρεια, το πολεμικό κλίμα των ημερών εκείνων και το ταξίδι ως την Κωνσταντινούπολη.

Τον Οκτώβριο του 1885 επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια, μαζί με τη μητέρα του και τα δυο αδέλφια του, Αλέξανδρο και Παύλο, αφού πήραν αποζημίωση για τις καταστροφές του 1882. Μία από τις πρώτες αποφάσεις του είναι να αποκτήσει την ελληνική υπηκοότητα. Αρχίζει να εργάζεται πρώτα ως δημοσιογράφος και στη συνέχεια ως μεσίτης στο Χρηματιστήριο Βάμβακος. Το 1889 προσλαμβάνεται αρχικά ως άμισθος γραμματέας στην Υπηρεσία Αρδεύσεων και από το 1892 ως έμμισθος υπάλληλος, θέση στην οποία θα παραμείνει έως το 1922, φθάνοντας στον βαθμό του υποτμηματάρχη.

Το 1891 θεωρείται σημαντική χρονιά για τον Καβάφη. Εκδίδει το πρώτο αξιόλογο ποίημά του (Κτίσται) και δημοσιεύει μερικά από τα σπουδαιότερα πεζά κείμενά του (Ολίγα περί στιχουργίας, Ο Σακεσπήρος περί της ζωής, Ο καθηγητής Βλάκη περί της νεοελληνικής και δύο κείμενα για τα Ελγίνεια).

Από το 1893 έως το τέλος του αιώνα γράφει μερικά από τα σημαντικότερα ποιήματά του, όπως τα: Κεριά (1893), Τείχη (1896), Περιμένοντας τους Βαρβάρους (1899). Το 1896 συνεργάζεται με την εφημερίδα Phere d’ Alexandrie. O δημοσιογράφος και συγγραφέας Γεώργιος Τσοκόπουλος τον χαρακτηρίζει «Σκεπτικιστής, φιλοσοφικός, μελαγχολικός, με ειρωνική πικρία». Τον επόμενο χρόνο επισκέπτεται το Παρίσι και το Λονδίνο.

Το 1899 φεύγει από τη ζωή η μητέρα του Χαρίκλεια, την οποία υπεραγαπούσε. Είχαν προηγηθεί οι θάνατοι του παιδικού του φίλου Μικέ Ράλλη (1889), του αδελφού του Πέτρου-Ιωάννη (1891) και του παππού του Γεωργάκη Φωτιάδη (1896).

To 1902 ταξιδεύει για πρώτη φορά στην Ελλάδα και συγκεκριμένα την Αθήνα, όπου γνωρίζεται με τους ομοτέχνους του Γρηγόριο Ξενόπουλο και Ιωάννη Πολέμη. Σε μια επιστολή του αναφέρει ότι στην Αθήνα αισθανόταν, όπως ένας πιστός που πηγαίνει προσκυνητής στη Μέκκα. Τον επόμενο χρόνο επισκέπτεται και πάλι την Αθήνα, ενώ στις 30 Νοεμβρίου της ίδιας χρονιάς ο Ξενόπουλος γράφει στο περιοδικό Παναθήναια το ιστορικό άρθρο Ένας Ποιητής, που αποτελεί την πρώτη εγκωμιαστική παρουσίαση του καβαφικού έργου στο ελλαδικό κοινό. Το 1904 θα γράψει ένα από τα σπουδαιότερα ποιήματά του, το Περιμένοντας τους Βαρβάρους. Το 1905 επισκέπτεται για τρίτη φορά την Αθήνα για την κηδεία του αδελφού του Αλέξανδρου.
Τον Δεκέμβριο του 1907 εγκαθίσταται στο σπίτι της οδού Λέψιους 10, όπου και θα περάσει το υπόλοιπο της ζωής του, δημιουργώντας το σημαντικότερο τμήμα του έργου του. Η φήμη του διαρκώς εξαπλώνεται και στο διαμέρισμά του τον επισκέπτονται προσωπικότητες της λογοτεχνίας από την Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως ο φουτουριστής Τομάσο Μαρινέτι, ο Αντρέ Μαλρό, ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Κώστας Ουράνης και η Μυρτιώτισσσα.

Το 1911 θα γράψει το περίφημο ποίημά του Ιθάκη. Το 1914 γνωρίζεται με τον σπουδαίο Άγγλο μυθιστοριογράφο Έντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ και συνδέεται μαζί του με φιλία. Πέντε χρόνια αργότερα, ο Φόρστερ θα συστήσει τον Καβάφη στο αγγλικό κοινό.

Το 1917 γνωρίζεται με τον Αλέκο Σεγκόπουλο, κατ’ άλλους νόθο γιο του, κατ’ άλλους ερωτικό του σύντροφο, πάντως μετέπειτα γενικό κληρονόμο του. Τον Απρίλιο του 1922 παραιτείται από την Υπηρεσία Αρδεύσεων για να αφοσιωθεί στο ποιητικό του έργο. «Επιτέλους απελευθερώθηκα από αυτό το μισητό πράγμα», γράφει κάπου. Τον επόμενο χρόνο πεθαίνει ο τελευταίος εν ζωή αδελφός του, ο Τζον Καβάφης, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος θαυμαστής και μεταφραστής του έργου του.

Το 1926 η κυβέρνηση του δικτάτορα Πάγκαλου του απονέμει το παράσημο του Φοίνικος, διάκριση την οποία ο ποιητής αποδέχεται, υποστηρίζοντας ότι «το παράσημο μού το απένειμε η Ελληνική Πολιτεία, γι’ αυτό και το κρατώ». Το 1930 αρχίζει να υποφέρει από τον λάρυγγά του. Οι γιατροί διαπιστώνουν καρκίνο. Ο Καβάφης δεν μπορεί να μιλήσει και το 1932 υποβάλλεται σε τραχειοτομία στην Αθήνα.

Το 1933 επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια, με την υγεία του διαρκώς να χειροτερεύει. Στις αρχές Απριλίου μεταφέρεται στο Ελληνικό Νοσοκομείο και στις 2 το πρωί της 29ης Απριλίου ο ποιητής αφήνει την τελευταία του πνοή, σε ηλικία 70 ετών.

Αυτοβιογραφικό σημείωμα του Κ. Π. Καβάφη
Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια – σ’ ένα σπίτι της οδού Σερίφ· μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επισκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά.

Πηγή: © SanSimera.gr

Mikis Theodorakis Official Radio - Εβδομαδιαίο Πρόγραμμα από 09 έως 13 Φλεβάρη 2026

Πρόγραμμα Δευτέρα 09 Φεβρουαρίου 2026

Ερμηνείες Ξένων και Ελλήνων Τραγουδιστών – Αφιερώματα – Διασκευές

11.00 Wo finde ich meine Seele
Lieder von Krieg und Frieden (Τα Λυρικά – Λειτουργία αρ. 2 )

12.00 Η Milva ερμηνεύει Μίκη Θεοδωράκη.
Von Tag Zu Tag Mikis Theodorakis 1978

Μουσική Δωματίου

13.00 Μικρή Σουίτα & Σονατίνα αρ.1
Μικρή Σουίτα 1954 Πιανιστικά Άπαντα Τατιάνα Παπαγεωργίου.
Σονατίνα αρ.1 για πιάνο 1955. Πιανιστικά Άπαντα Τατιάνα Παπαγεωργίου.

14.00 Συρτός Χανιώτικος για πιάνο και κρουστά (1952)
Πιανιστικά Άπαντα Τατιάνα Παπαγεωργίου.

15.00 Σουίτα Μπαλέτου “Αλέξης Ζορμπάς” (1988)
Μεταγραφή για πιάνο. Πιανιστικά Άπαντα Τατιάνα Παπαγεωργίου.

Παιδικά τραγούδια

17.00 Δες τι λαμπρό φεγγάρι.
Παιδική Χορωδία Δημήτρη Τυπάλδου. Βασίλης Παπακωνσταντίνου. Διονύσης Τσακνής. Ενορχήστρωση: Γιάννης Ιωάννου. Έτος έκδοσης:2005.

Κύκλοι Τραγουδιών

18.00 Ο κύκλος – Επτά Λαϊκές μελωδίες
Καίτη Κοπανίτσα Μεσόφωνος – Γιάννης Παπαδόπουλος Πιάνο

19.00 Επιτάφιος. Γιάννη Ρίτσου.
Έτος σύνθεσης 1958 Παρίσι. Ερμηνεύει η Νανά Μούσχουρη. Ενορχήστρωση Δ. Ορχήστρας Μάνος Χατζιδάκις.

20.00 Η Μπαλάντα του Μαουτχάουζεν σε ποίηση Ιάκωβου Καμπανέλλη. Έτος σύνθεσης 1965. Ερμηνεύει η Lisbeth List

Τραγούδι ποταμός – Μετασυμφωνικά

21.00 Κατάσταση Πολιορκίας.
Έτος σύνθεσης 1968. Ποίηση: Ρένας Χατζηδάκη. Ζωντανή Ηχογράφηση το 1996 στην Alte Oper της Φρανκφούρτης, υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη. Ερμηνεύουν: Μαρία Φαραντούρη, Κώστας Θωμαΐδης. Ενορχήστρωση Μπάμπης Κανάς.

22.00 Κατά Σαδδουκαίων.1983.
Καντάτα σε επτά μέρη για τενόρο, βαρύτονο, μπάσο, αφηγητή, χορωδία και ορχήστρα. Σε Ποίηση: Μιχάλη Κατσαρού. Συμμετέχουν: Friedrich Wilhelm Junge Sprecher, Joachim Vogt Tenor, Hermann Christian Polster Bass, Jürgen Freier Bariton, Rundfunkchor Berlin, Berliner Sinfonie Orchester, Hans-Peter Frank.

Αφιέρωμα στις Αρκαδίες

23.00 Ο Κώστας Καζάκος παρουσιάζει τις Αρκαδίες του Μίκη Θεοδωράκη.

Πρόγραμμα Τρίτη 10 Φεβρουαρίου 2026

Ερμηνείες Ξένων και Ελλήνων Τραγουδιστών – Αφιερώματα – Διασκευές

10.00 Liesbeth List Zingt Theodorakis. 1967.

11.00 Ο ερωτικός Θεοδωράκης επιλογές Mikis Radio.

13.00 Pilar Thomas Chante Mikis Theodorakis. (ThEme du film Z)

Μουσική Δωματίου

14.00 Adagio. 1993.
Πιανιστικά Άπαντα. Πιάνο: Τατιάνα Παπαγεωργίου.

15.00 12 Μέλος. 1998
Πιανιστικά Άπαντα. Πιάνο: Τατιάνα Παπαγεωργίου.

16.00 Πασακάλιες για δύο πιάνα.1955
Πιάνο: Τατιάνα Παπαγεωργίου, Νίκος Λιακάκης. Πιανιστικά Άπαντα.

Κύκλοι Τραγουδιών

18.00 Τα Ελυάρ για φωνή και πιάνο σε ποίηση Πώλ Ελυάρ.
Έτος σύνθεσης 1958 Παρίσι. Ηχογράφηση 2020. Ερμηνεύει Αγγελική Καθάριου. Πιάνο Νικόλαος Σαμαλτάνος.

19.00 Αρχιπέλαγος.
Σε ποίηση: Νίκου Γκάτσου, Οδυσσέα Ελύτη, Γιάννη Θεοδωράκη, Δημήτρη Χριστοδούλου, Πάνου Κοκκινόπουλου και Μίκη Θεοδωράκη. Έτος σύνθεσης 1959, 1960 Αθήνα, Παρίσι, Λονδίνο. Ηχογράφηση 1960. Συμμετέχουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Καίτη Θύμη, Αντώνης Κλειδωνιάρης, Μανώλης Χιώτης μπουζούκι και Λαϊκή ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Λαϊκά Ορατόρια – Μετασυμφωνικά

20.00 Canto General 1972 France.
Lyrics By Pablo Neruda. Vocals: Heiner Vogt, Maria Farantouri. Orchestra: Acoustic Guitar: Norbert Forster, Bass Guitar: Wolfgang Greiser, Bouzouki: Edmund Sadowsky, Lakis Karnezis, Ulrich Magister, Yannis Sotos, Choir: Rundfunkchor Berlin, Guitar: Ernst Konig, Percussion: Gunter Ospalek, Hans Reipsch, Hans-Jurgen Ludecke, Karl-Heinz, Zschetzsche, Rudi Liebetrau, Tobias Schweda, Piano: Hans Otto Jerosch, Sigurd Brauns. Translated By German: Gatefold Sleeve, Erich Arendt, Twelve, String Guitar: Fred Baumert, Conductor: Mikis Theodorakis, Conductor: Einstudierung, Franz Peter Muller Sybe. Recorded 14. Feb. 1980 at Palast der Republik, Berlin, GDR

Η Όπερα στο έργο του Μίκη Θεοδωράκη.

22.00 Αντιγόνη. Όπερα σε δύο πράξεις.
Βασισμένη στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή. Λιμπρέτο Μίκης Θεοδωράκης. Σύνθεση 1994 ’96. Αντιγόνη: Emilia Titarenko. Οιδίπους: Juri Worobiow. Κρέων: Wladimir Feljaer. Ιοκάστη: Irina Legkaja. Ετεοκλής: Peter Migunov. Πολυνείκης: Eugeni Withnewski. Αίμων: Leond Perin Haemon. Κορυφαίος: Yuri Kovalenko. Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της Αγίας Πετρούπολης. Μουσική Διεύθυνση: Alexander Chernushenko.

Πρόγραμμα Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου 2026

Ερμηνείες Ξένων και Ελλήνων Τραγουδιστών – Αφιερώματα

10.00 Μίκης Θεοδωράκης Μια ζωή Ελλάδα
Συμμετέχουν: Καλλιόπη Βέττα, Αλέξανδρος Χατζής, Λένα Αλκαίου, Μαρία Σουλτάτου, Λένα Αλκαίου, Σία Κοσκινά.

11.00 Ο Λάκης Χαλκιάς ερμηνεύει Μίκη Θεοδωράκη συμμετέχει η Λαϊκή Ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης.

12.00 Άγιος ο Έρωτας.
Ο Μανώλης Μητσιάς ερμηνεύει Μίκη Θεοδωράκη.

Κονσέρτα

14.00 Concerto pour Piano et Orchestre. 1957΄58.
Πιάνο: Έλενα Μουζάλα, Κρατική Ορχήστρα Αθηνών. Λουκάς Καρυτινός. 1992.

15.00 Adagio 1993.
Kirsten Ecke Harfe, Mitteldeutsche Kammerphilharmonie, Stefanos Tsialis. Publications 2004.

Κύκλοι Τραγουδιών

18.00 Μαουτχάουζεν. Ιάκωβος Καμπανέλλης.
Ηρώδειο 1992 Νένα Βενετσάνου, Ο.Σ.Μ της Έρτ, διεύθυνση Μίκης Θεοδωράκης.

19.00 18 Λιανοτράγουδα Της Πικρής Πατρίδας σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου.
Έτος σύνθεσης: 1970 ’74. Συμμετέχουν: Μαρία Δημητριάδη, Ελένη Βιτάλη, Κώστας Καμένος, Σταύρος Παπασπαράκης, Σάνια Κρυστάλη. Ενορχήστρωση και διεύθυνση Λαϊκής Ορχήστρας: Τάσος Καρακατσάνης.

20.00 Χριστόφορος Κολόμβος. Ποίηση: Νίκος Καζαντζάκης.
Έτος Σύνθεσης 1975. Ερμηνεύει ο Πέτρος Πανδής, συμμετέχει η ηθοποιός Άννα Μακράκη.

21.00 Ταξίδι μέσα στη νύχτα. 1976 / 78.
Συμμετέχουν: Μαργαρίτα Ζορμπαλά, Λάκης Καρνέζης & λαϊκή ορχήστρα υπό την Διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Συμφωνικά Ορατόρια

22.00 Κατά Σαδδουκαίων. 1983. Καντάτα σε επτά μέρη για τενόρο, βαρύτονο, μπάσο, αφηγητή, χορωδία και ορχήστρα. Σε Ποίηση: Μιχάλη Κατσαρού. Συμμετέχουν: Friedrich Wilhelm Junge Sprecher, Joachim Vogt Tenor, Hermann Christian Polster Bass, Jürgen Freier Bariton, Rundfunkchor Berlin, Berliner Sinfonie Orchester, Hans-Peter Frank.

Πρόγραμμα Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου 2026

Ερμηνείες Ξένων και Ελλήνων Τραγουδιστών – Αφιερώματα

10.00 Κράτησα τη ζωή μου του Μίκη Θεοδωράκη. 2015.
Γιώργος Νταλάρας, Ελεονώρα Ζουγανέλη, Μίλτος Πασχαλίδης.

11.00 Μίκης Θεοδωράκης: Η Ντόρα Γιαννακοπούλου ερμηνεύει Θεοδωράκη.

Κονσέρτα – Μουσική Δωματίου

14.00 Συρτός Χανιώτικος για πιάνο και κρουστά (1952)
Πιανιστικά Άπαντα Τατιάνα Παπαγεωργίου

15.00 Σουίτα Μπαλέτου “Αλέξης Ζορμπάς”.1988.
Μεταγραφή για Πιάνο – Πιανιστικά Άπαντα. Τατιάνα Παπαγεωργίου

16.00 Symphonietta 1947.
International Frankfurt Chamber Orchestra conducted by Mikis Theodorakis. Henning Schmiedt as the pianist.

17.00 Adagio for flute, clarinet, trumpet and string orchestra.
Flute:Polina Ivanova. Clarinet:Vadim Bondarenko. Trumpet:Gennadi Nikonow. Orchestra:St.Petersburg State Capella Symphony Orchestra.Capella Concert Hall. Composed, Conductor: Mikis Theodorakis. “Dedicated To The Victims Of The Bosnian War”

Κύκλοι Τραγουδιών

19.00 Μπαλάντες σε ποίηση Μανώλη Αναγνωστάκη.
Ερμηνεύουν Μαρία Φαραντούρη, Πέτρος Πανδής. Κρατική Ορχήστρα Ελληνικής Μουσικής. Ενορχήστρωση & διεύθυνση ορχήστρας Σταύρος Ξαρχάκος.

20.00 Τα Λυρικά σε ποίηση Τάσου Λειβαδίτη.
Σύνθεση 1976 Αθήνα. Ερμηνεύει ο Συνθέτης ηχογράφηση από Β’ Μουσικό Αύγουστο το 1977 με τους μουσικούς: Βασίλη Τενίδη Κιθάρα, Σωτήρη Ταχιάτη Βιολοντσέλο, Ανδρέα Ροδουσάκη Κοντραμπάσο, Γιώργο Θεοδωράκη Κρουστά, Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου Πιάνο.

21.00 Της Εξορίας.
Έτος Έκδοσης 1976. Ποίηση: Πάνος Λαμψίδης, Γιάννης Νεγρεπόντης, Μανώλης Αναγνωστάκης, Τάσος Λειβαδίτης, Μίκης Θεοδωράκης. Ερμηνεύει ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου.

Συμφωνικά Έργα

22.00 Αποκάλυψη. Ωδή στον Μπετόβεν. 1945.
Για ορχήστρα εγχόρδων, αφηγητή και χορωδία. Αφηγητής: Νίκος Καραθάνος, Χορωδία των μουσικών συνόλων του Δήμου Αθηναίων υπό τη διεύθυνση του Σταύρου Μπερή και οι Μουσικοί της Καμεράτας, Ορχήστρας των Φίλων της Μουσικής υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου.

Πρόγραμμα Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2026

Ερμηνείες Ξένων και Ελλήνων Τραγουδιστών – Αφιερώματα

10.00 Η Ειρήνη Παππά τραγουδά Μίκη Θεοδωράκη.

11.00 Η Ντόρα Γιαννακοπούλου ερμηνεύει Θεοδωράκη.

Κονσέρτα – Μουσική Δωματίου

14.00 11 Πρελούδια 1947. Πιανιστικά Άπαντα. Πιάνο: Τατιάνα Παπαγεωργίου.

15.00 Μικρή Σουίτα 1954 Πιανιστικά Άπαντα Τατιάνα Παπαγεωργίου.

16.00 1943-20-Waltz in C major – 1942 Minuet in A major – 1943 Fantasia in g minor.
Πιανιστικά Άπαντα. Πιάνο: Τατιάνα Παπαγεωργίου.

Κύκλοι Τραγουδιών

19.00 Επιτάφιος. Ποίηση: Γιάννης Ρίτσος.
Έτος Σύνθεσης 1958 Παρίσι. Η Νένα Βενετσάνου τραγουδά Μίκη Θεοδωράκη, στο πιάνο η Έλενα Μουζάλα.

20.00 Οκτώβρης ’78
Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης, Τάσος Λειβαδίτης, Δημήτρης Χριστοδούλου, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Ερρίκος Θαλασσινός. Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Μπουζούκι: Λάκης Καρνέζης Κώστας Παπαδόπουλος. Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

21.00 Οι γειτονιές του κόσμου.
Λαϊκό Ορατόριο. Ποίηση & Απαγγελιά: Γιάννης Ρίτσος. Έτος σύνθεσης 1978 Αθήνα & Omsk Σιβηρίας. Ηχογράφηση: Μαρία Φαραντούρη, Γιάννης Θωμόπουλος, Χορωδία Τερψιχόρης Παπαστεφάνου. Συμμετέχουν: Τάσος Διακογιώργης Σαντούρι, Χρήστος Κωνσταντίνου Μπουζούκι, Φίλιππος Τσεμπερούλης Κλαρίνο. και Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Συμφωνικά Έργα

22.00 Πρώτη Συμφωνία 1948 & 1953.
Κρατική ορχήστρα Αθηνών. Μουσική Διεύθυνση: Ηλίας Βουδούρης. Ζωντανή Ηχογράφηση: Μέγαρο Μουσικής 2005. Συμφωνική Μουσική ΙΙ

ΝΙΚΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ
6979610219
nik.theodorakis@gmail.com

www.mikisradio.com

Mikis Theodorakis Personal Radio (mikisradio.blogspot.com)

Θεοδωράκης διευθύνει Θεοδωράκη vol 2

Σου είπαν ψέματα πολλά.

Το μεσημέρι

02 Τώρα που θα φύγεις

03 Στο στήθος μου η πληγή

04 Ο ύπνος σε τύλιξε

05 Λίγο ακόμα

Ποίηση: LORCA – ελεύθερη απόδοση Οδυσσέα Ελύτη
Σύνθεση: Μάρτιος – Απρίλιος του 1967. Ή τελευταία σύνθεση πριν τη Δικτατορία.
Ηχογραφήσεις: 1970, Παρίσι, Μαρία Φαραντούρη Polydor France
1971, Μαρία Φαραντούρη, John Williams CBS London
1971, Μαρία Φαραντούρη, Polydor
1975, Μαρία Φαραντούρη, Polygram
1978, Αρλέτα Τσάπρα, Lyra

Ο ANTONIO TORRES HEREDIA
ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΣΕΒΙΛΛΗΣ

Κάτου στης ακροποταμιάς
το μονοπάτι περπατάει
κρατώντας βέργα λυγαριάς
και στη Σεβίλλια πάει.

Τα κατσαρά του γυαλιστά
πέφτουν στα μάτια του μπροστά
στην όψη του είναι μελαμψός
από του φεγγαριού το φως.

Κάποτε λίγο σταματά,
κόβει λεμόνια στρογγυλά
τα ρίχνει το νερό να στρώσει
και να το χρυσαφώσει.

Εκεί στης ακροποταμιάς
το μονοπάτι να, τον φτάνουν
κάτω απ’ τα κλώνια μιας φτελιάς
χωροφυλάκοι και τον πιάνουν.

Αποβραδίς η ώρα οχτώ
τον σέρνουν σε κελί μικρό
απέξω κάθονται φυλάνε πίνουν ρακί
και βλαστημάνε.

ΧΑΜΟΣ ΑΠΟ ΑΓΑΠΗ

-Τι είναι κείνο που φωτά,
Μάνα, στα δώματα ψηλά;
-Κοιμήσου γιε μου κι ειν’ αργά
σήμανε η ώρα έντεκα.
-Μάνα, στα μάτια μου για δες,
λάμπουνε τέσσερις φωτιές.
-Δεν είναι τίποτα, έλα πια,
ειν’ τα μπακίρια αστραφτερά.

Μέσα στη νύχτα και στη ζέστη
φέγγαν οι τοίχοι απ’ τον ασβέστη.

Τη φυσαρμόνικα γλυκά
παίζανε Σεραφείμ γλυκά.

Μέσα στη νύχτα και στη ζέστη
φέγγαν οι τοίχοι απ’ τον ασβέστη.

-Μάνα μου, ευθύς που ξεψυχήσω
μηνύσετέ το στους ανθρώπους
σ’ όλη τη γη, σ’ όλους τους τόπους
κατά Βοριά κατά Νοτιά
μαντάτα στείλετε πικρά.

Μέσα στη νύχτα και στη ζέστη
φέγγαν οι τοίχοι απ’ τον ασβέστη.

Κι οι πόρτες τ’ ουρανού χτυπούσαν
κι όλα τα δάση αχολογούσαν
ψηλά δεν έβλεπες κανέναν
κι οι φλόγες φούντωναν ολοένα.

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ Α. Τ. HEREDIA

Ξάφνου στον ποταμό από πέρα
φωνές ξεσκίσαν τον αγέρα.
Έμπηγε κάπρου δαγκωνιές
μες στα ψηλά ποδήματα χίμαγε
κι έκανε βουτιές και δελφινιού πηδήματα.

Η τραχηλιά του η κρεμεζιά
μούσκεψε μες στα αίματα
μα οι κάμες ήταν – ήταν έξι
και δεν εμπόραε πια ν’ αντέξει.

Αχ, Αντονίτο Ελ Καμπορίο, φεγγαρομελαμψέ μου
κι ασπρογαρούφαλέ μου.
Αχ, Αντονίτο Ελ Καμπορίο,
π’ άξιζες μια βασίλισσα
μνημόνεψε την Παναγιά
τι τώρα θα σε φάει το κρύο
τι τώρα θα πεθάνεις πια.

Στην άκρη εκεί του ποταμού
τρεις γλώσσες βγήκε το αίμα του
τρεις γλώσσες βγήκε το αίμα του
στην άκρη εκεί του ποταμού

Κι ανάγειρε την κεφαλή
με τα σφιγμένα χείλη
και τότε πια καμμιά φωνή
μόνο εφωτίστη ο ουρανός
κι άγγελος βεργολυγερός ήρθε
και τ’ άναψε καντήλι.

Η ΚΑΛΟΓΡΙΑ Η ΤΣΙΓΓΑΝΑ

Βουνά και σύννεφα μακριά
σ’ όλα τα γύρω σιγαλιά
τα λιόφυτα γαληνεμένα
και τα σπιτάκια ασβεστωμένα.

Σ’ ένα αχερόχρωμο πανί
κεντά η καλόγρια η μικρή
άχου, τι όμορφα κεντάει
το χεράκι της πως πάει.

Βάνει πουλιά, βάνει δεντριά,
και τ’ άστρα τα χρυσά
βάνει στις τέσσερις τις κόχες
τέσσερις αγριομολόχες.

Σ’ ένα αχερόχρωμο πανί
κεντάει η καλόγρια η μικρή
μα κάπου-κάπου αναστενάζει
και κάτι με το νου της βάζει.

Λίγο το χέρι σταματά
μες στον αέρα και κοιτά
στα μάτια της π’ ανοιγοκλείνουν
δυο καβαλάρηδες περνούν.

Κι ύστερα πάλι στο πανί
ξεσπάει η καλόγρια η μικρή
τι ποτάμια, τι χορτάρια,
τι λιοτρόπια, τι φεγγάρια

Πλάσματα της αρεσιάς της
τής ονειροφαντασιάς της.

Η ΠΑΝΤΕΡΜΗ

Σκάβουν το χώμα οι πετεινοί
σκάβουν ζητώντας την αυτή
την ώρα που στα σκοτεινά
βγαίνει η Παντέρμη και γυρνά.

Μαύρη μαυρίλα ειν’ η ψυχή της
κι ωχρό μπακίρι το πετσί της
τα στήθια της ωσάν τ’ αμόνια
που τα χτυπούν χωρίς συμπόνια.

-Παντέρμη, τι ζητάς εδώ
μόνη σου δίχως σύντροφο;

-Κι αν είναι κάτι που ζητώ
πε μου, σε γνοιάζει εσένανε;
Ζητάω εκείνο που ζητώ
ζητάω την ίδια εμένανε.

-Παντέρμη, πες ποιος ο καημός σου
ποιος ο αγιάτρευτος καημός σου;

-Ποιός ο καημός μου;
Μαύρη πίσσα εγίνη
η λινή μου η πουκαμίσα
και μες στο σπίτι σαν τρελλή
σούρνω το ξέπλεκο μαλλί.

-Παντέρμη, λούσε το κορμί σου
λουσ’ τό χελιδονόνερο
κι άσε κυρά μου την ψυχή σου
ασ’ τη να βρει αναπαμό.

Άχου, τσιγγάνικες ψυχές
κι ολόκρυφες νεροσυρμές
πίκρες μαζί και θάματα
στα μακρινά χαράματα.

ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΙΝΕΜΕΝΗΣ

Ντέφι χτυπώντας το φεγγάρι
χορεύει κι έρχεται με χάρη,
έρχεται μες στις ερημιές
από το φως ασημωμένη
μικρή τσιγγάνα η Παινεμένη.

Ως τη θωρεί πετιέται πάνου
ο Άνεμος ο ακοίμιστος,
Πουνέντες άντρας πονηρός
κοιτάει τη μικρή κοιτάει
κι ολόγλυκα της τραγουδάει:

Μικρούλα μου άσε να σηκώσω
το φουστανάκι σου να ειδώ
άσε με λίγο να σ’ αγγίξω
και της κοιλίτσας σου ν’ ανοίξω
το ρόδο το γαλαζωπό.

Πετάει το ντέφι τρομαγμένη
και τρέχει τρέχει η Παινεμένη,
ξοπίσω της ακολουθεί
Άνεμος άντρας που κρατεί
μια σπάθα, σπάθα αστραφτερή.

Άχου το κύμα πώς χλωμιάζει
ο κάμπος άκου πώς στενάζει
παίζει των ίσκιων η φλογέρα
μέσα στο σκοτεινό αγέρα:

Τρέχα Παινεμένη τρέχα
κι όπου να ‘ναι θα προφτάσει
ο Άνεμος και θα σ’ αρπάξει,
να τος χιμάει από ψηλά
γλείφεται γλώσσες τις εννιά.

Στο πρώτο σπίτι η Παινεμένη
χώνεται μέσα αλαφιασμένη
την αρωτάνε να τους πει
και κείνη λέει κι ανιστορεί.
Ενώ απ’ τη λύσσα του θερίο,
ο Άνεμος γυρνάει στο κρύο
παίρνει το σπίτι και το ζώνει
τα κεραμίδια του δαγκώνει.

ΤΟΥ ΠΙΚΡΑΜΕΝΟΥ

Εικοσιτρείς του Θεριστή
στου Πικραμένου την αυλή
πάνε και λεν, πάνε και λένε:
«Αν το μπορείς δυστυχισμένε,
στο περιβόλι σου έβγα απόψε
και τα λουλούδια σου όλα κόψε.

Γράψε στη θύρα σου σταυρό
βάλε από κάτω τ’ όνομά σου
τι θα φουντώσουν στα πλευρά σου
ταχιά τσουκνίδες κι αγριάδες.

Πάρε κεριά, πάρε λαμπάδες
μάθε τα χέρια να σταυρώνεις
κι απάνω από την ερημιά
γέψου της νύχτας τη δροσιά
τι πριν περάσουν μήνες δυο
θα κείτεσαι στο σάβανο».

Στους ουρανούς ταχιά προβαίνει
ο ταξιάρχης και πηγαίνει
πού ‘χει το σύννεφο σπαθί
στράφτει και πάει και δεν μιλεί.
Εικοσιτρείς του Θεριστή
μέσα στην έρμη την αυλή
τα μάτια ανοίγει ο Πικραμένος
της μοίρας ο σημαδεμένος
κι εικοσιτρείς τ’ Αυγούστου
γέρνει και τα πικροσφαλεί.

Ακολουθούν: Τα τραγούδια του Ανδρέα – Μυθιστόρημα

ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΡΕΑ
Ποίηση: Μίκη Θεοδωράκη
Σύνθεση: 1968,Βραχάτι.
Ηχογραφήσεις:
1970, George Moustaki, Polydor.
1971, Αντώνης Καλογιάννης, Polydor
Τραγούδια:
ΕΙΣΑΙ ΕΛΛΗΝΑΣ
ΕΙΜΑΣΤΕ ΔΥΟ
ΚΑΙΡΟΣ ΝΑ ΔΕΙΣ
ΤΟ ΣΦΑΓΕΙΟ

Τα τραγούδια του Ανδρέα

“Τα τραγούδια του Ανδρέα”, έργο αφιερωμένο στον αγωνιστή του αντιδικτατορικού αγώνα Ανδρέα Λεντάκη. Αναφέρεται σε πραγματικά γεγονότα και κυρίως στα βασανιστήρια που υποβάλλονταν τόσο ο μουσικοσυνθέτης, τον είχαν τοποθετήσει σε κελί κοντά σε χώρους βασανισμού, όσο και τα βασανιστήρια που είχε υποστεί ο ίδιος ο Ανδρέας Λεντάκης, στο κτήριο της Ασφάλειας της Μπουμπουλίνας. Στη δισκογραφία ο κύκλος τραγουδιών “Τα τραγούδια του Ανδρέα” συμπεριλαμβάνεται στο “Θεοδωράκης Διευθύνει Θεοδωράκη Νο 2”

Είμαστε δυο

Είμαστε δυο, είμαστε δυο,
η ώρα σήμανε οχτώ
κλείσε το φως, χτυπά φρουρός,
το βράδυ θά ‘ρθουνε ξανά
έμπα μπροστά, έμπα μπροστά
και οι άλλοι πίσω ακολουθούν
μετά σιωπή και ακολουθεί
το ίδιο τροπάρι το γνωστό
Βαράνε δυο, βαράνε τρεις,
βαράνε χίλιοι δεκατρείς
Πονάς εσύ, πονάω εγώ,
μα ποιος πονάει πιο πολύ
θά ‘ρθει καιρός να μας το πει

Είμαστε δυο, είμαστε τρεις,
είμαστε χίλιοι δεκατρείς
Καβάλα πάμε στον καιρό
με τον καιρό με την βροχή
το αίμα πήζει στην πληγή
ο πόνος γίνεται καρφί

Ο εκδικητής ο λυτρωτής
είμαστε δυο, είμαστε τρεις
είμαστε χίλιοι δεκατρείς

Είσαι Έλληνας – 1968

Αυτό που ήσουν κάποτε θα γίνεις ξανά
πρέπει να γίνεις, πρέπει να κλάψεις.

Ο εξευτελισμός σου να γίνει τέλειος
Η εκπόρθηση να φτάσει ως τις ρίζες των βουνών
Είσαι Έλληνας, είσαι Έλληνας.

Πίνεις την προδοσία με το γάλα,
πίνεις την προδοσία με το κρασί.

Ο εξευτελισμός σου να γίνει τέλειος,
πρέπει να δεις, πρέπει να γίνεις,
αυτό που ήσουν κάποτε θα γίνεις ξανά

Καιρός να δεις ( Σου είπαν ψέματα πολλά ) – 1968

Σου είπαν ψέματα πολλά,
ψέματα σήμερα σου λένε ξανά
κι αύριο ψέματα ξανά θα σου πουν,
ψέματα σου λένε οι εχθροί σου
μα κι οι φίλοι σου, σου κρύβουν την αλήθεια.

Ψεύτικη δόξα σου τάζουν οι ψεύτες
μα κι οι φίλοι σου με ψεύτικες αλήθειες σε κοιμίζουν,
πού πας με ψεύτικα όνειρα;
πού πας με ψεύτικα όνειρα;

Καιρός να σταματήσεις,
καιρός να τραγουδήσεις,
καιρός να κλάψεις και να πονέσεις,
καιρός να δεις.

Το σφαγείο ( Το μεσημέρι )

Το μεσημέρι χτυπάνε στο γραφείο
μετρώ τους χτύπους τον πόνο μετρώ
είμαι θρεφτάρι μ’ έχουν κλείσει στο σφαγείο
σήμερα εσύ αύριο εγώ

Χτυπούν το βράδυ στην ταράτσα τον Ανδρέα
μετρώ τους χτύπους το αίμα μετρώ
πίσω απ’ τον τοίχο πάλι θα `μαστε παρέα
τακ τακ εσύ τακ τακ εγώ

Που πάει να πει
σ’ αυτή τη γλώσσα τη βουβή
βαστάω γερά, κρατάω καλά

Μες στις καρδιές μας αρχιναέι το πανηγύρι
τακ τακ εσύ τακ τακ εγώ
τακ τακ εσύ τακ τακ εγώ

Μύρισε το σφαγείο μας θυμάρι
και το κελί μας κόκκινο ουρανό
Μύρισε το σφαγείο μας θυμάρι
και το κελί μας κόκκινο ουρανό

Χτυπούν το βράδυ στην ταράτσα τον Ανδρέα
μετρώ τους χτύπους το αίμα μετρώ
πίσω απ’ τον τοίχο πάλι θα `μαστε παρέα
τακ τακ εσύ τακ τακ εγώ

Που πάει να πει
σ’ αυτή τη γλώσσα τη βουβή
βαστάω γερά, κρατάω καλά

Μύρισε το σφαγείο μας θυμάρι
και το κελί μας κόκκινο ουρανό
Μύρισε το σφαγείο μας θυμάρι
και το κελί μας κόκκινο ουρανό.

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Ποίηση: Γιώργου Σεφέρη
Σύνθεση: Ιανουάριος του 1968 στις Φυλακές Αβέρωφ.
Ηχογράφηση: 1971, Παρίσι, Μαρία Φαραντούρη, Polydor

1. ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΘΑ ΦΥΓΕΙΣ

Τώρα που θα φύγεις,
πάρε μαζί σου και το παιδί
που είδε το φως κάτω από εκείνο το πλατάνι

Μια μέρα π’ αντηχούσαν σάλπιγγες
κι έλαμπαν όπλα
και τ’ άλογα ιδρωμένα
σκύβανε ν’ αγγίξουν
την πράσινη επιφάνεια του νερού
Και τ’ άλογα ιδρωμένα
σκύβανε ν’ αγγίξουν
την πράσινη επιφάνεια του νερού
στην γούρνα με τα υγρά τους τα ρουθούνια

Οι ελιές με τις ρυτίδες των γονιών μας
τα βράχια με την γνώση των γονιών μας
και το αίμα τ’ αδερφού μας ζωντανό
στο χώμα

Ήταν μια γερή χαρά
μια πλούσια τάξη
για τις ψυχές που γνώριζαν την προσευχή τους

Τώρα που θα φύγεις,
τώρα που η μέρα της πληρωμής χαράζει
τώρα που κανείς δεν ξέρει
ποιον θα σκοτώσει
και πως θα τελειώσει
Πάρε μαζί σου το παιδί
που είδε το φως
κάτω απ’ τα φύλλα
τα φύλλα εκείνου του πλατάνου
και μάθε του να μελετά
τα δέντρα

2. ΣΤΟ ΣΤΗΘΟΣ ΜΟΥ Η ΠΛΗΓΗ

Στο στήθος μου η πληγή ανοίγει πάλι
όταν χαμηλώνουν τ’ άστρα
και συγγενέυουν με το κορμί μου

Όταν πέφτει σιγή
κάτω από τα πέλματα των ανθρώπων
αυτές οι πέτρες που βουλιάζουν
αυτές οι πέτρες που βουλιάζουν
μέσα στα χρόνια, μέσα στα χρόνια
ώσπου θα με παρασύρουν

Τη θάλασσα, τη θάλασσα
ποιος θα μπορέσει να την εξαντλήσει
βλέπω τα χέρια κάθε αυγή
να γνέφουν στον γύπα και στο γεράκι

Δεν μένει πάνω στον βράχο
που έγινε με τον πόνο δικός μου
βλέπω τα δέντρα που ανασαίνουν
τη μαύρη γαλήνη των πεθαμένων
και κοιτάω τα χαμόγελα
που δεν προχωρούν των αγαλμάτων

3. Ο ΥΠΝΟΣ ΣΕ ΤΥΛΙΞΕ

Ο ύπνος σε τύλιξε, ο ύπνος σε τύλιξε
με πράσινα φύλλα
ανάσαινες, με πράσινα φύλλα, ανάσαινες

Σαν ένα δέντρο, σαν ένα δέντρο
με πράσινα φύλλα, ανάσαινες
με πράσινα φύλλα, ανάσαινες

Μέσα στο ήσυχο φως
μέσα στην διάφανη πηγή
κοίταζα τη μορφή σου

Κλεισμένα βλέφαρα, κλεισμένα βλέφαρα
και τα ματόκλαδα σου, χαράζαν το νερό
και τα ματόκλαδα σου, χαράζαν το νερό

4. ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ

Λίγο ακόμα θα ιδούμε, λίγο ακόμα θα ιδούμε
Τις αμυγδαλιές ν’ανθίζουν
τις αμυγδαλιές ν’ανθίζουν
τις αμυγδαλιές ν’ανθίζουν

Λίγο ακόμα θα ιδούμε, λίγο ακόμα θα ιδούμε
τα μάρμαρα να λάμπουν,
να λάμπουν στον ήλιο
κι η θάλασσα να κυματίζει

Λίγο ακόμα, να σηκωθούμε
Λίγο ψηλότερα-λίγο ψηλότερα-λίγο ψηλότερα
Λίγο ακόμα, να σηκωθούμε
Λίγο ψηλότερα-λίγο ψηλότερα-λίγο ψηλότερα

100 ΧΡΟΝΙΑ

SCHOTT MUSIC - Πνευματικά δικαιώματα @ Παρτιτούρες

Η Schott Music είναι ένας από τους παλαιότερους γερμανικούς μουσικούς εκδότες.
Είναι επίσης ένας από τους μεγαλύτερους μουσικούς εκδοτικούς οίκους στην Ευρώπη και είναι ο δεύτερος παλαιότερος μουσικός εκδότης μετά την Breitkopf & Härtel.

Ο Μίκης Θεοδωράκης για ευνόητους λόγους μη απαγόρευσης της μουσικής του από τυχόν συγγενικά δικαιώματα όρισε ως νόμιμο κληρονόμο των πνευματικών του δικαιωμάτων τον εκδοτικό οίκο Schott Music.

Ο Εκδοτικός οίκος Shott Musik διαχειρίζεται σχεδόν το σύνολο από το έργο του μεγάλου μας συνθέτη παραχωρώντας άδειες και γνήσιες παρτιτούρες ώστε να αποδίδεται σωστά το έργο του .

www.schott-music.com/en/person/mikis-theodorakis

www.schott-music.com/en/person/mikis-theodorakis/

ΤΗΣ ΕΞΟΡΙΑΣ

Της Εξορίας Εκφώνηση.

Θάλασσες μας ζώνουν.

Της εξορίας (Θάλασσες μας ζώνουν)

Ήτανε νέοι ήταν παιδιά

Ήτανε νέοι, ήταν παιδιά

Μου μιλάτε για 'κείνον

Μου μιλάτε για κείνον

Ερωτικό γράμμα.

Ερωτικό γράμμα (Μη χάνεις το θάρρος σου)

Σωτήρη Πέτρουλα

Αρνιέμαι

Της Εξορίας. Αποφώνηση.

1. ΤΗΣ ΕΞΟΡΙΑΣ (Μ.Θεοδωράκη)

Θάλασσες μας ζώνουν,
κύματα μας κλειουν
σ’ άγριους βράχους πάνω
τα νιάτα μας φρουρούν.

Στείλαν του λαού μας, τ’ άξια τα παιδιά
για να τα λυγίσουν σε δεσμά βαριά.

Στων φρουρών το πείσμα, θα σταθούμε ορθοί
στις καρδιές ατσάλι φλόγα στην ψυχή.

Μάνα μη στενάζεις, μάνα μη θρηνείς
τώρα πέφτουν θρόνοι και τραντάζει η γης.

Η αυγή χαράζει, πάνω στα βουνά
ο εχρθός λουφάζει φτάνει η λευτεριά.

Χτυπάτε τους αδέλφια, χτυπάτε δυνατά
σαν χτυπάει ο Μάρκος, σειέται γη στεριά.

2. ΧΤΥΠΑ – ΧΤΥΠΑ (Μ.Θεοδωράκη)

Τα πλοία προσμένουν κρυφά στα σκοτάδια
δεμένα σε κάποια ακτή μυστική
καμιόνια με φάρους σβησμένους
γεμάτα συντρόφους πιστούς
γλιστρούν μες στην πόλη που τώρα σφαδάζει
στα νύχια των εχθρών του λαού.

Χτύπα χτύπα το στήθος π’ ανάβει
χτύπα χτύπα το νου που φωτά
στα χτυπήματα θεριεύουν οι σκλάβοι
κάτω μας σπρώχνεις μα πάμε ψηλά.

Τα πλοία στα βράχια σκορπούν τους συντρόφους
τους ζώνουν σαν φίδια φρουροί τρομεροί
μα κείνοι ψηλά το κεφάλι,
ψηλά η σημαία προχωρεί,
παιδιά του λαού τιμημένα γνωρίζουν
πως πλάθουν την καινούρια ζωή.

3. ΥΜΝΟΣ ΤΟΥ ΕΛΑΝ (Π.Λαμψίδη)

Απ’ την Αντίκαιρα προβάλλει ο Ζαχαριάς
και ξεμακραίνει το ελανίτικο καράβι
θαλασσομάχοι εμείς της λευτεριάς
απ’ την Αντίκαιρα προβάλλει ο Ζαχαριάς.

Έγια μόλα έγια λέσα
μπρος θαλασσομάχοι εμείς της λευτεριάς.

Μεσοπελάγου αρμενίζουμε μεμιάς
όμοια μπουρλότο η ψυχή φωτά κι ανάβει
καθώς προβάλει το λιμάνι της Ιτιάς
μεσοπελάγου αρμενίζουμε μεμιάς.

Στο Γαλαξίδι οι ελανίτες μέσα
κι η καμπάνα γλυκόηχα να χτυπάει
έγια μόλα παιδιά, έγια λέσα
στο Γαλαξίδι οι ελανίτες μέσα.

4. ΕΛ ΖΑΑΤΑΡ (Γ.Νεγρεπόντη)

Όταν τη νύχτα κρυώνω
κάνω μια προσευχή
να μην είναι οι νύχτες
παγερές στο Ελ Ζαατάρ.

Δεν κρυώνουν εκείνοι
που ποτέ δεν ρωτούν
και για μάρκα ή δολάρια
μακελειό ξεκινούν.

Όταν τη νύχτα πεινάω
κάνω μια προσευχή
να μην είναι οι νύχτες
παγερές στο Ελ Ζαατάρ.

Έως πότε Θεέ μου
το κακό θα κρατά
για δολάρια ή μάρκα
μακελειό στα Ελ Ζαατάρ.

5. ΤΗΣ ΦΥΛΑΚΗΣ (Γ.Νεγρεπόντη)

Μετά από τέτοια απουσία μακρυά
Σαν ένας ξένος στην παλιά μου γειτονιά
Άγνωστα πρόσωπα γεμίσανε τα σπίτια
Στο δρόμο παίζουν άγνωστα παιδιά

Μην πεις ποτέ πως είν’ αργά να ξαναρχίσεις
Πως ξέκοψες μην πεις απ’ τη ζωή
Όταν υπάρχουν τόσοι γύρω που μαζί τους
Τον κόσμο απ’ την αρχή θα ξαναχτίσεις

Είναι λοιπόν τόσα πολλά είκοσι χρόνια
Σ’ εμένα φαίνεται σα να ‘ταν μόλις χθες
Έτσι που τη ζωή μου έχω ξοδέψει
Στα ξερονήσια και στις φυλακές

6. ΠΕΤΡΟΥΛΑΣ (Μ.Θεοδωράκη)

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
σε πήρε ο Λαμπράκης σε πήρε η Λευτεριά
σε πήρε ο Λαμπράκης σε πήρε η Λευτεριά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
αηδόνι και λιοντάρι βουνό και ξαστεριά
αηδόνι και λιοντάρι βουνό και ξαστεριά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
οδήγα το λαό σου οδήγα μας μπροστά
οδήγα το λαό σου οδήγα μας μπροστά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα

7. ΕΦΤΑΣΕΣ ΑΡΓΑ (Μ.Αναγνωστάκη)

Έφτασες αργά σου πήρε άλλος τη θέση
έφτασες αργά σε ‘βγάλαν απ’ τη μέση.
Δεν σου φταίει κανείς, επέρασε ο καιρός σου
δεν σου φταίει κανείς, λάθος ήτανε δικό σου.
Άργησες πολύ και τό ‘χασες το τρένο
άργησες πολύ δεν σε περιμένω.

8. ΔΕΝ ΕΦΤΑΙΓΕ Ο ΙΔΙΟΣ (Μ.Αναγνωστάκη)

Δεν έφταιγεν ο ίδιος, τόσος ήτανε
η εποχή, τα βάρη, οι συνθήκες
κι άλλοι την πάθανε που τότε είπαν το ναι
και δεν ακούσανε των παλιών τις υποθήκες.

Τάχα η θέλησή σου λίγη
τάχα ο πόνος σου μεγάλος
η ζημιά ήτανε στο ζύγι
πάντα φταίει κάποιος άλλος.

Καλά καλά ποιο είναι το κέρδος, ποια η ζημιά
ποιος να το πει δεν ξέρει
το βέβαιο ήτανε πως κάτι δεν πήγε καλά
δεν έφτασε όπου ονειρεύτηκε το χέρι.

Δεν έφταιγεν ο ίδιος, τόσος ήτανε
κι οι άνθρωποι γεμάτοι είναι τώρα απαιτήσεις
αφού σήμερα δε θά ‘λεγε το ίδιο το ναι
τώρα περίσσεψαν η σύνεση και η κρίση.

9. ΗΤΑΝΕ ΝΕΟΙ (Μ.Αναγνωστάκη)

Οι δρόμοι ήταν σκοτεινοί και λασπωμένοι
το πιάτο στο τραπέζι λιγοστό,
το φιλί στο κατώφλι ήταν κλεφτό
και έρωτες μέσα στις καρδούλες κλειδωμένοι

Ήτανε νέοι ήτανε νέοι, ήταν παιδιά
και έτυχε να ‘ναι και καλή σοδειά
Τα βράδια ξενυχτούσαν στα υπόγεια,
και σβάρνα ολημερίς στις γειτονιές
αχ! τα σοκάκια εκείνα κι οι γωνιές
σφιχτά που φυλάξαν τα τίμια λόγια

Ήτανε νέοι ήτανε νέοι, ήταν παιδιά
και έτυχε να ‘ναι και καλή σοδειά
Δεν ξέρανε πατέρα, μάνα σπίτι, μάνα σπίτι
έναν δεν δίναν για το σήμερα παρά
δε ρίχνανε δραχμές στον κουμπαρά
δεν κράταγαν μεζούρα και διαβήτη
Ήτανε νέοι ήτανε νέοι, ήταν παιδιά
και έτυχε να ‘ναι και καλή σοδειά

10. ΚΑΘΕ ΠΡΩΙ (Μ.Αναγνωστάκη)

Κάθε πρωί, καταργούμε τα όνειρα,
χτίζουμε με περίσκεψη τα λόγια.
Τα ρούχα μας είναι μια φωλιά από σίδερο,
κάθε πρωί, χαιρετάμε τους χθεσινούς φίλους, φίλους, φίλους. Οι νύχτες μεγαλώνουν,
μεγαλώνουν σαν αρμονικές, ήχοι, καημοί, πεθαμένα φιλιά, ασήμαντες απαρριθμήσεις.
Τίποτα, τίποτα. Λέξεις μόνο για τους άλλους,
μα που τελειώνει η μοναξιά.

11. ΜΗ ΜΟΥ ΜΙΛΑΤΕ ΓΙΑ‘ΚΕΙΝΟΝ (Νεγρεπ.)

Πως να με νιώσετε όλοι εσείς τι ξέρετε για κείνον
κι έτσι θαρρείτε εύκολα μπορώ να τον ξεχάσω.
Μου μιλάτε για κείνον σαν να ήτανε κάποιος
όπως όλοι εμείς κάποιος μέσα στο πλήθος.

Έφευγε κι ήξερε για που κι όμως χαμογελούσε
τι τον περίμενε ήξερε κι όμως χαμογελούσε.
Μου μιλάτε για κείνον σαν να πήγαινε κάπου
όπως όλοι εμείς κάπου σαν κάθε μέρα.

Πως να με νιώσετε όλοι εσείς τι ξέρετε για κέινον
ήξερε για που πήγαινε κι όμως χαμογελούσε
μου μιλάτε για κείνον σαν να ήτανε κάποιος
όπως όλοι εμείς κάποιος μέσα στο πλήθος.

12. ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΣΟΥ (Λειβαδίτη)

Μη χάνεις το θάρρος σου
εμείς πάντα το ξέραμε πως δεν χωράει
μέσα στους τέσσερις τοίχους το μεγάλο μας όνειρο

Εμάς τα σπίτια μας είναι όλοι οι δρόμοι
που στα σπλάχνα τους κοιμούνται
τόσοι σκοτωμένοι.

Θα θυμάμαι πάντοτε τα φιλιά σου
που κελαηδούσαν σαν πουλιά
θα θυμάμαι τα μάτια σου φλογερά και μεγάλα
σαν δυο νύχτες έρωτα μέσα στον άγριο πόλεμο.

Το σπίτι μας με τους σκορπιούς

Ο καθένας θα ‘χει βρεθεί σε παρόμοιες στιγμές. Υπάρχουν δεσμίδες από ζεστές επικλήσεις. Πράσινες, κίτρινες, μωβ, που ανεβαίνουν από κάθε φυτό. Η θάλασσα φυσά θυμωμένα είτε ήρεμα, τις τυλίγει και τις διευθύνει ψηλά στο υπομονετικό μας σπίτι. Θα ‘πρεπε να σας μιλήσω γι’ αυτό το σπίτι. Η έκφρασή του αντανακλά τις πτυχές των βασανισμένων βουνών. Έχει κάτι από το συρτό θρήνο.

Ευθύς εξ αρχής θα διακρίνει κανείς το τείχος των δέντρων που τυλίγονται ολόγυρά του με φροντίδα και στοργή. Υπάρχει ανάμεσά τους η απόσταση των ισοδύναμων ανθρώπων, η απόσταση ανάμεσα σε δυο όμοιες αχτίνες που κατευθύνονται από το βάθος της θάλασσας προς δύο απομονωμένους γλάρους.

Με πέντε βήματα αγγίζεις από τη ρίζα των δέντρων τις ξασπρισμένες πέτρες που υποβαστάζουν την υπομονή και τα όνειρα του σπιτιού μας. Το χαμόγελό του είναι πάντα βεβιασμένο. Η γνώση του τροχίζεται απ’ τους σκορπιούς και το βορινό άνεμο που φοβισμένος το παρακάμπτει συχνά όταν μέσα στις νύχτες του Δεκεμβρίου αλληθωρίζει προς την απέραντη θάλασσα με τα μάτια πύρινα και προκλητικά.

Έπειτα από ένα συγκρατημένο και ήρεμο όνειρο ξύπνησε αντικρύζοντας την καταματωμένη θάλασσα ως τις ρίζες της γης. Αναταράχτηκε από τις χιλιάδες λεπτές και φευγαλέες μυρωδιές που κυνηγιούνται με τις πεταλούδες και τις μέλισσες πάνω στο κάτασπρο σεντόνι του ‘Ηλιου. Ήταν καιρός να εξακοντίσει την πρώτη του σκέψη προς το στερέωμα που το συγκρατούσε στο χώμα με συγκατάβαση και ειρωνεία. Ίσως να μη γνώριζε που το πλοίο μας διέσχιζε ήδη το Αιγαίο κι ακόμα πως πριν γεννηθούν οι μητέρες μας είχε αποφασιστεί ο ερχομός μας εδώ ψηλά.

Δυσκολευτήκαμε να καταλάβουμε το βεβιασμένο του χαμόγελο καθώς και την παράξενη συνήθεια να προσκαλεί τ’ αδέσποτα σύγνεφα που τριγυρίζουν ψαχουλεύοντας στο λόγγο και τις πλαγιές του βουνού. Έτσι δυσκολευόμαστε να διακρίνουμε τα μάτια μας, δυσκολευόμαστε να προσαρμοστούμε σ’ αυτή την απότομη και βάρβαρη μεταλλαγή ανάμεσα στο φως και την πάχνη, στο κύμα και τη συρτή φωνή που εξακοντίζεται τόσο συχνά προς το δυτικό Αιγαίο. Χάνουμε έτσι το πρόσωπό μας καθώς γινόμαστε ένα με τα παράξενα όνειρά του που ενώ έχουν αγκυροβολήσει στις σφραγισμένες εποχές προεκτείνονται προς τα μακρινά σημεία που ειρωνεύονται τους κύκλους και τις επανόδους.

Υπάρχει εν τούτοις κάτι που ενώ δεν τραβά σε δένει σφιχτά. Νομίζεις ότι προεκτείνεσαι διαρκώς προς τα μπρος ενώ τα ίχνη σου μπλέκονται μες στις ρίζες των θάμνων που σε περικυκλώνουν με θανάσιμη χαρά.
Θα ‘ρθει και για σένα η όμορφη εποχή !

Θα πρέπει τώρα να σας μιλήσω για τις χαρές και τους θυμούς του. Την ήρεμη αφήγηση κάτω απ’ το θόλο των κουμαριών. Τον τελείως απόκρυφο έρωτά του για την νοτιοανατολική πηγή. Τη νοσταλγία των ξασπρισμένων του τοίχων που ήταν συνηθισμένοι ν’ αγναντεύουν προς το Αιγαίο τους κουρσάρους καθώς γύριζαν ανήσυχοι τα κεφάλια για να χαιρετήσουν με σεβασμό και φόβο. Προ παντός όμως η φροντίδα του από αιώνες ήταν αυτός ο ατέλειωτος κι ανώφελος αγώνας που γίνεται μέσα του ανάμεσα σ’ ό,τι υπήρχε και σ’ ό,τι ήρθε.

Αυτή την ώρα ο ορίζοντας εξαφανίζεται κάτω από την πίεση του ουρανού και το ανέβασμα της θάλασσας. Υπάρχει διάχυτο στην ατμόσφαιρα το αίσθημα της κατανόησης. Στα μικρά σύγνεφα που ταξιδεύουν προς τον ήλιο αντιμάχονται η αγάπη με το μίσος. Σε λίγο το φως θα ισομοιραστεί εφ’ όσον ο ήλιος εξαλείψει τις σκιές και τους ενδοιασμούς που τον οδηγούν στην οδυνηρή και χιλιοτραγουδισμένη του πτώση. Η τελευταία αχτίνα οδηγείται προς τον γνώριμο δρόμο του σπιτιού μας. Τη δεχόμαστε ήρεμα δίχως φωνές. Θα συνομιλήσουμε όλη τη νύχτα μαζί της. Θα ονειρευτούμε μαζί.

Υπάρχει μια αναγκαιότητα που διανοίγει ανάμεσα στα σύννεφα μακρύ και ανήσυχο δρόμο. Απ’ αυτόν θα περάσουν οι σκέψεις του σπιτιού μας, οι σιωπηλές του έγνοιες για κάθε τι που πιστεύει στη ζωή. Όλοι απορούν για το βάθος του βλέμματος του. Ξεσκίζει κατάβαθα τους σκλάβους της Νότιας Αφρικής όπως και τα αιχμάλωτα θηρία των ζωολογικών κήπων της Ευρώπης. Από κει πάλι έρχονται αγκαλιασμένα τα όνειρα του κόσμου με ανοιχτά και βρώμικα τραύματα. Μπορεί κάθε στιγμή να δεις την ατέλειωτη φάλαγγα που κάνει τους σκορπιούς να αναδιπλώνονται με ανατριχίλα..

Βλέπετε πως όλο παρασύρομαι απ’ αυτήν την αργυρή αντανάκλαση που μου δίνει την αυταπάτη πως είμαι αδερφός των σκορπιών, παιδί των τοίχων και των στοχασμών του σπιτιού μας. Σας υποσχέθηκα να σας μιλήσω για τις χαρές και τους θυμούς του.

Σήμερα η μέρα ήρθε αθόρυβα. Το φως κλιμακώνεται στην ήρεμη θάλασσα σχηματίζοντας μια φωτεινή σκάλα που συνεχίζεται απ’ τις γραμμές του ορίζοντα. Θα μπορέσω ίσως να τοποθετήσω δίπλα δυο σκέψεις που να έχουν το θάρρος να αλληλοκοιταχτούν στιγμιαία στα μάτια; Όμως αυτή η ησυχία μου επιτρέπει ν’ ακούω τον παράξενο σάλο που γίνεται εντός μου… Όσο κι αν θέλω να το ξεφύγω είμαι παιδί των στοχασμών του, είμαι αδερφός των σκορπιών του. Δεν ανέχεται μέσα μου αυτό που υπάρχει εκείνο που έρχεται.. Πώς θέλετε λοιπόν ν’ αρνηθώ τη γενιά μου, να επιτρέψω να δώσουν τα χέρια που τρέμουν από το μίσος, να κοιταχτούνε στα μάτια που χάνονται απ’ το ακόρεστο πάθος, ν’ αγκαλιαστούνε κραυγές που ξεσκίζονται απ’ την ανατριχίλα; ΕΧΘΡΟΙ ΜΕ ΕΧΘΡΟΙ ;

(Το βράδυ καθόμαστε κι αγναντεύουμε τη θάλασσα. Τραγουδάμε σιγά… Συχνά σιωπούμε κοιτάζοντας κάτω. Μας στεναχωρεί αυτή η συνεχής παρακολούθηση. Θέλουμε πολύ να μείνουμε μια στιγμή μόνοι με συντροφιά μας μονάχα τους σκορπιούς και τους τοίχους).

ΙΚΑΡΙΑ 1947

Σεξτέτο για φλάουτο, κουαρτέτο εγχόρδων και πιάνο 1947.

Μίκης Θεοδωράκης: Σεξτέτο 1947 για φλάουτο, κουαρτέτο εγχόρδων και πιάνο. Μαρία Αστεριάδου, Μαριλένα Δωρή. Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο..

Σεξτέτο. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

I.Prelude and Choral I. Andante.

II.Scherzo: Alegro vivace

III. Finale Andante mosso

Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Τρίο για βιολί, τσέλο και πιάνο 1947.

Μίκης Θεοδωράκης: Τρίο για βιολί, τσέλο και πιάνο. 1947. Γιώργος Δεμερτζής, Θανάσης Αποστολόπουλος, Άγγελος Λιακάκης.

Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Ι .Adagio

ΙΙΙ. Andante Mosso

04 ΙV. Allegro Vivace

Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Λειτουργία Αρ. 2 - Για Τα Παιδιά Που Σκοτώνονται Στον Πόλεμο.

Μίκης Θεοδωράκης: Λειτουργία Νο2 Για τα παιδιά που σκοτώνονται στον πόλεμο, σε ποίηση Τάσου Λειβαδίτη. Σύνθεση 1982.
Ηχογράφηση: 1985 Στη γερμανική γλώσσα, μετάφραση Dirk Mandel. Χορωδία: Kreuzchor Dresdner, υπό την διεύθυνση του Martin Flamig.

Λειτουργία Νο2. Εκφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Abendgebet - Εσπερινός

Cherubengesang - Χερουβικό Στ' Αδέλφια Της Βροχής

Gebet des Windes - Προσευχή Του Αγέρα

Psalm für die heilige Stadt - Ψαλμός Για Την Αγία Πολιτεία

Klagetrommel aus Asphalt - Μοιρολόι Της Βροχής

Der heilige Che - Ο Άγιος Τσε

Psalm für die heiligen Musiker - Ο Ψαλμός Για Τον Άγιο Μουσικό

Anne Frank-Ibraim, Emiliano. - Αννα Φράνκ-Ιμπραήμ-Εμιλιάνο

Der Tag der Apokalypse - Η Μέρα Της Αποκαλύψεως

Die heilige Mutter - Η Αγία Μάνα

Halleluja, Kalamatianos für die Märtyrer Partisanen - Αλληλούια Καλαματιανό Για Τους Μάρτυρες Παρτιζάνους

Totem Sohne - Παιδί Δε Μιλάς

Gloria

Morgengebet, Psalm für die Liebe - Εωθινό - Ψαλμός Στην Αγάπη

Λειτουργία Νο2. Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΣΚΟΤΩΝΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ
Ποίηση: Τάσου Λειβαδίτη, Μίκη Θεοδωράκη.

ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ
ΧΕΡΟΥΒΙΚΟ ΣΤ’ ΑΔΕΛΦΙΑ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ
Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΑΓΕΡΑ
ΨΑΛΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΟΛΙΤΕΙΑ
ΜΟΙΡΟΛΟΙ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ
Ο ΑΓΙΟΣ ΤΣΕ
ΨΑΛΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΟΥΣΙΚΟ
ΑΝΝΑ ΦΡΑΝΚ – ΙΜΠΡΑΗΜ – ΕΜΙΛΙΑΝΟ
Η ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
Η ΑΓΙΑ ΜΑΝΑ
ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΠΑΡΤΙΖΑΝΟΥΣ
ΠΑΙΔΙ ΔΕ ΜΙΛΑΣ
GLORIA
ΕΩΘΙΝΟ, ΨΑΛΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ

Σύνθεση: 1982
Ηχογραφήσεις:
1985, στη γερμανική γλώσσα, Eterna DDR
1987, Ioulianos Greece

ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ

Την πόρτα ανοίγω το βράδυ,
τη λάμπα κρατώ ψηλά,
να δούνε της γης οι θλιμμένοι,
να ’ρθούνε, να βρουν συντροφιά.
Να βρούνε στρωμένο τραπέζι,
σταμνί για να πιεί ο καημός
κι ανάμεσά μας θα στέκει
ο πόνος, του κόσμου αδελφός.
Να βρούνε γωνιά ν’ ακουμπήσουν,
σκαμνί για να κάτσει ο τυφλός
κι εκεί καθώς θα μιλάμε
θα ’ρθεί συντροφιά κι ο Χριστός.

ΧΕΡΟΥΒΙΚΟ ΣΤ’ ΑΔΕΛΦΙΑ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ

Χαθήκανε τόσο νωρίς
μικραδέλφια της βροχής
μα εφτά φορές κι αν σκοτωθούν
δεκαεφτά θ’ αναστηθούν.
Γενιά μου δάκρυ και καημός
εμπρός σημαία κι ο Χριστός
τροφή στη λησμονιά
το αίμα σας, καλά παιδιά
και τώρα και ξανά.
Χαμένη γενιά τραγουδάς.
Χαμένη γενιά που με πας;

Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΑΓΕΡΑ

Ο αγέρας λέει μια προσευχή
στην πόρτα του φτωχού ληστή,
καημός, βροχή
να πιείς να ξεδιψάσεις.
Αρχάγγελος με το σπαθί
πουλάει λαχεία ένα παιδί,
καημός, φτερά
αντίκρυ να περάσεις.
Η νύχτα πίνει μοναχή
στο καπηλειό του Γιακουμή,
καημός, σκαλί
να γείρεις να ξεχάσεις.

ΨΑΛΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Δειλινό της ερημιάς
πολιτεία που με πας.
μες στους δρόμους
αρχαίος λυγμός.
Αγόρι απ’ τον Αρδηττό
κορίτσι απ’ τον ουρανό
αίμα στάζει ο καημός
μενεξέδες ρίχνει στο φως.
Μη ρωτάς τον καιρό
κρατάει το μυστικό
μια μέρα θα σ’ το πω.

ΜΟΙΡΟΛΟΙ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ

Μοιρολόι της βροχής
βράδυ Κυριακής,
που πηγαίνεις μονάχος
ούτε πόρτα να μπεις,
πέτρα να σταθείς
κι όπου πας. χλομό παιδί,
ο καημός σου στη γωνιά
σε καρτερεί.
Παλικάρι χλομό
μες στο καπηλειό
απομείναμε οι δυο μας.
ο καημός σου βραχνάς
πάψε να πονάς
η ζωή γοργά περνά
δυο κρασιά, δυο στεναγμοί
κι έχε γεια.
Παλικάρι χλομό
σε ηύραμε νεκρό
στο παλιό σταυροδρόμι,
μοιρολόι η βροχή
μαύρα που αντηχεί
στο καλό. χλομό παιδί,
σαν τη μάγισσα
σε πήρε η Κυριακή.

Ο ΑΓΙΟΣ ΤΣΕ
Για τα παιδιά του κόσμου σκοτώθηκες,
Τσε Γκουεβάρα.

Στο κατώφλι των καιρών
γνέθουν οι μητέρες την ελπίδα
και πριν γνωρίσουν τα φιλιά
φεύγουν τα παιδιά
και γίνονται άντρες στα βουνά
και τα κορίτσια που αγαπούν
τη Γκουέρνικα κεντούν.
Άγια είναι η λευτεριά
κι ο καημός του κόσμου σημαία πλατιά
τη σκιά χαιρετά του Τσε Γκουεβάρα.
Είναι ο δρόμος μακρινός
πάμε για τη μάχη,
κι ίσως να ’σαι, μάνα,
αύριο μονάχη.

ΨΑΛΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΟΥΣΙΚΟ

Μες στη βροχή, τη νύχτα αργά, περπατούν
αυτοί που μουσική πουλούν,
φορούν φτωχά καπέλα σταχτιά.
στα χέρια τα βιολιά
σαν τα νεκρά παιδιά.
Μες στο σταθμό, καμιά φορά, σταματούν
μακριά στο πουθενά κοιτούν,
γι’ αυτούς τα τραίνα δεν ξεκινούν
και πάνε κατά κει
που κλαίει η μουσική.

ΑΝΝΑ ΦΡΑΝΚ ΙΜΠΡΑΗΜ – ΕΜΙΛΙΑΝΟ
στίχοι του Μίκη Θεοδωράκη

Άννα Φρανκ
τα μεγάλα μάτια σου σφραγίζουν τον καιρό
Ιμπραήμ
τα μεγάλα μάτια σου μας κοιτούν από τον ουρανό
Εμιλιάνο
τα μεγάλα μάτια σου κοκκίνισαν τη γη.

Η ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ

Μια μέρα θα σ’ το πω
το μαύρο παραμύθι εκείνο,
το μαύρο μυστικό
που κλαίει μες στ’ άσπρο κρίνο.
Κι ω! τότε, τότε…
Ποιος είναι μη ρωτάς
αυτός που στέκει εκεί στη δύση,
πολύ να μ’ αγαπάς
αυτός θα μας χωρίσει.
Κι ω! τότε. τότε…

Η ΑΓΙΑ ΜΑΝΑ
Του κόσμου δρόμοι σκοτεινοί
μπροστά στην πόρτα μας περνάνε
της νύχτας τα παιδιά μες στη φωτιά
κινούν και πάνε.
Φυλαχτό κρατούν ένα άστρο, δυο φιλιά
και το βόλι ας έρθει στην καρδιά.
Σημαίες στο βάθος προχωρούν
φεύγω, μάνα, έχε γεια, έχε γεια.
Κι αν στη μάχη πέσω, μην ξεχνάς,
γνέθε, μάνα, σα να πολεμάς.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟ
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΠΑΡΤΙΖΑΝΟΥΣ
Θυμήσου το Μανωλιό
που στο σχολειό
φορούσε αρβύλες ξένες
νούμερα δυο
ξερό ψωμί στη βροχή
και που θα βγει.
Θυμήσου το Μανωλιό
ο πρώτος που ανέβη αντάρτης
βρήκε βόλι πικρό
αχ, Φλεβάρη καιρό.
και πια δεν μας ξανάρθε ο Μάρτης.
Θυμήσου και το Θωμά
που τα μυαλά τα ’χε χαμένα λίγο
και στα βουνά την Παναγιά
στο χιονιά είδε συχνά.
Θυμήσου και το Θωμά
δυο τραίνα καίει και πάει
σ’ όλα πλάι τα χωριά
είδαν την Παναγιά,
την είδαν να περνάει.

ΠΑΙΔΙ ΔΕ ΜΙΛΑΣ
Παιδί δε μιλάς
τώρα δε ρωτάς
πόσα άστρα έχει ο ουρανός
δε με ρωτάς.
Που πηγαίνουν τα πουλιά
δε ρωτάς
τις πέτρες αν τις πονά 6 βοριάς
δε ρωτάς
δε ρωτάς.
Στο δρόμο τώρα που ’χεις πάρει
θα σου μάθει πολλά
το φεγγάρι.
Πέντε παιδιά του κόσμου
πήραν μαζί τους την άνοιξη

GLORIA
στίχοι του Μίκη Θεοδωράκη

πέντε καρδιές ματωμένες
πέρασαν το σύνορο του κόσμου
πήραν μαζί τους την άνοιξη
τώρα μας κοιτούν με τα μεγάλα μάτια
κλαμένα
τι πρέπει να κάνουμε για να γελάσουν;

ΕΩΘΙΝΟ, ΨΑΛΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ
στίχοι του Μίκη Θεοδωράκη

Της αγάπης λόγια σαν της άνοιξής τα
φύλλα
ένας ήλιος ήρθε και μας φίλησε στα χείλια
πέντε παλικάρια και μια νια χορεύουν
κι η καρδιά στο στόμα.
Όμοιες σαν κλωνάρια ανθισμένα με μια
χάρη
πέντε αγάπες σμίγουν και φιλούνε το
χορτάρι.

Where shall I find my soul... Alkis Baltas. Athens Philharmonia Orchestra

Where shall I find my soul…

Athens Philharmonia Orchestra, Alkis Baltas, conductor.

I Open The Door At Night

Four sorrowful songs: A day in May

Four sorrowful songs: Weeping eyes

Four sorrowful songs: Mother and Virgin Mary

Four sorrowful songs: Lament (Sorrow has no words)

Where shall I find my soul.. (Που να βρω την ψυχή μου.....)

Where shall I find my soul...(Κράτησα τη ζωή μου.....)

Where shall I find my soul...(Όμορφη πόλη....)

Where shall I find my soul...(Νύχτα μαγικιά....)

Where shall I find my soul...(Χρυσοπράσινο φύλλο.....)

Ο Άλκης Μπαλτάς γεννήθηκε το 1948 στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε μουσική (βιολί και ανώτερα θεωρητικά) στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης.

Στο τέλος των μουσικών του σπουδών στη Θεσσαλονίκη, συνεργάστηκε με το Μουσικό Τμήμα του ΑΠΘ, ενώ υπήρξε έκτακτο μέλος της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης (ΚΟΘ), διευθυντής διάφορων χορωδιών της πόλης και συνεργάτης του Ραδιοφωνικού Σταθμού Μακεδονίας. Ήταν από τα ιδρυτικά μέλη της «Εβδομάδας νέων καλλιτεχνών» που εξακολουθεί να διοργανώνει η Δ.Ε.Θ. («Διεθνείς Μουσικές Μέρες»).

Το 1970 παρουσιάστηκε το πρώτο του έργο για ορχήστρα από την ΚΟΘ υπό τη διεύθυνση του δασκάλου του Σόλωνα Μιχαηλίδη. Την ίδια περίοδο έγραψε τη μουσική για αρκετά θεατρικά έργα που παρουσίασε το Κ.Θ.Β.Ε.

Το 1974 πήρε το πτυχίο Νομικής του Α.Π.Θ.

Συνέχισε τις μουσικές του σπουδές στην Hochschule der Künste του Βερολίνου, από όπου πήρε το δίπλωμα σύνθεσης και διεύθυνσης ορχήστρας.

Επιστρέφει στην Ελλάδα το 1978 και εργάζεται στο Κρατικό Ωδείο και στο Ραδιοφωνικό Σταθμό Μακεδονίας και στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης.

Από το 1983 έως το 1992 ήταν Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης.
Από το 1994 έως το 1997 είχε τη θέση του Καλλιτεχνικού Διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.
Κατά την περίοδο 1997-1999 ανέλαβε ως Καλλιτεχνικός Διευθυντής των Μουσικών Συνόλων της ΕΡΤ.
Από το 2001 έως το 2011 διετέλεσε Καλλιτεχνικός διευθυντής του Θρησκευτικού Φεστιβάλ Πάτμου «η Θεία Αποκάλυψη της Μουσικής»
Από το 1990 είναι ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Ωδείου «Μουσικό Κολλέγιο» στη Θεσσαλονίκη.
Την περίοδο 2004 – 2009 υπήρξε ο Καλλιτεχνικός διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας του Δήμου Κερκυραίων.
Από τον Μάιο του 2010 είναι ο Αρχιμουσικός της Συμφωνικής Ορχήστρας της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κέρκυρας (Παλαιά)
Από τον 2011 μέχρι το 2017 διετέλεσε Καλλιτεχνικός Διευθυντής και Αρχιμουσικός της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου (Σ.Ο.Κ.). Σήμερα είναι Επίτιμος Μαέστρος της Σ.Ο.Κ.
Επί σειρά ετών υπήρξε Καλλιτεχνικός Διευθυντής του «Ελληνικού Ωδείου» στην Αθήνα και του “Σύγχρονου Ωδείου Θεσσαλονίκης”.
Επί 20ετία δίδαξε ως Ειδικός Επιστήμων στη Σχολή Μουσικολογίας του Τμήματος Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ.
Ο Ά. Μπαλτάς είναι μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών. Έργα του έχουν πολλές φορές εκτελεστεί τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Συνθέσεις του έχουν βραβευτεί τόσο στην Ελλάδα (διαγωνισμοί Υπουργείου Πολιτισμού και Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών) όσο και σε στο εξωτερικό (σε δύο διεθνείς διαγωνισμούς του 2004, στην Ισπανία και Ιταλία). Έργα του κυκλοφορούν σε περισσότερα από 20 cds

Ως μαέστρος έχει διευθύνει εκτός της Ελλάδας στην Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Βέλγιο, Τσεχοσλοβακία, Σουηδία, Αυστρία, Γερμανία, Γιουγκοσλαβία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Κύπρο, Σοβιετική Ένωση, Τουρκία, Ηνωμένες Πολιτείες, Αργεντινή, Κατάρ,Αυστραλία, Αγγλία.

ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 30 Νοεμβρίου 1948

Μεγάλωσε μέσα σε μουσική οικογένεια: η μητέρα του επαγγελματίας μουσικός (βιολίστρια στην Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης), ο πατέρας του ερασιτέχνης μουσικός (βιόλα) και ο αδελφός του βιολοντσελίστας (μόνιμος μουσικός, σήμερα, στην Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης).

ΣΠΟΥΔΕΣ
Βιολί ( τάξη Σταύρου Παπαναστασίου ) και ανώτερα θεωρητικά-σύνθεση ( τάξη Σόλωνα Μιχαηλίδη )στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης από το 1958 έως το 1970.
Συνέχεια σπουδών το 1974 ( με υποτροφία της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών) στην Hochschule der Künste στο τότε Δυτικό Βερολίνο. Σύνθεση με τον Max Baumann και διεύθυνση ορχήστρας με τον Hans Martin Rabenstein.Το 1978 πήρε τα διπλώματα καί στις δύο ειδικότητες.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Α) ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1982
Το 1968 βοηθός μαέστρου στη Χορωδία του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης την οποία διηύθυνε ο Γιάννης Μάντακας. Από τον Γ. Μάντακα αποκτά και την πρώτη του επαφή με τη μουσική του μεσαίωνα και της αναγέννησης καθώς και με τη σύγχρονη μουσική.Διευθύνει πολλές συναυλίες της Χορωδίας του ΑΠΘ στη Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις. Η Χορωδία ερμηνεύει και αρκετά χορωδιακά του έργα (Αγια Μαρίνα,Καντάτα της γλυκείας χώρας Κύπρου,Ψαλμός κ.α.).
Διευθυντής για ένα διάστημα της Χορωδίας των Μαθητικών Ομάδων ΧΜΟ και της Χορωδίας της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας «Τέχνη».
Μέλος, ως βιολιστής, του συγκροτήματος Pro Musica ( μαέστρος ο Αντώνης Κοντογεωργίου) και μέλος της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης από το 1969 έως το 1974.
Το 1969 μαζί με την Δόμνα Ευνουχίδου,τον Ρένο Μπαλτά, τον Βύρωνα Φιδετζή και τον Γιάννη Βακαρέλη δημιουργούν την «Εβδομάδα Νέων Καλλιτεχνών», ένα θεσμό που η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης συνεχίζει μέχρι σήμερα με την ονομασία «Διεθνείς Μουσικές Μέρες». Αργότερα βραβεύεται από την ΔΕΘ με μετάλλιο για αυτή του την δραστηριότητα.
Η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης παρουσιάζει το πρώτο του ορχηστρικό έργο (την «Κυπριακή Σουίτα»). Το 1970 με διευθυντή ορχήστρας τον Σ.Μιχαηλίδη. Το 1972 το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης «Δημήτρια» του αναθέτει και παρουσιάζει, με μαέστρο τον Δημήτρη Χωραφά, το έργο «Σουίτα για Ορχήστρα». Η Μακεδονική Εταιρεία «Τέχνη» οργανώνει το 1973 συναυλία με έργα του και έργα του Κώστα Νικήτα
Για πολλά χρόνια συνεργάτης του Ραδιοφωνικού Σταθμού Μακεδονίας με εκπομπές στις οποίες αναλύει έργα κλασσικής μουσικής («μουσικό ημερολόγιο», «μουσικές προσεγγίσεις», «έστιν ουν μουσική…») και παρουσιάζει λαϊκή μουσική από όλο τον κόσμο. Αργότερα συνεργάστηκε και με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό «Παρατηρητής».
Καθηγητής στο μάθημα της αρμονίας και μαέστρος της μαθητικής ορχήστρας και χορωδίας του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης. Δημιουργεί στο ΚΩΘ και τη μικρή χορωδία δωματίου. Με τα παραπάνω σύνολα δίνει πολλές συναυλίες με αποκορύφωμα τις παραστάσεις όπερας (Μότσαρτ «Απόλλων και Υάκινθος»).
Το καλοκαίρι του 1970 με υποτροφία της οργάνωσης «Μουσικά νιάτα» συμμετέχει -μετά από διαγωνισμό – ως μουσικός βιόλας, στην Παγκόσμια Ορχήστρα Νέων στον Καναδά-Δανία (μαέστρος Erich Leinsdorf). Το 1971 συμμετέχει στην ίδια ορχήστρα στο Βέλγιο και Ιταλία. Ο μαέστρος της ορχήστρας Carl Ancerl τον παρακινεί να ασχοληθεί σοβαρά με τη διεύθυνση ορχήστρας.
Συνεργάζεται στενά με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος γράφοντας μουσική για θεατρικά έργα.
Στο Βερολίνο ,κατά τη διάρκεια των σπουδών του, γίνεται μαέστρος των ερασιτεχνικών ορχηστρών Seniorenorchester και της Orchester-Charlottenburg. Στην Ακαδημία του αναθέτουν το 1973 τη διδασκαλία του μαθήματος της διεύθυνσης Ορχήστρας στο μάθημα της Μουσικής για Καθηγητές Σχολείων.
Το 1974 παίρνει το πτυχίο Νομικής από το ΑΠΘ.
Διευθύνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών μετά από πρόσκληση του Μάνου Χατζηδάκι. Ακολουθούν συναυλίες και στη Θεσσαλονίκη με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης καθώς και ηχογραφήσεις με τον Ορχήστρα της ΕΡΤ.
Β) ΜΕΤΑ ΤΟ 1983
Το 1983 διορίζεται διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης. Καθιερώνει για πρώτη φορά την Αίθουσα Τελετών του ΑΠΘ ως χώρο συναυλιών καθώς και την αίθουσα «Αυλαία» ως χώρο συναυλιών μουσικής δωματίου. Ανανεώνει το ρεπερτόριο της ορχήστρας με περισσότερα ελληνικά έργα και με έργα σύγχρονης μουσικής. Δημιουργεί το κλιμάκιο της ΚΟΘ το οποίο, παράλληλα με τη μεγάλη ορχήστρα, συμμετέχει σε πάρα πολλές συναυλίες για μαθητές, εργάτες και στρατιώτες. Δημιουργεί την Ορχήστρα Νέων της ΚΟΘ στην οποία συμμετέχουν νέοι μουσικοί από πολλές πόλεις της Β.Ελλάδας. Καθιερώνει την υποτροφία της ΚΟΘ «Παρμενίων Καραγκουνίδης». Διευθύνει την ΚΟΘ σε πολλές συναυλίες στη Θεσσαλονίκη σε άλλες πόλεις και στα Φεστιβάλ των «Δημητρίων» και των «Αθηνών». Το 1992 ( μετά από 9 έτη συνεχούς υπηρεσίας του στην ΚΟΘ ) προτείνεται η ανανέωση της θητείας του, αλλά μετά από πολιτική παρέμβαση τότε Υπουργού, η απόφαση ανακαλείται. Για την προσφορά του στην ΚΟΘ τιμήθηκε με το Χρυσό Βραβείο Μουσικής της Εταιρεία Μουσικής Βορείου Ελλάδος.
Ανακηρύσσεται επίτιμο μέλος της Φιλαρμονικής Χορωδίας της Κολωνίας. Συμμετέχει σε μουσικά σεμινάρια σε διάφορες ελληνικές πόλεις και γίνεται μέλος της οργανωτικής επιτροπής του Διεθνούς Μουσικού Διαγωνισμού «Μουσικά Νιάτα» στο Βελιγράδι.
Αναλαμβάνει το 1988 τη Διεύθυνση του Σύγχρονου Ωδείου Θεσσαλονίκης. Οργανώνει με το ωδείο την μουσική κατασκήνωση «Βερτίσκος». Διαφωνεί με συνεταίρους σε θέματα λειτουργίας και παραιτείται το 1990.
Την περίοδο 1992-1994 γίνεται διευθυντής της νεανικής Ορχήστρας Ωδείων με την οποία δίνει πολλές συναυλίες. Το 1992 διορίζεται ως ειδικό επιστημονικό προσωπικό στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών στο ΑΠΘ όπου διδάσκει μέχρι σήμερα.
Το 1994 αναλαμβάνει τη Γενική Διεύθυνση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Ανανεώνει το ρεπερτόριο της και με σύγχρονα έργα (Κάγκελ, Σοστακόβιτς κ.α), δημιουργεί την Παιδική Όπερα (κάθε Κυριακή πρωί ), τα στούντιο μπαλέτου και μελοδραματικής για νέους χορευτές και τραγουδιστές και καθιερώνει ευρύ πρόγραμμα περιoδειών εκτός Αθηνών. Παραιτείται τον Ιούνιο του 1997 αρνούμενος να δεχτεί πίεση του τότε Υπουργού Πολιτισμού Ευάγγελου Βενιζέλου για πρόσληψη συγκεκριμμένης χορεύτριας.
Την περίοδο θητείας του στη ΕΛΣ συνεργάζεται με τα Μουσικά Σύνολα της ΕΡΤ (τότε διευθυντής ο Μίκης Θεοδωράκης) στο ευρύ εκπαιδευτικό πρόγραμμα «η μουσική πάει στο σχολείο» και προλογίζει συναυλίες σε σχολεία. Παράλληλα διδάσκει στο Ελληνικό Ωδείο στην Αθήνα.
Το 1990 συμμετέχει στην ίδρυση και γίνεται διευθυντής του «Μουσικού Κολεγίου Θεσσαλονίκης» θέση που κατέχει μέχρι σήμερα.

Τον Οκτώβριο του 1997 αναλαμβάνει τη Διεύθυνση των Μουσικών Συνόλων της ΕΡΤ («Eθνική Συμφωνική Ορχήστρα», «Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής», Χορωδία, Big-Band). Οργανώνει πλήθος συναυλιών εντός και εκτός Αθηνών. Παραιτείται τον Οκτώβριο του 1999 διαφωνώντας σε οργανωτικά θέματα των Μουσικών Συνόλων.

Το 1998 αναλαμβάνει την Διεύθυνση του Ελληνικού Ωδείου, θέση που κατέχει μέχρι σήμερα.

Την περίοδο 2001 – 2017 είναι ο καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ «η Θεία Αποκάλυψη της Μουσικής» στην Πάτμο.

Από το 2004 έως το 2008 ο Δήμος Κέρκυρας του ανέθεσε την καλλιτεχνική διεύθυνση της Συμφωνικής Ορχήστρας του Δήμου Κερκυραίων

Το Σεπτέμβριο του 2009 το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης του ανέθεσε τη διεύθυνση της Ορχήστρας του Κ.Ω.Θ

Το Μάρτιο του 2010 ο Δήμος Βέροιας του ανέθεσε την Καλλιτεχνική Διεύθυνση του Φεστιβάλ «Βέροια Εύηχη Πόλη»

Το Μάιο του 2010 η «Παλαιά Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας» του ανέθεσε την καλλιτεχνική διεύθυνση της Συμφωνικής Ορχήστρας

Την περίοδο 2011-2017 ήταν Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου. (Σ.Ο.Κ.) Την περίοδο αυτή εκτός των τακτικών συναυλιών οργάνωσε πλήθος συναυλιών κοινωνικής προσφοράς (εκτός των μεγάλων πόλεων και σε μη συνηθισμένους χώρους όπως σε πάρκο) καθώς και πλήθος εκπαιδευτικών συναυλιών. Δημιούργησε μικρή ορχήστρα με άνεργους μουσικούς («κλιμάκιο» που αργότερα ονομάστηκε «ορχήστρα Allegro vivace” με σκοπό να δίνει πολλές εκπαιδευτικές συναυλίες πέραν των όσων πραγματοποιούσε η Σ.Ο.Κ. Παραιτήθηκε το 2017 για λόγους προσωπικής αξιοπρέπειας, μετά από έντονη διαφωνία του με το ΔΣ του Ιδρύματος «Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου» Οι μουσικοί της Σ.Ο.Κ. τον τίμησαν κατά την αποχώρησή του και, αργότερα, νέο ΔΣ τον ανακήρυξε Επίτιμο Μαέστρο της Ορχήστρας.

Ο Άλκης Μπαλτάς έχει δώσει συναυλίες συμφωνικής μουσικής και παραστάσεις όπερας στην Ελλάδα και σε πολλές χώρες όπως : Ιταλία («Φεστιβάλ των δύο κόσμων»), Γαλλία, Ισπανία, Βέλγιο, Τσεχοσλοβακία, Σουηδία, Αυστρία, Γερμανία ( μεταξύ των άλλων και στην όπερα του Βερολίνου ), Γιουγκοσλαβία ( φεστιβάλ Βελιγραδίου ), Βουλγαρία, Ρουμανία, Κύπρο, Σοβιετική Ένωση, Τουρκία, Ηνωμένες Πολιτείες, Αργεντινή, Αυστραλία ( φεστιβάλ Μελβούρνης ), Αγγλία κ.α.

Είναι μέλος της Ένωσης Ελλήνων Συνθετών. Έχει συνθέσει έργα για συμφωνική ορχήστρα, για χορωδία, για μουσική δωματίου κ.α. Η όπερά του ΜΟΜΟ παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το 1997 και τον Δεκέμβριο του στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.

Εκτός του συνθετικού του έργου έχει ενορχηστρώσει πιανιστικά έργα των Κωνσταντινίδη και Χατζιδάκι ( «Αχιβάδα» ) και ολόκληρο τον « Ύμνο στην Ελευθερία» του Ν. Μάντζαρου.

Τον Φεβρουάριο του 2004 παρουσιάστηκε από την Εθνική Λυρική Σκηνή, σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση, το μπαλέτο του «Πανώρια»

Αρκετές συνθέσεις του προορίζονται για ορχήστρες νέων.

Το 2004 βραβεύτηκε σε δύο διεθνείς διαγωνισμούς σύνθεσης (Ισπανία και Τεργέστη).

Έχει, επίσης, πάρει μέρος ως παιδαγωγός (ανώτερων θεωρητικών μαθημάτων ) σε πολλά σεμινάρια στην Ελλάδα και στην Κύπρο.

"ΕΧΘΡΟΣ ΛΑΟΣ"

Μίκης Θεοδωράκης: Εχθρός Λαός. Κείμενα, Ποίηση: Ιάκωβος Καμπανέλλης. Έτος σύνθεσης: 1975 Βραχάτι.
Συμμετέχουν: Τζένη Καρέζη, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Μίκης Θεοδωράκης.
Χορωδία από Ηθοποιούς του θιάσου Καρέζη Καζάκου. Μικρή συμφωνική ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Μίκης Θεοδωράκης: Εχθρός Λαός. Κείμενα, Ποίηση: Ιάκωβος Καμπανέλλης. Έτος σύνθεσης: 1975 Βραχάτι. Συμμετέχουν: Τζένη Καρέζη, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Μίκης Θεοδωράκης. Χορωδία από Ηθοποιούς του θιάσου Καρέζη Καζάκου. Μικρή συμφωνική ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Αρνιέμαι

Ο Αδελφός Τον Αδελφό

Σωτήρη Πέτρουλα (1965)

Χορός Τραμπούκων: Α' Χορικό

Χορός Τραμπούκων: Β' Χορικό

Χορός Τραμπούκων: Γ' Χορικό

Χορός Τραμπούκων: Δ' Χορικό

Μίκης Θεοδωράκης: Εχθρός Λαός. Κείμενα, Ποίηση: Ιάκωβος Καμπανέλλης. Έτος σύνθεσης: 1975 Βραχάτι. Συμμετέχουν: Τζένη Καρέζη, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Μίκης Θεοδωράκης. Χορωδία από Ηθοποιούς του θιάσου Καρέζη Καζάκου. Μικρή συμφωνική ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

1. ΑΡΝΙΕΜΑΙ
Βασίλης Παπακωνσταντίνου
και Χορωδία

Αρνιέμαι, αρνιέμαι, αρνιέμαι
οι άλλοι να βαστάνε τα σκοινιά
αρνιέμαι να με κάνουν ό,τι θένε
αρνιέμαι να πνιγώ στην καταχνιά.

Αρνιέμαι, αρνιέμαι, αρνιέμαι
να είσαι συ και να μην είμαι εγώ
που τη δική μου μοίρα διαφεντεύεις
με τη δική μου γη και το νερό.

Αρνιέμαι, αρνιέμαι, αρνιέμαι
να βλέπω πια το δρόμο μου κλειστό
αρνιέμαι να ‘χω σκέψη που σωπαίνει
να περιμένει μάταια τον καιρό.

2. Ο ΑΔΕΛΦΟΣ ΤΟΝ ΑΔΕΛΦΟ
Βασίλης Παπακωνσταντίνου,
Τζένη Καρέζη και Χορωδία

…απ’ το ’44 κι από το γλυκοχάραμα
ο αδελφός τον αδελφό
με σύμβουλο ένα βρετανό
ποτίζουν αίμα το στενό
με σύμβουλο ένα βρετανό…

…’46 εγύρισε στον σβέρκο μας θρονιάστηκε
κι ο αδερφός τον αδερφό
με σύμβουλο παλατιανό
κανόνια σέρνουν στο βουνό
με σύμβουλο παλατιανό…

…’47 κι ανάθεμα όλα δικά τους τ’ θελαν
κι αδερφός τον αδερφό
με σύμβουλο αμερικανό
χορταίνει νιάτα το βουνό
με σύμβουλο αμερικανό…
…προδότες και δοσήλογοι όλοι καλοδεχούμενοι
πατριώτες και αγωνιστές στον τοίχο
και στις φυλακές Νταχάου σε ελληνικό νησί
κι ένας σοφός υμνολογεί…
“Η Μακρόνησος είναι ο Παρθενών
της συγχρόνου Ελλάδος”

…κι απ’ τα ’54 το μέλλον μας ανθόσπαρτο
το σύστημα έχει οργανωθεί
και ο λαός φακελωθεί
οι σύντροφοι εκτελεστεί οι πλάκες έχουν πλυθεί…

…μα ένας σοφός ανησυχεί…
“Δεν έχω ανάγκη από ήρωες,
θέλω Χίτες σκυλιά λυσσασμένα που να γαβγίζουν”

…Στεριώνουνε της τάξη τους
μένουν συναμετάξυ του παίρνουν το φόρο
απ΄το φτωχό τον κάνουν δάνειο κρατικό
κεφάλαιο εφοπλιστικό, κεφάλαιο βιομηχανικό…

…ο πλούσιος πλουσιότερος
κι ο φτωχός φτωχότερος η αγροτιά και η εργατιά
τον δρόμο παίρνουν του βοριά
για προκοπή στην ξενιτιά
και ένας σοφός δοξολογά…
” Η Μετανάστευσης είναι ευλογία δια τον τόπον”

…Σαν Έλληνες περήφανοι σαν Ευρωπαίοι ελεύθεροι
σαν κράτος συνεταιρικό
στο ΝΑΤΟ μέλος εκλεκτό
απ ‘ τον προϋπολογισμό το πιο μεγάλο μερτικό…

…Το πιο μεγάλο μερτικό το δίνουμε για το στρατό
κι είμαστε κράτος δυνατό
σε εχθρούς και φίλους σεβαστό
κι ακούμε εκείνο το σοφό
να λέει σε ένα αμερικανό…

“Κύριε Πρόεδρε της αμερικανικής βιομηχανίας ραπτομηχανών Singer ιδού ο στρατός σας”

…το σύστημα έχει οργανωθεί και ο λαός φακελωθεί
οι σύντροφοι εκτελεστεί οι πλάκες έχουν πλυθεί…

3. ΣΩΤΗΡΗΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΣ
Παπακωνσταντίνου, Καρέζη και Χορωδία

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
σε πήρε ο Λαμπράκης σε πήρε η Λευτεριά
σε πήρε ο Λαμπράκης σε πήρε η Λευτεριά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
αηδόνι και λιοντάρι βουνό και ξαστεριά
αηδόνι και λιοντάρι βουνό και ξαστεριά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πέτρουλα
οδήγα το λαό σου οδήγα μας μπροστά
οδήγα το λαό σου οδήγα μας μπροστά
Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε
τα γαλάζια μάτια του μάς καλούνε

Σωτήρη Πέτρουλα, Σωτήρη Πετρούλα

4. ΛΑΧΤΑΡΙΣΑ ΜΙΑ ΧΩΡΑ
Παπακωνσταντίνου, Καρέζη και Χορωδία

Λαχτάρησα μια χώρα, γυρεύω ένα νησί
που οι άνθρωποι να λένε, ό,τι μου λες κι εσύ
Βροχούλα στα μαλλιά σου, στα μάτια η χαραυγή
φωνή που σε θηλάζει, μια μάνα υπομονή

Να σπείρω ένα χωράφι και κάθε πρωινό
πόση ζωή έχει πάρει, να βγαίνω να μετρώ
θέλω να σε κρατήσω, θέλω να σ’ αγαπώ
για όσα έχω σωπάσει, να σκύψω να σου πω

Βροχούλα στα μαλλιά σου, στα μάτια η χαραυγή
φωνή που σε θηλάζει,μια μάνα υπομονή
και σαν θα μεγαλώσεις το λάδι απ’ την ελιά
ίσια να το μοιράσεις στα δώδεκα παιδιά

Να ρίξουν’ ένα γέλιο, να πάει ως την πηγή
να σηκωθούν οι μέρες, που καρτερούν εκεί
βροχούλα στα μαλλιά σου, στα μάτια η χαραυγή
φωνή που σε θηλάζει, μια μάνα υπομονή

5. ΤΟΥ ΧΩΡΙΣΜΟΥ
Παπακωνσταντίνου, Καρέζη και Χορωδία

Μην παντρευτείς τη μοναξιά
μην πάρεις το σκοτάδι
τραγούδα πάλι κάθε βράδυ
και φέρνε με κοντά.

Βάλε σημάδι εσπερινό
τ’ άστρο που μου ‘χεις δώσει
το βλέμμα μου θα σ’ ανταμώσει
ψηλά στον ουρανό.

Τρίκλωνη μόνη σιδεριά
δράκοι που φοβερίζουν
αυτά μονάχα μας χωρίζουν
ανάσα μου γλυκιά.

Όσα η αγάπη μας χωρά
καλή μου μην τ’ αρνιέσαι
την άνοιξη στον κήπο δέσε
και κοίταζε μακριά.

6. ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
Παπακωνσταντίνου, Καρέζη και Χορωδία

Θα βγουν από παλιές φωτογραφίες
θα κατέβουν από λιθογραφίες
με σκονισμένες φυσιογνωμίες
και παραγνωρισμένες αμαρτίες.

«Όχλο» και πάλι θα σε πούνε
κι «οχλοκρατία» τη θέλησή σου
«αναρχικά» τα όνειρά σου
και «αναρχία» τη φωνή σου
λεβέντη πάρε με μαζί σου.

Θα ‘ρθει η παραπαίουσα ευφυΐα
η λατρευτή του παλατιού φοβία
η καθώς πρέπει δεοντολογία
και η πανταχού παρούσα καπηλεία.
«Όχλο» και πάλι θα σε πούνε
κι «οχλοκρατία» τη θέλησή σου
«αναρχικά» τα όνειρά σου
και «αναρχία» τη φωνή σου
λεβέντη πάρε με μαζί σου.

7. Ο ΕΧΘΡΟΣ ΛΑΟΣ
Παπακωνσταντίνου, Καρέζη και Χορωδία

Ήταν πατριώτη ένας λαός
ένας μεγάλος τοπικός εχθρός.

Θέλανε να ‘χουν όλοι το σπιτάκι τους
καθημερινά το μεροκαματάκι τους
να ‘χουν ακόμα κι άμα θα κακογεράσουν
μια συνταξούλα για να μην πεινάσουν.

Νιώθεις πατριώτη τι εχθρός
ήταν τούτος ο παλιολαός…

Θέλανε να μην περπατούν στα τέσσερα
να σκέφτονται και να μιλούν ελεύθερα
να κυβερνάει αυτός που θα ‘χουνε διαλέξει
κανένας πια να μην τους κοροϊδέψει.

Νιώθεις πατριώτη τι εχθρός
ήτανε τούτος ο παλιολαός…

Θέλαν το νόμο φίλο κι όχι φύλακα
να μη φοβούνται πια τον χωροφύλακα
την περηφάνια τους κανείς να μην πληγώνει
ούτε την πόρτα τους να ξεκλειδώνει.

Νιώθεις πατριώτη τι εχθρός
ήτανε τούτος ο παλιολαός…

Όνειρα χίλια μέσα στο κεφάλι τους
τ’ αποθηκεύανε στο προσκεφάλι τους.
Χρόνια καλύτερα ελπίζανε να ‘ρθούνε
το σήμερα οι ληστές δεν εχτιμούνε.

Νιώθεις πατριώτη τι εχθρός
ήταν τούτος ο παλιολαός…

8. ΑΡΝΙΕΜΑΙ
Παπακωνσταντίνου, Καρέζη και Χορωδία
9. Α ΧΟΡΙΚΟ Ο Θίασος
10. Β ΧΟΡΙΚΟ Ο Θίασος
11. Γ ΧΟΡΙΚΟ Ο Θίασος
12. Δ ΧΟΡΙΚΟ Ο Θίασος

Δυστυχώς ήρθε η ώρα να το γράψω και για τον άνθρωπο που «ευθύνεται» γι’ αυτή τη φράση… Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι αράδες, δεν έχουν περάσει παρά μόνο λίγες ώρες, από τη φυγή του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Και δεν ξέρω πώς, αλλά με την ανακοίνωση της είδησης, το πρώτο τραγούδι με στίχους του που ήρθε στο μυαλό μου, δεν ήταν ούτε το Στρώσε το στρώμα σου για δυο και το Δόξα τω Θεώ του Θεοδωράκη, ούτε κάποιο από τα τραγούδια του Σταύρου Ξαρχάκου από Το Μεγάλο Μας Τσίρκο. Βρίσκεται μέσα σ’ έναν δίσκο, που δεν ανήκει στους γνωστότερους του Θεοδωράκη. Μάλιστα δεν είχε τύχει να τον ακούσω μόλις κυκλοφόρησε, αλλά πολλά χρόνια μετά… Mε την ακρόαση δε του συνταρακτικού τραγουδιού Ο αδελφός τον αδελφό από τον δίσκο Ο Εχθρός Λαός, με την ερμηνεία της Τζένης Καρέζη, του Βασίλη Παπακωνσταντίνου και ηθοποιών του θιάσου του ομώνυμου θεατρικού έργου, θυμάμαι πως ανατρίχιασα ενώ δάκρυα μου ήρθαν στα μάτια… Κι αυτό το συναίσθημα το νιώθω ακόμα μέχρι σήμερα όταν ξανακούω το τραγούδι. Διαβάστε τι λέει μέσα σε εξήμισι λεπτά αυτό το μικρό αριστούργημα:

Απ’ το σαράντα τέσσερα κι από το γλυκοχάραμα
ο αδερφός τον αδερφό
με σύμβουλο ένα Bρετανό
ποτίζουν αίμα το στενό
με σύμβουλο ένα Bρετανό

Σαράντα έξι εγύρισε στο σβέρκο μας θρονιάστηκε
κι ο αδερφός τον αδερφό
με σύμβουλο παλατιανό
κανόνια σέρνουν στο βουνό
με σύμβουλο παλατιανό
Σαράντα εφτά κι ανάθεμα όλα δικά τους τα’ θελαν
κι αδερφός τον αδερφό
με σύμβουλο Αμερικανό
χορταίνει νιάτα το βουνό
με σύμβουλο Αμερικανό
Προδότες και δωσίλογοι όλοι καλοδεχούμενοι
πατριώτες και αγωνιστές
στον τοίχο και στις φυλακές
Νταχάου σε ελληνικό νησί
κι ένας σοφός υμνολογεί:

“Η Μακρόνησος είναι ο Παρθενών της συγχρόνου Ελλάδος”

Κι απ’ τα πενήντα τέσσερα το μέλλον μας ανθόσπαρτο
το σύστημα έχει οργανωθεί
και ο λαός φακελωθεί
οι σύντροφοι εκτελεστεί
οι πλάκες έχουν πλυθεί
μα ένας σοφός ανησυχεί:

“Δεν έχω ανάγκη από ήρωες, θέλω Χίτες σκυλιά λυσσασμένα που να γαβγίζουν”

Στεριώνουνε την τάξη τους μένουν συναμεταξύ τους
παίρνουν το φόρο απ το φτωχό
τον κάνουν δάνειο κρατικό
κεφάλαιο εφοπλιστικό
κεφάλαιο βιομηχανικό
Ο πλούσιος πλουσιότερος και ο φτωχός φτωχότερος
η αγροτιά και η εργατιά
τον δρόμο παίρνουν του βοριά
για προκοπή στην ξενιτιά
κι ένας σοφός δοξολογά:

“Η μετανάστευσις είναι ευλογία δια τον τόπον”

Σαν Έλληνες περήφανοι σαν Ευρωπαίοι ελεύθεροι
σαν κράτος συνεταιρικό
στο ΝΑΤΟ μέλος εκλεκτό
απ ‘ τον προϋπολογισμό
το πιο μεγάλο μερτικό…
Το πιο μεγάλο μερτικό το δίνουμε για το στρατό
κι είμαστε κράτος δυνατό
σε εχθρούς και φίλους σεβαστό
κι ακούμε εκείνο το σοφό
να λέει σ’ ένα Αμερικανό:

“Κύριε Πρόεδρε της αμερικανικής βιομηχανίας ραπτομηχανών Σίγγερ: Ιδού ο στρατός σας”

Το σύστημα έχει οργανωθεί
και ο λαός φακελωθεί
οι σύντροφοι εκτελεστεί
οι πλάκες έχουνε πλυθεί…

Έχω την αίσθηση πως το 1993, ο Μιχάλης Γκανάς γράφοντας τους στίχους του τραγουδιού Να δεις τι σού ’χω για μετά, το οποίο μελοποίησε ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας και το τραγούδησε μαζί με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου στο δίσκο Ρίξε Κόκκινο Στη Νύχτα, επηρεάστηκε και συνέχισε από το σημείο που σταμάτησε ο Ιάκωβος Καμπανέλλης… Και λυπάμαι πολύ που το συγκεκριμένο τραγούδι δεν ακούγεται πουθενά… Δεν αποτελεί καν επιλογή της ορχήστρας «Μίκης Θεοδωράκης».

Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Μίκης Θεοδωράκης συνεργαζόταν με τον Ιάκωβο Καμπανέλλη. Η Γειτονιά Των Αγγέλων το 1963 και το Μαουτχάουζεν το 1966 ήταν δυο έργα ορόσημα τόσο για τους ίδιους όσο και για το ελληνικό τραγούδι. Το 1975 ξαναβρίσκονται για τις ανάγκες του θεατρικού έργου του Καμπανέλλη Ο Εχθρός Λαός, στο θέατρο «Αθήναιον» σε σκηνοθεσία Κώστα Καζάκου, σκηνικά-κοστούμια Αντώνη Κυριακούλη, μουσική διδασκαλία Βασίλη Τενίδη και κίνηση Κώστα Τσιάνου. Στην παράσταση τραγουδούσε ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου ενώ στο θίασο συμμετείχαν μεταξύ άλλων οι Τζένη Καρέζη, Κώστας Καζάκος, Λάζος Τερζανίδης, Βασίλης Κολοβός, Πάνος Μιχαλόπουλος, Σπύρος Καλογήρου, Κώστας Τσιάνος και πολλοί άλλοι… Και τι σύμπτωση! Την ώρα που ετοιμάζεται αυτό το κείμενο στο Β’ πρόγραμμα ακούγεται μια παλιά συνέντευξη του Ιάκωβου Καμπανέλλη, στην οποία αναφέρεται στο συγκεκριμένο έργο, λέγοντας πως εκείνες οι ώρες ήταν ώρες χαράς για το λαό και πως σ’ αυτό το έργο, το μήνυμα ήταν λίγο-πολύ «Προσέξτε να μην πάθετε πάλι τα ίδια…» Έτσι ενώ ήταν ένα σημαντικό έργο δεν γνώρισε την ίδια αποδοχή με Το Μεγάλο Μας Τσίρκο.

Την ορχήστρα διευθύνει ο Μίκης Θεοδωράκης ενώ συμμετέχει Μικρή Συμφωνική Ορχήστρα αποτελούμενη από τους Τάτση και Έρση Αποστολίδη στα βιολιά, Γιάννη Βατικιώτη και Γιώργο Πουμπουρίδη, βιόλες, Σωτήρη Ταχιάτη, τσέλο, Ανδρέα Ροδουσάκη, μπάσο, Γιάννη Ζουγανέλη, τούμπα, Σπύρο Ρέγγιο, φλάουτο, Τάσο Διακογιώργη, σαντούρι, Τάσο Κλαβανίδη και Σταύρο Βάγια, τρομπόνι, Βασίλη Τενίδη, κιθάρα, Νίκο Κορατζίνο, τύμπανα, Αλίκη Βατικιώτη, πιάνο και Γιώργο Λαυράνο στα κρουστά. Συμμετέχει επίσης χορωδία από το θίασο του θεάτρου. Η ηχογράφηση έγινε το 1975 από τον Στέλιο Γιαννακόπουλο στα studios της Columbia, η διεύθυνση παραγωγής από τον Αχιλλέα Θεοφίλου και ο συντονισμός από τον Γιώργο Λεφεντάριο (θυμάστε τη φωνή του τα κυριακάτικα πρωινά στα διαφημιστικά της Minos;)

Πολλά χρόνια αργότερα κυκλοφόρησε σε μονό cd αλλά και στη σειρά remasters του Μίκη Θεοδωράκη ενώ στην remastered έκδοση του cd Της Eξορίας με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου υπάρχει, σαν bonus track, μια ανέκδοτη ηχογράφηση από το Αρνιέμαι, τελείως διαφορετική από τις δυο εκτελέσεις του Εχθρού λαού, την οποία τη χαρακτήριζα έως και rock.

Κλείνοντας και θέλοντας να δώσω μια ευρύτερη εικόνα τόσο της εποχής, όσο και του συγκεκριμένου έργου, δε νομίζω να υπάρχει καλύτερος τρόπος από το κείμενο της Έλενας Δ. Χατζηιωάννου, με τίτλο «Πολιτικοποιημένη εποχή ή πολιτικοποιημένοι άνθρωποι;» που βρίσκεται στη remastered έκδοση του cd (Minos-Emi 2006).

«1975. Η ελληνική ψυχή στην περιπετειώδη της πορεία, από τα μεταπολεμικά χρόνια ως την μεταπολίτευση. Η χαρά, η λύπη, οι απώλειες, οι προδοσίες, η ξενιτιά, οι αγώνες, η καπηλεία, οι σχέσεις, όλα αυτά που ορίζουν για δεκαετίες ολόκληρες τους ρυθμούς της ελληνικής ζωής, διατρέχουν σε ένα έργο μια εποχή, όπου η αγωνιστική αισιοδοξία ζυμώνεται με την αίσθηση της ελευθερίας. Όλα μπορούν να αντιμετωπισθούν, ανακεφαλαιώνοντας την ανάγκη μιας αυθεντικής μαρτυρίας για πρόσωπα και γεγονότα. Το θέατρο που καθρεφτίζει τον καιρό του, ανταποκρίνεται και επιστρατεύει τα όπλα του. Τη φαντασμαγορία της σκηνής, τη διαλεκτική του λόγου, τη δύναμη της μουσικής. Ο Μίκης Θεοδωράκης αποδέχεται την πρόταση της Τζένης Καρέζη, του Κώστα Καζάκου και του Ιάκωβου Καμπανέλλη για μια μουσική παράσταση, αμιγώς πολιτική. Συνθέτει στο Βραχάτι δώδεκα τραγούδια και χορικά. Το σπονδυλωτό έργο Ο ΕΧΘΡΟΣ ΛΑΟΣ γίνεται το γεγονός της χρονιάς.

Πολιτικοποιημένη εποχή ή πολιτικοποιημένοι άνθρωποι;
Το κοινό τρέχει στην παράσταση με την ενδόμυχη αναμονή της κάθαρσης. Να βιώσει την ελευθερία του. Να συναντηθεί με τον εαυτό του. Με τα αγαπημένα του φαντάσματα. Να ξορκίσει τους βρικόλακες ενός οικείου παρελθόντος. Να ονειρευτεί μια ζωή χωρίς φοβίες.

Νέοι και μεγαλύτεροι ταυτίζονται με συνθήκες ελευθερίας και το εμβληματικό τραγούδι του τίτλου γίνεται σύμβολο των μετά τη Χούντα ημερών. Άλλωστε, η κάθε εποχή διαμορφώνει τα σουξέ που της αξίζουν. Ένα απ’ αυτά είναι και το επαναστατικό Αρνιέμαι, που καταφέρνει και αυτονομείται. Ακούγεται από τα ραδιόφωνα και εκτός παράστασης δημιουργώντας μια δυνατή εικόνα των διαθέσεων. Είναι αποτέλεσμα μιας ποιητικής σχέσης, μιας σχέσης ανταλλαγής, που μέσα από τους μουσικούς δρόμους, τους δρόμους της γλώσσας και του ρυθμού, ρίχνει φως στις συνειδήσεις. Κι αυτό είναι το κέρδος. Πολιτικό, κοινωνικό, προσωπικό.

Η μουσική που έγραψε ο Μίκης Θεοδωράκης για το θεατρικό έργο του Καμπανέλλη, ακολουθώντας την δραματουργική ανέλιξη της ιστορίας, λειτουργεί συμπληρωματικά, σχολαστικά και αντιστικτικά. Οι τραγουδιστές (Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Τζένη Καρέζη) τραγουδούν άλλοτε μέσα στα επεισόδια, άλλοτε στα φλας μπακ των ταμπλώ βιβάν, ενώ τους περιβάλλει χορός.

Η φωνή του Βασίλη Παπακωνσταντίνου, με εύρος και ιδιοσυγκρασιακές αρετές, ακούγεται στα πιο επικά και γι’ αυτό συλλογικά τραγούδια: Αρνιέμαι, Του χωρισμού, Ο εχθρός λαός. Με την Τζένη Καρέζη και τον θίασο που τον συνοδεύει χορωδιακά, μοιράζεται το τραγούδι Ο αδελφός τον αδελφό, το οποίο έχει έντονα αφηγηματικά στοιχεία και μια ειρωνεία που απεικονίζει με θεατρικότητα τις ιστορικές αντιφάσεις.

Η Τζένη Καρέζη με δραματική εκφραστικότητα και με συνοδεία χορωδίας ερμηνεύει θεατρικά τα τραγούδι Λαχτάρισα μια χώρα.

Ο Μίκης Θεοδωράκης διάλεξε να πει ο ίδιος στο δίσκο του τραγούδι του Σωτήρη Πέτρουλα. Το αποδίδει με τρυφερότητα και ευαισθησία. Αντίθετα, είναι είρων και περιπαικτικός στο Συμβούλιο, που με τη μουσική του ευφυΐα σχολιάζει τους στίχους, αφαιρώντας τους τον διδακτισμό. Ο χορός -ο λαός- είναι όλος ο θίασος. Ένα εύρημα, που πατάει στο αρχαίο δράμα αναπτύσσοντας, με έντονο σαρκασμό τη σύγχρονη σάτιρα. Είναι ο Χορός Τραμπούκων που λέει τέσσερα χορικά.

Το μουσικό έργο Ο ΕΧΘΡΟΣ ΛΑΟΣ έχει τη δύναμη να φέρει στο προσκήνιο την εποχή που το προκάλεσε, με τα απόνερα της και τους απόηχους της. Επαναστατικό, στρατευμένο σε μια από τις πολλές αριστερές εκφράσεις που ήχησαν, ως «φωνή λαού». Ξεκομμένο σήμερα από την εποχή του, όπου πολύ νερό έχει κυλήσει, πολλά γεγονότα έχουν διαψεύσει τις αρνήσεις για υποταγή, φαίνεται να διατηρεί, στο ρυθμό και στο ύφος, τη δική του ζωηρή ιδεολογία».

Αν δεν έχετε ακούσει το συγκεκριμένο έργο, αναζητήστε το. Είναι βέβαιο πως, όσο κι αν η θεματολογία του θεωρείται για πολλούς του ειδική ή «εποχιακή», τριάντα έξη χρόνια μετά, κάτι θα έχει να σας πει…

Θανάσης Γιώγλου. ogdoo.gr

"ΠΡΟΔΟΜΕΝΟΣ ΛΑΟΣ"

Μίκης Θεοδωράκης: “Προδομένος Λαός”. Σύνθεση 1974 Παρίσι. Θεατρικό έργο σε σκηνοθεσία Κώστα Μιχαηλίδου. Ποίηση: Βαγγέλης Γκούφας.
Ηχογράφηση: 1974. Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Χάρης Αλεξίου, Αλίκη Βουγιουκλάκη, Μάνος Κατράκης, Κώστας Σμοκοβίτης.
Μπουζούκι: Λάκης Καρνέζης.
Λαϊκή ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

ΠΡΟΔΟΜΕΝΟΣ ΛΑΟΣ

Το τραγούδι των Καρμπονάρων (Viva la Libertad) Γ. Ρούσου.

Χάι-χάι

Βογγά το κάστρο τ' Αναπλιού

Της βροχής το νερό

Κανόνια το βαρούνα

Βάνω το Χάρο πισωκάπουλα

ΠΡΟΔΟΜΕΝΟΣ ΛΑΟΣ ΤΕΛΟΣ

1. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΚΑΡΜΠΟΝΑΡΩΝ

Λύκοι χιμάνε στο κοπάδι
στήνουνε κρεμάλες λύκοι
λύκοι μας καίνε τα σπαρτά
πιάστε στα χέρια τις δικράνες
και τα σπαθιά έξω από τη θήκη
βίβα λα λιμπερτά

Στους κάμπους βροντά το κανόνι
και στα βουνά οι κεραυνοί
τ’ αντάρτικο κίνημα φουντώνει
νέα ζωή προχωρεί

Μαύρο και σκοτεινό πηγάδι
μεροδούλι μεροφάι
μαύρο και τα κορμιά γερτά
άιντε σηκώστε το κεφάλι
να τραγουδήσουμε το Μάη
βίβα λα λιμπερτά

Έλληνες ακολουθήστε
των ανταρτών τη φωνή
να ζείτε τι ωφελείστε
μαύρη και σκλάβα ζωή

Πάρτε στους ώμους την ελπίδα
λάσπη και φωτιά στα χέρια
λάσπη ελπίδα και φωτιά
τ’ άπαρτα κάστρα μετερίζια
γίναν τ’ ονείρου μας λημέρια
βίβα λα λιμπερτά

Φύτρωσε μια φωνή στους δρόμους
έδεσε καρπό το στάχυ
βίβα ο αγέρας τον κρατά
όλο και πιο ψηλά η παντιέρα
τώρα και πάντα μια ΄ναι η μάχη
βίβα λα λιμπρέτα

2. ΧΑΙ, ΧΑΙ

Καΐκι κακοτάξιδο
Λίγο ψωμί στην ορφανή
Μάτια δεν έχω για να δω
Μου ‘χουνε κλέψει τη φωνή
Βρέχουν χαλάζι οι ουρανοί
Χάι, χάι

Βαρύ το τετραβάγγελο
Τα κρίματά μου είν’ αρμαθιά
Και του Αϊβαλιού το μακελειό
Τη σούβλα εμπήξανε βαθιά
Τους εστομώσαν τα σπαθιά
Χάι, χάι

Δέντρο με τέσσερα κλωνιά
Κόβουν τα τέσσερα με μια
άτρεμο χέρι του φονιά
Φρύγανο καίγεται η καρδιά
Καντήλια τέσσερα παιδιά
Χάι, χάι

3. ΒΟΓΓΑ ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ Τ’ ΑΝΑΠΛΙΟΥ

Βογγά το κάστρο τ’ Αναπλιού
κλαίει το Παλαμίδι
τι το βαρά η θάλασσα
το δέρνουν οι ανέμοι.

Ψηλό κυπαρισσόπουλο
βεργολυγά και τρέμει.

Οι ξένοι βάλανε βουλή
κι’ οι ντόπιοι ανταριαστήκαν
χτυπά ’δερφός τον αδερφό
ασκέρι τ’ άλλο ασκέρι.

Χτυπά ’δερφός τον αδερφό
ασκέρι τ’ άλλο ασκέρι
παίζει χαμός στα μάτια τους
στα χέρια το μαχαίρι.

4. ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΤΟ ΝΕΡΟ

Της βροχής νερό να λούσεις τα μαλλιά σου
στο μπαλκόνι σου να βγεις να χτενιστείς
Ανεράιδες μην κλέψουν τη μιλιά σου
το φεγγαροφώς στεφάνι να ζωστείς

Να ζωστείς φωτιά να λιώσεις μες στο θάμπος
τ’ αφανέρωτα να ξομολογηθείς
κόψε το φιλί να λουλουδίσει ο κάμπος
περδικόστηθη τον ήλιο να ντυθείς

Γλέντα το φιλί και το μεράδι δώσ’ μου
απ΄ τα χείλια σου το πίνω και μεθώ
μες στα μάτια σου μεράκι μου ορφανό μου
με ταξίδεψες στο δρόμο μη χαθώ

Εχ, κι όταν χαθώ ποιος θα βγει να γυρέψει
άσπρο γιασεμί παραπεταμένο
και στις θάλασσες ποιος θα βγει να κουρσέψει
το πλεούμενο που πάει ξυλάρμενο

5. ΚΑΝΟΝΙΑ ΤΟ ΒΑΡΟΥΝΕ

Κανόνια το βαρούνε, το ψωροκάλυβο
στεριάς και του πελάγου
καλύβι μ’ ακριβό.

Στεριώσανε ταμπούρι, εστήθηκ’ ο χορός
και του κρατάει κεφάλι
ο Πανάχραντος.

Τα κύματα πυρώνεις, κόκκινε ουρανέ
θεριά θαλασσομάχοι
μεταλαβαίνουνε.

Έγια μόλα έγια λέσα έγια
κλείστηκ’ η καρδιά μου μέσα
καρδιά μου κάστρο άπαρτο
της λευτεριάς το φυλαχτό.
6. ΒΑΝΩ ΤΟΝ ΧΑΡΟ ΠΙΣΟΚΑΠΟΥΛΑ

Βάνω τον Χάρο πισωκάπουλα
καρφώνω το φεγγάρι
και το περικαλώ
να ‘ρθει να με πάρει
παλικαρόπουλο.

Κι εγώ του κλέφτη κλέβω την καρδιά
κρατάω το χαλινάρι
τι έχω να του πω
της ομορφιάς τη χάρη
αχ, πως τον αγαπώ.

Να ‘χει στη σέλα του ζερβόδεξα
μαλαμοκαπνισμένα
άηΓιώργη τα κρατά
της λευτεριάς ταμένα
του κλέφτη τ’ άρματα.

Πέτρωσ’ η νύχτα στο κατώφλι μου
αλλού τον περιμένουν
το αίμα βρε που χύνεται
όρκος του αντρειωμένου
και δεν προδίνεται.

7. ΑΝΤΕ ΜΙΑ

Κάντε τα χέρια σίδερα
και τις ψυχές ατσάλι
αΪτόπουλα μαύρα φτερά
να μη σας πάρει ο ύπνος, ο νους φωτιά
να κάψει τ’ ανθοπέρβολα, με τη βαριά
τσακίζ’ ο γύφτος κόκαλα
ο γύφτος μάτι δε σφαλά.

Άιντε μια κι άλλη μια
μια πνοή κι ανάσανε
σταυρωμένε μου ουρανέ
τα καρφιά σκουριάσανε.
Άιντε μια κι άλλη μια
καπετάν απέθαντος
της ζωής ο σταυραητός
ντύνεται γαμπρός..

Βοριάς θερίζει το βουνό
για να χαθούν τα χνάρια,
Να μη σε βρουν κοιμάμενο
μόν’ να σε βρουν καβάλα, με το σπαθί
να σκίζεις τ’ όνειρο στα δυο, ρέμα βαθύ
περνάς και πας ανήφορο
δέσε με τους νεκρούς χορό.

Άιντε μια κι άλλη μια
μια πνοή κι ανάσανε
σταυρωμένε μου ουρανέ
τα καρφιά σκουριάσανε.
Άιντε μια κι άλλη μια
καπετάν απέθαντος
της ζωής ο σταυραητός
ντύνεται γαμπρός.

Πρωτοπανηγυριώτη μου
ζώσ’ τα τα φυσεκλίκια
εδώ ΄ναι η κόψη του γκρεμού
και της ζωής το θάμα, τ’ αντίθαμα
με τη θωριά του καθαρή, γκόλφι κρεμά
τη λευτεριά ολοπόρφυρη
αντίκρυ και μας καρτερεί.

Άιντε μια κι άλλη μια
μια πνοή κι ανάσανε
σταυρωμένε μου ουρανέ
τα καρφιά σκουριάσανε.
Άιντε μια κι άλλη μια, καπετάν απέθαντος
της ζωής ο σταυραητός, ντύνεται γαμπρός.

8. ΚΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΑ

Στα μάτια φύτρωσε καημός
κόμπο τον κόμπο η πίκρα, κυρά Παναγιά
κυρά μου Βαγγελίστρια
τι μου ‘ταξες τι βρήκα
αγκάθι στην καρδιά.
Πότε θ’ ανθίσει Αυγερινός
τ’ άστρα να ζευγαρώσουν, αίμα και νερό.
Μαρμαρωμένο τ’ όνειρο
και το παράπονό σου
μαύρο κι άχαρο.

Χρόνια και χρόνι’ απάντεχα
βαριά να περιμένω, να ξεκουραστώ.
Στα χέρια σταυρολούλουδα
το παραμύθ’ υφαίνω σου
το αγέραστο.

Καραβοκύρισσα κυρά
ορθόπλωρη γοργόνα και μας οδηγά.
Της λευτεριάς Παντάνασσα
θεμέλιωσα κολόνα
μεσοπέλαγα.

9. ΕΛΑΤΕ Μ’ ΕΝΑΝ ΠΟΘΟ

Ελάτε μ’ έναν πόθο
σε τούτο τον καιρό
πιάστε μαντίλι για χορό
να δέσουν οι καρδιές μας
φωτιά και σίδερο.

Αντάρτες βγήκαν για παγάνα
στη βρύση πλάι στο βοριά
στην κρεμάλα να δούμε όλους
όσους λαβώσανε τη λευτεριά.

Καιρός δεν περιμένει
ποτάμι ακούραστο
πό’ ‘χει το έμπα του κλειστό
στο έβγα του ματώνει
κι έγιν’ απέραντο.

Ζητάει να προσκυνήσω
βεζύρη και πασά
βράχος μου κλείνει τη μπασιά
πέρα για να περάσω
αίμα η θάλασσα.
Αίμα και θα περάσω
παίχτε τα πίφερα
η λευτεριά ‘ναι αντίπερα
για τ’ άρματα τα χέρια
κράτα καθαρά.

10. ΑΚΟΜΑ ΤΟΥΤΗ Η ΑΝΟΙΞΗ

Ακόμα τούτ’ η άνοιξη
το δάκρυ δε στεγνώνει
δάκρυ στα μάτια ποταμός
κυλάν ποτάμια οι χρόνοι.

Δεν είναι τούτη άνοιξη
δεν είναι καλοκαίρι
μόν’ είναι σύννεφο βαρύ
χειμώνας τό ΄χει φέρει.

Αν είναι να θερίσουμε
να μπούμε για τ’ αλώνι
τι μου φωνάζ’ ο κύρης μου
κι’ η μάννα με μαλώνει.

Χειμώνας και κρατάει πολύ
κι’ η νύχτα όλο μακραίνει
τσακάλι πέφτει στο μαντρί
και τρώει και δε χορταίνει.

11. ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ

Μωρό στην κούνια η μάνα του
του περνάει του δράκου βέρα
να μη σκιαχτεί μη φοβηθεί
του Τούρκου τη φοβέρα.

Ξέρει τους χρόνους δίσεχτους
και βάνει του αρραβώνα
να τον γλιτώνει από βοριά
κι από κακό χειμώνα.

Ένας δεν είναι μήτε δυο
μοιρολογούν και κλαίνε
τον κύρη σου εκρεμάσανε
κοιμήσου μου αντρειωμένε.
Για να σε πάρει τ’ όνειρο
και να σε ταξιδέψει
να μη σου γιάνει την πληγή
το ντέρτι μη στερέψει.

Νά ‘χεις τις ρίζες του καημού
ραγιάς γεννήθης γιε μου
μη μεγαλώσεις μου ραγιάς
αϊτέ μονάκριβέ μου.

Στην κούνια βάνω δίπλα μου
μπροστά μου η άγια πύλη
βάνω τα δώρα του Χριστού
σταυρό και καριοφίλι.

12. ΕΔΩ ΔΕΝ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΑΝΕ

Εδώ δεν προσκυνήσανε
θολό νερό δεν ήπιαν
μονάχα πίνουν αγιασμό
στη χούφτα τ΄ Άγιου Γιώργη
δυόσμο στην άκρια των χειλιών.

Καβαλικεύουν τ’ άλογα
σημάδι βάνουν τ’ άστρα
μπροστάρη βάνουν την καρδιά
ν’ αναστενάξει ο Χάρος
φλόγα που καίει τον ουρανό.

Πλεούμεν’ αρματώσανε
φαριά μεσοπελάγου
εζέψανε τα κύματα
να σύρουνε το Χάρο
για το χορό της λευτεριάς.

Δικό μας είναι τ’ όνειρο
δικό μας και το θάμα
μ’ ιδρώτα κι αίμα χτίζουνε
φωτιά το καταλύουνε
άιντε και πάλι απ’ την αρχή.

Στο σημείωμα του δίσκου ο συνθέτης αναφέρει:

Ζούμε μαχόμενοι.

Το χρονικό των αγώνων και της αγωνίας της Ρωμιοσύνης – οι Φιλικοί, ο Γέρος του Μωριά, ο Μακρυγιάννης, οι Τουρκομάχοι και σύστοιχοι στο αρματολίκι οι λαϊκοί αγωνιστές, οι αντάρτες στα ελεύθερα ελληνικά βουνά στην Κατοχή, οι επώνυμοι και ανώνυμοι μάρτυρες ενός λαού ταμένου και αβοήθητου, τα σημερινά παιδιά μας, τα αυριανά μας πολύχρωμα οράματα ίσα με τη συντέλεια του αιώνα.

Η ίδια πίστη, η ίδια αγάπη σε μια ζωή άξια να βιωθεί, η ίδια άρνηση υποταγής. Πάντα ο ίδιος όρκος μένει – λευτεριά και προκοπή. Και πάντα ελλοχεύουσα η προδοσία – Λερναία Ύδρα. Όμως κάθε φορά νέοι αγώνες μας καλούν, δεν μας σταματούν μήτε οι ίντριγκες μήτε η βία. Μας θεριεύουν. Ζούμε μαχόμενοι, η ανελέητη και η ακριβή μας ιστορία.

Ο καημός και η λαχτάρα της Ρωμιοσύνης – το τραγούδι μας. Ειπωμένο, τότε στον ίσιο των πλατάνων, αργότερα στους Κορυσχάδες, χθες στη νύχτα της Αθήνας, το τραγούδι που βγαίνει από τις φλέβες του τόπου μας παντιέρα και νανούρισμα και μοιρολόι.

Τα τραγούδια στην παράσταση της ΜΑΝΤΩΣ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ δεν απηχούν τη μνήμη της εποχής αλλά την αίσθηση της ιστορίας μας. Γιατί η ζωή στον τόπο μας δεν παγιδεύεται χρονικά, είναι μία και αδιαίρετη πάντα, διατηρεί κάθε φορά και μέσα στη διαφορά των συνθηκών τα αναγνωρίσιμα στοιχεία ενός μοναδικού αγωνιστικού ήθους κι ενός λυτρωτικού πάθους. Είναι ο Ακρίτας, ο Υψηλάντης στην τελευταία νύχτα της ζωής του, ο νεκρός αδελφός μας είναι που τραγουδάει μαζί μας και μας βοηθάει να χτίζουμε την ελπίδα, να προσπαθούμε πάντα να κρατήσουμε ψηλά τον ήλιο πάνω από την Ελλάδα.

Πόσο σημερινά είναι λοιπόν, τόσο αυτά που γράφει ο Μίκης, τριάντα επτά χρόνια πριν, όσο και πολλά από τα τραγούδια του δίσκου, των οποίων η θεματική φαίνεται και σε πολλούς από τους τίτλους. Ο Γκούφας μεταφέρει με τον καλύτερο τρόπο τους αγώνες ενός λαού για ελευθερία και δημοκρατία… Οι τραγουδιστές καταθέτουν μοναδικές ερμηνείες. Ο Παπακωνσταντίνου σ’ αυτό το υλικό, με το οποίο ξεκίνησε, είναι αξεπέραστος, η Χαρούλα είναι αυτή που όλοι γνωρίζουμε, ενώ ιδιαίτερες είναι και οι ερμηνείες του Κώστα Σμοκοβίτη, για τον οποίο ο Μίκης Θεοδωράκης είπε το 2008:

Θυμάμαι πάντοτε πόσο ευχάριστη έκπληξη ήταν για μένα η συνεργασία μου με τον νεαρό τότε τραγουδιστή Κώστα Σμοκοβίτη στα 1974. Η ερμηνεία του στον «Προδομένο Λαό» και ιδιαίτερα στο τραγούδι «Βογγά το κάστρο τ’ Αναπλιού» που είναι ιδιαίτερα δύσκολο, με ενθουσίασε και λυπήθηκα πολύ που για λόγους που ποτέ δεν έμαθα, τον έχασα ξαφνικά, γιατί είχα πολλά σχέδια γι’ αυτόν. Κρίμα. Φοβάμαι ότι είναι κι αυτός θύμα της παθογένειας της ελληνικής δισκογραφικής βιομηχανίας. Γι’ αυτό χαίρομαι ιδιαίτερα, που έστω και μετά τόσα χρόνια μου δίνεται η ευκαιρία να πω έναν καλό λόγο για τον Κώστα Σμοκοβίτη, όπως επίσης χαίρομαι που είναι καλά και που συνεχίζει πάντα την καριέρα του με επιτυχία. (1)

Όσο για τους ηθοποιούς, ο Μάνος Κατράκης είναι συγκλονιστικός. Ακούγοντάς τον, θαρρείς πως είναι ένας από τους αντάρτες για τους οποίους μιλά το τραγούδι που ερμηνεύει. Σχετικά με την Βουγιουκλάκη, ποτέ δεν υπήρξα λάτρης του τρόπου που τραγουδούσε στα κινηματογραφικά τραγούδια. Και θεωρώ πως στο «Της βροχής νερό», που λέει σ’ αυτό τον δίσκο, καταθέτει, ίσως, την καλύτερη ερμηνεία της στη δισκογραφία, που φυσικά δεν έχει καμία σχέση με το «Γκρίζο γατί», το «Χόρεψε τουίστ» και τα άλλα…

Για το «Τραγούδι των Καρμπονάρων» ο Θεοδωράκης δανείζεται μια παλιά ρώσικη μελωδία… Το «Βογγά το κάστρο τ’ Αναπλιού» ηχογραφείται το 2008 και από τη Γλυκερία στο δίσκο της «Τα θεμέλιά μου στα βουνά» με τα τραγούδια του Μίκη. Με λίγα λόγια, πρόκειται για έναν ακόμα εξαιρετικό δίσκο του Θεοδωράκη, που χάθηκε μέσα στην πληθώρα των εκδόσεων των έργων του, στην μεταπολίτευση. Και είναι κρίμα που τόσο αυτός, όσο και πολλοί ακόμα δίσκοι εκείνης της εποχής, έμειναν στην αφάνεια.

Τα τραγούδια του «Προδομένου λαού» δεν έχουν υποστηριχθεί καν, από τη Λαϊκή Ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης. Περιττό βέβαια να αναφέρω πως ούτε η Αλεξίου, ούτε ο Παπακωνσταντίνου μπήκαν στον κόπο να παίξουν έστω κι ένα κουπλέ στις συναυλίες τους.

Ο δίσκος κυκλοφόρησε και σε cd, καθώς και στη σειρά remasters του συνθέτη το 2005. Το δε βινύλιο είναι σήμερα ιδιαίτερα δυσεύρετο. Στο ένθετο της επανέκδοσης του 2005 υπάρχει ένα εξαιρετικό κείμενο της Έλενας Χατζηιωάννου για το δίσκο και την εποχή του:

1974. Μεταπολίτευση. Η σχέση του κόσμου με την εποχή του και τη σκηνή είναι ένα φαινόμενο, το οποίο δεν θέλει να προσπεράσει ούτε η λαμπερή Αλίκη Βουγιουκλάκη. Χωρίς να κατέβει από το θρόνο της σταρ και ν’ απομακρυνθεί από το οικείο, ανάλαφρο ρεπερτόριο της αστικής διασκέδασης, αποφασίζει να ανεβάσει ένα ιστορικό έργο που μιλάει για τους αγώνες και τις αγωνίες του ελληνικού λαού, τη συλλογική αντίδραση στην υποταγή, τον πόθο για την ελευθερία. Το θεατρικό έργο του Γεωργίου Ρούσσου ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ.

Αν η τσαχπίνα ξανθιά πρωταγωνίστρια μπορούσε να αντιμετωπίσει σκηνικά τους αγώνες της Ρωμιοσύνης, τότε η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη δημιουργούσε το επιπλέον στη μαγεία ενός θεάτρου, που άνοιγε διάλογο με την ιστορία της αντίστασης.

Ο Μίκης ανέλαβε να γράψει από το Παρίσι που βρισκόταν τα τραγούδια της παράστασης, με γενικό τίτλο ΠΡΟΔΟΜΕΝΟΣ ΛΑΟΣ (ο υπότιτλος του έργου). Δώδεκα πρωτότυπες συνθέσεις, σε στίχους του Βαγγέλη Γκούφα ολοκλήρωσαν ένα μουσικό έργο που σχολίαζε τη δράση και γινόταν πηγή ανανέωσης και ενέργειας πάνω στη σκηνή και κάτω στην πλατεία. Το θέατρο και οι άνθρωποι άλλωστε, πάντα ενεργοποιούσαν ένα απόθεμα αντιπαράθεσης και διαλόγου. Αυτό το δύσκολο ανάμεσα που συνδέει το παρελθόν με την επικαιρότητα. Τη συλλογική μνήμη και την ατομική διάθεση. Ως συνήθως η φιλολογία γύρω από μια παράσταση πολλαπλασιάζει -υποτίθεται- το ενδιαφέρον, ενώ συσκοτίζει το αποτέλεσμα.

Τριάντα χρόνια μετά ο δίσκος με τα τραγούδια του ΠΡΟΔΟΜΕΝΟΥ ΛΑΟΥ επανέρχεται αυτονομημένος, απογυμνωμένος από τη θεατρικότητα της παράστασης. Εμβατήρια, νανουρίσματα, μπαλάντες, επικά και λυρικά τραγούδια ερμηνευμένα από ένα επιτελείο δημοφιλών, άξιων καλλιτεχνών μεταφέρουν την αίσθηση, την αισθητική και τις πολιτιστικές συμπεριφορές εκείνης της εποχής. Γιατί, αν το παιχνίδι του χρόνου παίζεται χωρίς κανόνες, το παιχνίδι της ανθρώπινης τέχνης αντιστέκεται με δικούς της, άγραφους νόμους στο χρόνο. Η εμβληματική βαθιά φωνή του Μάνου Κατράκη, η τρυφερή φωνούλα της Αλίκης και οι μετωπικές ανοιχτές ερμηνείες του Βασίλη Παπακωνσταντίνου, της Χάρις Αλεξίου και του Κώστα Σμοκοβίτη πολλαπλασιάζουν τις αρετές του υλικού τους. Οι μελωδίες αναπτύσσονται δυναμικά, οι φράσεις αρθρώνονται με σαφήνεια, οι ερμηνευτικές διατυπώσεις αποδίδουν, με τη συμμετοχή της Λαϊκής Ορχήστρας και του Λάκη Καρνέζη στο μπουζούκι, ένα κύκλο τραγουδιών με καλό αποτέλεσμα.

Τριάντα χρόνια μετά, το υλικό αντιστέκεται. Αποκολλημένο από την εποχή και τις συγκυρίες της, διατυπώνει εκ νέου μια συνείδηση που αρνείται να πιστέψει πως η κοινωνία μοιράζει χάδια και είναι αναπόφευκτο να ξυπνήσουμε- ακόμα κι όταν ονειρευόμαστε το όνειρο.

Αν η τριακονταετία που μεσολάβησε άφησε πίσω της τη ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ, ο μουσικός ΠΡΟΔΟΜΕΝΟΣ ΛΑΟΣ επανέρχεται και επαναφέρει στο προσκήνιο μια αίσθηση ιστορίας. Γιατί όπως σημειώνει ο Μίκης «Τα τραγούδια της παράστασης δεν απηχούν τη μνήμη της εποχής αλλά την αίσθηση της ιστορίας μας». Στα χρόνια που πέρασαν κι ύστερα από τους Δίδυμους Πύργους, μπορεί να άλλαξαν οι παγκόσμιοι συσχετισμοί, δεν άλλαξε η μουσική, δεν άλλαξε η λογοτεχνία, δεν άλλαξε η μυθολογία της καθημερινής ζωής. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να πηγαίνουν στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στις ταβέρνες. Συνεχίζουν να διαβάζουν να τραγουδούν. Είναι μια πορεία για να συναντηθούμε με ό,τι μας απομακρύνει από τον εαυτό μας και τους άλλους. Άλλωστε, όταν τραγουδάμε, δεν έχουμε να χωρίσουμε τίποτα.

Έλενα Χατζηιωάννου – Φεβρουάριος 2005 ogdoo.gr

"Η Μπαλάντα του Μαουτχάουζεν"

Μίκης Θεοδωράκης: Η Μπαλάντα του Μαουτχάουζεν σε ποίηση Ιάκωβου Καμπανέλλη. Έτος σύνθεσης 1965. Ηχογράφηση: 1965. Ερμηνεύει η Μαρία Φαραντούρη.
Συμμετέχουν Γιάννης Διδίλης Πιάνο. Λάκης Καρνέζης Κώστας Παπαδόπουλος Μπουζούκι.
Σωτήρης Ταχιάτης Βιολοντσέλο. Ανδρέας Ροδουσάκης Κόντραμπάσο. Σπύρος Ρέγγιος Φλάουτο. Διεύθυνση Ορχήστρας: Μίκης Θεοδωράκης

Η μπαλάντα του Μαουτχάουζεν

Άσμα Ασμάτων

Ο Αντώνης

Ο δραπέτης

Όταν τελειώσει ο πόλεμος

Η μπαλάντα του Μαουτχάουζεν

Σύνθεση: 1965, Αθήνα.
Πρώτη ηχογράφηση: 1965, Μαρία Φαραντούρη
Μουσικοί: Γιάννης Διδίλης (πιάνο), Κώστας Παπαδόπουλος (μπουζούκι), Λάκης Καρνέζης (μπουζούκι), Σωτήρης Ταχιάτης (βιολοντσέλο), Ανδρέας Ροδουσάκης (κοντραμπάσσο), Σπύρος Ρέγγιος (φλάουτο).
Τραγούδια:
ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ
Ο ΑΝΤΩΝΗΣ
Ο ΔΡΑΠΕΤΗΣ
ΑΜΑ ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ

1. ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ

Τι ωραία που είν’ η αγάπη μου
με το καθημερνό της φόρεμα
κι ένα χτενάκι στα μαλλιά.
Κανείς δεν ήξερε πως είναι τόσο ωραία.

Κοπέλες του Άουσβιτς,
του Νταχάου κοπέλες,
μην είδατε την αγάπη μου;

Την είδαμε σε μακρινό ταξίδι,
δεν είχε πιά το φόρεμά της
ούτε χτενάκι στα μαλλιά.

Τι ωραία που είν’ η αγάπη μου,
η χαϊδεμένη από τη μάνα της
και τ’ αδελφού της τα φιλιά.
Κανείς δεν ήξερε πως είναι τόσο ωραία.

Κοπέλες του Μαουτχάουζεν,
κοπέλες του Μπέλσεν,
μην είδατε την αγάπη μου;

Την είδαμε στην παγερή πλατεία
μ’ ένα αριθμό στο άσπρο της το χέρι,
με κίτρινο άστρο στην καρδιά.

Τι ωραία που είν’ η αγάπη μου,
η χαϊδεμένη από τη μάνα της
και τ’ αδελφού της τα φιλιά.
Κανείς δεν ήξερε πως είναι τόσο ωραία.

2. Ο ΑΝΤΩΝΗΣ

Εκεί στη σκάλα την πλατιά
στη σκάλα των δακρύων
στο Βίνερ Γκράμπεν το βαθύ
το λατομείο των θρήνων

Εβραίοι κι αντάρτες περπατούν
Εβραίοι κι αντάρτες πέφτουν,
βράχο στη ράχη κουβαλούν
βράχο σταυρό θανάτου.

Εκεί ο Αντώνης τη φωνή
φωνή, φωνή ακούει
ω καμαράντ, ω καμαράντ
βόηθα ν’ ανέβω τη σκάλα.

Μα κει στη σκάλα την πλατιά
και των δακρύων τη σκάλα
τέτοια βοήθεια είναι βρισιά
τέτοια σπλαχνιά είν’ κατάρα.

Ο Εβραίος πέφτει στο σκαλί
και κοκκινίζει η σκάλα
κι εσύ λεβέντη μου έλα εδω
βράχο διπλό κουβάλα

Παίρνω διπλό, παίρνω τριπλό
μένα με λένε Αντώνη
κι αν είσαι άντρας, έλα εδώ
στο μαρμαρένιο αλώνι.

3. Ο ΔΡΑΠΕΤΗΣ

Ο Γιάννος Μπερ απ’ το βοριά
το σύρμα δεν αντέχει.
Κάνει καρδιά, κάνει φτερά,
μες στα χωριά του κάμπου τρέχει.

“Δώσε, κυρά, λίγο ψωμί
και ρούχα για ν’ αλλάξω.
Δρόμο να κάνω έχω μακρύ,
πάν’ από λίμνες να πετάξω”

Όπου διαβεί κι όπου σταθεί
φόβος και τρόμος πέφτει.
Και μια φωνή, φριχτή φωνή
“κρυφτείτε απ’ τον δραπέτη”.

“Φονιάς δεν είμαι, χριστιανοί,
θεριό για να σας φάω.
Έφυγα από τη φυλακή
στο σπίτι μου να πάω.”

Α, τι θανάσιμη ερημιά
στου Μπέρτολτ Μπρεχτ τη χώρα.
Δίνουν το Γιάννο στους Ες-Ες,
για σκότωμα τον πάνε τώρα

4. ΑΜΑ ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ

Κορίτσι με τα φοβισμένα μάτια
κορίτσι με τα παγωμένα χέρια,
άμα τελειώσει ο πόλεμος
μη με ξεχάσεις.

Χαρά του κόσμου, έλα στην πύλη
να φιληθούμε μες στο δρόμο
ν’ αγκαλιαστούμε στην πλατεία.

Κορίτσι με τα φοβισμένα μάτια
κορίτσι με τα παγωμένα χέρια,
άμα τελειώσει ο πόλεμος
μη με ξεχάσεις.

Στο λατομείο ν’ αγαπηθούμε
στις κάμαρες των αερίων
στη σκάλα, στα πολυβολεία.

Κορίτσι με τα φοβισμένα μάτια
κορίτσι με τα παγωμένα χέρια,
άμα τελειώσει ο πόλεμος
μη με ξεχάσεις.

Έρωτα μες στο μεσημέρι
σ’ όλα τα μέρη του θανάτου
ώσπου ν’ αφανιστεί η σκιά του.

Κορίτσι με τα φοβισμένα μάτια
κορίτσι με τα παγωμένα χέρια,
άμα τελειώσει ο πόλεμος
μη με ξεχάσεις.

Ο ήλιος και ο χρόνος

Ο Ήλιος και ο Χρόνος. 1967 Γενική ασφάλεια Μπουμπουλίνας. Ηχογράφηση: 1971 Παρίσι.
Συμμετέχουν: Μαρία Φαραντούρη, Πέτρος Πανδής, Μαρία Δημητριάδη, Αντώνης Καλογιάννης.
Απαγγελία: Georges Willson. Από την ζωντανή συναυλία στο Palaiw de Chaillot.
Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.
Bass: Γιάννης Πετροπουλάκης. Bouzouki: Αντρέας Μιχαλάκης, Μάριος Βλατάκης.
Guitar: Νικόλαος Μανιάτης, Νικόλαος Μωραΐτης. Percussion: Gérard Berlioz. Piano: Γιάννης Διδίλης..

Ό Ήλιος και ο χρόνος. Εκφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Απαγγελία.

Ι. Γεια σου Ακρόπολη

Απαγγελία. & ΙΙ. Ο χρόνος διαλύεται

Απαγγελία & ΙΙΙ. Ήλιε θα σε κοιτάξω στα μάτια

IV. Επάνω στο ξερό χώμα

Απαγγελία & V. Ανάμεσα σε μένα

Απαγγελία & VI. Όταν σταματήσει ο χρόνος

VII. Τα κελιά

Απαγγελία των: VIII. Ο ήλιος με, IX Κάτω στη Γη

Απαγγελία του: XVI Ήλιος ο πρώτος, XVII Ποτέ, ποτέ, ποτέ

Απαγγελία.

ΧΧ. Μέσα στους Παραδείσιους

Απαγγελία του: ΧΧΙ. Έχω ένα λαβύρινθο

Επουράνιοι ποταμοί. Σύλβα.

Απαγγελία & XXIV. Όταν εσύ φωνάζεις

XXV. Στο τέταρτο πάτωμα

Απαγγελία

XXVI. H οδοντοστοιχία του Ήλιου

XXVII. Έκτη Σεπτεμβρίου

XXVIII. Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής. XXXII. Μενεξεδένια Πολιτεία

Ό Ήλιος και ο χρόνος. Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Ποίηση: Μίκη Θεοδωράκη
Σύνθεση: Τα ποιήματα γράφτηκαν στην απομόνωση της Γενικής Ασφάλειας (Μπουμπουλίνας),κελί αρ. 4,τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο του 1967. Τα 16 από αυτά μελοποιήθηκαν την ίδια εποχή.
Ηχογραφήσεις: 1971. Παρίσι, Μαρία Φαραντούρη. Πέτρος Πανδής, Μαρία Δημητριάδη, Αντώνης Καλογιάννης, George Willson (απαγγελία) από τη ζωντανή συναυλία στο Palais de Chaillot (Polydor).
1975 (Μinos).
1971,Γ. Καπερνάρος – Μ. Δημητριάδου, ΕΝΚ (Ηollande).
1977, Π. Πανδής, Σ. Μιχαηλίδου, Μ. Ζορμπαλά, Ν. Μητσοβολέας, (France).

Τα ποιήματα έγραψε και μελοποίησε ο Μίκης τον Αύγουστο και το Σεπτέμβρη του 1967 μέσα στην απομόνωση της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών.
Το έργο «Ο Ήλιος και ο Χρόνος» ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι, το 1971, σε ζωντανή συναυλία

Όταν οι στρατιώτες ήρθαν να με συλλάβουν κοιμόμουνα. Μ’ έγδυσαν και με διέταξαν να γονατίσω. Ύστερα, μ’ έδεσαν πιστάγκωνα, όπως κάνουν οι Αμερικάνοι με τους Βιετκόγκ. Όταν η Μαρία μπήκε, ντράπηκα και τους ζήτησα να μου βάλουν το σώβρακο. Μου έβαλαν το σώβρακό μου και το πανταλόνι μου. Ήμουν ξυπόλυτος και είπα στη Μαρία να μου βάλει τα παπούτσια μου. Έσκυψε μπροστά μου και όταν μου έδενα τα κορδόνια, της ψιθύρισα: «Κουράγιο, Μαρία».

Επάνω στο ξερό χώμα της καρδιάς μου
ξεφύτρωσε ένας κάκτος
πέρασαν πάνω από είκοσι αιώνες
που ονειρεύομαι γιασεμί
τα μαλλιά μου μύρισαν γιασεμί
η φωνή μου είχε πάρει κάτι
από το λεπτό άρωμά του
τα ρούχα μου μύρισαν γιασεμί, η ζωή μου
είχε πάρει κάτι από το λεπτό άρωμά του
όμως ο κάκτος δεν είναι κακός
μονάχα δεν το ξέρει και φοβάται
κοιτάζω τον κάκτο μελαγχολικά
πότε πέρασαν κιόλας τόσοι αιώνες
θα ζήσω άλλους τόσους
ακούγοντας τις ρίζες να προχωρούν
μέσα στο ξερό χώμα της καρδιάς μου.

Στις 21 Αυγούστου πιάστηκα στο Χαϊδάρι.
Στο τέταρτο πάτωμα στην οδό Μπουμπουλίνας,
στο κελί αρ. 4 περίμενα το μαρτύριο και το θάνατο.
Στις 4 Σεπτεμβρίου μου έφεραν χαρτί και μολύβι.
Τότε έγραψα 32 ποιήματα.
Τις προηγούμενες νύχτες τις πέρασα άγρυπνος,
με την πλάτη κολλημένη στον τοίχο, περιμένοντας από στιγμή σε στιγμή να με πάρουν για το μαρτύριο
ή για την εκτέλεση.
Όλη μου η ύπαρξη σημαδεύτηκε από την αναμονή
του βέβαιου θανάτου.
Καθώς ο χρόνος κυλούσε επίμονα και βασανιστικά, έβλεπα με το νου μου καθαρά την εικόνα της τελευταίας στιγμής.
Ο πρωινός ουρανός είχε ένα χρώμα βαθιά γαλάζιο.
Η ατμόσφαιρα διάφανη,
με κρυσταλλένια καθαρότητα.
Τι θα φώναζα σ’ αυτήν τη στιγμή του τέλους;
Αυτή η σκέψη μου έγινε τυραννική.

Τα κελιά ανασαίνουν
τα κελιά που βρίσκονται ψηλά
τα κελιά που βρίσκονται χαμηλά
η βροχή μας ενώνει
ο ήλιος ντράπηκε να φανεί, Νίκο
Γιώργο, κρατιέμαι από ένα λουλούδι.

Αυτό το ποίημα,
γράφτηκε για τη Σίλβα Ακρίτα.

Στο τέταρτο πάτωμα
η μαμά σου κοιμάται Ελενα
μουσική θεία τα όνειρά της
Πεπίνο Ντι Κάπρι
Πέρα από τα όνειρα
μη την ξυπνήσεις…

Τα μεσημέρια η ζέστη ήταν φρικιαστική. Υπόφερα τρομερά. Κοιμόμουν πάνω στο τσιμέντο γυμνός,
όπως τη στιγμή που με πιάσανε.
Για προσκεφάλι είχα τα παπούτσια μου. (…)
Κάποτε καθόμουν στην καρέκλα, το μοναδικό έπιπλο. Άλλοτε βάδιζα. Πεντακόσια βήματα καθέτως. Πεντακόσια βήματα κυκλικά. Μετρούσα τα κάγκελα.

Ποτέ ποτέ ποτέ
δε θα μπορέσω να ξεδιπλώσω όλες τις σημαίες
πράσινες κόκκινες κίτρινες μπλε μωβ θαλασσιές
ποτέ ποτέ ποτέ
δε θα μπορέσω να μυρίσω όλα τα αρώματα
πράσινα κόκκινα κίτρινα μπλε μωβ θαλασσιά
ποτέ ποτέ ποτέ ποτέ
δε θα μπορέσω ν’ αγγίξω όλες τις καρδιές
όλες τις θάλασσες να ταξιδέψω
ποτέ ποτέ ποτέ
δε θα γνωρίσω τη μία σημαία
τη μοναδική
εσένα Τάνια.

Στο τέλος τέλος ο θάνατος δεν είναι τόσο τρομερός. Ίσως να είναι όμορφος, λέω στο φρουρό μου.

Έκτη Σεπτεμβρίου
ώρα έντεκα πρωινή
τώρα λούζονται τα πουλιά
στα ποτάμια
στα έλατα τρίβονται οι Βοριάδες.
Σε χτύπησε ο Τούρκος
στο Μπιζάνι.
Τώρα κάθεσαι και με κοιτάς
πίνεις καφέ
στάζεις φαρμάκι
αγάπη αγάπη
ο Ήλιος ψήνει
το σταφύλι
ώρα έντεκα πρωινή.

Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής
Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος
Πάψε πια να φωνάζεις
Λαθρέμπορος, λωποδύτης νταβατζής
Φωνητικές χορδές
Ο Αντρέας, ο Ηλίας, η Ανθή
Λαρύγγι ζώου λαρύγγι ανθρώπου

Αγιά Σοφιά στίφη βαρβαρικά
το υγρόν πυρ
ο Γέρος του Μοριά σκουλήκι.
Σε κάθε βήμα μου σκοντάφτω
Ζερβά θηρία του Βόρνεο
Δεξιά φλόγες στο Ναγκασάκι
Μπροστά φουγάρα στο Μπούχενβαλντ
Και πίσω το κελί του Μακρυγιάννη

Όμως με τον ερχομό της καινούριας μέρας, μόλις χτυπούσε ο ήλιος, η ζωή ξανάπαιρνε τα δικαιώματά της. Η ζωή με νικούσε. Με κατασπάραζε.
Τα πρόσωπα των παιδιών μου διαπερνούσαν
τη σκέψη μου. Θα ήταν για πάντα ορφανά
και ο πόνος θα κατοικούσε για πάντα στα όμορφα μάτια τους. Έδιωχνα με βία αυτή την εικόνα.

Ήλιε θα σε κοιτάξω στα μάτια,
έως ότου ξεραθεί η όρασή μου
να γεμίσει κρατήρες με σκόνη,
να γίνει Σελήνη δίχως διάστημα,
κίνηση, ρυθμό, χαμένος διάττων
εσβεσμένος από αιώνες
καταδικασμένος ν’ ακούει φωνές ανθρώπων
να ανασαίνει πτωμαΐνη λουλουδιών
ο Άνθρωπος πέθανε! Ζήτω ο Άνθρωπος!

Η οδοντοστοιχία του Ήλιου
με απειλεί, το κάγκελο του χρόνου
με προστατεύει
ο Γιάννης ο Ιάσων
ο Βύρων ο Τάκης ο Αλέκος
στα κατάρτια ψηλά υψώστε
τα λεμόνια τα πορτοκάλια υψώστε
τα πέδιλα στην άμμο,
φωνές κρέμα νιβέα
ιππόκαμπος πασιέντσες νεσκαφέ
σημαίες ακριβές από φτηνό ύφασμα κρατούν.

Ήμουν δυστυχής γιατί δε με σκότωναν αμέσως.
Τι θα μ’ έκαναν τώρα;
Το κεφάλι πονούσε. Το αίμα πονούσε.
‘Ωρα 2.3.4.5.6 το απόγιομα.

Μέσα στους παραδείσιους κήπους
του κρανίου μου
κίτρινος Ήλιος ταξιδεύει
στα φτερά του χρόνου
ακολουθούν πουλιά με ξύλινα φτερά
προπορεύονται άγγελοι με τζετ
μεγαλόπρεπη πορεία πάνω από μπανανιές
ευκαλύπτους και πεύκα που καλύπτουν
την αριστερή πλευρά του εγκεφάλου μου
στη δεξιά νύμφες και ουράνιες πόρνες
σκεπασμένες γιασεμιά, κόκκινες σαύρες
ακούν τους καταρράχτες που χάνονται
στις καταβόθρες του νωτιαίου μυελού μου
εκεί αρχίζει η Γη και τελειώνει το Σύμπαν.
Αιφνιδίως η πομπή ακινητοποιείται
ώρα έξι το απόγευμα, ώρα έξι ακριβώς
σταματά η πομπή, ο χρόνος, ο Ήλιος
μονάχα τα πουλιά ταξιδεύουν
χτυπούν τα ξύλινα φτερά
και τα τζετ, θρηνούν κι αυτά αγγελικά.

Όταν εσύ φωνάζεις
Εγώ κοιμάμαι
όταν εσύ πονάς
Εγώ χασμουριέμαι
όταν εσύ σφαδάζεις
Εγώ ξύνομαι
Σεπτέμβριος
Ημέρα δεκάτη έκτη
της Δημιουργίας
Διονύση!

Κλαίω, φωνάζω! Η καρδιά μου ξαλαφρώνει.
Ίσως να με σκέπτονται.
Κανένας δεν ξέρει πως βρίσκομαι εδώ.
«934.303, 934.303» φωνάζω.
Ίσως κάποιος ακούσει και τηλεφωνήσει «ο Μίκης ζει»

Γειά σου Ακρόπολη
Τουρκολίμανο, οδός Βουκουρεστίου
ο Πολικός σημαδεύει με φως
το σταθερό σημείο του κόσμου.
Αθήνα η πρώτη
στο βυθό των αιώνων με το γυαλί
σε βλέπουν οι ψαροντουφεκάδες.
Γαλέρες, γιωταχί, πορνεία κρυφά
η Γενική κέντρο του κόσμου.
Ο Πολικός γυρίζει σταθερά
το φουγάρο του μαγειρείου
σημαδεύει με καπνό
το σταθερό σημείο του Στερεώματος
η Πούλια, η Αφροδίτη
η Ντίνα, η Σούλα, η Εύη, η Ρηνιώ
πέντε εκατομμύρια έτη φωτός
σταθερή γραμμή διασχίζει
πέντε δισεκατομμύρια γαλαξίες
σε πέντε μέτρα, σε πέντε μέτρα
σε πέντε μόνο μέτρα
από το κελί μου.

Η Σίλβα αγαπούσε τον Πεπίνο ντι Κάπρι.
Στη Φιλοθέη ακούγαμε Μαρκόπουλο.
Το βράδυ περπατούσαμε προσεκτικά στο σκοτεινό κήπο κάτω από τις βερικοκιές.
Η Έλενα κρατούσε μια φυσαρμόνικα.
Επουράνιοι ποταμοί
υπόγειοι χείμαρροι
κατεβαίνουν παφλάζοντας
οδός ονείρων ομόνοια
Σίλβα
σίγμα γιώτα λάμδα
βήτα άλφα
Φιλοθέη Χαϊδάρι
τα νερά τους ξανθά
δυο στρώματα ξανθά
δυο στρώματα πράσινα
στη μέση εγώ κόκκινη ακρίδα
φτερά φυσαρμόνικες
ήχοι από νερό
σαύρες φεγγάρια
βουτούν βυθίζονται πνίγονται
κάγκελα, κάγκελα, κάγκελα

Δεν είμαι ποιητής, όμως όταν οι στίχοι άρχισαν να σφυροκοπούν το μυαλό μου ένιωσα πόσο οι λέξεις μπορεί να ντυθούν στο αίμα.
Πόσο μπορεί να με λυτρώσουν. Είμαι δημιουργός.
Νικώ το χρόνο και το θάνατο…

Ο χρόνος διαλύεται
μέσα στη στιγμή το ελάχιστο γίνεται
ο μέγιστος τύραννος
βασανίζει ανθισμένες πληγές
γεμάτες χαμόγελα και υποσχέσεις
για κάτι άλλο, αυτό το άλλο
είναι που ζούμε κάθε στιγμή
νομίζοντας ότι ζούμε το άλλο
όμως το άλλο δεν υπάρχει
είμαστε εμείς η Μοίρα μας
που μας λοξοκοιτάζει.
Σφίγγα που ξέχασε το αίνιγμα
δεν έχουμε τίποτα να λύσουμε
δεν υπάρχει διαφυγή από τον κύκλο
τον πύρινο κύκλο
του Ήλιου και του Θανάτου.

Όταν σταματήσει ο χρόνος
Το κελί μου γεμίζει μήνες
μήνες, μέρες,
ώρες, στιγμές
δέκατα δευτερολέπτων
δέκατα δευτερολέπτων
δέκατα δευτερολέπτων
ένα βήμα πριν από το χάος
υπάρχει χάος
ένα βήμα μετά το χάος
υπάρχει χάος
εγώ υπάρχω λίγο πριν, λίγο μετά
υπάρχω μέσα στο χάος
δεν υπάρχω

Πάνω-κάτω, πάνω-κάτω
Ανατολικά-Δυτικά
ορδές αγίων, ορδές δαιμόνων
ορδές αγίων, ορδές στρατηγών.
είμαι ραδίκι σπαρμένο στον κρατήρα
αντίο Ήλιε, αντίο Ήλιε, αντίο Ήλιε
αντίο Φως
καληνύχτα

Στις 23/11/2008, το έργο «ο Ηλιος
και ο Χρόνος» παρουσιάστηκε με την Μαρία Φαραντούρη στην Εκκλησία του Πάθους, την Possionskirche, στο Βερολίνο, σε σκηνοθεσία¬ Gerd Hof.

Τα Λαϊκά

Μίκης Θεοδωράκης. Τα Λαϊκά σε ποίηση Μάνου Ελευθερίου.
Έτος Σύνθεσης 1968 Αθήνα.
Μαρία Δημητριάδου, Αντώνης Καλογιάννης.
Ηχογράφηση: Παρίσι 1971. Κυκλοφορία: 1974.

ΤΑ ΛΑΪΚΑ

Το παλικάρι έχει καημό

Νυχτερίδα

Σ' αυτή τη γειτονιά

Η πόρτα μου είναι ανοιχτή

Κάθε πρωί

Το σπίτι μου είναι μικρό

Ο δικαστής

Το ψωμί μου είναι γλυκό

Σ' αυτό το δύσκολο καιρό

Το τραίνο φεύγει στις οκτώ

Έχει ο θεός

Ήρθαν τα βάσανα

ΤΑ ΛΑΪΚΑ ΤΕΛΟΣ

1. ΤΑ ΛΑΪΚΑ

Ποίηση: Μάνου Ελευθερίου
Σύνθεση: Μάρτιος του 1968, Αθήνα.
Ηχογραφήσεις: 1970, Γ. Καπερνάρος, Chranders.
1971. Παρίσι, Μαρία Δημητριάδου, Αντώνης Καλογιάννης, Polydor
1974, Μ. Μητσιάς. ΕΜΙ
1978, Arja SaiJonmaa, Metronome.
Τραγούδια:
ΤΟ ΠΑΛΙΚΑΡΙ ΕΧΕΙ ΚΑΗΜΟ
ΜΙΑ ΝΥΧΤΕΡΙΔΑ ΣΤΗ ΣΚΕΠΗ
Σ’ ΑΥΤΗ ΤΗ ΓΕΙΤΟΝΙΑ
Η ΠΟΡΤΑ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΝΟΙΧΤΗ
ΚΑΘΕ ΠΡΩΙ ΠΟΤ ΞΑΝΑΡΧΙΖΕΙ
ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΙΚΡΟ
Ο ΔΙΚΑΣΤΗΣ
Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟ ΔΥΣΚΟΛΟ ΚΑΙΡΟ
ΤΟ ΨΩΜΙ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΓΛΥΚΟ
ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ ΦΕΥΓΕΙ ΣΤΙΣ ΟΧΤΩ
ΕΧΕΙ Ο ΘΕΟΣ
ΗΡΘΑΝ ΤΑ ΒΑΣΑΝΑ ΝΩΡΙΣ

1. ΤΟ ΠΑΛΙΚΑΡΙ ΕΧΕΙ ΚΑΗΜΟ

Το παλικάρι έχει καημό
κι εγώ στα μάτια το κοιτώ
και το κοιτώ και δε μιλώ
απόψε, απόψε που έχει τον καημό

Βδομάδα πάει χωρίς δουλειά
κι έξω χιονίζει και φυσά
χωρίς τσιγάρο και δουλειά
απόψε, απόψε μου σκίζει την καρδιά

Το παλικάρι έχει καημό
μα όταν κοιτάει τον ουρανό
τα μάτια του είναι δυο πουλιά
απόψε, απόψε το δάκρυ μου κυλά

2. ΝΥΧΤΕΡΙΔΑ

Μια νυχτερίδα στη σκεπή
Φυλάει το σπιτικό μου
Μια νυχτερίδα στη σκεπή
Φυλάει το σπιτικό μου

Ποιος άραγε θα σου το πει
Να μάθεις τον καημό μου

Σου στέλνω χαιρετίσματα
Κι ο άνεμος τα παίρνει
Κι αν πέσουν και στα κύματα
Πίσω ξανά τα φέρνει

Μετρώ τις μέρες που περνούν
Κι αυτές που ήσουν κοντά μου
Μετρώ τις μέρες που περνούν
Κι αυτές που ήσουν κοντά μου

Μα βρίσκω ίδια πως πονούν
Τα μάτια κι η καρδιά μου

Σου στέλνω χαιρετίσματα
Κι ο άνεμος τα παίρνει
Κι αν πέσουν και στα κύματα
Πίσω ξανά τα φέρνει

3. Σ’ ΑΥΤΗ ΤΗ ΓΕΙΤΟΝΙΑ

Σ’ αυτή τη γειτονιά
και βράδυ και πρωί
περάσαμε και χάσαμε
ολόκληρη ζωή

Σ’ αυτή τη γειτονιά
μας πήραν οι καημοί
μας πήραν και μας πρόδωσαν
για μια μπουκιά ψωμί

Σ’ αυτή τη γειτονιά
μες στο μικρό στενό
χαθήκαμε και ζήσαμε
μακριά κι απ’ το Θεό

4. Η ΠΟΡΤΑ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΝΟΙΧΤΗ

Η πόρτα μου είναι ανοιχτή
Αν κάποτε γυρίσεις
Εκτός κι αν θες
να ξεχαστείς ωωω
Και να με λησμονήσεις

Έχω νερό για να πλυθείς
Κρεβάτι έχω στρωμένο
Κι όταν πλυθείς και χτενιστείς
Ξάπλωσε για να κοιμηθείς

Η πόρτα μου είναι ανοιχτή
Και τα παράθυρα μου
Μα πέρασε όλη μου η ζωή ωωω
Κι είν’ άδεια η καρδιά μου

Έχω νερό για να πλυθείς
Κρεβάτι έχω στρωμένο
Κι όταν πλυθείς και χτενιστείς
Ξάπλωσε για να κοιμηθείς

5. ΚΑΘΕ ΠΡΩΙ

Κάθε πρωί, καταργούμε τα όνειρα,
χτίζουμε με περίσκεψη τα λόγια.
Τα ρούχα μας είναι μια φωλιά από σίδερο,
κάθε πρωί, χαιρετάμε τους χθεσινούς φίλους, φίλους, φίλους.
Οι νύχτες μεγαλώνουν,
μεγαλώνουν σαν αρμονικές,
ήχοι, καημοί, πεθαμένα φιλιά,
ασήμαντες απαρριθμήσεις.
Τίποτα, τίποτα.
Λέξεις μόνο για τους άλλους,
μα που τελειώνει η μοναξιά.

6. ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΙΚΡΟ

Το σπίτι μου είναι μικρό
και δεν χωράει η αγάπη μου
πες μου που θα ‘ρθω να σε βρω
Το σπίτι μένει σκοτεινό
κι έχει τη νύχτα μοίρα του
και δε χωράει τον ουρανό

Ζωή μικρή, ζωή πικρή,
πληγή με το μαχαίρι
φτώχεια, φαρμάκι, δάκρυα,
χειμώνα καλοκαίρι

Τα παραθύρια είναι φωλιές
για τα πουλιά της άνοιξης
και για τις άδειες αγκαλιές
Κι είν’ η καρδιά μου μοναχή,
κι είναι το σπίτι που άφησες
σαν νύχτα με πολλή βροχή

7. Ο ΔΙΚΑΣΤΗΣ

Έχει η αγάπη τον καημό
Κι η ξενιτιά τον δρόμο
Ο στρατιώτης τ’ όπλο του ωωω
Κι ο δικαστής, κι ο δικαστής τον νόμο

Μα εγώ είμαι ξένος που περνά
Γι’ αυτούς που με ξεχάσανε
Κι αυτοί που με δικάσανε ωωω
Πίνουν το αίμα μου ξανά

Όπου έχει μαύρη την ψυχή
Έκει και το μαχαίρι
Κι όπου το φίδι καρτερεί
Εκεί είναι πε-, εκεί είναι περιστέρι

Μα εγώ είμαι ξένος που περνά
Γι’ αυτούς που με ξεχάσανε
Κι αυτοί που με δικάσανε ωωω
Πίνουν το αίμα μου ξανά

8. ΤΟ ΨΩΜΙ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΓΛΥΚΟ

Τον πρώτο χρόνο φάμπρικα
τον άλλον στα ψυγεία
χωρίς να θέλω βρέθηκα
μες στα μηχανουργεία

Μα το ψωμί μου είναι γλυκό
και το κρασί ζαλίζει
τώρα που έ
-τώρα που έμαθα κι εγώ
η ρόδα πως γυρίζει

Την πρώτη μέρα γέλασες
την άλλη μου μιλούσες
χωρίς να ξέρω έπαιρνα
το δρόμο που γυρνούσες

9. Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟΝ ΔΥΣΚΟΛΟ ΚΑΙΡΟ

Σ’ αυτό τον δύσκολο καιρό
μπερδέυτηκα για να σε βρω

Χωρίς καμιά παρηγοριά
και με μιαν άρρωστη καρδιά

Πέρασα δρόμους και στενά
μα ήταν τα σπίτια σκοτεινά

Φαρμάκι το ψωμί πικρό
που ‘τρώγα μέχρι να σε βρω

Έχασα την μισή ζωή ωωω
κι είναι η ψυχή μου μια πληγή

Που πρέπει να σε ξαναβρώ
σ’ αυτό το δύσκολο καιρό

Πέρασα δρόμους και στενά
μα ήταν τα σπίτια σκοτεινά

Φαρμάκι το ψωμί πικρό
που ‘τρώγα μέχρι να σε βρω

10. ΤΟ ΤΡΕΝΟ (ΦΕΥΓΕΙ ΣΤΙΣ ΟΚΤΩ)

Το τρένο φεύγει στις οχτώ
Ταξίδι για την Κατερίνη
Νοέμβρης μήνας δεν θα μείνει
Να μην θυμάσαι στις οχτώ
Να μην θυμάσαι στις οχτώ
Το τρένο για την Κατερίνη
Νοέμβρης μήνας δεν θα μείνει

Σε βρήκα πάλι ξαφνικά
Να πίνεις ούζο στου Λευτέρη
Νύχτα δεν θα ’ρθεις σ’ άλλα μέρη
Να ‘χεις δικά σου μυστικά
Να ‘χεις δικά σου μυστικά
Και να θυμάσαι ποιος τα ξέρει
Νύχτα δεν θα ’ρθεις σ’ άλλα μέρη

Το τρένο φεύγει στις οχτώ
Μα εσύ μονάχος έχεις μείνει
Σκοπιά φυλάς στην Κατερίνη
Μες στην ομίχλη πέντε-οχτώ
Μες στην ομίχλη πέντε-οχτώ
Μαχαίρι στην καρδιά σου εγίνη
Σκοπιά φυλάς στην Κατερίνη

11. ΕΧΕΙ Ο ΘΕΟΣ

Εδώ δεν είναι το Πασαλιμάνι
μήτε χαρά για ν’ ακουστεί
σα μια φωνή ο κόσμος σου με φτάνει
από παλιά κι αξέχαστη γιορτή.

Μου λες πως πέρασε ο καιρός
κι όλο πως έχει, πως έχει ο Θεός,
πως έχει και δε μας ξεχνάει
την κάθε πρώτη του μηνός.

Εδώ δεν έχει πόρτα να χτυπήσεις
μήτε κορίτσια να μιλάς
κι ο δρόμος που σε λίγο θα γνωρίσεις
θέλει κι αυτόν να τον παρακαλάς.

12. ΗΡΘΑΝ ΤΑ ΒΑΣΑΝΑ

Ήρθαν τα βάσανα νωρίς
κι ούτε να κλάψεις δεν μπορείς
πρωί σε πνίγει ο καημός
και βράδυ η πίκρα καθενός

Φεύγουν οι μέρες κι ο καιρός
κι ο ουρανός είναι μικρός
για να χωρέσει τη φωτιά
το δάκρυ και την ξενιτιά

Μας παίρνουν το αίμα και το φως
μα την καρδιά να ξέρεις πως
όσο στο χώμα την πατάς
ύστερα πιό ψηλά πετάς

13. Ο ΠΟΙΗΤΗΣ

Δεν είσαι συ το αίμα της φωτιάς
εσύ π’ ανοίγεις την πληγή
με το μαχαίρι την αυγή

Ο Ποιητής είναι παράθυρο ανοιχτό
στην εξουσία των καιρών
κι έχει τη μνήμη των νεκρών.

Μιλάει τη γλώσσα του Θεού
με τη φωνή του κεραυνού.
Μιλάει τη γλώσσα του Θεού
κι έχει τα μάτια του παντού.

Δεν είσαι εσύ αυτός που με κρατά
με δυο μαχαίρια σταυρωτά
κι έχει στους ώμους του πουλιά

Ο Ποιητής φοράει τον ήλιο στα μαλλιά
κι ανήκει χώρια καθενός
– θάλασσα είναι κι ουρανός.

14. Ο ΜΑΥΡΟΣ ΚΑΒΑΛΑΡΗΣ

Κάποτε θά ‘ρθει ένα πρωί
κι ο μαύρος καβαλάρης
κι αν ειν’ ο κουρνιαχτόςπολύς,
το σύννεφο να πάρεις.

Βάλε γαλάζια και χρυσά
και ντύσου στο μετάξι
κι αν είναι ήλιος θα ντραπεί
και το κακό θ’ αλλάξει.

Μ’ άν είναι νύχτα του φονιά
και νύχτα του Σαββάτου
σαν δαχτυλίδι τ’ όνομα
δώσε το του θανάτου.

15. ΣΤΟΥ ΠΙΚΡΑΜΕΝΟΥ ΤΗΝ ΑΥΛΗ

Στου πικραμένου την αυλή
βγαίνει ξερό χορτάρι
δεν έχει δέντρο και πουλί
τον πόνο του να πάρει.

Κι αυτά τα δάκρυα τα καυτά
δεν ξέρεις για που πάνε
για όσους θά ‘ρθουν ή γι’ αυτούς
που πίσω δεν γυρνάνε.

Μες στο παλιό το σπιτικό
που έχουν όλοι φύγει
ο θάνατος το μυστικό
σιγά-σιγά τυλίγει.

16. ΟΣΟΥΣ ΔΕΝ ΠΗΡΕ Η ΜΟΝΑΞΙΑ

Όσους δεν πήρε η μοναξιά
τους έχει πάρει ο θάνατος
κι είχαν τα λόγια τους πουλιά
να κελαηδούν στην πόρτα μου.
Όσους δεν πήρε ο ποταμός
τους πρόδωσαν τα όνειρα
νύχτα τους πήρε και καπνός
και μας φιλούν στον ύπνο μας.

17. ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΠΙΣΣΑ

Πέρασαν τα χρόνια
σαν το σκοτεινό ποτάμι
πέρασες και συ μέσα στη ζωή μου

τώρα που κάθομαι
να λογαριάσω
πόσοι χαθήκαν
πόσοι μας άφησαν
και ποιοι σκορπίσανε

τώρα που κάθε μέρα λιγοστεύουν
εκείνοι που μας πόνεσαν

όσοι μας βρήκανε
στη νύχτα του θανάτου

εγώ σε ονομάζω καταφυγή μου,
Ευαγγελία Πίσσα.

18. ΤΩΡΑ ΚΡΥΨΕ Τ’ ΟΝΟΜΑ ΣΟΥ

Μέσα στη μικρή καρδιά σου
πέρασε ο κουρνιαχτός
τώρα κρύψε τ’ όνομά σου
κι ειν’ ο δρόμος ανοιχτός
μόνο μέσα στα όνειρά σου.

Τώρα σε φυλάνε σκύλοι
και σε καρτερούν ληστές
δέντρα γίναν όλοι οι φίλοι
μπρος στις πόρτες τις κλειστές
άγρια χόρτα και τριφύλλι.

19. ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ ΒΡΑΔΙΑ

Είχε για στέγη το σπίτι από πουλιά
τον Αύγουστο
και τα πουλιά της νύχτας

θεμέλια τη θάλασσα και το νοτιά.
Τρεις νύχτες κάρφωναν,
τρεις μέρες έχτιζαν

την τέταρτη βραδιά
κάθισα στη μέση
κι άναψα τη λάμπα μου
την τέταρτη βραδιά
τέσσερα μαχαίρια
τέσσερα καρφιά
μέσα στην καρδιά μου.

20. ΓΕΝΕΘΛΙΑ

Μού ‘πες ποιο είναι τ’ όνομά σου
τον τόπο που έχεις γεννηθεί
για ποιον φυλάς τα δάκρυά σου
κι έχει από σένα πια χαθεί.

Μού ‘πες για λόγια και γι’ ανθρώπους
μα τέτοια θά ‘χεις ξαναπεί
κάθε φορά και σ’ άλλους τόπους
χωρίς αγάπη και ντροπή.

Μου διάβασες ξανά Σεφέρη
το ίδιο που έκανες και χτες
μα εμένα η καρδιά μου ξέρει
πως δεν μας σώζουν ποιητές.

Μου διάβασες και τον Ελύτη
κι ακούσαμε και μουσική
μού ‘δειξες το παλιό σου σπίτι
κι ό,τι κρυμμένο είχες εκεί.

Μου μίλησες με ξένες γλώσσες
μα να με πείσεις δεν μπορείς.
Εγώ μεγάλωσα με τόσες
τόσες πληγές, που συγχωρείς.

21. ΕΧΕΙΣ ΜΑΤΙΑ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ

Έχεις μάτια το φεγγάρι
κι είναι η νύχτα σπιτικό σου
μα από αυτά που μου ’χεις πάρει
τίποτα δεν είν’ δικό σου.

Έχεις δάκρυα την αγάπη
με φωτιά και με μαχαίρι
κι έχεις για κρασί φαρμάκι
και το χωρισμό στο χέρι.

22. ΚΛΑΨΕ ΣΤΑ ΓΟΝΑΤΑ ΜΟΥ
ΤΗΝ ΝΤΡΟΠΗ ΣΟΥ

Τώρα θα γράψεις
κι εσύ για να με πείσεις
όσα θυμάσαι
κι ό,τι άκουσες πικρό.

Μα οι άλλοι έχουν
εφεδρείες αναμνήσεις
έχουν μαζί τους τον καιρό.

Κλάψε στα γόνατά μου
την ντροπή σου
θα του τρυπάω
το κεφάλι με καρφιά

θά ‘ναι τα χέρια μου
σπαθιά στην όρεξή σου
φίδια θα τρέχουν
μες στα μάτια τα κλειστά.

Ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ Μίκης Θεοδωράκης

Δελτίο Τύπου – Ο Παγκόσμιος Μίκης Θεοδωράκης

Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Οικουμενικού Έλληνα συνθέτη, μόλις κυκλοφόρησε
από τις εκδόσεις Άγκυρα το βιβλίο-άλμπουμ του δημοσιογράφου,
συγγραφέα και δημιουργού πολλών ντοκιμαντέρ Γιώργου Λογοθέτη με τίτλο:

Ο Παγκοσμίος Μίκης Θεοδωράκης

Η έκδοση δίνει έμφαση στην παγκόσμια διάσταση του έργου του Μίκη Θεοδωράκη.
Περιέχει πάνω από 150 φωτογραφίες καθώς και ηλεκτρονικές διευθύνσεις που παραπέμπουν σε πληροφορίες και πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό.
Ο Γιώργος Λογοθέτης υπήρξε στενός φίλος του μεγάλου συνθέτη και αυτό που προσπάθησε στο βιβλίο του είναι να καταγράψει εμπειρίες που έζησε μαζί του.
Εμπειρίες που αναδεικνύουν το μέγεθος της Δημιουργίας του, αλλά και τον απλό Έλληνα πολίτη που ήθελε να τον αποκαλούν με το μικρό του όνομα.
“Γεια σου Μίκη”! Μέρος του μεγαλείου του, όπως γράφει ο ίδιος ο συγγραφέας, η επιθυμία του να είναι “ένας από το πλήθος”.
www.e-agyra.gr

Δελτίο Τύπου – Ο Παγκόσμιος Μίκης Θεοδωράκης

Ο Παγκοσμίος
Μίκης Θεοδωράκης

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Πρόλογος Νόνη Ιωαννίδου.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Δοξαστικό [Instrumental]

Απρίλης - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Το Όνειρο - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Κοιμήσου Αγγελούδι Μου (Νανούρισμα) - Ερμηνεύει η Δέσποινα Μπεμπεδέλη

Ένα Δειλινό - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Προδομένη Αγάπη - Ερμηνεύει η Βέρα Ζαβιτσιάνου

Τον Παύλο Και Τον Νικολιό - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Στα Περβόλια - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Δοξαστικό - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Χορωδία.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελού. Επίλογος Νόνη Ιωαννίδου.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Οι Όπερες του Μίκη Θεοδωράκη: Ο θρίαμβος του λυρισμού

ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ “ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ”

4η ΣΥΝΕΔΡΙΑ

Προεδρείο:

Ιουλίτα Λαζαρίδου Ελμαλόγλου, μουσικολόγος.

Γιάννης Μεντζελόπουλος Καλλιτεχνικός Δ/ντής Ωδείου Χανίων & Δ/ντής Χορωδίας.

Μιχάλης Αεράκης Καλλιτεχνικός Δ/ντής Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κρήτης

Στο βήμα η Gail Holst-Warhaft

Οι Όπερες του Μίκη Θεοδωράκη: Ο θρίαμβος του λυρισμού

Το μπαλέτο «Ζορμπάς» παίχτηκε στο αρχαίο θέατρο της Βερόνας τον Αύγουστο του 1988. Ο Θεοδωράκης ένιωσε περήφανος, όταν το βράδυ της πρεμιέρας που θα διηύθυνε την ορχήστρα, είδε σε πανό να γράφεται το όνομά του δίπλα στους γίγαντες της ιταλικής όπερας. Μετά το θρίαμβο του μπαλέτου, και αφού είχε πιει δύο-τρία ποτηράκια κρασί, έδωσε μια υπόσχεση στο διευθυντή του φεστιβάλ: «Θα γράψω τρεις όπερες» είπε, «μια για το Βέρντι, μια για τον Πουτσίνι, και μια για το Μπελίνι.»

Για ένα συνθέτη που πλησίαζε τα εβδομήντα και που δεν είχε γράψει καμιά όπερα μέχρι τότε, η πιθανότητα να εκπληρωθεί η υπόσχεση φάνηκε στον Ιταλό ελάχιστη. Αλλά δεν επρόκειτο ούτε για ματαιόδοξη επιθυμία, ούτε για επαναστατική ενέργεια ενός ανθρώπου που μια ζωή γράφει μουσική για φωνή και για ορχήστρα, και που για σαράντα χρόνια εξακολουθεί να γράφει μουσική για θέατρο, για μπαλέτο και για κινηματογραφικές ταινίες.

Ανάμεσα στα 1984 και 1986 ο Θεοδωράκης είχε ήδη γράψει την όπερα «Κώστας Καρυωτάκης ή οι Μεταμορφώσεις του Διονύσου». Πρόκειται για ένα έργο που χαρακτηρίζεται ως «όπερα μπούφα» και βασίζεται στη ζωή και στο θάνατο του ποιητή. Ο Θεοδωράκης την εμπνεύστηκε από την αηδία που ένιωθε για τη σύγχρονη κυβερνητική πολιτική. Στον «Καρυωτάκη», στην πραγματικότητα, ο συνθέτης έβαλε μέσα σ’ ένα πλαίσιο πικρής σάτιρας λυρικά στοιχεία. Το αποτέλεσμα είναι μια σκόπιμα γκροτέσκα, μαύρη κωμωδία, ένας μπρεχτικός εφιάλτης, από τον οποίο κανείς δεν μπορεί να γλιτώσει την κριτική και ο αυτόχειρας ποιητής θεωρεί τους πάντες υπεύθυνους όχι μόνο για το θάνατό του αλλά και για το θάνατο του έθνους του. Η όπερα «Κώστας Καρυωτάκης» είναι ένα σχόλιο του συνθέτη για τη δεκαετία του ’80. Πιστεύει ότι και αυτή η δεκαετία είναι άλλη μια περίοδος στιγματισμένη από την κατάχρηση της εξουσίας σε μια χώρα που στην ιστορική πορεία της έχει καταδυναστευτεί από ξένους και ντόπιους.

Η «όπερα» αυτή ήταν ένα θυμωμένο, χωρίς απόγνωση όμως, ξέσπασμα του συνθέτη. Ο υπότιτλος της όπερας δένει το έργο με μια άλλη σύνθεση, τον κύκλο τραγουδιών για λαϊκό τραγουδιστή, χορωδία και τη λαϊκή ορχήστρα «Διόνυσος», που παρουσιάστηκε το 1985 στο θέατρο «Ορφέας» στην Αθήνα. Ο Θεοδωράκης ονόμασε αυτόν τον κύκλο «σύγχρονο θρησκευτικό δράμα», τονίζοντας ότι ο σκοπός του ήταν να ξαναφέρει, όπως λέει, «στην μνήμη του λαού, αρχαίους και σύγχρονους μύθους, ελπίζοντας να τον βοηθήσω να δει μέσα από τα σύμβολα, την ουσία της ζωής του, που έχω την γνώμη ότι χάνεται όλο και πιο πολύ».

Η επιστροφή του θεού Διόνυσου δίνει μια συμβολική και μυθική διάσταση στη τραγωδία της σύγχρονης Ελλάδας. Μετά από χρόνια ξένης παρέμβασης, πολέμους και κατοχές η χώρα υποφέρει από την κατάχρηση εξουσίας και την οργιαστική κατανάλωση που μπορεί να νικήσει, φαίνεται, ακόμη και το Διόνυσο. Αλλά με τέτοιο θεό, ποιος ξέρει τι μπορεί να γίνει; Ο Διόνυσος, το σύμβολο του ελληνικού παρελθόντος, είναι που ενώνει το κοσμικό με το ιερό και αφήνει χώρο για ελπίδα. Στις όπερες που θα συνθέσει ο Θεοδωράκης την επόμενη δεκαετία, θα επιστρέψει στην πηγή έμπνευσής του, στο μυθικό και συμβολικό κόσμο της αρχαίας Ελλάδας και θα δημιουργήσει μια τριλογία τραγωδιών μ’ ένα νέο λυρισμό, ένα λυρισμό που υπερβαίνει την πικρία του παρελθόντος και καταφάσκει στη δύναμη της ανθρώπινης αγάπης και του έρωτα.

Ο Θεοδωράκης πιστεύει ότι οι σύγχρονοι Έλληνες έχουν μια ιδιαίτερη σχέση με το τραγικό. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι αυτό οφείλεται στην ιστορία της χώρας τους ή ακόμη στο ότι το έχουν στο αίμα τους που τους ευχαριστεί η ακραία έκφραση του πόνου στη λογοτεχνία. Εν πάση περιπτώσει, ο Θεοδωράκης πάντοτε ταυτιζόταν με τις τραγικές μορφές της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας και ιδιαίτερα με τις τρεις ηρωίδες που στέκονται μόνες και χωρίς φόβο στο κέντρο των λεγόμενων «λυρικών τραγωδιών»: Μήδεια, Ηλέκτρα και Αντιγόνη. Το πρόβλημα για το συνθέτη ήταν πώς να μετουσιώσει αυτή την ιδιαίτερη έλξη που ασκούσε πάνω του η τραγωδία σε μουσική μορφή. Η λύση ήταν, όπως έχει συμβεί με όλα σχεδόν τα έργα του, να βασιστεί στον ποιητικό λόγο, ώστε αυτός να του εξασφαλίσει τη μουσική έμπνευση. Ο συνθέτης ένιωθε ότι ο Ευριπίδης τον οδηγούσε πιο κοντά στον άνθρωπο και στην ανθρώπινη κοινωνία παρά ο Αισχύλος, ο οποίος έβλεπε τον άνθρωπο ως όργανο της θεϊκής θέλησης.

Ο σεβασμός του Θεοδωράκη για το κείμενο του Ευριπίδη τον οδήγησε όχι μόνο να ακολουθήσει το πρωτότυπο λέξη προς λέξη και στίχο προς στίχο, αλλά να δημιουργήσει μια μοναδική μελωδική γραμμή που αρχίζει με την πρώτη φράση της τροφού και τελειώνει με το τελευταίο χορικό. Δεν σημαίνει όμως ότι μια μόνο μελωδία κυριαρχεί στο έργο, αλλά η μελωδία, το μέλος, είναι το κυρίαρχο στοιχείο που θα επηρεάσει τις άπειρες αντιθέσεις και μεταβολές των χαρακτήρων. Όπως θα περίμενε κανείς, με τέτοια εμμονή στη μελωδία, δεν υπάρχει στην πραγματικότητα ρετσιτατίβο, ακόμη και οι πιο γρήγοροι διάλογοι τραγουδιούνται σε μια μελωδική μορφή.

Η εστίαση του συνθέτη στη μελωδία σημαίνει ότι κάθε μελωδική γραμμή είναι φορτωμένη με συμβολικό βάρος. Το εναρκτήριο θέμα της Μήδειας θυμίζει τη μουσική που έγραψε ο Θεοδωράκης για τη ταινία «Ηλέκτρα» του Κακογιάννη. Δημιουργεί μια μελαγχολική, απειλητική ατμόσφαιρα που θα ανακαλείται σε κρίσιμες στιγμές της όπερας αλλά και στις δυο επόμενες των «λυρικών τραγωδιών» του. Τέτοιες οικείες μελωδίες και ρυθμοί αποδεικνύουν τη συνέχεια μεταξύ αρχαίας και σύγχρονης Ελλάδας υπογραμμίζοντας ότι αυτό το δράμα συμβαίνει σ’ ένα τόπο που κατοικείται ακόμα από Έλληνες.

Η Μήδεια είναι πρόσφυγας από τον Πόντο. Ο Ευριπίδης με το τέχνασμα της τροφού, που κάνει έκκληση ευθέως στους θεατές για συμπόνια, μας καλεί να καταλάβουμε την τρομερή θέση της Μήδειας ως ντροπιασμένης εξόριστης. Ο Θεοδωράκης αποδίδει αυτή την έκκληση για κατανόηση με μια μουσική γλώσσα που υπογραμμίζει ότι η Μήδεια δεν είναι εντελώς ξένη, αλλά πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία. «Νιώθω πόνο στη καρδιά κι ήρθα να κλάψω… Να πω τα πάθη της κυράς μου σε ουρανό και γη» μας λέει η τροφός σε μια άρια που θα μπορούσε να ενορχηστρωθεί ξανά ως ένα μικρασιάτικο ρεμπέτικο τραγούδι.

Αντί για συμπόνια από τους Κορίνθιους η Μήδεια αντιμετωπίζει τον ίδιο εθνικισμό με τον οποίο οι Έλληνες υποδέχτηκαν τους πρόσφυγες το 1922. Όταν ο Ιάσονας διαλαλεί ότι πρέπει να είναι ευγνώμων που ζει τώρα στην Ελλάδα και ο χορός των ανδρών επαναλαμβάνει «ζεις στην Ελλάδα. Οι Έλληνες σε επαινούν», ενοχλούμαστε για το σωβινισμό τους. Ο χορός των γυναικών μας θυμίζει ότι αυτά είναι κούφια λόγια, λόγια που λέγονται πολύ καθυστερημένα προς αντίπαλο πιο ισχυρό από τον ίδιο. Σε τέτοιες περιπτώσεις βλέπουμε πόσο υπολογίζει ο Θεοδωράκης στην ιδιότητα του ανδρικού χορού. Η ύπαρξη αντρικού και γυναικείου χορού επιτρέπει στο συνθέτη να τονίσει τη διαφορά μεταξύ της αρσενικής και θηλυκής στάσης απέναντι στη συμπεριφορά της Μήδειας. Ενώ οι άνδρες φοβούνται τη Μήδεια, οι γυναίκες, τουλάχιστον στην αρχή, είναι με το μέρος της.

Αντίθετα με τις ηρωίδες στις επόμενες όπερες – Ηλέκτρα και Αντιγόνη – η Μήδεια είναι μια άστατη γυναίκα, που βασανίζεται ανάμεσα στην επιθυμία της για εκδίκηση και στην αγάπη της για τα παιδιά της. Μουσικά οι διαθέσεις της αποκαλύπτονται με γρήγορες αλλαγές μελωδικής γραμμής, τέμπο και ρυθμού. Από την πρώτη της κιόλας εμφάνιση μοιάζει σαν μια δύναμη της φύσης, σαν ένα ηφαίστειο έτοιμο να εκραγεί.

Στη μουσική του Ιάσονα βρίσκουμε μια επινόηση του Θεοδωράκη που θα τη χρησιμοποιήσει σ’ όλη την τριλογία: τα χάλκινα όργανα θα γίνουν σύμβολο κοσμικής εξουσίας, εξουσίας που ωστόσο φοβάται τον αντίπαλο. Ο Ιάσονας δίνει τις διαταγές του με μουσική γρήγορη και εκρηκτική.

Οι γυναίκες του χορού καταγγέλλουν όχι μόνο τον Ιάσονα, αλλά και την τύχη των γυναικών. Η κορυφαία μας θυμίζει τι θυσίασε η Μήδεια αφήνοντας το πατρικό της σπίτι και ταξιδεύοντας με το μικρό σκάφος του Ιάσονα στην Ελλάδα. Η άριά τους έχει ένα απαλό, λικνιστικό ρυθμό που μιμείται την κίνηση του σκάφους του Ιάσονα, αλλά φτάνει σε δραματική κορύφωση, όταν ο χορός μαζί με την κορυφαία κάνουν μια επίθεση στην ελληνική ηθική, επίθεση που δεν αφήνει αδιάφορο το σύγχρονο ελληνικό κοινό. «Ω Ελλάδα! Ελλάδα δοξασμένη! Ποιος σέβεται σήμερα όρκους και τιμή; Στους ουρανούς πέταξαν και χάθηκε η ντροπή!»

Στη λογομαχία Ιάσονα – Μήδειας η Μήδεια θυμίζει τον άνδρα της ότι αυτή ήταν που τον έκανε ήρωα προδίδοντας και σκοτώνοντας τους συγγενείς της. Η τραγουδιστή απάντηση του Ιάσονα, που συνοδεύεται από συνεχή αρπίσματα, μας υπενθυμίζει ότι αυτός που μιλάει είναι ένας ναύτης που αντιλαμβάνεται τη φουρτούνα που δημιούργησαν τα λόγια της. Αλλά ο λόγος του, άλλοτε σωβινιστικός άλλοτε πραγματικός, καταφέρνει μόνο να μετατρέψει τη φουρτούνα σε κυκλώνα.

Όταν η Μήδεια πείθει τον Αιγέα να ορκισθεί μπροστά στους θεούς – στη Γη, στον Ήλιο, στο Δία, στον ‘Αδη και στη Μοίρα – ότι θα την προστατέψει, η μεγαλοπρεπής μελωδία του χορού διακόπτει την πράξη και ο ιερός χαρακτήρας της προσευχής ενισχύεται μουσικά. Η προσευχή στο τέλος της πρώτης πράξης ξαναπιάνεται από το χορό των γυναικών στη δεύτερη πράξη, που ζητούν τη βοήθεια του Ερμή να οδηγήσει τον Αιγέα με ασφάλεια στο παλάτι του. Η Μήδεια επίσης επικαλείται τους θεούς πριν ανακοινώσει τα τρομαχτικά της σχέδια. Από δω και πέρα η Μήδεια βρίσκεται στην επίθεση, αλλά ο θρίαμβός της είναι πιο πικρός από οποιαδήποτε αποτυχία.

Ανηλεής από τη μανία της ετοιμάζεται να σκοτώσει τα παιδιά της, ενώ ακούμε τη δυσοίωνη μουσική της αρχής της όπερας. Αλλά ξαφνικά αρχίζει μια εκπληκτική άρια. Η μελωδία βασίζεται σ’ ένα τραγούδι του Θεοδωράκη του 1969 με τίτλο «Ο χρησμός» σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου. Σ’ αυτό το περιβάλλον, η γλυκιά και μελαγχολική μελωδία μεταμορφώνει τη γυναίκα, που μόλις σκότωσε δύο ανθρώπους με βάρβαρο τρόπο και ετοιμάζεται να σκοτώσει τα δικά της παιδιά, σε τρυφερή μητέρα.

Ένα χαρακτηριστικό της τραγωδίας, όπως παρατηρεί ο Θεοδωράκης, είναι ότι όλοι οι πρωταγωνιστές έχουν δίκιο από την πλευρά τους, μέχρι και ο Ιάσονας, που ο συνθέτης του χαρίζει την λυτρωτική του στιγμή. Η άρια που τραγουδάει, όταν μαθαίνει για το θάνατο των παιδιών του είναι ο θρήνος ενός ανθρώπου που έχει λυγίσει από την απελπισία. Οι ρόλοι ανατρέπονται. Ο πόνος δίνει στον Ιάσονα μια καινούργια αξιοπρέπεια, ενώ η Μήδεια γίνεται μια θριαμβεύουσα ξένη. Εδώ η ορχήστρα τονίζει, πετυχημένα αυτή την ανατροπή. Τα χάλκινα όργανα, σύμβολο ανδρικής εξουσίας, συνοδεύουν τώρα τη Μήδεια.

Στις τελευταίες στιγμές της όπερας η σύντομη άρια της Μήδειας, με την οποία δηλώνει το σκοπό της να θάψει τα παιδιά της μακριά από την Κόρινθο στο Ναό της Ήρας, είναι ακόμα μια ιερή στιγμή που ο συνθέτης μάς βοηθάει να καταλάβουμε το λειτουργικό χαρακτήρα της τραγωδίας και την πεποίθηση του Θεοδωράκη ότι όλοι έχουν δίκιο. Αν υπάρχει απόλυτο κακό, αυτό βρίσκεται στην κοσμική εξουσία και στην κατάχρησή της.

Είναι πολύ σημαντικό που ο Θεοδωράκης έχει διαλέξει αντί ήρωες ηρωίδες, που και οι τρεις στέκονται μόνες μπροστά στην εξουσία του κράτους. Όπως η Μήδεια έτσι και η Ηλέκτρα του Σοφοκλή είναι μια τραγωδία, στην οποία μια καταφανώς αδύναμη γυναίκα νικάει τις δυνάμεις που την καταπιέζουν. Και όπως η Μήδεια, έτσι και η Ηλέκτρα είναι το αδυσώπητο όργανο της εκδίκησης. Όπως εξηγεί ο συνθέτης, η Ηλέκτρα είναι η «Εκλεκτή» από τους Νόμους της Παγκόσμιας Αρμονίας. Ο χορός μας δίνει τα κλειδιά του χαρακτήρα της. Είναι πρώτ’ απ’ όλα μόνη. Συνέχεια θρηνεί τον πατέρα της, αλλά ταυτόχρονα καταφρονεί το θάνατο. Η μοίρα της μπορεί να είναι μαύρη αλλά στο τέλος θα δοξαστεί και θα θεωρηθεί σοφή και ενάρετη επειδή υποστήριξε τους νόμους της αρμονίας και της φύσης και σεβόταν το Δία.

Από την τριλογία, η Ηλέκτρα είναι μάλλον η πιο δραματική όπερα και η πιο δύσκολη. Πώς, τότε, εκπληρώνεται η ενόραση του συνθέτη και εκφράζει όχι μόνο ολόκληρη την κλίμακα των ανθρώπινων αισθημάτων, αλλά και αντιπροσωπεύει παράλληλα τους νόμους της αρμονίας και της φύσης; Σε ποια μουσική γλώσσα μιλάει ο συνθέτης, όταν απευθύνεται στον ακροατή της «κλασικής» όπερας;

Εδώ ο χορός παίζει σημαντικό ρόλο. Όπως στη Μήδεια έτσι και στην Ηλέκτρα γυναίκες και άνδρες τραγουδάνε ξεχωριστά. Στο πρώτο χορικό οι γυναίκες έχουν μια αιθέρια μελωδία σε 6/8 που ταιριάζει με την προσπάθειά τους να γαληνέψουν το άγριο πένθος της Ηλέκτρας. Σ’ ένα δραματικό πέρασμα μπαίνουν οι άνδρες και μιλάνε για το φόνο του Αγαμέμνονα, αλλά και εδώ οι σοπράνοι και τενόροι τραγουδάνε ομόφωνα, όπως και οι άλτοι και οι μπάσοι, για να μπορέσουμε ν’ ακούσουμε καθαρά τα λόγια τους.

Πριν ακόμα ακουστεί η φωνή της Ηλέκτρας αιθέρια μέσα από το παλάτι, οι Μυκήνες έχουν καθιερωθεί μουσικά ως ιερός τόπος. Στην αρχή της όπερας ο Ορέστης και η Ηλέκτρα προσεύχονται στους θεούς. Η μουσική του Θεοδωράκη τονίζει την κεντρική αντίθεση της όπερας μεταξύ της κοσμικής αρμονίας της φύσης και της ασυμφωνίας μέσα στο παλάτι.

Μετά από την προσευχή στο φως ακολουθεί μια προσευχή στους θεούς του Κάτω Κόσμου και στον Ερμή, που ενώνει τους δυο κόσμους. Ο χορός υποστηρίζει την Ηλέκτρα και η μουσική του όχι μόνο θυμίζει την αρχή της όπερας, αλλά μας βοηθάει να καταλάβουμε ότι και αυτός εμπλέκεται στο ιερό καθήκον να αποκαταστήσει την χαμένη αρμονία του παλατιού.

Ο ρόλος του αλλάζει στην επομένη σκηνή. Στη αρχή της διαμάχης των δυο αδελφών προσπαθεί να γαληνέψει την οργή τους, αλλά η μουσική γλώσσα δείχνει ότι οργίζεται με τους πρωταγωνιστές. Στη κορυφή της διαμάχης η Ηλέκτρα παρακαλεί την αδελφή της να πετάξει τις προσφορές της μητέρας της και να μην τις βάλει στον τάφο του πατέρα τους. Σ’ αυτό το σημείο έχουμε την πιο χαρακτηριστική μελωδική, ρυθμική ενορχήστρωση της όπερας. Πάνω σ’ ένα σχεδόν χορευτικό ρυθμό η Ηλέκτρα προφέρει τα σύμφωνα σαν πολυβόλο. Η έκρηξη τελειώνει, χαμηλώνει η ένταση, αλλά η θεϊκή γαλήνη δεν διαρκεί.

Στη αρχή της επομένης σκηνής («Αν δεν είμαι μάντισσα τρελή») ο Θεοδωράκης υπογραμμίζει το διπλό χαρακτήρα του χορού. Απ’ τη μια πλευρά αντιπροσωπεύει τις Μυκήνες, μια ματωμένη πόλη. Απ’ την άλλη πλευρά, λυρικά, ο χορός μας θυμίζει την ομορφιά του ελληνικού τοπίου. Τώρα ο ρόλος του είναι να ετοιμάσει την είσοδο της Κλυταιμνήστρας. Η διαμάχη της Ηλέκτρας με την Κλυταιμνήστρα είναι η πιο αμείλικτη της τραγωδίας. Είναι γραμμένη στη μορφή ενός ιδιότυπου Βυζαντινού ρετσιτατίβου που χαρακτηρίζεται από τη χρήση σύμφωνων συγχορδιών. Αλλά και πάλι, όταν η βασίλισσα, ανίκανη να συνεχίσει τη στιχομυθία, ζητάει την άδεια να κάνει τις θυσίες στον τάφο, ο συνθέτης τής χαρίζει τη στιγμή της. Όταν απευθύνεται στους θεούς, ιδιαίτερα στον Απόλλωνα, η μουσική γίνεται η γέφυρα, ο μεσολαβητής με την Παγκόσμια Αρμονία και η άριά της μας μεταφέρει από το σκοτάδι στο φως.

Στην περίφημη σκηνή όπου ο παιδαγωγός εξιστορεί το θάνατο του Ορέστη, η μουσική μεταμορφώνει το φανταστικό ψέμα σ’ ένα μεθυστικό χορό. Εδώ η μουσική καταφέρνει κάτι που δεν μπορούν να κάνουν τα λόγια. Στη διάρκεια της αφήγησής του, ακούμε τα άλογα να καλπάζουν έξαλλα. Ο χορός θρηνεί τον Ορέστη μ’ έναν ύμνο που είναι ριζίτικο τραγούδι. Τουλάχιστον στην Ελλάδα ο ακροατής καταλαβαίνει τη σημασία ενός τέτοιου τραγουδιού.

Η δεύτερη πράξη αρχίζει, όπως και η πρώτη, με μια σκηνή την αυγή, όπου η σύγκριση μεταξύ της χαράς της Χρυσόθεμης και της απελπισίας της Ηλέκτρας δίνεται από το τονικό ύψος των φωνών τους, η μια σοπράνο, η δεύτερη μέτζο. Στην επόμενη σκηνή είναι ο Πυλάδης, και όχι ο Ορέστης που υπερέχει. Ο Ορέστης προσπαθεί να μείνει ουδέτερος, ενώ ο Πυλάδης τραγουδάει μια σχεδόν δημοτική μελωδία με την οποία φαίνεται να υπερνικά τον πόνο. Ο Ορέστης λυπάται την Ηλέκτρα και πείθει τον Πυλάδη να της δώσει την τεφροδόχο. Τώρα τραγουδάει η Ηλέκτρα μια λυρική μελωδία. Σε τέτοιες στιγμές φαίνεται καθαρά ο ιερός χαρακτήρας της όπερας. Από δω και πέρα η ένταση ανεβαίνει, αλλά παρά τη φριχτή αναπόφευκτη πράξη που θα γίνει, υπάρχει ένας λυρισμός που μας οδηγεί σ’ ένα ανώτερο κόσμο. ‘Αλλη μια παρόμοια στιγμή συνοδεύει την αναγνώριση του παιδαγωγού. Μουσικά, αυτή η δεύτερη αναγνώριση είναι μια από τις κορυφαίες στιγμές της όπερας. Για λίγο η Ηλέκτρα εγκαταλείπει την οργή και το πένθος της. Ο Ορέστης τώρα προωθεί την πράξη, αλλά πριν συνεχίσουν, πρέπει να απευθύνουν στον Απόλλωνα μια προσευχή. Ο παραλληλισμός μεταξύ αυτής της σκηνής και της ιερής ατμόσφαιρας της αρχικής σκηνής υπογραμμίζεται με μια επιστροφή στο θέμα των Μυκηνών.

Ήδη ακούστηκε η μουσική γλώσσα της όπερας και όπως προχωρεί στο φοβερό τέλος και η Ηλέκτρα σαν σκύλα ουρλιάζει για εκδίκηση, αναγνωρίζουμε τους ρυθμούς και την ενορχήστρωση που συνδέονται με την ένταση, με τη μανία, αλλά και με τη φύση και την αρμονία του κόσμου. Για παράδειγμα τη στιγμή που ο Αίγισθος πλησιάζει το παλάτι, μετά από τη σφαγή της Κλυταιμνήστρας, ο Θεοδωράκης επικαλείται τη βασιλεία της φύσης και του ουρανού ως μια διαμαρτυρία για τις φριχτές πράξεις των ανθρώπων. Παρά τα θετικά λόγια του χορού, το τέλος του έργου είναι τόσο βίαιο που δεν μπορούμε εύκολα να πιστέψουμε ότι η Ηλέκτρα έχει κάνει «ένα βήμα προς τη λευτεριά». Και η μουσική, που καλπάζει άγρια μέχρι το τέλος, μας αφήνει με την εντύπωση ότι και ο συνθέτης απορεί.

Κανένας που δε γνωρίζει το λαϊκό έργο του Θεοδωράκη δεν θα συνδέσει την όπερα Αντιγόνη με το θεατρικό έργο του που στηρίζεται στον ίδιο μυθικό υλικό, Το τραγούδι του νεκρού αδελφού δηλαδή, γραμμένο όταν οι πληγές του εμφύλιου ήταν ακόμα ανοιχτές. Για να τονιστεί πάλι ο παραλληλισμός με την σύγχρονη ελληνική ιστορία, ο συνθέτης έπρεπε να επεκτείνει την όπερα πέρα από την Αντιγόνη του Σοφοκλή και να γράψει το δικό του λιμπρέτο, φτιάχνοντας ένα κολάζ από πέντε αρχαία έργα που αναφέρονται στον κύκλο της Θήβας. Χρειάζεται μια Ιοκάστη που σπαράσσεται ανάμεσα στους δυο γιους της και έναν Οιδίποδα ως σύμβολο αυτοκαταστροφής. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο Θεοδωράκης μπόρεσε να τονίσει τον κυκλικό χαρακτήρα της ανθρώπινης σύγκρουσης και την αμηχανία των αθώων να παρέμβουν. Ο Ετεοκλής και ο Κρέοντας έχουν το ίδιο πάθος για εξουσία, ενώ ο Οιδίποδας και η Αντιγόνη καταφέρνουν να γίνουν κοινωνοί των «νόμων της παγκόσμιας αρμονίας».

Η προσωπική ερμηνεία του Θεοδωράκη για την Αντιγόνη του δίνει τη δυνατότητα να ενώσει τη μουσική με τη φιλοσοφική ενόρασή του για την αναπόφευκτη, παγκόσμια ανθρώπινη τραγωδία, αλλά και για την ιδιαίτερη τραγωδία της χώρας του. Δραματικά η όπερα πληρώνει το κόστος του ετερόκλητου χαρακτήρα του υλικού της. Η μακροσκελής άρια του Οιδίποδα στην αρχή της όπερας βαραίνει την πράξη πριν αρχίσει. Ως «alter ego» του συνθέτη ο Οιδίποδας επηρεάζεται από το νόμο της παγκόσμιας αρμονίας, κάτι που υπάρχει πέρα από τη μεταφυσική αναζήτηση και τον τελικό προορισμό του.

Η εμφάνιση του Ετεοκλή, ο διάλογός του με το χορό και οι προετοιμασίες για πόλεμο είναι στοιχεία από τους Επτά επί Θήβας. Η εισαγωγή του Οιδίποδα ως αφηγητή ανοίγει το δρόμο για την τρίτη σκηνή, που βασίζεται στις Φοίνισσες του Ευριπίδη με τις γρήγορες στιχομυθίες ανάμεσα στον Κορυφαίο, στον Κρέοντα και στην Αντιγόνη. Σ’ αυτό το έργο οφείλεται και η εμφάνιση της Ιοκάστης και η προσπάθειά της να συμφιλιώσει τους δυο αδελφούς. Η σύγκρουση σπαθιών και λόγων καταφέρνει να δημιουργήσει μια δραματική ένταση που φτάνει στην κορύφωσή της, όταν η Ιοκάστη τραγουδάει την καταπληκτική της άρια «Η πιο δύστυχη μητέρα». Οι πηγές αυτής της άριας είναι δυο τραγούδια γραμμένα το 1942 στην Τρίπολη σε μια τραυματική εποχή για το έθνος αλλά και αθώας εφηβείας. Αυτές οι μελωδίες ανακαλούνται σε στιγμές που τονίζουν την καθαρότητα της αγάπης της Ιοκάστης για τα παιδιά της και της Αντιγόνης για τον Αίμωνα.

Όπως στις προηγούμενες όπερες, ο χορός της Αντιγόνης τραγουδάει συχνά ομόφωνα ή σε δυο φωνές και η μουσική του είναι πιο απλή ώστε να λειτουργεί ως σχολιαστής που επικοινωνεί με τους ακροατές. Και όπως είδαμε στις άλλες όπερες, ο συνθέτης χρησιμοποιεί τριπλούς ρυθμούς ή ένα συνδυασμό 2 με 3 στα πιο δραματικά μέρη της πράξης.

Στην αρχή της δεύτερης σκηνής ακούμε ένα μελωδικό μοτίβο που θα κυριαρχήσει στην υπόλοιπη πράξη. Η σύγκρουση του Οιδίποδα με το χορό τονίζεται όχι μόνο από την ακατέργαστη μουσική, αλλά και από τη σύγκρουση ανδρικών φωνών. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει στη σύγκρουση των δυο αδελφών, όπου ο γεμάτος αυτοπεποίθηση βαρύτονος Ετεοκλής διαφέρει φανερά από τον έντρομο τενόρο Πολυνείκη. Η αντίθεση των μελωδικών θεμάτων της πρώτης και δεύτερης πράξης υπογραμμίζει τη μεγάλη διαφορά μεταξύ τους. Όπου η πρώτη πράξη της Αντιγόνης συμπυκνώνει υλικό από διαφορετικές αρχαίες τραγωδίες σ’ ένα κολάζ που διακινδυνεύει την ενότητά της, η δεύτερη συνεπάγεται άλλη μια μορφή συμπύκνωσης, όπου το πρωτότυπο συγκεντρώνεται σε με μια μοναδική φράση, η οποία επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά στα αρχαία και στα νεοελληνικά.. «Έρως ανίκατε μάχαν, δηλαδή έρωτα ανίκητε στη μάχη», ώσπου στο τέλος της όπερας γίνεται υπνωτική.

Αν η Ηλέκτρα είναι η πιο δραματική όπερα του Θεοδωράκη, ένα tour de force ρυθμικής έντασης και μεγάλων οπερατικών στιγμών, η τρίτη λυρική τραγωδία, η Αντιγόνη είναι η κατάλληλη επιλογή για τελευταίο έργο της τριλογίας. Το μπαλέτο Αντιγόνη ήταν η πρώτη διεθνής εντολή που πήρε ο συνθέτης και το έργο είναι κάτι που πάντοτε τον τραβούσε. Για το Θεοδωράκη η Αντιγόνη αντιπροσωπεύει «ένα ολοκληρωμένο, κλειστό κύκλο ανθρώπινης τραγωδίας. Συμβολίζει το αιώνιο κακό, το επαναλαμβανόμενο δράμα που σαν κατάρα συνοδεύει το ανθρώπινο γένος: από τη μια πλευρά υπάρχουν οι θύτες, από την άλλη τα θύματα. Οι Θεοί του Κακού συμβολίζουν το βασικό ένστικτο της κυριαρχίας, της δίψας για δύναμη και εξουσία.»

Μια ολόκληρη πόλη καταστρέφεται από αυτό το ένστικτο, αλλά μέσα από τις στάχτες ξεπηδούν η Αντιγόνη και ο Αίμων, «τα δύο απαραίτητα θύματα της κοινωνίας που θα θυσιαστούν για να εξευμενίσουν το Κακό..» Έτσι δίνουν την ευκαιρία στο συνθέτη να τελειώσει την τριλογία του όχι απαισιόδοξα αλλά με θριαμβευτικό λυρισμό.

Ξέρω καλά ότι παρέλειψα από τη σημερινή εισήγησή μου την κωμική όπερα «Λυσιστράτη». Δεν ήταν μόνο για λόγους χρόνου, αλλά κυρίως επειδή μας οδηγεί σε πολύ διαφορετικό μουσικό και πνευματικό περιβάλλον. Η τριλογία βασισμένη σε αρχαίες τραγωδίες τελειώνει εύστοχα μ’ ένα έργο που έχει απασχολήσει το συνθέτη στη διάρκεια της καριέρας του, έργο που έχει ιδιαίτερη απήχηση όχι μόνο σε κείνον, αλλά και σε όλους τους Έλληνες που έζησαν την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Ο θρίαμβος της Αντιγόνης είναι ο θρίαμβος του ανθρώπινου πνεύματος, του έρωτα, της μουσικής, του λυρισμού και του συνθέτη που έχει γίνει για τόσους ανθρώπους σε τόσες χώρες ζωντανό σύμβολο αυτού του θριάμβου.

Γκέιλ Χολστ-Βάρχαφτ (Gail Holst-Warhaft)
Γεννήθηκε στην Αυστραλία. Από τότε που επισκέφτηκε δύο φορές την Ελλάδα, το 1965 και το 1967, η Ελληνική μουσική και ο ελληνικός λαός τράβηξαν αμέσως το ενδιαφέρον της και έγινε ενεργό μέλος του Ελληνικού αντί-δικτατορικού κινήματος στο Sydney. Εκεί σπούδασε άρπα και έγινε δημοσιογράφος.
Το 1970 γνώρισε τον Μίκη Θεοδωράκη στο Sydney. Θρυλική φιγούρα τότε, πρόσφατα αποφυλακισμένος, είχε γίνει διεθνές σύμβολο της αντίστασης κατά της δικτατορίας. Το 1974, όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, ο Θεοδωράκης την κάλεσε να παίξει μαζί του σε μια από τις πρώτες περιοδείες του στην Ελληνική περιφέρεια. Αργότερα εμφανίστηκε ξανά με τον Θεοδωράκη σε μια παραγωγή του Αριστοφανικού έργου «Ιππής» στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Η Χολστ-Βάρχαφτ εμφανίστηκε επίσης με άλλους Έλληνες συνθέτες κατά την δεκαετία του 1970, μεταξύ των οποίων ο Διονύσης Σαββόπουλος και η Μαρίζα Κοχ.
Το 1975, η Χολστ-Βάρχαφτ γράφει το πρώτο της βιβλίο για την Ελληνική μουσική, Road to Rembetika: Music of a Greek Sub-culture, το οποίο έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά (Δρόμος για το ρεμπέτικο), Γερμανικά, Γαλλικά και Τούρκικα. Λίγο αργότερα, εκδίδει ένα βιβλίο για την μουσική του Θεοδωράκη, Theodorakis: Myth and Politics in Modern Greek Music (1980), το οποίο έχει επίσης μεταφραστεί στα Ελληνικά (Θεοδωράκης: Μύθος και πολιτική στη σύγχρονη ελληνική μουσική). Την δεκαετία του 1980, μετακομίζει στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου σπουδάζει αρχαία Ελληνικά και ολοκληρώνει την διδακτορική της διατριβή στο Πανεπιστήμιο Cornell. Έκτοτε διδάσκει Ελληνικά και ελληνική λογοτεχνία (σύγχρονη και της αρχαίας Ελλάδας), και εργάζεται ως ανεξάρτητος συγγραφέας, μεταφράστρια και ποιήτρια. Μεταξύ των δημοσιευμένων μεταφράσεών της, είναι The Collected Poems of Nikos Kavadias, Achilles’ Fiancée (Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα) του ‘Αλκη Ζέη, Mauthausen του Ιακώβου Καμπανέλλη, και The Suppliants (Οι Ικέτιδες) του Αισχύλου. ‘Αλλα βιβλία της: Dangerous Voices: Women’s Laments and Greek Literature (1995), The Classical Moment (1999), The Cue for Passion: Grief and its Political Uses (2000), και I had Three Lives: Selected Poems of Mikis Theodorakis (2004). Η Χολστ-Βαρχαφτ πήρε το Ελληνικό Βραβείο Ποίησης το 2001. Η πρώτη της συλλογή ποιημάτων, Penelope’s Confession, εκδόθηκε στη Νέα Υόρκη το 1975.
Είναι μητέρα δύο παιδιών. Επίκουρος καθηγήτρια στο Τμήμα Συγκριτικής και Κλασσικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Cornell και Διευθύντρια της Μεσογειακής Πρωτοβουλίας στο Ινστιτούτο Ευρωπαϊκών Σπουδών. Η σχέση της με το έργο του Μίκη Θεοδωράκη συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας της. Συμμετείχε στην παραγωγή της όπερας Ηλέκτρα του Μίκη Θεοδωράκη στο Μέγαρο Carnegie το 2000, και έδωσε διαλέξεις για τη μουσική του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η μετάφραση των ποιημάτων του στα αγγλικά (I had Three Lives) άνοιξε νέο κεφάλαιο στη σχέση της με τον συνθέτη, ένα κεφάλαιο που τη συνέδεσε μέσω της ποίησης αλλά και της μουσικής, με μια προσωπικότητα της οποίας η δημιουργική μεγαλοφυΐα και το αλύγιστο πνεύμα υπήρξαν σημαντικές πηγές έμπνευσης στη ζωή της.

ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης.

Όπερα σε δύο πράξεις σε κείμενο του συνθέτη &

στίχους Κώστα Καρυωτάκη και Κώστα Βάρναλη.

Μεταφορά: Χριστίνα Δασκούλια.

Τα Πρόσωπα :

ΔΙΟΝΥΣΟΣ, μπάσος

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ, κοντράλτο

ΠΟΙΗΤΗΣ, βαρύτονος

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ, τενόρος

ΦΑΙΔΡΑ, σοπράνο

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ, τενόρος

ΒΑΣΙΛΙΑΣ, τενόρος

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ, σοπράνο

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ, βαρύτονος

ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ, τενόρος

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ, ΛΑΟΣ.

ΕΠΟΧΕΣ : 1928 – 1942 – 1850 – 1948 – 1980

ΠΡΑΞΗ ΠΡΩΤΗ

Σκηνή 1

ΣΚΗΝΙΚΟ: Παραλία της Πρέβεζας στον Αμβρακικό. Αριστερά, η θάλασσα.

Στο κέντρο, η ακτή.
Δεξιά, ένας στενός, χωμάτινος, επαρχιακός δρόμος, πλάι στη θάλασσα.
Στη δεξιά πλευρά του δρόμου, ένα μικρό καφενείο. Ο «Ουράνιος Κήπος».
Στο πεζοδρόμιο μερικά σιδερένια τραπέζια με ψάθινες καρέκλες.

Μάντρες με μεγάλες πόρτες κρύβουν μερικά διώροφα σπίτια πίσω από φοίνικες, δέντρα, λουλούδια. Αριστερά από το δρόμο, σε μια μικρή λουρίδα γής, ένα τραπέζι και λίγες καρέκλες. Πάνω στο κύμα.

Στο βάθος δεξιά, μόλις διακρίνονται τα σπίτια της πόλης.

Η παραλία. Ίσως και κανένα βαπόρι.
Στο βάθος της θάλασσας, αριστερά, το ακρωτήρι του Άκτιου και στο κέντρο, η έξοδος προς το Ιόνιο. Ο ουρανός χάλκινος. Ουρανός του Ιουλίου από τις 5 το απόγευμα και μετά. Έχει λίγα σύννεφα λευκά, για να παίξει μαζί τους το φώς του ήλιου.

Είκοσι δευτερόλεπτα περίπου, πριν αρχίσει η μουσική, απόλυτο σκοτάδι. Πρέπει οι πρώτες νότες να παιχτούν μέσα σε νεκρική σιωπή.
Στο δεύτερο μέτρο, ανοίγει η αυλαία. Το σκηνικό σε ημίφως. Εξωπραγματικό. Και στο μέλλον θα υπάρχει αυτή η εναλλαγή : εξωπραγματικό – ρεαλιστικό.

Βγαίνει ο Διόνυσος από τα δεξιά.

Είναι ντυμένος με μακριά πορφυρή χλαμύδα. Και τραγουδά απευθυνόμενος προς το κοινό. Η Ρωμιοσύνη και ο Ποιητής έρχονται από το βάθος στο κέντρο της σκηνής. Οι φιγούρες τους πρέπει να συγχέονται με τις σκιές.

Η Ρωμιοσύνη φυσιολογική (δηλαδή, δεν είναι έγκυος).

Όσο τραγουδούν η Ρωμιοσύνη και ο Ποιητής, ο Διόνυσος υπάρχει και δεν υπάρχει.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Είμαι ο Διόνυσος. Σας χαιρετώ. Στη σκηνή μας αυτή θα

αναπαραστήσουμε για σας το εύθυμο δράμα του τέλους του Ποιητή. Ας περάσει

το πρώτο πρόσωπο.

(Μπαίνει η Ρωμιοσύνη)

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Όλα τα πράγματα μου έμειναν όπως…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Η Ρωμιοσύνη…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : να’ χω πεθάνει πριν από καιρούς.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : …πληγωμένη πικραμένη…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Σκόνη στη σκόνη εγέμισεν ο τόπος…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : …Η Ρωμιοσύνη ορφανή.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : …και γράφω με το δάχτυλο σταυρούς.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Ήρθε στον Αμβρακικό να συναντήσει…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Ήταν ευτυχισμένη τότε η ώρα

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : …τον Ποιητή…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : …ήταν ένα δείλι ζωγραφιστό

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : …που με μια σφαίρα στην καρδιά…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Έχω πεθάνει τόσα χρόνια τώρα…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : …ήλιους εκτυφλωτικούς…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : …κι έμεινε το παράθυρο κλειστό.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : …εσκόρπισε μες στα σκοτάδια.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Έχω πεθάνει τόσα χρόνια τώρα…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Το δράμα αυτό…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : …κι έμεινε το παράθυρο κλειστό

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : …σε λίγο θα ξετυλιχτεί μπροστά σας.

(Μπαίνει ο Ποιητής.Ο Ποιητής εμφανίζεται από τα βάθος. Προχωρεί αργά προς το κοινό καθώς τραγουδά. Ντυμένος σε στυλ 1928. Κουστούμι. Γραβάτα. Ψαθάκι. Ο Διόνυσος χάνεται.)

ΠΟΙΗΤΗΣ : Δέντρα μου, δέντρα μου,

δέντρα μου ξέφυλλα στη νύχτα του Δεκέμβρη,

στη σκοτεινή, βαθιά δεντροστοιχία,

μαζί πηγαίνουμε, μαζί και η μέρα θα μας έβρει,

ω ερημικά, θλιμμένα μου στοιχεία.

Δέντρα μου, δέντρα μου, δέντρα.

Αύριο, μεθαύριο, σύντροφο θα μ’ έχετε και φίλο,

τα μυστικά σας θέλω να μου πείτε,

μα όταν, αργότερα, φανεί το πρώτο νέο σας φύλλο,

θα πάω μακριά, το φως για να χαρείτε.

Κι αφού ταιριάζει, ω δέντρα μου, να μένω απ’ όλα πίσω

τα θαλερά και τα εύθυμα στην πλάση,

εγώ λιγότερο γι’ αυτό δε θα σας αγαπήσω,

όταν θα μ’ έχετε κι εσείς ακόμη προσπεράσει.

( Εμφανίζεται διακριτικά ο Διόνυσος. Ο Ποιητής κάθεται σε μια ψάθινη καρέκλα, πλάι στην ακτή. Βγάζει το περίστροφο και το ακουμπά προσεκτικά πάνω στο τραπέζι. Μπαίνει ο Δημοσιογράφος από το κέντρο της σκηνής. Είναι ντυμένος σύγχρονα. Καλοκαιρινά. Φορά μαύρα γυαλιά ήλιου και ασχολείται συνεχώς με το κασετόφωνο. Καθώς πλησιάζει με γρήγορα βήματα τον Ποιητή, το φως γίνεται εκτυφλωτικό. Τα πράγματα παίρνουν τη ρεαλιστική τους όψη.)

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Μπαίνει ο Δημοσιογράφος της RET.

(και πάλι εξαφανίζεται)

Σκηνή 2

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Καλημέρα σας κύριε Καρυωτάκη. Σας βλέπω να

κουβεντιάζετε με τα δέντρα.

ΠΟΙΗΤΗΣ : (σαν να μιλά στον εαυτό του) : Μόνο η ψυχή μου αυτοκτονεί. Μικρές

αυτοκτονίες καθημερινές.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Τι σύμπτωσις. Η εκπομπή μου ονομάζεται «Τα Καθημερινά».

ΠΟΙΗΤΗΣ : Η ζωή μου κρέμεται από μια κλωστή…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : (κάνει πηδήματα γύρω από τον Ποιητή) : Αυτό ακριβώς με

φέρνει κοντά σας. Μιλήστε μου για την αυτοκτονία σας. Οι ακροατές αδημονούν

ν’ ακούσουν λεπτομέρειες…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Το φως χάνεται…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : (δοκιμάζει το μικρόφωνο) : Ένα, δύο, τρία… Αγαπητοί μου

ακροατές, σε απευθείας μετάδοση η ιστορική αυτοκτονία. (Προς τον Ποιητή)

Ομιλείτε, είσθε εις τον αέρα (του βάζει το μικρόφωνο μπροστά στο στόμα).

ΠΟΙΗΤΗΣ : Τι να πω;

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Πως αισθάνεσθε. Τι νιώθετε λίγα λεπτά πριν απ’ τον θάνατο…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Θα πιείτε καφέ;

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Υπέροχο! Μου παραγγέλνει καφέ πριν απ’ το τέλος!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Ποιο το τέλος και ποια η αρχή; Το τίποτα γεννά το τίποτα…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Ποιο είναι το τίποτα;

ΠΟΙΗΤΗΣ : (σηκώνεται) : Η Επαρχία. Η Πρέβεζα. Η Νομαρχία… Ο Άλλος! Αυτά τα

λευκά χαρτιά… Ο λευκός θάνατος…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : (μιλά στο μικρόφωνο) : Αγαπητοί μου ακροατές. Στη συνέχεια του προγράμματός μας, το ποίημα του αυτόχειρος για τους δημοσίους υπαλλήλους αφιερωμένο εξαιρετικά στη Νίτσα, τη Στέλλα και το στρατιώτη

Μήτσο Βελούδη από την Κόνιτσα.

Σκηνή 3

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : (Προς το κοινό) : Οι υπάλληλοι όλοι λιώνουν και τελειώνουν σαν στήλες δύο δύο μες στα γραφεία.

ΠΟΙΗΤΗΣ : (Το βλέμμα ανάμεσα στο κοινό, τον Αμβρακικό και τον ορίζοντα) :

Αυτή την ώρα η Σελήνη δεν με βλέπει…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Ηλεκτρολόγοι θα’ ναι η Πολιτεία

κι ο Θάνατος, που τους ανανεώνουν.

ΠΟΙΗΤΗΣ : …αυτή μονάχα μαντεύει το χάος που βλέπω να με τυλίγει.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Κάθονται στις καρέκλες, μουτζουρώνου

αθώα λευκά χαρτιά, χωρίς αιτία.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Τώρα πεθαίνουν οι Θεοί, πεθαίνουν οι σκέψεις σα φύλλα ξερά.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : «Συν τη παρούση αλληλογραφία

ΠΟΙΗΤΗΣ : Κι εγώ πρέπει το μυστικό μου….

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : έχομεν την τιμήν» διαβεβαιώνουν.

ΠΟΙΗΤΗΣ : …να πάρω μαζί μου. Ίσως σε λίγο να είμαι κοντά σου Σελήνη.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Και μοναχά η τιμή τους απομένει,

όταν ανηφορίζουνε τους δρόμους,

το βράδυ στις οχτώ, σαν κουρντισμένοι.

ΠΟΙΗΤΗΣ : (προς το κοινό) : Σ’ αυτή τη χώρα του Διονύσου Τιτάνες και πόρνες

Λερναίες Ύδρες και Εφιάλτες θα κυβερνούν…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Παίρνουν κάστανα,

ΠΟΙΗΤΗΣ : Ο Ποιητής…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : σκέπτονται τους νόμους,

ΠΟΙΗΤΗΣ : …καταραμένος…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : σκέπτονται το συνάλλαγμα,

ΠΟΙΗΤΗΣ : …εξόριστος

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : τους ώμους σηκώνοντας

ΠΟΙΗΤΗΣ : θα’ ναι για πάντα…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : οι υπάλληλοι οι καημένοι.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Γι’ αυτό κι εγώ θα σ’ ανταμώσω, Αμβρακικέ, φίλε πιστέ…

(Ξαναβγαίνει ο Διόνυσος. Τραγουδά προς τον Ποιητή που κάθεται στην καρέκλα και βυθίζεται στον εαυτό του. Το φώς χαμηλώνει. Δημοσιογράφος και Ποιητής μπερδεύονται με τις σκιές.)

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Κάνε τον πόνο σου άρπα. Και γίνε σαν αηδόνι, και γίνε σα λουλούδι.

Πικροί όταν έλθουν χρόνοι, κάνε τον πόνο σου άρπα και πέ τονε τραγούδι.

(Η Φαίδρα βγαίνει μέσα από το σκοτάδι. Φορά λεπτό ποδήρη χιτώνα. Έρχεται από το βάθος, υπνωτισμένη, χαμένη αλλά ήρεμη. Στέκεται στο κέντρο με μέτωπο προς το κοινό. Ο Διόνυσος «διαλύεται» διακριτικά.)

Σκηνή 4

ΦΑΙΔΡΑ : Για τη ζωή σου μου’ λεγες,

για το χαμό της νιότης,

για την αγάπη μας που κλαίει

τον ίδιο θάνατό της,

κι ενώ μια ογρή στα μάτια σου

περνούσε αναλαμπή,

ήλιος φαιδρός απ’ τ’ ανοιχτό

παράθυρο είχε μπεί.

(Το φώς ξανάρχεται. Η Φαίδρα βλέπει τον ποιητή που εξακολουθεί να κοιτάζει ακίνητος τη θάλασσα, σα να κοιμάται. Τον πλησιάζει.)

ΦΑΙΔΡΑ : Ο Ποιητής είναι βυθισμένος σε παράξενες οπτασίες. Εγώ όμως τον

αγαπώ… Ίσως η αγάπη μου θα τον θεραπεύσει.

(Πλησιάζει ακόμα πιο πολύ τον Ποιητή και στέκεται ακίνητη από πάνω του. Βλέποντας ο Δημοσιογράφος αυτό το ερωτικό πλησίασμα τρίβει τα χέρια με επαγγελματική ευχαρίστηση. Πλησιάζει.)

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Ένα ερωτικό ρεπορτάζ σίγουρα θα μαλακώσει την ψυχή του.

Όμως για τις τηλεοράσεις του μέλλοντος είδηση είναι μόνο

αυτοκτονία.

ΦΑΙΔΡΑ : (Ενεργοποιείται. Κάνει κύκλους γύρω από τον Ποιητή για να κινήσει την

προσοχή του) : Τον Ποιητή, η Φαίδρα καλεί!

ΠΟΙΗΤΗΣ : (Συνέρχεται από το λήθαργο και συνειδητοποιεί την πραγματικότητα.

Βλέπει τη θάλασσα, τον Δημοσιογράφο, το πιστολί. Τέλος το βλέμμα του

σταματά πάνω στη Φαίδρα. Ευχάριστη έκπληξη! Όμως το φώς το ήλιου τον

τυφλώνει. Δε διακρίνει καλά, και βάζει το χέρι του μπροστά για να κάνει σκιά.

Είναι πάντα καθισμένος.) : Ώ, Γλυκιά Φαίδρα, που είσαι;

Σκηνή 5

ΦΑΙΔΡΑ : (Με μικρές κινήσεις, για να μπορέσει να την δει) : Εδώ, δίπλα σου! Δε με

βλέπεις;

ΠΟΙΗΤΗΣ : (σαν να διακρίνει επιτέλους κάτι) : Είσαι μόνη;

ΦΑΙΔΡΑ : Περίπου…Με συνοδεύουν τα μέσα της μαζικής ενημέρωσης!

ΠΟΙΗΤΗΣ : (σηκώνεται) : Αχ! Σκοτάδια προαιώνια.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : (Τον πλησιάζει με ενδιαφέρον) : Τι άλλο βλέπετε, κύριε

Καρυωτάκη;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Βλέπω το Χορό του Ζαλόγγου να τον χορεύω με τα ψάρια… (προς το

κοινό)

Τι νέοι που φτάσαμεν εδώ, στο έρμο νησί, στο χείλος

του κόσμου, δώθε απ’ τ’ όνειρο και κείθε από τη γη!

Όταν απομακρύνθηκεν ο τελευταίος μας φίλος,

ήρθαμε αγάλι σέρνοντας την αιωνία πληγή.

(Από τη δεξιά πλευρά μπαίνει τρέχοντας η Ρωμιοσύνη. Φορά σύγχρονα ρούχα και είναι έγκυος, τουλάχιστον οχτώ μηνών. Κρατά την κοιλιά της. Πίσω της έρχεται ο Πουνέντες, υφυπουργός ντυμένος άψογα με την τελευταία λέξη της μόδας. Ο Δημοσιογράφος μένει έκπληκτος. Δεν περίμενε τέτοια συνάντηση. Ο Ποιητής και η Φαίδρα υποχωρούν αμήχανα.)

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Ο Κύριος Υφυπουργός!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : (κρατώντας την κοιλιά της) : Από την πολλή τρεχάλα θα μου πέσει

το παιδί.

ΠΟΙΗΤΗΣ : (προς τη Ρωμιοσύνη. Κάνει πως δεν την ξέρει, θυμωμένος γιατί τη

βλέπει έγκυο και κυνηγημένη…) : Σας γνωρίζω κυρία; Καθίστε!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : (Με τραυματισμένο τον εγωισμό της) : Ονομάζομαι Ρωμιοσύνη! Κι

αυτός ο τύπος με κυνηγά.

ΠΟΙΗΤΗΣ : (Δεν ανέχεται η αγαπημένη του να είναι σ’ αυτό το χάλι) : Ρωμιοσύνη!

(Βάζει το περίστροφο στον κρόταφο.)

ΦΑΙΔΡΑ : (που ζηλεύει, υποφέρει και ανησυχεί) : Μη! Τι πας να κάνεις;

ΠΟΙΗΤΗΣ : (προς τη Ρωμιοσύνη) : Άπιστη! Με ποιόν με απάτησες;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Σας ορκίζομαι κύριε Καρυωτάκη. Ούτε που μ’ άγγιξε!

ΦΑΙΔΡΑ : (ειρωνικά) : Ανεμογκάστρι!

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : (Μπαίνει μπροστά με τον αέρα της εξουσίας) : Ονομάζομαι κύριος

Πουνέντες! Υφυπουργός. Εσείς ποιος είστε;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Υπάλληλος της Νομαρχίας. Τι ζητάτε;

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Από τα οράματα μας δραπέτευσε η Ρωμιοσύνη και κατ’ εντολή του

Σιρόκου την κυνηγώ.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Μα η Κυρία είναι δική μου!

ΦΑΙΔΡΑ : (που ζηλεύει) : Κώστα, τι λές;

ΠΟΙΗΤΗΣ : (προς τον Πουνέντε) : Φύγετε Κύριε! Πρίν να είναι αργά! (Τον

σημαδεύει με το περίστροφο)

ΦΑΙΔΡΑ : Δεν αξίζει ο κόπος! Άλλωστε σε λίγο θα μας συναντήσει ο Διόνυσος.

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Αυτός, ποτέ!

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Μα δε θα μεταδοθεί στην RET second;

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Όχι! Είναι εκτός κλίματος. Άλλωστε προξενεί αλλεργία στο Λαό!

ΠΟΙΗΤΗΣ : RET second; Τι είναι αυτό;

ΦΑΙΔΡΑ : Ο Σταθμός της Αλλαγής!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Τι είναι Αλλαγή;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Όραμα!

ΦΑΙΔΡΑ : Θεραπεύει πάσαν νόσον και πάσαν μαλακίαν!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Φάρμακον;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Λέξις.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Και ποιοι την τρώγουν;

ΦΑΙΔΡΑ και ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Οι Έλληνες!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Λεξιφάγοι;

ΦΑΙΔΡΑ και ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Αεροφάγοι!

ΠΟΙΗΤΗΣ : (προς τη Ρωμιοσύνη) : Αυτός σε κατέστησε έγκυο, Ρωμιοσύνη;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Με τι;

ΦΑΙΔΡΑ : Ερώτηση!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Τι ξηρασία Θεέ μου προβλέπεται για το μέλλον… Και τι στειρότης…

Πως φούσκωσες έτσι;

Σκηνή 6

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Ένας ποιητής δεν θα μπορέσει να συλλάβει ποτέ την δύναμιν των

οραμάτων!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Μεσ’ από τους στίχους μου ανασταίνω το μέλλον. Το χτές του ποιητή

είναι το αύριο του κόσμου.

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Αν έχεις δύναμη, ζήσε το μέλλον να δεις τη μοναξιά σου.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Θέλεις να καλέσω το μέλλον;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Μην το κάνεις. Θα σε πληγώσει.

ΦΑΙΔΡΑ : Κοίταξέ με. Εγώ μέσα απ’ τους αιώνες ήρθα να σε βρω σαν «αύριο».

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Τόλμησε να δεις το είδωλό σου μέσα στους ανθρώπους.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : «Όταν βλέπω ανθρώπους, πέφτω πρηνής…»

ΠΟΙΗΤΗΣ : Καλώ τα λάβαρα της ποίησης, τις σημαίες του λυρισμού, τα εξαπτέρυγα

της θείας μέθης.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Τα άγια των αγίων καλείς, τις πληγές του κόσμου, τον πόνο του

ανθρώπου.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Γιατί;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Τότε μόνο ο άνθρωπος είναι άνθρωπος. Παίρνεις το ρίσκο; Οι

πύργοι και τα παλάτια του ονείρου, σκιές σκιών είναι.

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Τόλμησε αν μπορείς!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Με ποιο τίμημα;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Το θάνατό σου!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Και η αγάπη;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Και την αγάπη φυσικά, είναι το μόνο που τους έχει απομείνει.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Είμαι έτοιμος.

Σκηνή 7

(Μπαίνουν κρατούμενοι άνδρες-γυναίκες-Εβραίοι;- με παιδιά στην αγκαλιά, όπως γινότανε μ’ αυτούς που μεταφέρανε γερμανικά στρατόπεδα. Γύρω τους φρουροί-στρατιώτες Ες-Ες.)

ΛΑΟΣ : Πρωί-πρωί χτύπησαν την πόρτα στο σπίτι. Μας δώσαν διορία μισή ώρα. Για

ταξίδι μακρινό ετοιμασθείτε, μας είπαν. Μπορεί να πάρετε μονάχα ένα δέμα.

Εκεί που πάτε θα τα έχετε όλα. Τροφή, ρούχα, κατοικία, εργασία, καθαριότητα.

Τώρα μας πηγαίνουν να κάνουμε ντούς. Πολύ το θέλω αυτό το ντους, θα με ανακουφίσει.

(Οι στρατιώτες σφυρίζουν)

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Καθίστε κάτω. Στάσις δέκα λεπτά.

(Κάθονται)

ΠΟΙΗΤΗΣ : Αδελφοί μου, είμαι ο Ποιητής!

(Ο λαός κινείται με αμηχανία και φόβο. Μερικοί σηκώνονται.)

ΠΟΙΗΤΗΣ : Μη φοβάστε τους φρουρούς. Δε με βλέπουν. Είμαι πνεύμα. Ζω πριν από

σας. Ταξίδεψα στον χρόνο να σας συναντήσω και να σας βοηθήσω.

(Τώρα είναι όλοι όρθιοι.)

ΛΑΟΣ : Τι μπορεί να κάνεις εσύ για μας;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Μπορώ λόγου χάρη να προβλέψω το μέλλον.

ΛΑΟΣ : Κι αυτό σε τι θα μας βοηθήσει;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Η γνώση μήπως δε βοηθά;

ΛΑΟΣ : Στη δική μας θέση σε τι θα μας βοηθήσει;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Γνωρίζετε τι σας περιμένει;

ΛΑΟΣ : Σε λίγο θα κάνουμε ντούς. Αυτό μόνο ξέρουμε, προς το παρόν.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Ποιοι σας έχουνε συλλάβει; Και γιατί;

ΛΑΟΣ : Γνωρίζεις το μέλλον και δεν ξέρεις το παρόν;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Μα τι έχετε κάνει;

ΛΑΟΣ : Αυτά που βλέπεις. Οικογένεια, παιδιά. Είμαστε άνθρωποι ήσυχοι.

Κοιτάζουμε το σπίτι και τη δουλειά μας.

Σκηνή 8

ΕΝΑΣ : Θα μας πάνε σε στρατόπεδο.

ΛΑΟΣ : Ψέματα. Διαδόσεις.

ΑΛΛΟΣ : Θα μας εξοντώσουν.

ΛΑΟΣ : Πέμπτη φάλαγγα. Είσαι Πέμπτη φάλαγγα.

ΓΥΝΑΙΚΕΣ : Θα σκοτώσουν τα παιδιά μας.

ΑΝΔΡΕΣ : Είναι ψέματα. Θέλουν να μας σπάσουν τα νεύρα.

ΑΛΛΟΣ : Θα μας δώσουν χτήματα στα ανατολικά εδάφη. Θα ξεκινήσουμε απ’ την

αρχή μια καινούρια ζωή.

ΟΛΟΙ (στον ποιητή) : Εσύ τι λές; Τι ξέρεις;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Σας βλέπω ανάμεσα σε καταπράσινα λιβάδια να ξαναχτίζετε τους

κήπους της Εδέμ.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Τους λες την αλήθεια Ποιητή;

ΛΑΟΣ : (σηκώνονται χαρούμενοι) : Ευλογημένος να’ σαι. Εσύ κι η γενιά σου!

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Πες τους για το ντους, αν τολμάς…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Ακούω τρεχούμενα νερά να σας δροσίζουν!

ΛΑΟΣ : Το ντους! Το ντους! Ευλογημένος να’ σαι. Τώρα σε πιστεύω και σε

προσκυνώ. (Γονατίζουν μπροστά του.)

ΠΟΙΗΤΗΣ : Είστε το μέλλον του κόσμου. Σε λίγο θα είστε πιο καθαροί κι απ’ τα

σύννεφα. Πιο ελεύθεροι κι απ’ τον αέρα.

ΛΑΟΣ : Και πως τον λένε τον τόπο που μας πάνε;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Ουτοπία!

ΛΑΟΣ : Ουτοπία! Ουτοπία! Έχει κυβέρνηση, άρχοντα, βασιλιά, κυβερνήτη;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Τον Ποιητή!

ΛΑΟΣ : Είναι καλός; Τον ξέρεις;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Όνειρο ονείρου! Σκιά σκιάς!

ΛΑΟΣ : Τον αγαπώ…Νιώθω ότι μαζί του θα είμαι ευτυχισμένος. Νομοταγής και

εργατικός.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Θα χτίσετε ένα νέο κόσμο. Μια καινούρια πατρίδα.

ΛΑΟΣ : Την Ουτοπία!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Την Ουτοπία.

ΛΑΟΣ : Πως λέγεσαι, ξένε;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Ψεύτης!

ΛΑΟΣ : Όνομα ευγενικό! Σε προσκυνώ!

(Οι φρουροί σφυρίζουν)

ΛΑΟΣ : Σ’ ευχαριστούμε κύριε Ψεύτη. Μας τα είπες καλά. Σε λίγο στο ντους θα

θυμόμαστε τα λόγια σου τα σοφά. Κι η ψυχή μας σε σε θα πετά.

(Βγαίνουν. Ο Ποιητής σκεπάζει με το χέρι του το πρόσωπο.)

Σκηνή 9

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : (προς το κοινό. Συγχρόνως και οι άλλοι σχηματίζουν γύρω της ημικύκλιο. Το φως χαμηλώνει.) : Τώρα μακραίνουνε πύργοι, παλάτια.

Κλαίνε μου οι θύμησες,

κλαίνε τα μάτια.

Τώρα θανάσιμη

νύχτα με ζώνει.

Μέσα μου ογκώνονται

οι άφραστοι πόνοι.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Μ’ είδαν, προσπέρασαν

όσοι αγαπάω.

Μόνος απόμεινα

κι έρημος πάω.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Πόσο τ’ ανέβασμα

του άχαρου δρόμου!

Στρέφω κοιτάζοντας

προς τ’ όνειρό μου:

Μόλις και φαίνονται

οι άσπρες εικόνες.

Τ’ άνθη, χαμόγελα

μες στους χειμώνες.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Μ’ είδαν, προσπέρασαν

όσοι αγαπάω.

Μόνος μου απόμεινα

κι έρημος πάω.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ – ΟΛΟΙ : Αεροσαλεύουνε

κρίνοι και χέρια.

Ήλιοι τα πρόσωπα,

μάτια τ’ αστέρια.

Είναι και ανάμεσα

σ’ όλα η Αγάπη:

στο πρωτοφίλημα

κόρη που εντράπη.

Κι όλο μακραίνουνε

πύργοι, παλάτια.

Κλαίνε μου οι θύμησες,

κλαίνε τα μάτια…

ΠΡΑΞΗ ΔΕΥΤΕΡΗ

Σκηνή 1

(Στα μέσα του περασμένου αιώνα, 1850. Τοπίο στην ορεινή Ελλάδα. Σε μια πλαγιά του βουνού πρέπει να υπάρχει μια σπηλιά. Δέντρα, θάμνοι, καλύβες από σβουνιές. Ένα μονοπάτι. Εποχή μάλλον φθινόπωρο, για να δικαιολογήσει τα κοστούμια των στρατιωτών, χωρικών κ.τ.λ. Μπαίνει ο Διόνυσος πηδώντας και χορεύοντας. Είναι ντυμένος με κοντή χλαμύδα ξεσχισμένη. Είναι στολισμένος με φύλλα αμπέλου και όλα τα σχετικά.)

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Μα την κνήμη του Δία που με φιλοξένησε! Και μα την κοιλιά της

μάνας μου της Σεμέλης! Και της Περσεφόνης τα σανδάλια που με οδήγησαν στο

βασιλιά των Ορχομενών! Και μα τις νύμφες που με νανούριζαν στον Ελικώνα! Και

μα την θείαν Άμπελον! Ποτέ, Ποιητή, δε βρέθηκα σε τέτοιο χάλι! Ούτε όταν με

κομμάτιαζαν οι Τιτάνες! Αιώνες τώρα βαδίζω μόνος. Συντροφιά μου, παλιά

σκουριασμένα όνειρα. Γύρω μου γη καμένη. Που πήγαν οι Έλληνες; Γυρεύω τη

Θήβα να προσκυνήσω τους τάφους των προγόνων μου και πέφτω πάνω στον

Όθωνα. «Την Ελλάδα τώρα την κατοικούν Βαυαροί», μου λέει. Ήρθα εδώ, να

κρυφτώ και να σκεφτώ.

Σκηνή 2

(Ακούγεται πρώτα η μουσική. Μπαίνουν στρατιώτες ντυμένοι άλλοι ευρωπαϊκά, άλλοι με φουστανέλες κι άλλοι ανάμικτα. Ακολουθούν Καραγκούνες που κρατούν στους ώμους δύο θρόνους, όπου κάθονται ο Όθων και η Αμαλία. Ίσως σε μια στιγμή να τους ακουμπήσουν στο χώμα. Γύρω από τις χωριάτισσες, οι αυλικοί και οι κυρίες της Αυλής ντυμένοι ευρωπαϊκά. Ο Αξιωματικός με τη στολή της εποχής : φουστανέλα.)

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ : Το Μιχαλιό τον πήρανε στρατιώτη.

Καμαρωτά ξεκίνησε κι ωραία

με το Μαρή και με τον Παναγιώτη.

Δε μπόρεσε να μάθει καν το «επ’ ώμου».

Όλο εμουρμούριζε : «Κύρ Δεκανέα,

άσε με να γυρίσω στο χωριό μου».

Τον άλλο χρόνο, στο νοσοκομείο,

αμίλητος τον ουρανό κοιτούσε.

Εκάρφωνε πέρα, σ’ ένα σημείο,

το βλέμμα του νοσταλγικό και πράο,

σαν να’ λεγε, σα να παρακαλούσε:

«Αφήστε με στο σπίτι μου να πάω».

Κι ο Μιχαλιός επέθανε στρατιώτης.

Τον ξεπροβόδισαν κάτι φαντάροι,

μαζί τους κι ο Μαρής κι ο Παναγιώτης.

Απάνω του σκεπάστηκεν ο λάκκος,

μα του άφησαν απέξω το ποδάρι:

Ήταν λίγο μακρύς ο φουκαράκος.

Σκηνή 3

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ : Μαρξιστές Λενινιστές στη Σιβηρία! Εδώ Οθωνική ελευθερία! Η

Ελλάδα ανήκει στον Ελευθερωτή! Αρματωλοί και Κλέφτες, όλοι! Στη φυλακή!

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : (προς τον Όθωνα) : Όμως ο Διόνυσος ζει! Ο Λαμπράκης ζει! Ο

Πέτρουλας ζει! Ο Παναγούλης ζει! Τι κάνουμε;

ΟΘΩΝΑΣ : Μια τρύπα στο νερό

ΑΜΑΛΙΑ : Να τον βρούμε και να τον κάνουμε υπουργό!

ΟΘΩΝΑΣ : Αμαλία, τι λές;

ΑΜΑΛΙΑ : Είναι η πιο δοκιμασμένη συνταγή! Ο περήφανος κολίγος θα ξεσηκωθεί,

αν ο Διόνυσος μπει στη φυλακή! Τον κάνεις υπουργό, κι έχεις το στόμα κλειστό!

ΚΥΡΙΕΣ ΤΗΣ ΑΥΛΗΣ : Σωστά, σωστά, πολύ σωστά!

ΧΩΡΙΑΤΕΣ (Ακούγονται από μακριά) : Μπρούντζινος γύφτος – τράλαλα! –

τρελά πηδάει κει πέρα,

χαρούμενος που εδούλευε

το μπρούτζον ολημέρα.

ΟΘΩΝΑΣ : Έρχεται ο Λαός μου!

ΑΜΑΛΙΑ : Ευκαιρία να διαφωτιστεί!

ΚΥΡΙΕΣ ΤΗΣ ΑΥΛΗΣ : Να διαφωτιστεί και να ξεψυριστεί!

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Μεγαλειότατε! Να τους διώξω τους γύφτους;

ΟΘΩΝΑΣ : Αγαπώ το γύφτο Λαό μου! Αγαπώ την κοπριά που βοηθά το θρόνο ν’

ανθοφορεί!

ΧΩΡΙΑΤΕΣ (Μπαίνουν χορεύοντας) : Μπρούτζινος γύφτος – τράλαλα! –

τρελά πηδάει κει πέρα,

χαρούμενος που εδούλευε

το μπρούτζον ολημέρα.

(Μόλις δουν τον Όθωνα, γονατίζουν)

ΟΘΩΝΑΣ : Λαέ μου, γιατί σταμάτησες το τραγούδι και το χορό;

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Μα είναι σωστό;

ΟΘΩΝΑΣ : Σ’ αρέσει να χορεύεις;

ΧΩΡΙΑΤΕΣ (σηκώνονται) : Ναι!

ΟΘΩΝΑΣ : Σ’ αρέσει να σκέφτεσαι;

ΧΩΡΙΑΤΕΣ : Όχι!

ΟΘΩΝΑΣ : Λαός ιδανικός! (προς τον Αξιωματικό) Γνωρίζουν τον Διόνυσο;

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Βρε ζαγάρια! Τι ξέρετε για τον Διόνυσο;

ΕΝΑΣ (πετάγεται μπροστά) : Είναι Θεός!

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Είσαι βαλτός! Ευθύς να συλληφθεί. (Τον πιάνουν). Υπάρχει

απειλή! Διόνυσος σημαίνει ληστής! (Προς το πλήθος). Θέλεις κι εσύ να

συλληφθείς;

ΧΩΡΙΑΤΕΣ : Όχι!

ΟΘΩΝΑΣ : Γύφτε Λαέ μου, με την άδεια κοιλιά χορεύεις ακόμα πιο καλά!

ΧΩΡΙΑΤΕΣ (τραγουδούν και χορεύουν) : Μπρούτζινος γύφτος – τράλαλα! –

τρελά πηδάει εδώ πέρα.

Έχοντας πίστη στο βασιλιά

και πίστη στην Πατρίδα.

Έχω σαν τούμπανο την κοιλιά

πρησμένη από την πείνα

κομμουνιστές κι αναρχικούς

τους κόβω κρομμυδάκια.

Είμαι ατσίδας, μυρίζομαι!

του Μάρξ τα παιχνιδάκια.

Είμαι στο Σύνταγμα πιστός

την ψήφο μου τη δίνω

στην Εξουσία την καλή

στον Αρχηγό το φίνο.

Μπρούτζινος γύφτος – τράλαλα! –

τρελά πηδάω εδώ πέρα,

χαρούμενος που εδούλευα

το μπρούτζον ολημέρα.

Ελευθερία και προκοπή σημαίνει πληρώνεις

ό, τι σου πουν οι άρχοντες

κι έτσι να καμαρώνεις!

Μπρούτζινος γύφτος – τράλαλα! –

μην πλησιάζεις έχω ακούσει πολλά

τρελά πηδάω εδώ περά!

Μια η αλήθεια! Ο δυνατός νικά!

Χαρούμενος που εδούλευα

γι’ αυτό κι εγώ πηγαίνω με τον δυνατό!

το μπρούτζον ολημέρα!

Γι’ αυτό φωνάζω «Ζήτω ο Βαυαρός»!

Της πατρίδας μου φύλακας είναι!

Μόνο οι ξένοι μας αγαπούν!

Και γι’ αυτό κι εγώ :

Στο Βασιλιά μου τον καλό

στο θρόνο και στα ράσα

στο δυνατό θα’ μια πιστός

ως να ‘μπω μές στην κάσα!

(Βγαίνουν οι Χωριάτες)

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Ώ, Βασιλεύ! Διά τον Διόνυσον, τι να πράξω;

ΟΘΩΝΑΣ : Ψάξτε να τον βρείτε και να του πείτε ότι η Βαυαρία, της Ελλάδος η

καρδιά, του συγχωρεί τη βρωμερή του καταγωγή!

(Βγαίνουν ο Όθωνας – Αμαλία και η συνοδεία τους.)

Σκηνή 4

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Βασιλική διαταγή και τα σκυλιά δεμένα

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ : Δεμένα; Λυμένα;

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Λυμένο δεμένο, όρθιο ή ξαπλωμένο θέλω τον Διόνυσο τον

ξακουστό! Μακάρι να μπορούσα να βάλω την κεφάλα του σε παλούκι μυτερό και

να το στήσω στη Λαμία!

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ : Στη Λαμία, στη Λαμία δοξάζεται η Βαυαρία!

(Ψάχνουν. Τελικά τον βρίσκουν.)

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ : Νάτος! Νάτος! Κρυμμένος σα γάτος!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Της Άρτεμης ο πάτος! Είμαι ο Διόνυσος! Κι ήρθα να προσκυνήσω τη

γή την πατρική.

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Εξοχώτατε, έχετε τύχη βουνό! Ο Όθωνας σας θέλει υπουργό.

(Μπαίνουν Αντάρτες του ΕΛΑΣ. Εποχή 1944. Οι στρατιώτες και ο Αξιωματικός τα χάνουν.)

ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ (προς τον Διόνυσο) : Σύντροφε, φτάσαμε στην ώρα! Ο Τσώρτσιλ

χτυπάει την Αθήνα. Πρέπει να τρέξουμε όλοι εκεί! Η μάχη προβλέπεται

σημαντική!

(Φεύγουν όλοι. Μένει μόνο ο Διόνυσος. Το φως λιγοστεύει.)

Σκηνή 5

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Η Μάχη δεν θα τελειώσει ποτέ! Θα νικάμε πάντα και πάντα απ’ την

αρχή… Η Μοίρα αυτού του τόπου τραγική. Αν δε χυθεί αίμα Θεού θα κυβερνούν

πάντα οι Βαυαροί! Ήρθα λοιπόν το χώμα της Θήβας να φιλήσω.

Στου Μακρυγιάννη με το Λαό θα πολεμήσω. Όμως η σφαίρα δεν μπορεί να με σκοτώσει.

Η Πυραμίδα μόνο θα με τσιμεντώσει.

(Ημίφως. Μπαίνει η Ρωμιοσύνη, ντυμένη όπως στην αρχή.)

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Πάρε τα δώρα της ψυχής σου να’ ρτεις.

Σου ετοίμασα τη μαύρη κάμαρά μου.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Όμως η σφαίρα δεν μπορεί να με σκοτώσει!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Στον κήπο μας αρρώστησεν ο Μάρτης,

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Στου Μακρυγιάννη με το Λαό θα πολεμήσω!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : και αρρώστησεν ο Μάρτης στην καρδιά μου.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Το γιοφύρι της Άρτας πάνω στο πτώμα μου θα θεμελιωθεί.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Πάρε του πόνου σου τη σμύρνα κι έλα.

Όλα θέ να σ’ αρέσουν∙ έχω κόψει το ρόδο…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Κι όταν περάσει κι ο τελευταίος Βαυαρός απ’ την απέναντι μεριά

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : …που εγέλα την αυστηρή μου βλέποντας την όψη.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Τότε κλεφτόπουλά μου εσείς τραγούδια και βιολιά.

(Ρωμιοσύνη και Διόνυσος χάνονται. Μπαίνει η Φαίδρα.)

Σκηνή 6

ΦΑΙΔΡΑ : Δροσούλα το ιλαρό το πρόσωπό της

κι εγώ ήμουν το κατάξερο ασφοδίλι.

Πως μ’ έσεισε το ξύπνημα μιας νιότης,

πως εγελάσαν τα πικρά μου χείλη!

Ο Διόνυσος πηγαίνει τώρα στον Αμβρακικό

να συναντήσει τον Ποιητή.

Το νερό θα σιωπήσει.

Οι Ατρείδες δεν σκοτώνουν πιά.

Προπαγανδίζουν.

Η φάρσα θα γίνει Τραγωδία.

Και η Τραγωδία Φάρσα…

(Η Φαίδρα φεύγει.)

Σκηνή 7

(Ξαναρχόμαστε στο σκηνικό της Πρώτης Πράξης. Το φως εκτυφλωτικό. Μπαίνει ο Διόνυσος, όπως πριν, με τις ίδιες κινήσεις. Ο Ποιητής κάθεται στο καφενείο.)

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Μα την κνήμη του Δία που με φιλοξένησε! Και της Περσεφόνης τα

σανδάλια που με οδήγησαν στο βασιλιά των Ορχομενών! Και μα τις Νύμφες που

με νανούριζαν στον Ελικώνα! Και μα τη θείαν Άμπελον! Ποτέ, Ποιητή, δε

βρέθηκα σε τέτοιο χάλι. Ούτε τότε που με κομμάτιαζαν οι Τιτάνες. Όσο τη μέρα που με δίκαζαν στην Πνύκα αυτοί που η ιστορία θα ονομάσει οι Εραστές της Εξουσίας!

ΠΟΙΗΤΗΣ (Με ενδιαφέρον) : Τι μορφή έχουν;

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Συγκεχυμένη!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Και ποία η σχέσις τους με την Άμπελον;

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Άμπελος στη χώρα των Φαραώ;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Η Ελλάς χώρα των Φαραώ;

(Μπαίνουν διακριτικά η Φαίδρα, η Ρωμιοσύνη, ο Δημοσιογράφος και ο Πουνέντες.)

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Χώρα ερήμου!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Με πυραμίδας;

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Πυραμίδας της Εξουσίας!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Ώ! Μοίρα σκληρή!

ΦΑΙΔΡΑ : Διόνυσε! Μήπως υπερβάλλεις;

ΠΟΙΗΤΗΣ (προς τον Διόνυσο) : Και ποια η θέση του Ποιητή;

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Ο Ποιητής είναι νεκρός…

ΠΟΙΗΤΗΣ (κοιτάζοντας πότε προς την άκρη του ορίζοντα και πότε προς το κοινό.

Το φως χαμηλώνει, παίρνοντας ποιητικούς χρωματισμούς.) :

Μαυροντυμένοι απόψε, φίλοι ωχροί,

ελάτε στο δικό μου περιβόλι,

μ’ έναν παλμό το βράδυ το βαρύ

για να το ζήσουμ’ όλοι.

Είναι το βράδυ απόψε θλιβερό

κι εμείς θα το γλεντήσουμε το βράδυ.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : (προς το κοινό) : Νυχτώνει…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Αμβρακικέ! Δέξου με στην αγκαλιά σου…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : (όλοι κάνουν κύκλο γύρω από τον Ποιητή) : Με αυτοκτονίες και με

δολοφονίες

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Με οράματα και ανεμογκαστρώματα

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Με προγράμματα, συνθήματα και διεθνείς πρωτοβουλίες

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Με πληγωμένα όνειρα

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ: Με αυταπάτες…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Με ψεύτικες αλήθειες που σε κοιμίζουν…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Κατάλαβα! Κατάλαβα! Το Έθνος βουλιάζει υπερηφάνως… Κι εγώ τι να

κάνω; Να πνιγώ ή να τινάξω τα μυαλά μου;

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ (που πετάγεται προς τον Ποιητή. Το φως δυναμώνει στιγμιαία) :

Απευθυνθείτε στο Υπουργείο των Αέρηδων δια να ανανεωθείτε!

Σκηνή 8

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Ησυχία! Ακούστε τη Ρωμιοσύνη! Τραγουδά το στερνό τραγούδι μαζί

με τους Έλληνες!

(Το φως στο χρώμα της Εσπέρας. Ο Λαός μπαίνει διακριτικά. Φοράνε μαύρες εσάρπες.)

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Η σκέψη μου νοσταλγικά ενυχτώθη

στον κήπο, στη λιμνούλα και στη σέρα…

ΛΑΟΣ : Νοσταλγικά ενυχτώθη κι η ψυχή

Νοσταλγικά η εσπέρα ανοίγει τα φτερά της…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : που εσβήνανε τριαντάφυλλα σαν πόθοι

κι επέθαινε στα τζάμια πάνω η μέρα…

ΣΟΛΙΣΤ : Το φως λιγοστεύει. Νυχτώνει.

ΦΑΙΔ. – ΡΩΜ. – ΔΗΜ. – ΠΟΥΝ. – ΠΟΙΗΤΗΣ – ΔΙΟΝ.: Έτσι προχθές ήταν γλυκιά η

εσπέρα.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Ένας καημός που ακόμα δεν εδόθη

γινόταν άστρο. Σύννεφο από πέρα

ΛΑΟΣ : Είναι η ώρα που πεθαίνουν οι Ποιητές

γίνονται άστρο, σύννεφο από πέρα

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Μεγάλωνε (ίδιο σάβανο που κλώθει

με μοχθηρή σπουδή μοίρα μητέρα).

ΣΟΛΙΣΤ : Το φως λιγοστεύει, νυχτώνει

ΛΑΟΣ : Έτσι προχθές ήταν γλυκιά η εσπέρα.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Όταν το δέος μου αξήγητον απλώθη,

το στερνό ρόδο θα’ χανεν η σέρα

ΛΑΟΣ : Το στερνό ρόδο, η Ρωμιοσύνη, χάνεται μες στον αέρα…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Και η λίμνη με νεκρόφυλλα θα εστρώθη.

Τ’ άστρα ζυγώνανε, καημοί, από πέρα.

ΣΟΛΙΣΤ : Το φως λιγοστεύει. Νυχτώνει.

ΛΑΟΣ : Έτσι προχθές ήταν γλυκιά η εσπέρα.

(Φεύγει η Ρωμιοσύνη και ο Λαός)

Σκηνή 9

( Μπαίνουν οι Στρατιώτες ντυμένοι, όπως στον Εμφύλιο – 1948. Ο Αξιωματικός – λοχαγός – με στολή εκστρατείας. Ακολουθούν Καραγκούνες που κρατούν στους ώμους δύο θρόνους – τους ίδιους – με τον Παύλο, στολή ναυάρχου, και τη Φρειδερίκη, ντυμένη Βλάχα. Αυλικοί και Κυρίες της Αυλής – 1948)

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ : Μαρξιστές – Λενινιστές στη Σιβηρία!

Εδώ Γλυξεμπουργκική δημοκρατία!

Η Ελλάδα ανήκει στον καταπιεστή!

Αντιστασιακοί λεχρίτες! Όλοι! Στη φυλακή!

(βλέπουν τον Διόνυσο)

Νάτος! Νάτος! Ζαρωμένος σαν γάτος!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Του Γανυμήδη ο πάτος!

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ : Δέστε τον καλά να μην το ξανακάνει. Θέλω μια δίκη σαν του

Μπελογιάννη.

ΠΑΥΛΟΣ : Ο Στρατός όμως άλλα ζητεί!

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Το παλούκι στη Λαμία έχει στηθεί.

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ : Στη Λαμία, στη Λαμία δοξάζεται η Γλυξεμπουργκία!

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ : Δεν θέλω άλλη υπόθεση Λαμπράκη! Η Πυθία υπήρξε

κατηγορηματική! Για να υπάρξει λύση οριστική ο Διόνυσος θα δικαστεί από

εξουσία Πυραμιδική! Λοιπόν, υπομονή!

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Στη φυλακή!

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ : Στη φυλακή!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Σταθείτε! Να κρίνει ο Λαός!

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ : Ποιος είναι αυτός αναιδής;

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Αργόσχολος, τουτέστιν ποιητής!

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ : Υπάρχουν ακόμα ποιητές; Προς τι οι φυλακές;

ΠΑΥΛΟΣ : Ο Λαός ευθύς να προσαχθεί, ευκαιρία μοναδική η αλήθεια να λάμψει, η

ιστορική!

(Μπαίνει ο Λαός ντυμένος σχεδόν όπως στα 1850 οι χωρικοί. Υπάρχουν όμως και προλετάριοι με φτηνά ρούχα.)

ΛΑΟΣ : Ελιά! Ελιά! Και Παύλο βασιλιά!

Βάντε κλήρο – ρίχτε ζάρι

– θα σε πάρει να σε πάρει.

Το μαντρί του ποιος θα πάρει

– με καρότσια και παπά –

θα σου πάρω και μια δούλα

– πίσκοπε του Δαμαλά –

να τη λένε Σπυριδούλα

– τώρα το’ παθες καλά.

Πληρώνω τα δοσίματα

στο κράτος και δε μνήσκω

και τα στερνά μου τα όβολα

στης Εκκλησιάς το δίσκο

– θα τα βρώ ψηλά ένα-ένα

και τη Βαγγελιώ παρθένα.

Το μάθημα που δώσαμε

για πάντα θα φωτίζει.

Μελίσσι ο Λαός και θα χυμά

σ’ όποιον τον ερεθίζει.

ΠΟΙΗΤΗΣ (βγαίνει αποφασιστικά. Προς το Λαό, που τον κοιτάζει με απορία) :

Όραμα σου δίνω δυνατό! Ο κόσμος είναι δικός σου! Γίνε της Μοίρας σου τ’

αφεντικό! Το φως βρίσκεται εντός σου!

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Μιλάς αναρχικά μπροστά στο βασιλιά. Τιμωρία σου πρέπει

παραδειγματική.

(Πάει να τον πιάσει.)

ΠΑΥΛΟΣ : Όχι! Σταθείτε! Την απόφαση θα πάρει ο Λαός!

ΛΑΟΣ (που ξαναζωντανεύει) : Ελιά! Ελιά! Και Παύλο βασιλιά!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Σου δίνω όραμα! Σου δίνω την αλήθεια!

ΛΑΟΣ : Μια μονάχα υπάρχει αλήθεια – μαχμουρλίκι και συνήθεια –

ΠΑΥΛΟΣ : Λαέ μου, αποφάσισε εσύ!

ΛΑΟΣ : Στη Λαμία! Στη Λαμία! Δοξάζεται η Γλυξεμπουργκία!

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Έρχεται η Ρωμιοσύνη!

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ : Η Ρωμιοσύνη; Εφτάψυχη είναι;

ΠΑΥΛΟΣ : Εδώ δεν πρέπει να μας βρεί. Άλλωστε το μέλλον της έχει διαγραφεί!

Πρέπει να φύγουμε ευθύς…

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ : Εμπιστευόμαστε στην ιστορία! Αυτή θα δώσει τη λύση την

τελειωτική! Ποιητή! Μη ζητάς να σε δοξάσει τιμωρία βασιλική!

ΠΑΥΛΟΣ : Μοναχός σου τιμωρία θα δώσεις, αφού πρώτα σε φτύσει ο Λαός.

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ : Λαέ! Γλείφε και φτύνε! Γλείφε και φτύνε! Να μη μας βρει η

Ρωμιοσύνη. Όταν τη βλέπω μου τη δίνει!

(Βγαίνουν οι βασιλείς, ακόλουθοι, Αξιωματικός, Στρατός, Λαός. Μπαίνει η Ρωμιοσύνη. Ακολουθούν οι υπόλοιποι σολίστ.)

Σκηνή 10

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ (Κάνει κύκλους γύρω από τα πρόσωπα.) : Υπήρξα πάντα ευτυχής!

Είχα συντροφιά πάντοτε ανθρώπους που τραγουδούσαν και χόρευαν ωραίους

σκοπούς της πατρίδος μου, νοσταλγικούς. Που γοητεύουν και σταλάζουν

βάλσαμο στην καρδιά και γυμνάζουν το νού!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : (που την πλησιάζει. Με νοσταλγία) : Η Πατρίς σου, πατρίς μου. Χώρα

ευλογημένη. Κατοικία των Θεών!

ΦΑΙΔΡΑ (συναρπάζεται από τις αναμνήσεις) : Ποτέ η Αθήνα δεν υπήρξε ωραιότερη

από τις μέρες της μάχης του Δεκέμβρη! Σε παρακολουθούσα, Διόνυσε, από το

λόφο του Φιλοπάππου!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Δεν σε εφόβιζαν οι εκπυρσοκροτήσεις;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Στις δέκα του Δεκέμβρη άρχισε η πομπή…

Αγόρια και κορίτσια σκοτωμένα

στην Άνοιξη περνούν αγκαλιασμένα

ΦΑΙΔΡΑ – ΠΟΙΗΤΗΣ – ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Και μετά; Και μετά;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Ανάβασις, κατάβασις και επί τα αυτά! Έως ότου…

ΦΑΙΔΡΑ – ΠΟΙΗΤΗΣ – ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Έως ότου;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Ήλθεν αυτός!

ΦΑΙΔΡΑ – ΠΟΙΗΤΗΣ – ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Ο Σιρόκος;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Στο σπίτι είχαμε πένθος. Οι κολονέλοι μας, βλέπετε, και η συμμορία

τους. Ο πατέρας εξορία και το σπίτι ορφανό. Η μητέρα μου μόνη. Τότε εχτύπησε η

πόρτα. «Ποιος είναι;» ρωτά η μητέρα…

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ (που πετάγεται μπροστά της) : Η Αλλαγή!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ (με απορία) : Πως το μαντέψατε;

ΦΑΙΔΡΑ – ΠΟΙΗΤΗΣ – ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Λοιπόν; Λοιπόν;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Μα εσείς έχετε χοντρή φωνή. Θα έλεγε κανείς, φωνή αρκούδας.

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Είχε βραχνιάσει από τις ψεύτικες αλήθειες…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Ώστε αυτό ήταν;

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Ένας απλός μεσάζων. Ερμηνεύω τη σκέψη των εκπροσώπων!

Οφείλω το μαύρο να το κάνω άσπρο. Το άσπρο πράσινο. Και το πράσινο κόκκινο!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Ώ! Ιδεολογία των χρωμάτων!

ΦΑΙΔΡΑ : Μα τη σκέψη της Ήρας! Αυτή η σούπα καταλήγει στο μαύρο!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Και με εζήτησε επισήμως από την μητέρα μου: «Ο Σιρόκος την ποθεί.

Θα την κάνει δική του». Και τότε…

ΦΑΙΔΡΑ – ΠΟΙΗΤΗΣ : Και τότε; Και τότε;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Έβγαλε το κοχύλι και είπε: «Ακούστε τη φωνή του».

ΦΑΙΔΡΑ – ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ – ΠΟΙΗΤΗΣ – ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Και λοιπόν; Και

λοιπόν;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Φωνή ρωμαλέα. Ιστορική. Που την αισθάνομαι όλο και περισσότερο

μέσα μου. Όπως η Ευρυκόμη το βόρειο άνεμο! Κάτι σαν τρόμπα που φουσκώνει το

λάστιχό…

ΦΑΙΔΡΑ : Ώ, δύστυχη!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Και με τύλιξαν τα οράματα που ηλεκτρίζουν τον υπερήφανο κολίγο.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Και η κοιλιά σου;

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Φούσκωνε!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : (προς τον Πουνέντε) : Εσύ βρέ φούσκωσες την τρόμπα;

ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ : Εγώ σχολίαζα!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Και ποιος φούσκωνε;

ΠΟΙΗΤΗΣ (προς τη Ρωμιοσύνη) : Μιλάς με γρίφους.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Η θάλασσα θα αδειάσει από την καρδιά του ανθρώπου.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Το Αιγαίο θα γίνει Σαχάρα…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Και ο Λαός;

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Κύμβαλον αλαλάζον!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Τα όνειρα σάπισαν

ΦΑΙΔΡΑ – ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ – ΠΟΙΗΤΗΣ – ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Θάψτε τα όνειρα!

Σκηνή 11

ΠΟΙΗΤΗΣ (βγαίνει μπροστά) : Η λιτανεία των λυγμών αρχίζει.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Τα όνειρα σαπίζουν.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Σ’ αυτή τη γη το αίμα μου θα χύσω.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ (προς τον Ποιητή) : Είσαι η ψυχή της γής.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : (προς τον Ποιητή) : Είσαι η φωνή του νερού.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Αφήστε με το βλέμμα μου να σεργιανίσω για μια στερνή φορά σ’

αγαπημένα μέρη.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Όλα θυμίζουν το ίδιο τραγούδι. Το τραγούδι αν σωπάσει, θα

σωπάσουν…

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Θα σωπάσουν, θα νυχτώσουν οι καημοί του κόσμου.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Τη μοναξιά μου τη σφραγίζουν τώρα όλα τα τραγούδια που θα

ξανανθίσουν.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ – ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Για ποια τραγούδια μιλάς, αφού μαζί σου θα πάρεις τη

φωνή των πουλιών, τη φωνή των νερών;

ΠΟΙΗΤΗΣ : Πάντα το τραγούδι θα ξαναγεννιέται.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ – ΠΟΙΗΤΗΣ – ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Όνειρο Ονείρου; Πόθοι του ανέμου.

Σκηνή 12

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ ( που βλέπει τον Αμβρακικό) : Φάνηκε μια βάρκα στη λίμνη.

Μας πλησιάζει.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Γλιστρά στα νερά.

ΦΑΙΔΡΑ : Δεν έχει κουπιά.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Έχει επιβάτη;

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Έναν μονάχα.

ΠΟΙΗΤΗΣ : Στα μαύρα ντυμένος.

(Εμφανίζεται η στενόμακρη βάρκα – για λιμνοθάλασσες. Όρθιος μπροστά ο Άγγελος. Ακίνητος σαν άγαλμα. Κοντά στην ακτή σταματά. Όλοι τον κοιτάζουν μαγνητισμενοί. Ο Δημοσιογράφος που βλέπει προς την Πρέβεζα τους βγάζει από την ακινησία τους. Τώρα στρέφουν τα βλέμματα προς το Λαό, που μπαίνει τρέχοντας από το βάθος. Είναι ντυμένοι με σύγχρονα ρούχα.)

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ : Έρχεται ο Λαός!

ΦΑΙΔΡΑ : Τρέχει αλαφιασμένος!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Φοβισμένος!

ΛΑΟΣ : Σηκώνονται οι ποταμοί! Αλλάζουν θέση τα βουνά!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : (που γυρίζει τώρα το βλέμμα του προς τη βάρκα) : Απεσταλμένος του

Δία!

ΛΑΟΣ (προς τον Διόνυσο) : Ζούνε οι Θεοί;

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Ας τον ακούσουμε προσεχτικά!

ΛΑΟΣ (βλέπουν τον Άγγελο και ακινητοποιούνται) : Ποιος είναι ποιος;

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Άγγελος του Μέλλοντος! (προς τον Άγγελο) Πνεύμα, αν έχεις φωνή, πες

ό,τι έχεις να πεις!

ΑΓΓΕΛΟΣ : Διόνυσε, σε χαιρετώ. Απ’ τον αιώνιο ύπνο μου με πρόσταξε να βγω των

Ολυμπίων Θεών εντολή. Να εμποδίσω προσπαθώ το θάνατο του Ποιητή.

ΛΑΟΣ : Τα ζώα μιλούν. Τα νερά τραγουδούν. Τα δέντρα περπατούν.

ΦΑΙΔΡΑ : Σημάδια θεϊκά!

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Δαιμονικά!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Πνεύμα! Μίλα καθαρά! Τα σημάδια αυτά τι σημαίνουν;

ΑΓΓΕΛΟΣ : Η Φύση δε συγχωρεί αυτό που πρόκειται να’ ρθει. Η σιδερένια αράχνη

ξεκινά…

ΛΑΟΣ : Μίλα καθαρά!

ΑΓΓΕΛΟΣ : Χιλιάδες πόδια φαρμακερά! Φτερά αγκυλωτά! Αίμα και θάνατο σκορπά!

ΛΑΟΣ : Στην Ελλάδα πότε θα’ ρθει;

ΑΓΓΕΛΟΣ : Ακρίδα πρώτα φαρμακερή!

ΛΑΟΣ : Από πού θα βγεί;

ΑΓΓΕΛΟΣ : Τιμωρία θεϊκή! Μέσα από την ξεραμένη γη…

ΠΟΙΗΤΗΣ (γίνεται πάλι το επίκεντρο της προσοχής) : Η λιτανεία των λυγμών αρχίζει.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Τα όνειρα σαπίζουν.

ΛΑΟΣ : Η λιτανεία…σαπίζουν…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Τη μοναξιά μου…

ΛΑΟΣ : Θα σωπάσουν θα νυχτώσουν οι καημοί του κόσμου.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Θα σωπάσουν θα νυχτώσουν οι καημοί του κόσμου.

ΠΟΙΗΤΗΣ : …τη σφραγίζουν τώρα όλα τα τραγούδια που…

ΛΑΟΣ : Θα σωπάσουν θα νυχτώσουν

ΛΑΟΣ (προς τον Άγγελο) : Και μετά; Και μετά;

ΑΓΓΕΛΟΣ : Από την ξεραμένη γη

ΠΟΙΗΤΗΣ (και πάλι στο επίκεντρο) : Τη μοναξιά μου τη σφραγίζουν τα τραγούδια.

ΛΑΟΣ (προς τον Άγγελο) : Και μετά; Και μετά;

ΑΓΓΕΛΟΣ : Η σιδερένια αράχνη τούτη τη γη την ιερή καταχτά.

ΠΟΙΗΤΗΣ (συνέρχεται και ρωτά με ενδιαφέρον) : Και τι θα γίνει το ανθρώπινο γένος;

ΑΓΓΕΛΟΣ : Τη σιδερένια αράχνη βλέπω να πνίγει μέσα στο αίμα!

ΛΑΟΣ : Δόξα! Δόξα! Μεγάλη στιγμή!

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Πικρή για την Ελλάδα τη μικρή…

ΛΑΟΣ : Διόνυσε, τι λές;

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Το Πνεύμα ευθύς τώρα θα μας πει.

ΛΑΟΣ : Πρέπει να μας πεις!

ΑΓΓΕΛΟΣ : Ας σταματήσω εδώ. Μα σώσω θέλω τον Ποιητή…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Πνεύμα, λέγε τι βλέπεις! Ζωή μου η αλήθεια!

ΑΓΓΕΛΟΣ : Όχι τόσο σκληρή… Δεν την αντέχει η καρδιά του ποιητή.

ΠΟΙΗΤΗΣ (και πάλι στο επίκεντρο) : Αφήστε με να σεργιανίσω για μια στερνή φορά σ’

αγαπημένα μέρη.

ΛΑΟΣ (προς τον Ποιητή) : Είσαι η ψυχή της γης. (προς τον Άγγελο) Τι βλέπεις; Τα

λόγια σου κρύβουν συμφορές φριχτές.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ : Τι πιο πολύ απ’ την αράχνη και την ακρίδα;

ΛΑΟΣ : Τι πιο πολύ απ’ την αράχνη και την ακρίδα.

ΠΟΙΗΤΗΣ (επίκεντρο της προσοχής – όλοι στρέφονται προς αυτόν) : Τη μοναξιά μου

τώρα τη σφραγίζουν όλα τα τραγούδια που θα ξανανθίσουν.

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ – ΔΙΟΝΥΣΟΣ (προς τον Ποιητή) : Για ποια τραγούδια μιλάς αφού

μαζί σου θα πάρεις τη φωνή των πουλιών και των νερών;

ΛΑΟΣ : Θα σωπάσουν θα νυχτώσουν οι καημοί.

ΑΓΓΕΛΟΣ (παρεμβαίνει και όλοι γυρίζουν προς αυτόν) : Σήμερα για στερνή φορά τα

ζώα μιλούν, τα δέντρα περπατούν, τα νερά τραγουδούν.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ : Βλέπω τη μεγάλη σιωπή…

ΛΑΟΣ : Κι η καρδιά του ανθρώπου; Τι θα γίνει κι αυτή;

(Το φως αρχίζει και γίνεται κλιμακωτά κόκκινο)

ΑΓΓΕΛΟΣ : Καμένη γη…

ΠΟΙΗΤΗΣ : Άχ, αλί και τρισαλί.

ΑΓΓΕΛΟΣ : Γι’ αυτό Διόνυσε προσταγή θεϊκή! Πρέπει να φύγεις από τούτη τη γη!

ΠΟΙΗΤΗΣ : Και οι Θεοί;

ΑΓΓΕΛΟΣ : Θα πεθάνουν κι αυτοί…

ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ: Και το τραγούδι του νερού;

(Ο Ποιητής παίρνει από το τραπέζι το περίστροφο και σημαδεύει μ’ αυτό την καρδιά του)

ΑΓΓΕΛΟΣ : Σκιές σκιών θα περπατούν…

(Το φως γίνεται έντονα κόκκινο – Πυρκαγιά)

ΛΑΟΣ : Μη! Στάσου Ποιητή!

ΦΑΙΔΡΑ – ΟΛΟΙ : Μαζί σου σκοτώνεις τη ζωή!

(Σημαδεύει με το όπλο το κοινό. Αρχίζει το σκοτάδι. Λαός και πρωταγωνιστές χάνονται, σβήνουν. Μένει μόνο η φιγούρα του Ποιητή)

ΠΟΙΗΤΗΣ : Άλτ! Πυροβολώ το μέλλον…

(Σκοτάδι γενικό.)

Αυλαία

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ
ΣΥΝΘΕΣΗ: 1994 – 1996
ΠΑΡΙΣΙ, ΑΘΗΝΑ, ΒΡΑΧΑΤΙ, ΧΑΓΗ, ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ
Όπερα σε δύο πράξεις
Βασισμένη στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή
Λιμπρέτο : Μίκης Θεοδωράκης

Μουσική Διεύθυνση
Alexander Chernushenko

Διανομή
Αντιγόνη: EMILIA TITARENKO
Οιδίπους: JURI WOROBIOW
Κρέων: WLADIMIR FELJAER
Ιοκάστη: IRINA LIOGKAJA
Ετεοκλής: PETER MIGOUNOV
Πολυνείκης: EUGENI WITSHNEWSKI
Αίμων: LEONID REPIN – HAEMON
Κορυφαίος: JURI KOVALENCO

Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της Αγίας Πετρούπολης

Τα πρόσωπα
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
ΚΡΕΩΝ
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
ΑΙΜΩΝ
ΙΟΚΑΣΤΗ
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
ΑΝΔΡΙΚΟΣ ΧΟΡΟΣ
ΜΙΚΤΟΣ ΧΟΡΟΣ
Πρώτη πράξη

(CD I)
1. Οιδίπους: Μακάρι να είσαι αγνός, Άνθρωπε… 6:03
2. Οιδίπους: Έγινα θέαμα φρικτό, εγώ που δώρισα … 3:5
3. Οιδίπους: Θεοί ραδιούργοι… 8:44
4. Κορυφαίος: Μεγάλε βασιλιά, έστειλα κατάσκοπους … »4:48
5. Χορός: Ο στρατός ξεκίνησε, ξεχύθηκε στον κάμπο …»2:59
6. Ετεοκλής: Δεν ωφελούν οι φωνές σας…. 3:14
7. Πολυνείκης : Τους σύρτες στις πύλες οι φρουροί … 1:41
8. Ιοκάστη: Γιέ μου, παιδί μου ακριβό … 8:25
9. Χορός: Μα να! Ο Ετεοκλής έρχεται τώρα. 13:17
10. Χορός: Κόρη του Δία Αθηνά, … 4:06

(CD II)
1. Κορυφαίος: Δεν ζουν Κρέοντα, οι γιοί της αδελφής σου … 8:24
2. Χορός: Το δρόμο τον σκοτεινό πήραν του Άδη … 1:59
3. Αντιγόνη: «Με τα μαλλιά ξεσκέπαστα να πέφτουν … 9:00
4. Κρέων: Τα δάκρυα σταματήστε και τους θρήνους … 5:27
5. Αντιγόνη: Όχι, τον σκοτωμένο δεν θα αφήσω … 4:32

Πράξη δεύτερη

     6. Κρέων: Πώς τόλμησες να παραβείς το νόμο; 8:23
    7. Αντιγόνη: Πως θα πεθάνω το ΄ξερα. 3:50
    8. Κρέων: Μάθε πως τ΄ αγύριστα κεφάλια συντρίβονται …»5:19
     9. Κρέων: Παιδί μου, έμαθες πως τιμώρησαν με θάνατο … 6:40
   10. Χορός: Έρωτα μάχαν ανίκατε 4:18
   11. Αίμων: Έφτασα στον Άδη βιαστικά … 2:37
   12. Αντιγόνη: Έρωτα μάχαν ανίκατε… 6:26
   13. Αίμων: Μόνη δίχως φίλους … 2:54
   14. Αντιγόνη: Ήλιε μου και φως αγαπημένο… 2:46

ΠΡΩΤΗ ΠΡΑΞΗ
Σκηνή 1
(Βγαίνει ο Οιδίπους συνοδευόμενος από 7 γέροντες και τον Κορυφαίο)

ΟΙΔΙΠΟΥΣ: Μακάρι να είσαι αγνός, Άνθρωπε. Ιερή αγνότητα να σε τυλίγει. Όλα τα λόγια και τα έργα σου να ’ναι σε αρμονία με τους ιερούς νόμους του σύμπαντος. Ω συμπαντικό κέντρο του απείρου! Ω συμπαντική αρμονία των ουρανών! Ζεις αρμονικά με τους νόμους των ουρανών. Η δυσαρμονία και η έπαρση γεννούν τον τύραννο. Ανόητα φουσκώνει, μα στο τέλος πέφτει στον γκρεμό όποιος δε λογαριάζει τη θεία Δίκη. Έγινα θέαμα φριχτό, εγώ που δώρισα το μεγαλύτερο καλό στη χώρα μου όταν το αίνιγμα της Σφίγγας έλυσα κι έτσι την πόλη έσωσα. Οι συμφορές άδικα με χτύπησαν. Οι θεοί άδικα με μίσησαν. Με τη μάνα μου επλάγιασα χωρίς να ξέρω, τον πατέρα σκότωσα χωρίς να θέλω, έγκλημα έκανα φριχτό χωρίς να φταίω, πρόσβαλα κάποιο θεό, δεν έχω φόβο για να πω το όνομά του. Ω σύννεφο του σκοταδιού μου αποτρόπαιο, θεοί ραδιούργοι, εσείς που δέσατε στον Καύκασο τον Προμηθέα…

ΧΟΡΟΣ
Ω! Ω!
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
…γιατί χάρισε τη φλόγα στους ανθρώπους.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Ανίερος είσαι. Μη!
ΧΟΡΟΣ
Ανίερος! Πάψε να μιλάς!
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Σταμάτα!
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Όμως μ’ αυτή την πράξη σας φανερώσατε το μίσος σας για τους θνητούς.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ ΧΟΡΟΥ
Στους Θεούς με σεβασμό πρέπει να μιλάς.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Αν δεν υπάρχει σέβας, τότε τιμωρούν φριχτά.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Έτσι τους κάνατε κοπάδι, δίχως σκέψη, κρίση, βούληση, ν’ ακολουθούν κάθε φορά τον υποτακτικό σας…
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Εσύ πώς τολμάς με τα φοβερά που έπαθες;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
…τον πονηρό και τον διπρόσωπο, να τους τυλίγει με το μέλι και τις ψεύτικες αλήθειες τυφλωμένους.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Τα μάτια σου έβγαλες μοναχός σου.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ ΧΟΡΟΥ
Γιατί;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Να πάει στράφι η δωρεά του Προμηθέα.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ ΧΟΡΟΥ
Τυφλός τα τ’ ώτα, τον τε νουν, τα τ’ όμματα.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Άδικα βασανίστηκες στον βράχο, Προμηθέα.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Βλάσφημος!
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Οι σπιούνοι των θεών φροντίζουν οι άνθρωποι να σβήνουν…
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Τολμάς τους θεούς να πολεμάς δίχως να έχεις κανένα στον κόσμο.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
…μόνοι τους τη φλόγα που τους δώρισες.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Σαν καλαμιά στον κάμπο είσαι, Οιδίποδα.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Σαν τα σκουλήκια και τους αρουραίους μάθανε να ζουν στη λάσπη και στο σκότος.
ΧΟΡΟΣ
Βρίζεις τους Θεούς, θα μετανιώσεις Οιδίποδα.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Δεν θέλουν οδηγό!
ΧΟΡΟΣ
Οιδίποδα, ξακουστέ απ’ τη χρυσή περόνη.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Έτσι και φυσήξει κάποιος απ’ τον Όλυμπο, θα γίνεις έρμαιο των ανέμων.
ΧΟΡΟΣ
Οιδίποδα, τα βάζεις με τους θεούς…
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Ανάμεσα στην κολακεία και στο κνούτο, στον δημοκόπο και στον τύραννο…
ΧΟΡΟΣ
…θα μετανιώσεις σκληρά γι’ αυτό.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
…αρέσκονται να βόσκουν το χόρτο της υποταγής και της συνήθειας.
ΧΟΡΟΣ
Την κόρη την αγαπημένη, την Αντιγόνη, δεν την λυπάσαι…
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Φύγε απ’ την πόλη. Φύγε μακριά. Τη μολύνεις.
ΧΟΡΟΣ
…π’ αφήνεις μόνη, δυστυχισμένη.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Αλίμονο σ’ όποιον τους ξυπνήσει.
ΧΟΡΟΣ
Την έσβησες.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ ΧΟΡΟΥ
Τα μάτια σου έβγαλες μοναχός σου. Γιατί;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Όπως εγώ, θύματα των ίδιων τους των πράξεων θα γίνουν.
ΧΟΡΟΣ
Η πόλη δε σε θέλει.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
…γιατί τις πράξεις τους ελέγχουν θεοί ραδιούργοι.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΙ
Οι θεοί σε μισούν.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Αυτοί που με τη Σφίγγα και τον Τύραννο κρατούν σφιχτά τα γκέμια και σε τετράποδο τον έχουν καταντήσει τον άνθρωπο.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Ο βασιλιάς Κρέοντας μας διάταξε…
ΧΟΡΟΣ
Οι θεοί σε μισούν.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
…να δούμε που φεύγεις απ’ την πόλη και να χαρεί.
ΧΟΡΙΚΟ 1
Οιδίποδα τυφλέ στα μάτια και στο νου
τους θεούς προσβάλλεις
δεν σου συγχωρώ που τα βάσανά σου δεν σου δίδαξαν.
Να σκύβεις πρέπει ευλαβικά το κεφάλι
σ’ αυτούς που οι θεοί διάλεξαν να μας κυβερνούν
όπως ορίζουν οι Νόμοι της Εξουσίας.

ΟΙΔΙΠΟΥΣ: Δεν περιμένω απ’ τους ανθρώπους να έχουν μνήμη. Η αχαριστία πιο πολύ κι απ’ το μαχαίρι σκίζει σάρκες. Δεν θέλω πια στ’ αυτιά μου φωνές ανθρώπων προσκυνημένων, φοβισμένων. Φύγετε! Φύγετε! Δεν θέλω ν’ ακούω λέξεις κενές. Τη φωνή του κυρίου σας την ξέρω καλά. Τυραννική, αυταρχική. Όμως ο τύραννος θα πληρώσει.

(Ο Χορός βγαίνει αργά. Καθώς φεύγουν, κοιτούν κατηφείς τον Οιδίποδα.)

ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Εμένα με οδηγεί γαλάζιο φως σταλμένο από πολύ μακριά στα βάθη του απείρου. Εκεί κι εγώ πηγαίνω. Θα γίνω φως! Θα γίνω φως! Θα γίνω ένα με το φως του γαλαξία!

(Βγαίνει)

Σκηνή 2
(Εσωτερικό του φρούριου της Θήβας. Έπαλξη. Ο Ετεοκλής κοιτάζει από ψηλά τον κάμπο όπου είναι παρατεταγμένοι οι Αργίτες. Μετά βηματίζει συλλογισμένος και ανήσυχος. Ατμόσφαιρα βαριά. Σε μια γωνιά στριμωγμένες απ’ το φόβο, η μια πάνω στην άλλη, ο Γυναικείος Χορός, παρακολουθεί τον Ετεοκλή, κοκαλωμένες απ’ το φόβο. Μπαίνει βαρύς και σκεφτικός ο Κορυφαίος ακολουθούμενος απ’ τον Ανδρικό Χορό.)

Α’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Μεγάλε βασιλιά, έστειλα κατάσκοπους στις τάξεις των εχθρών και τώρα τα γνωρίζω όλα λεπτομερώς. Επτά έχουν αρχηγούς, που πάνω σε ασπίδα ταύρου σφάξανε κι αφού τα χέρια τους βάψανε στο αίμα, στον Άρη και στον Φοίβο υψώνουν όρκους φοβερούς, τη Θήβα στο αίμα να πνίξουν.

ΧΟΡΟΣ
Μην αφήσετε τους εχθρούς μου να πατήσουν τους βωμούς και την ελληνική μας γλώσσα…
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Ώ Δια και Γή! Μην αφήσετε τους εχθρούς μας να πατήσουν τους βωμούς και την ελληνική μας γλώσσα.
ΧΟΡΟΣ
Μην αφήσετε τους εχθρούς μου να πατήσουν τους βωμούς και την ελληνική μας γλώσσα…
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Μη δεχτείτε σκλαβιά για τη λεύτερη χώρα μας. Ελάτε Σωτήρες, βοηθάτε μας. Μόνο πόλη λεύτερη τιμά τους θεούς!

(Ο Χορός κοιτάζει ανήσυχος πάνω απ’ τα τείχη. Παρακολουθεί τις κινήσεις του αργίτικου στρατού. Αντιδρά. Τέλος στρέφεται προς τον Ετεοκλή και του αφηγείται αυτό που βλέπει.)

ΧΟΡΟΣ: Ο στρατός ξεκίνησε, ξεχύθηκε στον κάμπο. Μπροστά καβαλάρηδες σύννεφο σκόνης σηκώνουν. Στρατιώτες με λευκές ασπίδες ορμούν να μας χτυπήσουν. Η βουή σπάει πάνω στα τείχη. Ποια θεά, ποιος θεός θα μας σώσει; Άρη, θα προδώσεις τον τόπο σου; Δία, πατέρα, τρέμω! Οι Αργίτες κυκλώνουν την πόλη. Διώξ’ τους! Σώσε τη Θήβα! Επτά στρατηγοί με το κοντάρι υψωμένο στις επτά πύλες πάνω προχωρούν. (Προσπέφτουν στους βωμούς.) Κόρη του Δία, Αθηνά, Ποσειδώνα και συ Άρη, Αφροδίτη, μητέρα της γενιάς μας. Απόλλων βασιλιά και συ Άρτεμη, Ήρα παντοδύναμη, πετροβολούν τους πύργους. Θεοί πυργοφύλακες, την πόλη βοηθάτε να μη λυγίσει, να μην πέσει σε ζυγό εχθρού που δε μιλά γλώσσα ελληνική.

ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Δεν ωφελούν οι φωνές σας. Δεν δίνουν θάρρος στο στρατό μας τον περικυκλωμένο. Πέφτετε στους βωμούς, στριγγλίζετε. Να μου λείπουν τέτοια καμώματα. Σπέρνετε τον πανικό και το φόβο. Τους εχθρούς μας έτσι βοηθάτε, ενώ εμείς χανόμαστε.
ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΣ ΧΟΡΟΣ
Γιε του Οιδίποδα, με τρόμαξαν οι θόρυβοι της μάχης κι ο φόβος μ’ έφερε στους Θεούς για τη Θήβα.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Παρακαλέστε τους θεούς οι πύργοι ν’ αντέξουν. Τους συμφέρει. Αν πέσει η πόλη, την χάνουν κι αυτοί.
ΧΟΡΟΣ
Να μην φτάσω να δω τους εχθρούς νικητές να ρημάζουν την πόλη.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Παρακάλα με τάξη. Η πειθαρχία είναι η μάνα της νίκης.
ΧΟΡΟΣ
Όμως ο θεός ισχυρότερος.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Δουλειά δική μας η θυσία στους θεούς. (Προς τις γυναίκες) Εσείς στο σπίτι.

Β’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
(Ο Ετεοκλής βγαίνει με την ακολουθία του. Ο Χορός κοιτάζει πάνω απ’ τα τείχη.)
ΧΟΡΟΣ
Τώρα μανιασμένος ο Άρης χτυπά τα τείχη. Γύρω στην πόλη αστράφτουν. Σύννεφο πυκνό οι ασπίδες. Μάχης αιματόβαφης σημάδι. Τα δεινά των Ερινύων φέρνει ο Άρης στου Οιδίποδα τα τέκνα.

(Μπαίνει ο Πολυνείκης καχύποπτος με το ξίφος υψωμένο.)

ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Τους σύρτες στις πύλες οι φρουροί γοργά τράβηξαν να μπω μέσα στα τείχη. Φοβάμαι όμως μην έχω πέσει σε παγίδα. Έχω και δεν έχω εμπιστοσύνη στη μάνα μου που μ’ έπεισε να ’ρθώ σε συμφωνίες. Όμως ας κρύψω το σπαθί. Γυναίκες, πέστε μου, είδατε την Ιοκάστη;
ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΣ ΧΟΡΟΣ
Πρώτα να πεις εσύ ποιος είσαι.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Ο Οιδίποδας του Λάιου γονιός μου κι η μάνα μου η Ιοκάστη.
ΧΟΡΟΣ
Σε προσκυνώ γονατιστή, Άρχοντά μου. Ε! Ε! κυρά μου, Ιοκάστη. Έβγα έξω. Αυτός που γέννησες είναι κοντά μας. Μην αργείς! Τρέξε ν’ αγκαλιάσεις το παιδί σου.

(Βγαίνει αργά η Ιοκάστη)

ΙΟΚΑΣΤΗ
Γιε μου, παιδί μου ακριβό, σε ξαναβλέπω. Αγκάλιασε τη μάνα σου, γείρε στην αγκαλιά μου. Μαύρα σγουρά μαλλιά, σκεπάστε μου το πρόσωπο. Ανέλπιστα κι αναπάντεχα σε ξαναβλέπω. Θα νιώσω η μαύρη άραγες την πρωτινή μου ευτυχία; Αχ γιέ μου, ερημωμένο τ’ άφησες το σπίτι διωγμένος απ’ τ’ άδικο τ’ αδερφού σου, εσύ ο πιο αγαπημένος στη Θήβα και στους φίλους.
ΧΟΡΟΣ
Κατάρα η γέννα της γυναίκας. Γι’ αυτό αγαπάνε τόσο τα παιδιά τους.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Στοχαστικά κι αστόχαστα ήρθα, μητέρα, στους εχθρούς μου. Ωστόσο πάνω απ’ όλα πρέπει την πατρίδα ν’ αγαπάμε. Με το σπαθί στο χέρι πέρασα την πόλη, φόβο είχα μεγάλο πως σε παγίδα μέσα θα έπεφτα θανάτου κι έκλαψα καθώς διάβαινα ξανά ανάμεσα σ’ αγαπημένα μέρη αποδιωγμένος άδικα να ζω σε ξένη πόλη. Και συ, μάνα, στους πόνους μέσα τυλιγμένη για τα δικά μου πάθη μόνο.
ΧΟΡΟΣ
Ανήκουστη των συγγενών η έχθρα.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Κάποιος κακός θεός βάλθηκε να αφανίσει το γένος του Οιδίποδα. Μ’ άνομο τρόπο εγώ παιδιά να κάνω, άνομους γάμους να’ χει κάνει ο γονιός σου. Πρέπει όμως τα πάθη που μας στέλνουν οι θεοί να υπομένουμε. Πες μου σαν έχασες την πατρίδα, είναι μεγάλη η συμφορά;
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Η πιο μεγάλη.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Ποιο το πιο σκληρό;
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Δεν έχεις γνώμη.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Σε δούλο αρμόζει γνώμη να μην έχει. Δεν σε συντρέχουν φίλοι.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Αθέλητα στο κέρδος είσαι σκλάβος. Αν δυστυχείς, οι φίλοι δεν αξίζουν.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Για τους θνητούς το πιο η πατρίδα.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Τόσο ακριβή, που λόγια δεν την λένε. Όμως εγώ φωνάζω στους θεούς πως άθελά μου κοντάρι σήκωσα ενάντια στην πατρίδα και τώρα, μάνα, εσύ μονάχα μπορείς στις δυστυχίες τις φοβερές να βάλεις τέλος.

Γ’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
ΧΟΡΟΣ
Μα να! Ο Ετεοκλής έρχεται τώρα.

(Μπαίνει ο Ετεοκλής.)

ΧΟΡΟΣ
Σε σε το βάρος τώρα πέφτει, Ιοκάστη, να τα φιλιώσεις.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Ήρθα, μητέρα. Ήμουν στα τείχη και συ μου ζητάς να συναντήσω τούτον εδώ. Για σένα ήρθα, γιατί ξέρεις πως τιμώ τη δίκαια κρίση σου.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Μη βιάζεσαι. Μην ξεφυσάς σα λύκος. Τον αδελφό σου έχεις μπροστά σου κι όχι κανένα δράκο.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Μάνα, η αλήθεια δεν χρειάζεται λόγια. Η αδικία σαν άρρωστος σοφά βοτάνια θέλει. Αυτός πήρε όρκους και με ξεγέλασε. Αν ήταν όμως να μου δώσει ό,τι μου ανήκει, διώχνω το στρατό μπροστά στα τείχη να βασιλέψω ένα χρόνο κι έπειτα πάλι ο άλλος.
ΧΟΡΟΣ
Σωστά τα λόγια του ηχούν στ’ αυτιά μου.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Λόγια ξεκάθαρα θα πω. Στον ουρανών τα μάκρη, στ’ αστέρια και στον ήλιο κι ως το βυθό της γης είμ’ έτοιμος να πάω για να κρατήσω ολοδικιά μου τη βασιλεία. Αυτό το αγαθό, μάνα, την εξουσία θέλω για μένα κι αυτός αν θέλει να μείνει, ας μείνει, χωρίς να περιμένει να γίνω δούλος του ενώ είμαι βασιλιάς! Και τώρα μπρος! Τραβήξτε τα σπαθιά σας. Εμπρός, φωτιά! Σ’ αυτόν τη βασιλεία δε θ’ αφήσω.
ΧΟΡΟΣ
Πράξεις κακές. Δεν πρέπει να παινούνται.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Παιδί μου, Ετεοκλή, την πιο κακιά θεά έχεις διαλέξει, τη φιλαρχία. Πόνους πολλούς θα φέρουνε στην πόλη ο πλούτος που ζητάς κι η εξουσία. Σε σένα, Πολυνείκη. Ανόητα ήρθες να χτυπήσεις την πόλη σου. Γιε μου, τέτοια δόξα δεν ταιριάζει σε Έλληνες. Κι αν νικηθείς, στο Άργος πίσω πώς να τολμήσεις να γυρίσεις; Διπλό κακό η βιασύνη σου θα φέρει. Ή εδώ θα σκοτωθείς ή τ’ αγαθά σου στο Άργος θα τα χάσεις. Εμπρός λοιπόν, βιαστείτε. Βάλτε στην άκρη την έχθρα, φιλιώστε σαν αδέλφια.
ΧΟΡΟΣ
Θεοί, βοηθάτε.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Μάνα, δεν είν’ καιρός για λόγια. Σε ένα μονάχα θα συμφωνήσω, εγώ να βασιλεύω και να κρατώ τα σκήπτρα κι εσύ φύγε πριν σε σφάξω.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Και ποιος θα με σφάξει;
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Τολμάς και ζυγώνεις;
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Ω των θεών προγονικοί θεοί.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Που ήρθες να ρημάξεις;
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Μ’ ακούτε;
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Πώς να σ’ ακούσουν, που χτυπάς τη γη σου;
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Άδικα, ω θεοί.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Κράξ’ τους στις Μυκήνες.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Ανόσιος είσαι.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Μα όχι εχθρός όπως εσύ της χώρας.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Ακούς, πατέρα.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Ακούει αυτά που έκανες.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Κι εσύ, μητέρα.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Μάνα δε σου ταιριάζει να φωνάζεις.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Ώ πόλη
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Στο Άργος όταν πας, κράξε τη Λέρνα.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Θα πάω. Μάνα, σ’ ευχαριστώ.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Φεύγα απ’ τη χώρα.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Φεύγω. Τις αδερφές μου να δω.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Δεν θα σου γίνει το χατίρι.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Όμως εσύ έχε γεια, μητέρα.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Τι ωραία το έχε γεια, παιδί μου. Δύστυχη.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Δεν είμαι πια παιδί σου.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Δύστυχη, δύστυχη. Με πνίγει η δυστυχία.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Με βρίζει τούτος.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Γιατί και συ με βρίζεις, θα σε σφάξω.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Τον ίδιο πόθο έχω κι εγώ.

(Ξιφομαχούν.)

ΙΟΚΑΣΤΗ
Ω η μαύρη, η δύστυχη. Τι κάνετε, παιδιά μου.
ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Η πράξη θα το δείξει.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Κι απ’ του γονιού δε θα σωθείτε την κατάρα.
ΕΤΕΟΚΛΗΣ
Καταραμένο το γένος του Οιδίποδα.
ΧΟΡΟΣ
Κόρη του Δία, Αθηνά, (μονομαχούν) Ποσειδώνα και συ Άρη (η Ιοκάστη ανάμεσά τους), Αφροδίτη, μητέρα της γενιάς μας, Απόλλων βασιλιά και συ Άρτεμη, Ήρα! παντοδύναμη, (αλληλοσκοτώνονται) πετροβολούν τους πύργους, (η Ιοκάστη πέφτει διαδοχικά επάνω τους και στη συνέχεια αυτοκτονεί) θεοί πυργοφύλακες, την πόλη βοηθείστε να μη λυγίσει, να μην πέσει σε ζυγό εχθρού που δεν μιλά γλώσσα ελληνική!

Σκηνή 3
(Μπροστά στο Παλάτι. Ο Κρέων κατεβαίνει μόνος τα σκαλιά. Σκεπτικός. Σε λίγο μπαίνει αργά, διστακτικά, ο Κορυφαίος. Ακολουθεί ο Γυναικείος Χορός και μετά ο Ανδρικός Χορός.)
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Δεν ζούνε, Κρέοντα, οι γιοι της αδερφής σου.
ΚΡΕΩΝ
Πάθη φοβερά για μένα και την πόλη ξεστομίζεις. Παλάτι του Οιδίποδα, μ’ ακούς; Παν τα παιδιά σου, χάθηκαν.
ΧΟΡΙΚΟ
Αν ήταν ζωντανό, θα ’κλαιγε κι αυτό.
ΚΡΕΩΝ
Αχ, δυστυχίες καυτές. Αχ, ο δόλιος.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Έχεις κι άλλα ν’ ακούσεις, δύστυχε.
ΧΟΡΙΚΟ
Κι άλλα ν’ ακούσεις…
ΚΡΕΩΝ
Χειρότερα απ’ αυτά μπορεί να γίνουν;
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Πάει, σκοτώθηκε η Ιοκάστη. Σφάχτηκε κι έσμιξε για πάντα με τους γιους της.
ΧΟΡΙΚΟ
Αρχίστε, ξεκινήστε μοιρολόι. Πάει, έσβησε το γένος του Οιδίποδα. Βαριά κατάρα απλώνει στην πόλη.
ΚΡΕΩΝ
Δύστυχη Ιοκάστη, σημαδεμένη πάντα ήσουν απ’ τη μοίρα. Πες μου, πώς έγινε το φονικό και πώς αλήθεψαν οι κατάρες του Οιδίποδα;
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Δεν μπόρεσε η δύστυχη να φιλιώσει τα παιδιά της. Μάταια προσπάθησε να τους πείσει…
ΧΟΡΙΚΟ
Δεν μπόρεσε…
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
…να δώσουν τα χέρια.
ΧΟΡΙΚΟ
Δεν μπόρεσε η δύστυχη…
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Να σώσουν την πόλη, να σωθούν κι αυτοί.
ΧΟΡΙΚΟ
Να δώσουν τα χέρια, να σώσουν την πόλη, να σωθούν κι αυτοί.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Άγρια λογομάχησαν και σα θηρία πέσανε ο ένας πάνω στον άλλον κι ανάμεσά τους η δόλια μάνα παράδερνε.
ΧΟΡΙΚΟ
Η μάνα… η μάνα…
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Στο τέλος σφάχτηκαν. Έσφαξε ο ένας τον άλλον την ίδια στιγμή και πέσαν μέσα στο δικό τους το αίμα.
ΧΟΡΙΚΟ
Σφάχτηκαν, πνίγηκαν μέσα στο δικό τους το αίμα.
ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ
Σαν είδε σφαγμένα τα παιδιά της η δόλια η μάνα, αρπάζει ένα σπαθί και κόβει το λαιμό της κι ως έπεσεν απάνω τους αγκαλιαστά το δρόμο τον αιώνιο, τον σκοτεινό πήρε του Άδη.
ΧΟΡΙΚΟ
Το δρόμο τον σκοτεινό πήραν του Άδη. Δύστυχη Ιοκάστη, σημαδεμένη πάντα ήσουν απ’ τη Μοίρα. Πάει, έσβησε το γένος του Οιδίποδα. Βαριά κατάρα πλακώνει την πόλη. Μα να, βλέπω να ’ρχονται τα κορμιά των νεκρών. Με τον ίδιο θάνατο κέρδισαν το αιώνιο σκοτάδι του Άδη.

Σκηνή 3 Β’ – ΘΡΗΝΟΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ
(Μπαίνουν στρατιώτες κρατώντας τα τρία φορεία με τους νεκρούς. Ακολουθεί η Αντιγόνη.)

ΑΝΤΙΓΟΝΗ: Με τα μαλλιά ξεσκέπαστα να πέφτουν στα τρυφερά μου μάγουλα και με την όψη κατακόκκινη, –όχι από ντροπής κοκκίνισμα παρθενικό– για τους νεκρούς ξεσκεπάζω το κεφάλι και λύνω τα μαλλιά μου, αυτούς θρηνώ θρήνο γοερό, ασταμάτητο θρήνο θρηνώ θρηνολόι σαν θρόισμα που σκίζει τον αέρα κι όλα θρηνούν μαζί μου γύρω μου Ουρανός και Γη πουλιά και συ γαλάζια θάλασσα θρηνείς και συ μαζί μου. Αχ, Πολυνείκη, τ’ όνομά σου βγήκε αληθινό για τη Θήβα για τη Θήβα η έχθρα σου φόνους πάνω στο φόνο ώσπου έσβησε το σπιτικό του Οιδίποδα. Αίμα πάνω στο αίμα και πάλι αίμα. Μέσα στο αίμα πνίγηκε για πάντα, χαρά της Ερινύας. Νάτοι οι νεκροί μου, μάνα κι αδέρφια. Ποια τραγουδίστρια, ποια μοιρολογίστρα, ποια θα μπορέσει να θρηνήσει μαύρο θρήνο για σας να πει. Δάκρυα, δάκρυα ατέλειωτα τρέξτε ώσπου να πνιγώ και να μη βλέπω. Ποια ελληνίδα ή βάρβαρη έπαθε πιο πολλά από μένα; Δάκρυα – για ποιον να ξεριζώσω τα μαλλιά μου; Για σένα, μάνα, που με βύζαξες για σας αδέρφια μου αγαπημένα. Φωτίζατε σαν Ήλιοι τη νιότη μου…

ΚΡΕΩΝ: Τα δάκρυα σταματήστε και τους θρήνους, είναι ώρα την ταφή τους να σκεφτούμε. Στο παλάτι μέσα να τους πάτε. Τούτον εδώ, τον Πολυνείκη, που την πατρίδα του ήρθε να κουρσέψει και να ρίξει στα σκυλιά, ρίξτε τον στα όρνια και στα σκυλιά ώσπου να σαπίσει το κορμί του. Και νόμο θέτω για όλους τους Θηβαίους: όποιος τολμήσει το νεκρό τούτον ν’ αγγίξει, θα πεθάνει! Και συ Αντιγόνη, σύρε στο σπίτι σταμάτα το τριπλό μοιρολόι και πρόσμενε το πένθος να τελειώσει για να φορέσεις πέπλα λευκά του γάμου σου με το γιο μου τον Αίμωνα.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Πατέρα, πατέρα, τι πίκρα κι ασήκωτα δεινά μας βρήκαν. Μα πιο πολύ κι απ’ τους νεκρούς, εσένα κλαίω τα βάσανά σου ασύγκριτα είναι και σε ρωτάω, το νέο βασιλιά. Με ποιο δικαίωμα ντροπιάζεις το νεκρό μου, ποιος είσαι εσύ και βάζεις νόμους πάνω σε νεκρούς;
ΚΡΕΩΝ
Γνώμη του Ετεοκλή κι όχι δικιά μου.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Άμυαλη γνώμη κι εσύ που την εδέχθης.
ΚΡΕΩΝ
Πώς; Προσταγές να μην τις εκτελούμε;
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Ποτέ, αν είναι κακές και άδικες.
ΚΡΕΩΝ
Αν και Θηβαίος, τη Θήβα ήρθε να χτυπήσει.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Όμως η Μοίρα τον τιμώρησε.
ΚΡΕΩΝ
Λοιπόν να ξέρεις, άταφος θα μείνει.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Θα τόνε θάψω εγώ, αυτό να ξέρεις.
ΚΡΕΩΝ
Και τότε σένα στο πλάι του θα θάψω.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Τιμή μου να ’μαι δίπλα στους δικούς μου.
ΚΡΕΩΝ
Πιάστε την! Και στο σπίτι να την πάτε.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Όχι, τον σκοτωμένο δεν θ’ αφήσω. Περιφρονείς το νόμο του Θεού. Ένας ο νόμος: τους νεκρούς δεν πρέπει να ντροπιάζουν. Χώμα απαλό κανείς δε θα σου ρίξει. Στη μάνα μου την Ιοκάστη σε ικετεύω.
ΚΡΕΩΝ
Μοχθείς του κάκου.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Τότε άφησέ με να τον λούσω…
ΚΡΕΩΝ
Κι αυτό η πόλη δεν τ’ αφήνει.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
…να πλύνω τις λαβωματιές του…
ΚΡΕΩΝ
Ποτέ!
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
…στο στόμα τον αδελφό μου να φιλήσω.
ΚΡΕΩΝ
Κακό στο γάμο σου θα φέρει ο θρήνος.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Το γιο σου ζωντανή θαρρείς πως θα τον πάρω; Το σιδερένιο ξίφος μάρτυράς μου: θα φύγω με τον αδελφό μου.

Σκηνή 4
(Το σκηνικό της Πρώτης Σκηνής, έξω από τα τείχη. Ημίφως. Ξημερώνει. Μέσα από το σκοτάδι, καθώς προχωρεί η μουσική της Εισαγωγής, διακρίνεται το νεκρό σώμα του Πολυνείκη. Θα το έβλεπα δεμένο-σταυρωμένο χιαστί επάνω σε μια διχάλα, όχι κάθετα αλλά πλαγιαστά, σε οξεία γωνία. Απόλυτη ερημιά. Μπαίνει με προφύλαξη η Αντιγόνη. Αρχίζει να πλένει και να θρηνεί το νεκρό. Ξαφνικά εμφανίζεται ο Κρέων.)

ΠΡΑΞΗ ΔΕΥΤΕΡΗ

ΚΡΕΩΝ
Πώς τόλμησες να παραβείς το νόμο;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ: Ποιο νόμο; Τον δικό σου; Δεν σκέφτηκες ποτές πώς οι δικές σου διαταγές μπορεί να γίνουν νόμος ισχυρότερος απ’ το νόμο των θεών. Εσύ, θνητός, περιφρονείς των αθανάτων τους άγραφους νόμους. Δεν είναι τωρινοί, απ’ τα βάθη των αιώνων έρχονται και στους αιώνες πάνε. Μη θέλεις λοιπόν να βλαστημήσω τους θεούς μόνο και μόνο από φόβο των ανθρώπων. Πως θα πεθάνω το ’ξερα. Αυτός ο θάνατος θα ’ναι για με χαρά. Όχι, δε με φοβίζει αυτός ο θάνατός μου αφού το χρέος μου ξεπλήρωσα θαρρώ. Τον αδελφό μου δεν αφήνω ντροπιασμένο, όπως ορίζουν οι θεοί που κυβερνούν έλουσα με τα ίδια μου τα χέρια περιφρονώντας τις δικές σου εντολές. Έτσι ελεύθερη, γεμάτη περηφάνια το σκαλοπάτι της ζωής μου θα διαβώ τις ιερές σκιές των πεθαμένων αγαπημένα πρόσωπα θα βρω. Μάνα γλυκιά, το φως του ήλιου βλέπω στερνή φορά κοντά σας για να ρθω. Αν το κεφάλι έσκυβα στο φόβο κι η δύναμή μου ήταν λιγοστή, δυστυχισμένη θα ‘μουν μες στο χρόνο θα πέθαινα την κάθε μια στιγμή.

ΧΟΡΙΚΟ (ΜΙΚΤΟ)
Περήφανη σαν τον πατέρα της κι αυτή δεν ξέρει μπρος στον δυνατό να γονατίζει.
ΚΡΕΩΝ
Μάθε πως τ’ αγύριστα κεφάλια συντρίβονται όπως το σίδερο που σπάει και ραγίζει. Το ’ξερε πως αυτά που κάνει ήταν πράξεις τρελές κι όμως το ’κανε και τώρα καμαρώνει και γελά με τα καμώματά της. Δεν θα ’μαι άντρας, άντρας θα’ ναι αυτή αν την αφήσω ατιμώρητα να κλωτσάει την ισχύ μου.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Μ’ έπιασες. Σκότωσέ με. Τι άλλο;
ΚΡΕΩΝ
Εγώ τίποτα. Σ’ έχω στο χέρι.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Γιατί λοιπόν αργείς; Περιφρονώ τα λόγια σου. Δόξα καλύτερη δεν θα ’βρισκα άλλη απ’ αυτή. Τούτοι εδώ στο βάθος συμφωνούν όμως ο φόβος τούς λυγίζει. Η τυραννία κοντά στα άλλα κάνει ό,τι θέλει και ό,τι θέλει λέει.
ΚΡΕΩΝ
Στη Θήβα μόνο εσύ τα βλέπεις έτσι.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Τα βλέπουνε κι αυτοί, όμως φοβούνται.
ΚΡΕΩΝ
Δεν ντρέπεσαι που πας ενάντιά τους;
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Δεν είν’ ντροπή να σέβομαι το σπλάχνο της μητέρας μου.
ΚΡΕΩΝ
Κι ο Ετεοκλής δεν είναι σπλάχνο δικό της;
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Αίμα μου κι αυτός.
ΚΡΕΩΝ
Και πώς τιμάς αυτόν που ντρόπιασε τον άλλον;
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Ζω για ν’ αγαπώ και ν’ αγαπιέμαι κι όχι να μισώ.
ΚΡΕΩΝ
Τράβα λοιπόν στον κάτω κόσμο, αφού το θες. Όσο εγώ θα ζω, γυναίκα δεν πρόκειται να διαφεντέψει.

(Οι φρουροί τρέχουν απότομα προς την Αντιγόνη, που έως αυτή τη στιγμή μένει ακίνητη. Την πιάνουν και την τραβούν βίαια προς τα έξω. Μπαίνει τρέχοντας ο Αίμων.)

ΚΡΕΩΝ
Παιδί μου, έμαθες μήπως πως τιμώρησα με θάνατο την Αντιγόνη κι έφτασες χολωμένος ή μήπως συμφωνείς και μ’ αγαπάς ακόμα;
ΑΙΜΩΝ
Είμαι δικός σου, πατέρα, τις συμβουλές σου πάντα άκουγα. Μπροστά τους ο γάμος τι βάρος να ‘χει;
ΚΡΕΩΝ
Μπράβο, παιδί μου, μπροστά στην πατρική τη γνώμη, τίποτα δε στέκει. Ευλογία τα πειθαρχικά παιδιά για να χτυπάνε τον εχθρό με λύσσα και να τιμούνε το γονιό τους. Μη χάσεις το μυαλό για τον πόθο μιας γυναίκας, γιε μου, τ’ αγκάλιασμά της παγωμένο θα ‘ναι σα σου βγει κακιά. Φτύσε την, γιε μου, σαν κατάρα κι άσ’ την να πάει να βρει γαμπρό στον Άδη. Εγώ την έπιασα να παραβαίνει το νόμο και στο λαό μπροστά δε δύναμαι να γίνω ψεύτης. Θα τη σκοτώσω.
ΑΙΜΩΝ
Πατέρα, ο νους είναι το πιο μεγάλο δώρο των θεών. Μιλάς σταράτα και σωστά, όμως είσαι ψηλά και δεν βλέπεις. Ο πολίτης φοβάται το βλέμμα σου, όμως εγώ μπορώ στα σκοτεινά ν’ ακούω και σου λέω, η πόλη θρηνεί την Αντιγόνη. Πράξη ωραία και ιερή έκανε να τιμήσει το νεκρό και τώρα άτιμα σβήνει. Δεν θα ‘πρεπε γι’ αυτό να τιμηθεί λαμπρά; Γι’ αυτό δώσε τόπο στην οργή κι άλλαξε γνώμη.
ΧΟΡΟΣ
Βασιλιά, αν μιλάω σωστά, άκουσέ τον προσεχτικά.
ΚΡΕΩΝ
Ένα παιδαρέλι θα ’ρθεί τώρα να μας μάθει στα γηρατειά;
ΑΙΜΩΝ
Για το δίκιο μιλάω κι αν είμαι νέος, τα έργα να μετράς κι όχι τα χρόνια.
ΚΡΕΩΝ
Έργο το λες να σέβεσαι τους ταραξίες;
ΑΙΜΩΝ
Της Θήβας ο λαός ομόφωνα τ’ αρνιέται.
ΚΡΕΩΝ
Η πόλη θα μου πει τι πρέπει εγώ να πράξω;
ΑΙΜΩΝ
Βλέπεις λοιπόν που μίλησες σαν παιδαρέλι;
ΚΡΕΩΝ
Με άλλον μαζί ή μόνος μου θα κυβερνώ την πόλη;
ΑΙΜΩΝ
Πόλη καμιά δεν είναι ενός ανθρώπου.
ΚΡΕΩΝ
Δεν ανήκει στον Άρχοντα;
ΑΙΜΩΝ
Όμορφα θα βασίλευες στην ερημιά.
ΚΡΕΩΝ
Αυτός, θαρρώ, με τη γυναίκα συμμαχεί.
ΑΙΜΩΝ
Αν είσαι συ γυναίκα… για σένα γνοιάζομαι. Λάθος κι άδικο έχεις.
ΚΡΕΩΝ
Ξεδιάντροπε! Λάθος να φέρομαι σαν βασιλιάς;
ΑΙΜΩΝ
Λάθος να κλωτσάς το νόμο των θεών.
ΚΡΕΩΝ
Σίχαμα! Σ’ έχει σκλαβώσει μια γυναίκα.
ΑΙΜΩΝ
Μ’ έχει σκλαβώσει η ντροπή.
ΚΡΕΩΝ
Δεν θα την πάρεις ζωντανή.
ΑΙΜΩΝ
Νεκρή; Νεκρός κι εγώ μαζί της.
ΚΡΕΩΝ
Φέρτε τη σιχαμένη και βάλτε την πλάι του. Μπροστά στα μάτια του να δει το θάνατό της.
ΑΙΜΩΝ
Ποτέ! Αυτό δε θα το δεις ποτέ! Κι ούτε ξανά την όψη μου θα δεις.

(Μένει λίγο ακίνητος. Ξαφνικά απότομα βγαίνει τρέχοντας.)

ΧΟΡΟΣ
Έφυγε, αφέντη, το παιδί όλο χολή και βιάση, θολώνει ο πόνος το μυαλό σαν είσαι νέος.
ΚΡΕΩΝ
Ό,τι κι αν κάνει, η απόφασή μου δεν αλλάζει.
ΧΟΡΟΣ
Θάνατος λοιπόν δεν βγαίνει απ’ το μυαλό σου.
ΚΡΕΩΝ
Σε πέτρινη βαθιά σπηλιά θα τήνε κλείσω ζωντανή-νεκρή κι αφού τον Άδη ξέρει να τιμά καθώς τιμά τους πεθαμένους, στον Άδη ας πάει κι αν βάλει γνώση, θα ‘ναι αργά γι’ αυτήν αφού ο θάνατος την περιμένει.

(Αποσύρεται με το κεφάλι σκυμμένο.)

ΧΟΡΟΣ
Έρωτα μάχαν ανίκατε
έρωτα στη μάχη ανίκητε
ορμάς και κατακτάς την πλάση
σε μάγουλα κοριτσιών κοιμάσαι
και σεργιανάς στις θάλασσες
σε σπίτια ερημικά στριφογυρίζεις
κανείς δε σου γλιτώνει κανείς θνητός
μήτε αθάνατος θεός
μπαίνεις μες στα κορμιά και τα τραυματίζεις
Έρωτα ανίκητε μάχαν ανίκατε
το νου θολώνεις
και σε χαμό οδηγείς.

Σκηνή 5 (FINALE)
(Σκοτάδι. Μετά από λίγο, εκτυφλωτική στιγμιαία λάμψη που τυφλώνει το κοινό. Μένει μέσα στο σκοτάδι που επανέρχεται το φάντασμα του Αίμωνα που μόλις διακρίνεται.)
ΑΙΜΩΝ
Έφτασα στον Άδη βιαστικά πριν από σένα, θα σε περιμένω για να ’ρθείς ξανά κοντά μου, τώρα πια δεν θα υπάρχουν εξουσίες φοβερές να μας χωρίσουν, ενωμένοι με του Χάρου τ’ αθάνατα δεσμά στο αιώνιο ταξίδι που ανοίγεται μπροστά μας, αγαπημένη.

(Αχνό, κίτρινο φως στην Αντιγόνη, που κάθεται στο χώμα με την πλάτη στον τοίχο.)

ΑΝΤΙΓΟΝΗ
Έρωτα μάχαν ανίκατε
έρωτα ανίκητε στη μάχη
έρωτα, που όσους κατακτάς, εξουσιάζεις,
(σηκώνεται)
κανείς θνητός δεν σου ξεφεύγει.
(Ο στρογγυλός κύκλος φωτός –με κέντρο την Αντιγόνη- κλείνει βαθμιαία.)
Ήλιε μου και φως αγαπημένο
ζωντανή-νεκρή σας χαιρετώ
τα σκαλιά του Άδη κατεβαίνω
πάω να παντρευτώ το θάνατο
το στερνό μου δρόμο τώρα παίρνω
άκλαυτη, μικρή κι ανύπαντρη
μόνη, δίχως φίλους, δίχως δάκρυα…
ΑΙΜΩΝ
Μόνη, δίχως φίλους, θα σ’ ακολουθώ.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
…στα σκοτάδια μέσα θα χαθώ…
(Ο κύκλος φωτός μόνο στο στήθος και στο πρόσωπο)
Μόνη, δίχως φίλους, δίχως δάκρυα, στα σκοτάδια…
ΑΙΜΩΝ
Μαζί… Μαζί σου κι εγώ.

(ο κύκλος φωτός μόνο στο πρόσωπό της. Μετά σκοτάδι.)
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
…μέσα θα χαθώ.

ΤΕΛΟΣ

ΗΛΕΚΤΡΑ

ΗΛΕΚΤΡΑ

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ
ΣΥΝΘΕΣΗ: 1992 – 1993
ΑΘΗΝΑ & ΒΡΑΧΑΤΙ
Όπερα σε δύο πράξεις
Βασισμένη στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή
Λιμπρέτο: Σπύρος Ευαγγελάτος – Μετάφραση: Κώστας Γεωργουσόπουλος

Μουσική Διεύθυνση
Μίκης Θεοδωράκης

Διανομή
Ηλέκτρα: Galina Dolbonos
Ορέστης: Vladimir Feljaer
Χρυσόθεμις: Emilia Titarenko
Κλυταιμνήστρα: Daria Rybakova
Παιδαγωγός: Peter Migounov
Αίγισθος: Eugeni Witshnewski
Πυλάδης: Sergej Leonwitch

Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της Αγίας Πετρούπολης

Τα Πρόσωπα
ΗΛΕΚΤΡΑ
ΟΡΕΣΤΗΣ
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
ΠΥΛΑΔΗΣ

Πρώτη πράξη

(CD I)

Παιδαγωγός / Ορέστης / Πυλάδης 9:13
Ηλέκτρα: Καθάριο φως …” 6:47
Ηλέκτρα: Της Περσεφόνης…4:34
Ηλέκτρα: Γέροντες και γυναίκες… 2:30
Ηλέκτρα: Απ’ όλες τις μέρες που φύγαν … 3:48
Χρυσόθεμις: Αδελφή μου, τι φωνές ήρθες πάλι να βάλεις … 4:24
Ηλέκτρα: Τέτοια λοιπόν γυρνάνε στο μυαλό τους…2:57
Χρυσόθεμις: «Λένε πως το γονιό μας είδε σ’ όνειρο…” 3:56
Ηλέκτρα: Καλή μου, ό,τι κρατάς στα χέρια σου …” 9:13
Χρυσόθεμις: Ναι, θα το κάνω… 1:18

(CD II)

Χορός: Αν δεν είμαι μαντεύτρα τρελή…4:04
Κλυταιμνήστρα: Αδέσποτη… 7:41
Κλυταιμνήστρα: Προστάτη Φοίβε … 3:33
Παιδαγωγός: Χαίρε, βασίλισσα… 5:40
Παιδαγωγός: Μετά το πρώτο το κακό… 2:16
Χορός: Τότε λαός πολύς το τίμησε… 4:36
Κλυταιμνήστρα: Θεέ μου, πώς να το πω; 3:43
Ηλέκτρα: Τώρα σπαράζω, Ορέστη για τα πάθη σου… 1:57
Ηλέκτρα: Αλίμονο, η μαύρη… 5:06
Ηλέκτρα: Τα ξέρω… 2:25

Πράξη δεύτερη

(CD III)

Χρυσόθεμις: Χαρά με κυνηγάει! 6:09
Ηλέκτρα: Ό,τι θα σ’ ορμηνέψω… 3:21
Χρυσόθεμις: Πού τάχα να στηρίχτηκες… 2:17
Ηλέκτρα: Αναπάντεχο τίποτα δεν είπες… 1:48
Χορός: Αφού τα φρόνιμα πετούμενα … 4:12
Ορέστης: Καλές γυναίκες … 4:31
Ηλέκτρα: Ω θυμητάρι του πιο αγαπημένου … 7:01
Ορέστης / Ηλέκτρα / Πυλάδης 3:03
Ορέστης / Ηλέκτρα ( Η αναγνώριση ) 6:21
Χορός: Έργο Θεού!… 0:48
Παιδαγωγός: Θεότρελοι και χτυπημένοι στο μυαλό… 2:33
Ηλέκτρα: Ήσουν εδώ και κρύφτηκες … 3:49
Όλοι μαζί: Απόλλων βασιλιά… 3:28
Ηλέκτρα: Καλές μου, όπου να ’ναι τελειώνουν οι άντρες… 3:03
Κλυταιμνήστρα: Αχ, αχ! Σπίτι έρημο από φίλους… 5:19
Αίγισθος: Ω! Δία!… 2:38
Αίγισθος: Σωστά μιλάς … 1:58
Ηλέκτρα: Μη, για το θεό, μην τον αφήσεις… 1:34

ΠΡΑΞΗ ΠΡΩΤΗ

Σκηνή 1
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Ορέστη, αγόρι του Αγαμέμνονος, Ορέστη, αξιώθηκες τώρα να δεις αυτό που πάντα κένταγε την όρεξή σου. Τώρα αντικρίζεις τη χρυσή Μυκήνα, απ’ όπου αγκαλιά σε πήρα, σε βάσταξα, σε γλίτωσα, σ’ ανάθρεψα, Ορέστη, τιμωρό των πατρικών αιμάτων.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Ακριβέ ψυχοπατέρα, σαν έφτασα στο Πυθικό μαντείο για να μάθω πώς θα εκδικηθώ τους φονιάδες, ο Φοίβος μίλησε: «Χωρίς στρατό, ξαρμάτωτος και μόνος, με δόλο να πράξεις το δίκαιο φόνο». Λοιπόν, εσύ να πας στο σπίτι μέσα, μάθε το καθετί.
ΠΥΛΑΔΗΣ
Δεν θα σ’ αναγνωρίσουν κι ούτε στο νου κακό θα βάλουν, έτσι που άσπρισες με τον καιρό.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Μήνυσέ τους πως ο Ορέστης πέθανε από γραφτό της τύχης, κυλισμένος απ’ τ’ άρμα στους Πυθικούς αγώνες. Εμείς τον τάφο του πατέρα θα στολίσουμε, κατά την τάξη, με ωραία κομμένα μαλλιά και με χοές.
ΠΥΛΑΔΗΣ
Ύστερα θα γυρίσουμε ξανά κρατώντας στάμνα χάλκινη στα χέρια, που θα ξέρεις στα θάμνα πως την κρύψαμε.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Να φέρουμε με λόγια πλανερά σ’ αυτούς γλυκό μαντάτο πως το κορμί μου έρεψε, το ’φαγε η φλόγα και χώνεψε στη θράκα. Μόνο στα λόγια νεκρός και ζωντανός στα έργα τη δόξα θα κερδίσω. Κι έτσι καυχιέμαι ζωντανός πως θα βγω, σαν άστρο στους εχθρούς να λάμψω.
ΟΡΕΣΤΗΣ – ΠΥΛΑΔΗΣ – ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Του πατέρα μου γη και θεοί του τόπου μου (του) καλοδεχτείτε με (τον) σ’ αυτά τα μονοπάτια, κι εσύ, παλάτι πατρικό, έρχομαι (έρχεται) να ξεπλύνω (-νει) τις ντροπές από θεούς σταλμένος. Με καταφρόνια μη με (τον) διώξετε από δω. Μα κληρονόμο πάλι κι άρχοντα μες στο σπίτι μου (του).
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αλίμονό μου η μαύρη!
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Σαν κάποια ψυχοκόρη ν’ άκουσα ν’ αναστενάζει.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Λες να ‘ναι η Ηλέκτρα η άμοιρη;
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Ώρα για δράση, εγώ στο χρέος κι εσείς
ΟΡΕΣΤΗΣ – ΠΥΛΑΔΗΣ – ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Σπονδές στον τάφο του πατέρα σου (μου) να χύσετε (-σουμε), αυτά θα φέρουν στο σκοπό τη νίκη και το κέρδος.

Σκηνή 2
ΗΛΕΚΤΡΑ
Καθάριο φως κι αγέρα, της γης αδερφέ, πόσες των θρήνων κραυγές, πόσες ακούς βροντερές χτυπιές στέρνων καταματωμένων, κάθε φορά που η ζοφερή νύχτα στερεύει. Και πάντα θα θρηνώ για το δυστυχισμένο τον πατέρα μου, που σε βάρβαρη γη δεν του χάρισε θάνατο ο Άρης, η μάνα μου όμως κι ο εραστής, ο Αίγισθος, με φονικό τσεκούρι το κεφάλι του σκίζουν. Κι άλλος από μένα κανένας δε σε πόνεσε, πατέρα, που τέτοιο φριχτό, πικρό θάνατο βρήκες. Μα ποτέ δε θα πάψω να θρηνώ, να βογκώ γοερά, όσο θα βλέπω των άστρων το φέγγος να τρέμει και όσο της μέρας το φως. Να σκούζω σαν αηδόνα που τα παιδιά της έχασε και στα πατρικά πεζούλια ο λάλος να πηγαινοφέρνει τον αντίλαλο.

Σκηνή 3
ΗΛΕΚΤΡΑ
Της Περσεφόνης και του Χάρου κατοικιά, του Κάτω Κόσμου Ερμή, Αρά-κατάρα, κόρες θεών, Ερινύες σεμνές που βλέπετε τους αδικοχαμένους, [αλλά κι όσους τρυπώνουν σε κρεβάτια ξένα, ελάτε, συντρέχτε, πληρώστε του δικού μου πατέρα το φόνο! Και στείλτε μου τον αδελφό γιατί μόνη μου πια δεν μπορώ, δε βαστάω το βαρύ τ’ αντιζύγι της λύπης]. (δις)
ΧΟΡΟΣ
Κόρη, κόρη κακορίζικης μάνας, Ηλέκτρα, πάντα σου έτσι σ’ αχόρταγο θρήνο θα λιώνεις γιατί η μάνα σου παγίδεψε τον Αγαμέμνονα και τον έριξε σ’ άτιμα χέρια. Να χαθεί όποιος τα ’πραξε, αν ταιριάζει να το ξεστομίζω.

Σκηνή 4
ΗΛΕΚΤΡΑ
Γέροντες και γυναίκες από αρχοντική γενιά, ήρθατε στα βάσανά μου συμπαραστάτες, όμως δε θέλω να πάψω να σπαράζω για τον άμοιρο τον πατέρα μου. Αφήστε με, σας ικετεύω, να παραδέρνω στη μανία μου.
ΧΟΡΟΣ
Ν’ αναστήσεις απ’ τον Άδη δεν μπορείς με φωνές και παρακλήσεις. Σ’ ανώφελο πόνο βουλιάζεις κι απ’ τα δεινά σου λύτρωση καμιά.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αστόχαστος όποιος φριχτά τους φευγάτους γονιούς λησμονεί.
ΧΟΡΟΣ
Όμως υπάρχει το ευλογημένο παλικάρι που η γη των Μυκηναίων η ένδοξη με τον καιρό θα το δεχτεί, όταν θα ’ρθει ξανά. Ο Ορέστης.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αυτός, που ακούραστα προσμένοντας, άτεκνη, άμοιρη κι ανύπαντρη, πορεύομαι τ’ ατελείωτο της μοίρας βάσανό μου. Όμως αυτός, ενώ ποθεί, δεν αξιώθηκε να μου προβάλει.
ΧΟΡΟΣ
Βάστα γερά, κόρη μου, βάστα γερά. Υπάρχει ο μέγας, ο ουράνιος Ζευς που όλα τα βλέπει και τα στεριώνει.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Χωρίς ελπίδα έζησα ως τώρα τη ζωή. Ψυχή να με συντρέξει φιλική καμιά και σα μια τιποτένια ξένη τα πατρικά μου συγυρίζω τα δωμάτια μ’ αυτά τα ρούχα της ντροπής και σ’ ορφανά τραπέζια τριγυρίζω.
ΧΟΡΟΣ
Φριχτή του γυρισμού φωνή, φριχτή στα πατρικά κρεβάτια, όταν ο μπρούντζος του μπαλτά σφηνώθηκε στα στήθια του. Ο δόλος τα σοφίστηκε, ο έρωτας σκοτώνει, τρόμου γενιά φυτεύοντας με τρόμο, είτε θεός είτε θνητός ήταν ο δράστης.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Απ’ όλες τις μέρες που ‘φυγαν, εκείνη η πιο μισητή μου! Νύχτα και δείπνα ανείπωτα και φρίκη, σαν ο πατέρας μου δοκίμασε το θάνατο της ντροπής απ’ τα δικά τους χέρια που τη ζωή μου κούρσεψαν, με πρόδωσαν, με ρήμαξαν, ο μέγας θεός στον Όλυμπο αντίποινα πάθη να πάθουν ας δώσει.
ΧΟΡΟΣ
Στη γειτονιά των δυνατών, καβγάδες μην ανάβεις.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αν ο νεκρός μου χώμα και άλλο τίποτα δεν είναι ο κακορίζικος, κι αν πάλι εκείνοι αίμα για αίμα δεν πληρώσουνε, ντροπή κι ευσέβεια βούλιαξαν στα μάτια των ανθρώπων.
ΧΟΡΟΣ
Μη λες πια τώρα τίποτα. Στη θύρα βλέπω τη Χρυσόθεμη, την αδελφή σου. Κρατάει στα χέρια της χοές που από συνήθειο στους νεκρούς προσφέρουν.

Σκηνή 5
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Αδερφή μου, τι φωνές ήρθες πάλι να βάλεις με κούφιο κι ανώφελο πάθος; Αν είχα θάρρος, θα σ’ το ‘δειχνα τι σκέφτομαι για κείνους. Το δίκιο, όπως εσύ το κρίνεις, είναι. Μ’ αν θέλω λεύτερη να ζω, θα σκύβω πάντα στους αφέντες.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Φοβερό, ενώ είσαι του πατέρα σου παιδί, να το ξεχνάς και τη μάνα σου να γνοιάζεσαι. Όλες οι συμβουλές σου, δικά της δασκαλέματα, ούτε μια λέξη δεν είναι δική σου. Εγώ σκέφτομαι μόνο του πατέρα την εκδίκηση κι ούτε συντρέχεις κι απ’ το στόχο μου με βγάζεις. Δε βάζεις πάνω στην ασέβεια δειλία κιόλας; Συ, κι αν μισείς, μισείς με λόγια μόνο, στην πράξη όμως μόνοιασες με τους φονιάδες. Δε λαχταράω τις τιμές που σου ’χουν τύχει. Και συ δεν θα ‘πρεπε, αν είχες νου. Ενώ μπορούσαν να σε λεν παιδί του πιο τρανού πατέρα, πάρε της μάνας τ’ όνομα, κακή στον κόσμο να φανείς, αφού πατέρα πρόδωσες νεκρό και τους δικούς σου.
ΧΟΡΟΣ
Όχι θυμούς, για το θεό! Έχουν τα λόγια κέρδος και των δυο, αν πάρεις τα δικά της δάσκαλο και τούτη τα δικά σου.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Συνήθισα τα λόγια της, πολίτες, ούτε θα τα θυμόμουν, αν δεν άκουγα πόσο μεγάλο κακό την καρτερεί που θα στομώσει τα πολλά τα κλάματά της. Όλα θα σου τα πω που ξέρω. Αν τους θρήνους δε σώσεις, εκεί θα σε στείλουν που πια του ήλιου το φως δε θα δεις, μα ζωντανή σε χωματένια φυλακή χωστή και μακριά, έξω απ’ τη χώρα, θα ψέλνεις τα δεινά σου.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τέτοια λοιπόν γυρνάνε στο μυαλό τους;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Αυτά θα πάθεις όταν γυρίσει ο Αίγισθος.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Να ’ρθει, αν είναι γι’ αυτά, και γρήγορα.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Σαν τι να καταριέσαι, κακορίζικη;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Νά ‘ρθει, αν το ‘βαλε στο νου του να το κάνει.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Πού τρέχει ο νους σου; Σαν τι να πάθεις;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Να φύγω μακριά σας, πολύ μακριά.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Και τούτη τη ζωή την απαρνιέσαι;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Καμάρωσε ζωή! Δεν είναι ωραία;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Μα είναι κακό απ’ την αποκοτιά να σωριαστείς.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Να σωριαστούμε, αν είναι για τον πατέρα μας.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Όπου με στείλαν τότε, να πηγαίνω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Για πού κινάς; Για ποιον τα πρόσφορα;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Με στέλνει η μάνα στον τάφο του πατέρα για σπονδές.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τι λες; Σπονδές στον εχθρό της τον ανήμερο;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Σ’ αυτόν που σκότωσε, τούτο δε θες να πεις;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Φίλος την παρακίνησε; Το κάνει χάρη; Και ποιανού…
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Πήρε τη νύχτα μια τρομάρα, λένε.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ω πατρικοί θεοί, έστω κι αργά, βοηθάτε.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Με την τρομάρα τούτη ξεθαρρεύεις;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αν μου το ‘λεγες σαν τι είδε, θα μιλούσα.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Λένε πως το γονιό μας είδε σ’ όνειρο, όταν εκείνος ντύθηκε στο φως και πρόβαλε μπροστά της. Λένε πως δίπλα στη φωτιά επήρε κι έμπηξε το σκήπτρο που κρατούσε και τώρα το ‘χει ο Αίγισθος και κείνο φούντωσε και πέταξε βλαστάρι που σκέπασε όλη των Μυκηνών τη χώρα, ίσκιος βαρύς.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Καλή μου, ό,τι κρατάς στα χέρια σου, μην τ’ ακουμπάς στον τάφο. Ανόσιο πράμα κι άπρεπο από γυναίκα μισητή να πας χοές και προσφορά στο μνήμα του πατέρα. Σκόρπισέ τα στον άνεμο, σκάψε βαθιά, παράχωσέ τα και στην πλάκα του πατέρα να μη φτάσουνε ποτέ, μα σαν πεθάνει εκείνη, να σώσει να τα χαίρεται στον Κάτω Κόσμο. Σκέψου, το βάζει ο νους σου, πώς θα δεχόταν ο νεκρός στον τάφο του τα πρόσφορά της, αφού τον σκότωσε άτιμα και σαν εχθρό τον έκανε κομμάτια και καθαρίστηκε σφουγγίζοντας το αίμα στα μαλλιά της; Τα πρόσφορα τη λύνουν απ’ το κρίμα; Δε γίνεται. Μ’ άφησε αυτά και κόψε από τις άκρες των μαλλιών πλεξίδες. Δώσε από μένα προσφορά αυτή τη ζώνη μου τη φτηνοδουλεμένη. Πέσε στα γόνατα και ζήτησε ο πατέρας να ‘ρθει βοηθός ενάντια στους εχθρούς. Πιστεύω, ναι, πιστεύω πως να της στείλει φρόντισε ο ίδιος τ’ απαίσια σημάδια των ονείρων. Καλόγνωμος κι ο Ορέστης, ο αδελφός, να ‘χει ζωή με του θεού τη δύναμη να τους ποδοπατήσει. Να με συντρέξεις, αδελφή, σ’ αυτά. Βόηθα και μένανε και σένα και τον αγαπημένο σ’ όλους μας πατέρα που κείτεται στον Άδη.
ΧΟΡΟΣ
Μιλά το σέβας, κι εσύ, καλή μου, αν έχεις νου και φρόνηση, θα κάνεις ό,τι λέει.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Ναι, θα το κάνω. Το δίκιο δεν είναι λογικό να μας χωρίζει εμάς τις δυο, στην πράξη σπρώχνει. Φίλες καλές, για το θεό, κλειστό το στόμα, ώσπου το έργο να τελειώσει. Γιατί, αν μάθει η μάνα τίποτα, θαρρώ πικρή θα λάβω πληρωμή για τέτοια τόλμη.

Σκηνή 6
ΧΟΡΟΣ
Αν δεν είμαι μαντεύτρα τρελή κι αν δεν στερέψανε τα λογικά μου, έρχεται προφήτισσα Δίκη κρατώντας στα χέρια τη δίκαια δύναμη. Μπήκε στη στράτα, παιδί μου, μικρός ο καιρός. Πήρα τα θάρρη μου ακούγοντας γλυκόπνοα νωπά τα όνειρά τους. Δε λησμονεί των Ελλήνων ο άναξ που σ’ έσπειρε, ούτε και το παλιό το δίστομο, το χάλκινο τσεκούρι που της ντροπής τον ξάπλωσε κατάχαμα χτυπώντας. Πολύποδη θα ’ρθει με χέρια μύρια, χαλκόποδη, κρυμμένη σε φριχτές παγάνες, Ερινύα. Για ματωμένους γάμους πεθυμιά αταίριαχτη, τους μπήκε παράνομη, γι’ αυτό κι έχω τα θάρρη μου πως αλάθευτο σιμώνει το σημάδι για χάρη μας καταπάνω στους δράστες και στους συντρόφους τους. Των θνητών τα μαντέματα για χρησμούς και για όνειρα φρίκης ένα τίποτα – το φανέρωμα τούτης της νύχτας αν δεν αληθέψει.

Σκηνή 7
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Αδέσποτη σε πιάνω πάλι να γυρνάς. Είναι φευγάτος ο Αίγισθος που σε κρατούσε πάντα να μην ντροπιάζεις τους δικούς σου στο κατώφλι. Πάντοτε ουρλιάζεις πως είναι τύραννος και κυβερνώ παράνομα και πως περιφρονώ και σε και τα δικά σου. Μοναδικό, παντοτινό σου πρόσχημα, πως ο πατέρας επέθανε από μένα. Από μένα! Το παίρνω πάνω μου και δεν τ’ αρνιέμαι.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Λες τον πατέρα μου πως σκότωσες, γίνεται λόγος πιο ξεδιάντροπος; Είχες δεν είχες δίκιο, άδικα τον σκότωσες.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Το παίρνω πάνω μου και δεν τ’ αρνιέμαι.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αλλά σε πλάνεψε άντρας κακός που τώρα μόνοιασες μαζί του.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Όμως η Δίκη τον σκότωσε κι όχι εγώ.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ρώτα την Άρτεμη την κυνηγήτρα ποιος έφταιγε και στην Αυλίδα κράτησε τον ταξιδιώτη άνεμο. Για το στρατό κλειστός ο δρόμος της Τροίας και της πατρίδας, για τούτο με τη βία, με δισταγμούς πολλούς, στο τέλος την θυσίασε. Κι όχι για το Μενέλαο.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Γιατί ο πατέρας σου, που όλο τον κλαις, ήταν ο μόνος Έλληνας που τόλμησε θυσία να προσφέρει την αδερφή σου μιας κι όταν έσπερνε δεν πόνεσε καθώς εγώ σαν την γεννούσα. Ω! Λοιπόν, κακός κι αστόχαστος ήταν πατέρας. Έτσι θαρρώ κι ας είχες άλλη γνώμη. Θα συμφωνούσε κι η νεκρή αν έπαιρνε φωνή.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Κλειστός ο δρόμος της Τροίας και της πατρίδας, για τούτο τη θυσίασε. Αν πάλι για κείνον το ’καμε θέλοντας να τον σώσει, χρωστούσε να πεθάνει απ’ το χέρι σου; Με ποιο Νόμο; Κοίτα καλά! Βάζοντας τέτοιο νόμο, βάζεις θηλιά κακή στο σβέρκο σου και θα το μετανιώσεις.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Δεν με βαραίνουν όσα έχω καμωμένα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αν είναι να σκοτώνει ο ένας τον άλλον, πρώτη θα πεθάνεις εσύ με τέτοιο νόμο. Μα πες μου, αν αγαπάς, τι σ’ έπιασε να κάνεις του κόσμου τα αισχρά τα πράγματα; Με το φονιά κοιμάσαι, αφού ξεπάστρεψες μαζί του τον πατέρα μου, κάνεις παιδιά, ενώ τα νόμιμα και τα βλογητικά στην εξορία κρατείς. Θες και να σε παινέψω; Ή μήπως πεις πως το κορίτσι σου εκδικιέσαι; Κι ο άλλος μακριά, μόλις που ξέφυγε απ’ τα χέρια σου, ζει μαύρη ζωή ο δύστυχος Ορέστης, που πάντα μου χτυπάς πως τιμωρό πως μεγαλώνω. Αν πέρναγε απ’ το χέρι μου, θα το ’κανα κι αυτό. Εκδίκηση, εκδίκηση για τον πατέρα!
ΧΟΡΟΣ
Βλέπω και βράζει από θυμό, αλλά δε βλέπω να σκοτίζεται αν έχει η Ηλέκτρα δίκιο.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Ένα κορίτσι έτσι να ξεφτιλίζει μάνα; Και δε θαρρείς ότι μπορεί αδιάντροπα το καθετί να πράξει;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τα έργα της ντροπής από ντροπές μαθαίνουμε.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Πλάσμα ξεδιάντροπο, αλήθεια, εγώ τα λόγια μου, τα έργα μου, πάρα πολλά σ’ αφήνουμε να λες.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Εγώ τα λέω; Συ τα λες, αφού τα πράττεις.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Μα τη θεά την Άρτεμη, το θράσος τούτο θα πληρώσεις, σα θα γυρίσει ο Αίγισθος.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Βλέπεις που παραφέρεσαι; Μ’ αφήνεις πρώτα να σου πω τι θέλω, ενώ δεν έμαθες ν’ ακούς!
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Ούτε θ’ αφήσεις τη θυσία μου να κάνω δίχως μιλιά, που σ’ άφησα να πεις ό,τι είχες;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Σ’ αφήνω, εμπρός, θυσίαζε και μην τα βάζεις με το στόμα μου. Κλειστό από δω και πέρα.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Τώρα μπορείς ν’ ακούσεις τα λόγια μου τα σκεπασμένα, προστάτη Φοίβε, σε φίλους δε μιλώ μπροστά κι ούτε στο φως μπορώ όλα να ξεσκεπάσω. Αλλά τα δίστομα των ονείρων φαντάσματα που είδα τη νύχτα, άναξ Απόλλων, αν ήτανε καλό σημάδι, κάνε να βγουν αλήθεια, αν ήτανε κακό, να πέσουν πάνω στους εχθρούς και μην αφήσεις απ’ τα πλούτη μου να με πετάξουν όσοι το μηχανεύονται κρυφά με δόλο…
ΧΟΡΟΣ
Η Κλυταιμνήστρα φοβάται, το όνειρο την τρομάζει.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
…αλλά να ζω ζωή γαληνεμένη πάντα, να κυβερνώ των Ατρειδών τα σπίτια και το στέμμα κι απ’ τα παιδιά μου να ’χω όσα δε με ποτίζουν λύπες και φαρμάκια.
ΧΟΡΟΣ
Η Κλυταιμνήστρα μες στα δίχτυα σε τύλιξε τώρα, η αράχνη. Υπάρχει θεός τιμωρός. Παγίδα σου στήνει φοβερή.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Για τ’ άλλα πια κι αν σωπαίνω εγώ, είσαι θεός και καρτερώ πως θα τα καταλάβεις.

Σκηνή 8
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Χαίρε, βασίλισσα. Καλά μαντάτα φέρνω σε σένα και τον Αίγισθο από δικό σας φίλο.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Λόγος καλοδεχούμενος. Θέλω να μάθω πρώτα ποιος άνθρωπος σε στέλνει.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Ο Φωκίτης ο Φανοτεύς. Σπουδαίο νέο φέρνω.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Ποιο, ξένε, πες το. Φίλος σε στέλνει, δεν αμφιβάλλω, καλό θα πεις μαντάτο.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Πέθανε ο Ορέστης.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ώχου μου, σήμερα χάθηκα!
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Τι λες; Τι λες, ξένε; Μην την ακούς.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Πως πέθανε ο Ορέστης, είπα και ξαναλέω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Χάθηκα η άμοιρη και τίποτα δεν είμαι.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Κοίταξε τα δικά σου εσύ. Μα πες μου, ξένε, την αλήθεια, πώς εχάθηκε;
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Γι’ αυτό με στείλαν και θα τα πω με τη σειρά. Πήγε κι αυτός στους Δελφικούς Αγώνες για να κερδίσει το στεφάνι. Πώς να σου πω με λόγια λίγα τις νίκες τις πολλές που νίκησε τ’ αγόρι σου, δεν ξέρω. Τούτο μονάχα: σ’ όσους προκήρυξαν αγώνες οι αθλοθέτες πήρε μέρος και βγήκε νικητής. Όταν όμως κάποιος θεός χτυπήσει, τρανός κι αν είσαι, να το ξεφύγεις δεν μπορείς. Την άλλη μέρα, το ξημέρωμα, στους γρήγορους αγώνες των αλόγων, μπήκε στο στίβο με πολλούς αρματοδρόμους. Στάθηκαν όπου τάξαν οι κριτές, μπήκαν στ’ αμάξια και με σκούξιμο της σάλπιγγας ορμήσαν. Βαθιά κεντούσαν τ’ άλογα, ετίναζαν τα γκέμια. Ο δρόμος όλος γέμισε χτύπους αρμάτων βροντερών. Ο κουρνιαχτός σηκώθηκε ψηλά κι όλοι μαζί ανάκατα κι αλύπητα μοιράζανε κεντιές για να περάσουν τους τροχούς των άλλων αμαξιών. Ορθά κρατιόνταν στην αρχή τ’ άρματα όλα. Ύστερα, τ’ ατίθασα πουλάρια του Αινιάνα όταν τελείωναν την έκτη τη στροφή του στίβου, χτυπούν κατάμουτρα στο λιβυκό τ’ αμάξι. Μετά το πρώτο το κακό, σωριάζονταν ο ένας πάνω στον άλλο τσακισμένοι κι ο στίβος όλος της Κρίσας γέμισεν άλογα και ναυάγια. Καλός στο χαλινάρι ο Αθηναίος, τραβάει παράμερα κι ανοίγεται. Ο Ορέστης στερνός οδηγούσε. Βλέπει τον Αθηναίο να ’χει μείνει μοναχός και σφυριχτή καμουτσικιά δίνει στ’ αυτιά των πουλαριών, τον παίρνει στο κατόπι και ζευγάρι τρέχανε πότ’ ο ένας μπροστά και πότε ο άλλος. Απάντεχα τ’ αριστερό το γκέμι στη στροφή λασκάροντας χτυπά στον ακρινό το στύλο, τ’ αξόνι τσάκισε στα δυο. Γλιστράει, πέφτει και μπερδεύεται στα χαλινάρια. Τότε λαός πολύς το θρήνησε το παλικάρι.
ΧΟΡΟΣ
Τότε λαός πολύς το τίμησε το παλικάρι να σέρνεται στη γη, στον ουρανό να δείχνει τα ποδάρια.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Ώσπου μόλις που μπόρεσαν αρματηλάτες να σταματήσουν τ’ άλογα που τρέχαν να τόνε λύσουν, ματωμένο τόσο που φίλος δε θα γνώριζε κανείς το θλιβερό κορμί του.
ΧΟΡΟΣ
Τότε λαός πολύς το τίμησε το παλικάρι να σέρνεται στη γη, στον ουρανό να δείχνει τα ποδάρια.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Τον κάψαν στη φωτιά ευθύς και σε μικρό λαγήνι χάλκινο, το μέγα σώμα, στάχτη φριχτή, το κουβαλούν Φωκίτες διορισμένοι στην πατρική του γη να βρει δυο μέτρα τάφο. Έτσι που λες μ’ αυτά. Και να τα πεις, πονάς. Μα κείνοι που τα ζήσαν και τα ζήσαμε, κακό μεγάλο σαν κι αυτό δεν είδαμε ποτέ μας.
ΧΟΡΟΣ
Φως φανερό, χάθηκε, ξεριζώθηκε όλη η γενιά των παλαιών μας βασιλιάδων.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Θε μου, πώς να το πω; Καλοτυχιά ή συμφορά με κέρδος; Λυπάμαι που σώζω τη ζωή μου με τα δικά μου βάσανα.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Κυρά μου, βαρύθυμη γιατί με τέτοια νέα;
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Τι θάμα η μάνα! Κι αν τυραννιέται απ’ τα παιδιά, δεν τους κρατάει μίσος.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Χαμένος κόπος, φαίνεται, που φτάσαμε.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Χαμένος κόπος; Μπορείς να λες χαμένος, που έφτασες και μου ‘φερες σημάδια πιστευτά πως πέθανεν εκείνος όπου του φύσηξα ζωή, βγήκε από του κόρφου μου τη ζέστα και στοίχειωσε την ξενιτιά; Μόνο για του πατέρα του το φόνο μού έταξε δεινά και μ’ απειλούσε πάντα να τα πράξει. Τώρα όμως, τη μέρα τούτη, γλίτωσα το πλάκωμα του φόβου εκείνου κι αυτηνής, που στάθηκεν αρρώστια του σπιτιού μου. Τώρα, ναι, λέω πως ξέγνοιαστες, δίχως φοβέρες, τις μέρες θα περνάμε.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τώρα σπαράζω, Ορέστη, για τα πάθη σου, που ακόμα και νεκρό σε βρίζει η μάνα σου.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Όμως εκείνος καλά είναι εκεί.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Του πεθαμένου Νέμεση, άκουσέ την!
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Τ’ άκουσε τα σωστά κι έβγαλε δίκια κρίση. Πολλά σου αξίζουν, ξένε, που ήρθες, αν έπνιξες για πάντα τη φωνή της.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Αν παν καλά τα πράγματα, εγώ να φεύγω.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Ποτέ! Ούτε σε μένα κι ούτε στο φίλο που σ’ έβαλε στο δρόμο δε θα ταίριαζε. Πέρασε μέσα κι άσε την τούτη να βογκά τα μύρια βάσανά της στο κατώφλι.

Σκηνή 9
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αλίμονό μου, η μαύρη, πέθανες και μ’ αφάνισες, Ορέστη μου, καλέ μου. Πήρες το δρόμο σου κι απ’ τα σπλάχνα μου ξερίζωσες όσες ελπίδες φύτρωναν πως θα γυρίσεις ζωντανός και του πατέρα τιμωρός και μένα της ταλαίπωρης. Τώρα είμαι μόνη, δίχως πατέρα, δίχως εσένα. Πρέπει να σκύψω το κεφάλι στους πιο τρανούς εχθρούς μου, στου γονιού μου τους φονιάδες. Άααα! Στα χρόνια που θα ‘ρθουν δε θα πατήσω σπίτι τους, θα πέσω στο κατώφλι τούτο δω, δίχως δικούς σιγά σιγά να λιώσω, κι αν γίνω βάρος για τους μέσα, να με σκοτώσουν, ο θάνατος χαρά, λύπη να ζω, δεν τη διψάω τη ζωή.
ΧΟΡΟΣ
Πού ’ναι λοιπόν του Διός οι κεραυνοί, πού ‘ναι κι ο ήλιος ο λαμπρός, αν τούτα τα βλέπουν κι ατάραχοι όλα τα κρύβουν;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αχ και αχ!
ΧΟΡΟΣ
Μην κλαις, παιδί μου!
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ανάθεμα…
ΧΟΡΟΣ
Μην πεις μεγάλο λόγο.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Μ’ αφάνισες.
ΧΟΡΟΣ
Μα πώς;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Γι’ αυτούς που παν στον Άδη, ελπίδες αν κρατάς με γκρεμίζεις βαθύτερα.
ΧΟΡΟΣ
Ξέρω τον άνακτα Αμφιάραο, που από γυναίκας χάθηκε δίχτυ χρυσό και τώρα μες στη γη…
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αχ κι αχ!
ΧΟΡΟΣ
…πάμψυχος διαφαντεύει.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αχ!
ΧΟΡΟΣ
Και πάλι αχ! Όμως η φόνισσα…
ΗΛΕΚΤΡΑ
Σφάχτηκε
ΧΟΡΟΣ
Ναι.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τα ξέρω. Μα τιμωρός εκείνου φάνηκε στα πάθη του. Για μένα πια κανένας δεν υπάρχει, αυτός που ήταν, άφαντος εχάθηκε.
ΧΟΡΟΣ
Δύστυχη εσύ, τα δύστυχα κερδίζεις.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ξέρω, ξέρω καλά, σωρός ολοχρονίς σ’ άλλο σωρό οι φοβερές συμφορές μου στοιβάζονται.
ΧΟΡΟΣ
Νιώθω γιατί βογκάς.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Μη τότε, μη με τραβάς εκεί που…
ΧΟΡΟΣ
Τι λες;
ΗΛΕΚΤΡΑ
…σωθήκαν οι ελπίδες μου πως θ’ ακουμπούσα σε κλαδί από την ίδια ρίζα.
ΧΟΡΟΣ
Όλοι γραμμένοι του θανάτου.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Έτσι; Όπως αυτός ο δύστυχος με τα σημαδεμένα γκέμια τον αντάμωσε στο λεύτερο αγώνα των αρμάτων;
ΧΟΡΟΣ
Παράλογο κακό.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Και πώς δεν είναι, αφού στην ξενιτιά κι από τα χέρια μου μακριά…
ΧΟΡΟΣ
Χαμός!
ΗΛΕΚΤΡΑ
…χάθηκε, τάφο δίχως να δεχθεί τους δικούς μου θρήνους.
ΧΟΡΟΣ
Όλοι γραμμένοι του θανάτου. Ω δύστυχη Ηλέκτρα, να θρηνείς, σου πρέπει να θρηνείς.

ΠΡΑΞΗ ΔΕΥΤΕΡΗ

Σκηνή 10
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Χαρά με κυνηγάει, καλή μου. Χαρά σου φέρνω και ξανάσαμα σε συμφορές αλλοτινές που τόσο θρηνωδούσες.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Για τα δεινά μου που γιατρειά δεν παίρνουν, πού θα βρεις φάρμακο;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Μας ήρθε ο Ορέστης· άκου με καθαρά και πίστεψέ με.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τα ’χεις χαμένα, δύστυχη, και παίζεις με τις δικές σου συμφορές και τις δικές μου;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Μα το σπίτι μας! Κοντά μας είναι εκείνος.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αλιά σου, δόλια! Ποιανού τα λόγια άκουσες κι αψήφιστα γι’ αληθινά τα πήρες;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Εγώ από μόνη μου είδα σημάδια φανερά και πίστεψα. Όταν πήγα στον τάφο του πατέρα, πάνω στην κορφή του βλέπω γάλα χυμένο και νεοράντιστο και γύρω- γύρω λουλούδια πλήθος να ‘ν’ στο μνήμα σα στεφάνι. Και κει ψηλά, στου τύμβου την κορφή, βλέπω ένα βόστρυχο μαλλιών κομμένο πρόσφατα. Τον είδα, η μαύρη, κι ευθύς σφηνώθηκε στο νου γνωστή μορφή, πως βλέπω σημάδι αλάθευτο του πιο αγαπημένου μέσα σ’ όλους, του Ορέστη μας. Θάρρος, καλή μου, θάρρος.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ώρα κουνάω την κεφαλή στο παραλόγισμά σου.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Μα τι; Χαρά δε νιώθεις μ’ όσα λέω;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Δεν ξέρεις πού πατάς και πού βαδίζει ο νους σου.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Πράματα καθαρά που είδα, πώς δεν ξέρω;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Πέθανε, δύστυχη. Μην περιμένεις σωτηρία να φέρει. Σκοτάδι προς τα κει.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Συμφορά μου! Πού τ’ άκουσες; Ποιος σου το ‘πε;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Κάποιος που ήτανε κοντά του σα χανόταν.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Πού ‘ναι τος; Σαστίζω που το σκέφτομαι.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Μέσα. Χαρά της μάνας κι όχι λύπη, βέβαια.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Συμφορά μου! Ποιανού λοιπόν οι μύριες προσφορές στον τάφο του πατέρα;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Κάποιος, θαρρώ, θα τα ‘φερε μνημόσυνο του πεθαμένου Ορέστη.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Η δύστυχη! Τρεχάτη και χαρούμενη έφερνα τα μαντάτα, δίχως να ξέρω τι κακό μας βρήκε. Φτάνοντας τώρα, κοντά στην πρώτη, βρίσκω καινούρια συμφορά.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αυτά σε βρήκαν. Αλλά αν μ’ ακούσεις, της τωρινής σου συμφοράς το βάρος θα πετάξεις.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Μήπως ποτέ τους πεθαμένους θ’ αναστήσω;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Δε μίλησα γι’ αυτό, τόσο τρελή δεν είμαι.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Σαν τι αγαπάς και μου περνά απ’ το χέρι;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ό,τι θα σ’ ορμηνέψω να τολμήσεις. Ξέρεις πως παραστάτη δικό μας δεν έχουμε πια. Ο Άδης μάς τους πήρε κι ορφανέψαμε κι έτσι μονάχες μείναμε στον κόσμο. Τώρα που ο Ορέστης δεν υπάρχει πια, γυρνώ σε σένα που του πατέρα τον φονιά, τον Αίγισθο, μαζί μου θα σκοτώσεις. Θα κάθεσαι και θα κοιτάς; Ως πότε; Βλέπεις καμιάν ελπίδα ορθή; Στέκεις και κλαις δίχως να γεύεσαι τα πατρικά σου πλούτη, στέκεις πικρή χρόνια τώρα, γερνώντας δίχως άντρα στο κρεβάτι. Αν στέρξεις τις ορμήνιες μου, πρώτα θα τιμηθείς για την ευσέβειά σου απ’ τον πατέρα το νεκρό κι από τον αδελφό σου στον Κάτω Κόσμο. Κατόπι, λεύτερη πως γεννήθηκες θα γίνει πάλι και γάμο ταιριαστό θα κάνεις. Καλή μου, βόηθα τον πατέρα, σκύψε στον αδελφό, βγάλε με απ’ τα βάσανα, να βγεις κι εσύ που ξέρεις ντροπή πως είναι ζωή ντροπής σ’ ανθρώπους της σειράς μας.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Πού τάχα να στηρίχτηκες κι οπλίστηκες με θράσος και μου ζητάς βοήθεια; Δε βλέπεις, λοιπόν; Γυναίκα είσαι, δεν είσαι άντρας. Το χέρι σου μικρό κι αδύναμο μπρος στων εχθρών τα χέρια. Η τύχη τους φουντώνει με τη μέρα, για μας κυλάει του γκρεμού και πάει. Ποιος θα ‘βαζε στο νου του τέτοιον άντρα να ξεκάνει και θα τη γλίτωνε χωρίς πικρά να κλάψει; Κοίταξε μήπως στα δεινά κι άλλα δεινά φορτώσουμε. Πέφτω στα πόδια σου, προτού μας τάξουν του χαμού, πριν η γενιά μας ορφανέψει, αφού δεν έχεις δύναμη, προσκύνα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αναπάντεχο τίποτα δεν είπες, το ‘ξερα καλά πως θ’ αρνηθείς τα σχέδιά μου. Μόνη μου, με τα χέρια μου, λοιπόν, πρέπει να το τελειώσω, δε θα τ’ αφήσω απλήρωτο. Φύγε, δε βγάζω κέρδος από σένα.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Θα ‘βγαζες, μόνο αν θες να μάθεις.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Το δίκιο σου θ’ ακολουθήσω με το ζόρι;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Σα φρονιμέψεις, πάρε εσύ τα γκέμια.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τι δα; Δε βρίσκεις τούτα δίκια που σου λέω;
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Κάνει ζημιά το δίκιο πότε-πότε.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Είναι καιρός που διάλεξα, δεν είναι τώρα.
ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ
Φεύγω λοιπόν. Ούτε τα λόγια μου παίρνεις σοβαρά, ούτε κι εγώ τον τρόπο σου παινεύω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Σύρε στο σπίτι, δε θα σε πάρω στο κατόπι. Είναι κουτό να κυνηγάς το τίποτα.

Σκηνή 11
ΧΟΡΟΣ
Αφού τα φρόνιμα πετούμενα τα βλέπουμε στον ουρανό πώς κανακεύουν τους γονιούς που τα γνοιαστήκαν, γιατί, γιατί καθόλου δεν τους μοιάζουμε κι εμείς; Όμως όχι, μα του Διός την αστραπή και την ουράνια τη Θέμη, όπου να ‘ναι θα το νιώσουν στο πετσί τους. Φήμη των ανθρώπων θνητή, τράβα μίλησε εκεί κάτω στους Ατρείδες θλιβερά και τις σκυθρωπές ντροπές μας μήνυσέ τους. Άρρωστα σπίτια κι αμάχη των δυο κοριτσιών δε λένε να δώσουν τα χέρια σ’ αγάπες, δε λένε να σμίξουν. Μα προδομένη στο σάλαγο μέσα η Ηλέκτρα μονάχη πάντα θρηνεί η δόλια και δέρνεται και δε φοβάται θάνατο, τα μάτια να σφαλίσει και δε φοβάται αν τους διπλούς φονιάδες γονατίσει. Γενναίο τόσο φύτρωσε ποτές άλλο βλαστάρι; Κανένας μεγαλόψυχος, παιδί μου, δε θέλει να ντροπιάσει τη γενιά του πεθαίνοντας ανώνυμος. Όπως κι εσύ προτίμησες να φορτωθείς το θρήνο και τα κουρέλια ντύθηκες για να κερδίσεις όνομα διπλό, σοφή και φρόνιμη μεμιάς να γίνεις. Σε θυμήθηκα στη μαύρη σου τη μοίρα, της φύσης τους νόμους να κρατάς και του Διός με φρόνηση να τιμάς το σέβας.

Σκηνή 12
ΟΡΕΣΤΗΣ
Καλές γυναίκες, σωστά μας δασκαλέψανε, καλός, σωστός ο δρόμος που ζητάμε;
ΧΟΡΟΣ
Τι ψάχνεις κι ήρθες και τι θες;
ΠΥΛΑΔΗΣ
Με τις ώρες ρωτώ πού μένει ο Αίγισθος.
ΧΟΡΟΣ
Ήρθες καλά και δε σε πλάνεψαν.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Και ποια από σας θα πήγαινε σους μέσα το χαρωπό μαντάτο πως ήρθαμε κι οι δυο;
ΧΟΡΟΣ
Αυτή, αν πρέπει κοντινός να πει το νέο.
ΠΥΛΑΔΗΣ
Μέσα να πας, γυναίκα, και να πεις ότι τον Αίγισθο ζητούν κάτι Φωκίτες.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αλιά μου, η μαύρη, δε φέρατε σημάδια φανερά για το μαντάτο που έχουμε ακουσμένο;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δεν ξέρω το μαντάτο σου. Ο Στρόφιος ο γέρος μ’ έστειλε εδώ να πω για τον Ορέστη.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Σαν τι, ξένε; Φόβος μ’ αδράχνει.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Μες στο μικρό λαγήνι, αυτό που βλέπεις, απομεινάρια λιγοστά του πεθαμένου φέρνουμε.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Άχου, η άραχλη, φως φανερό, χειροπιαστά τα βάσανά μου βλέπω.
ΧΟΡΟΣ
Άαα, αλιά σου άραχλη.
ΠΥΛΑΔΗΣ
Αν κλαις για τα δεινά του Ορέστη, μάθε: Ετούτο το λαγήνι το σώμα του κρατεί.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ξένε, δώσ’ το, για το θεό, στα χέρια μου. Αν τούτο δω το σάβανό του εγίνη, να κλάψω να χαθώ. Δώσ’ το να τ’ αγκαλιάσω και να κλάψω, να βογκήξω για τη γενιά μου και για μένα, πάνω σ’ αυτή τη στάχτη να πέσω να χαθώ.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δώσ’ το στα χέρια της, όποια και να ‘ναι. Έχθρα δεν έχει που το ζητά, μα φίλος κοντινός ή συγγενής του θα ‘ναι.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ω θυμητάρι του πιο αγαπημένου, απομεινάρι του Ορέστη, με τις ελπίδες που σε προβοδούσα δε σε δέχομαι. Όμορφο σ’ έβγαλα απ’ τα σπίτια μας, παιδί μου. Τώρα μακριά μας και σ’ άλλη γη φευγάτο σε βρήκε το κακό χωρίς την αδελφή σου. Και τα χεράκια μου, της δύστυχης εμένα, μηδέ σε λούσαν μηδέ σε στόλισαν μηδέ κρατήσαν στη φωτιά το καψερό κορμί σου. Αλίμονο, της άμοιρης δεν ήσουνα της μάνας σπλάχνο παρά δικό μου πιο πολύ, εμένα, παραμάνα σου, εμένα αδελφή σου μέρα νύχτα έκραζες. Τώρα σε μιαν ημέρα χαθήκαν τούτα και πέθαναν μαζί σου. Τ’ άρπαξες όλα. Πάει κι ο πατέρας, πέθανα κι εγώ. Πας του χαμού κι εσύ. Γελάν οι εχθροί, χτυπιέται απ’ τη χαρά της η κακομοίρα η μάνα μας, που μου ‘στελνες μηνύματα πολλά πως θα φανερωθείς εκδικητής. Τα ρήμαξε όλα της δυστυχίας ο δαίμονας εμάς τους δυο, που μου ‘φερεν εδώ σκιά και στάχτη ανήμπορη, αντίς τη λατρευτή μορφή σου. Ώχου! Ώχου! Πικρό κορμί, αχ κι αχ, πήρες, αλιά μου, το σκοτεινό το τρίστρατο και μ’ έχασες, ψυχή μου, μ’ έχασες, αδελφούλη μου. Να κατοικώ μαζί σου πάντα κάτω.
ΧΟΡΟΣ
Σε γέννησε θνητός, Ηλέκτρα, σκέψου. Θνητός ο Ορέστης. Μη στενάζεις τόσο. Όλοι χρωστάμε τα πάθη του θανάτου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Αλιά μου, τι να πω; Αμήχανα λόγια; Δεν αντέχω να κρατήσω τη γλώσσα μου πια.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ποιος πόνος σε κρατεί, τι σ’ εμποδίζει να μιλήσεις;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Εσύ το περιλάλητο πρόσωπο της Ηλέκτρας;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τι με ξετάζεις και στενάζεις, ξένε;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Γιατί δεν ήξερα κανένα απ’ τα δεινά μου.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Και τι κατάλαβες απ’ όσα λέμε τώρα;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Μες στα πολλά φαρμάκια σου σ’ αντίκρισα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Είδες τα λίγα απ’ τα πολλά τα πάθη μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Και τι θα γινότανε να δω κι άλλα χειρότερα;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αφού συντροφεύω φονιάδες.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Ποιους και ποιανού; Τι ξεστομίζεις;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Του πατέρα, και τους δουλεύω με τη βία.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Και ποιος σε βάνει στην ανάγκη;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Μάνα τη λεν, μάνα δεν είναι όμως.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Κανείς δεν παραστέκεται; Κανείς;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Κανείς. Ήταν αυτός που μου ‘φερες τη στάχτη.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Μαύρη, σε βλέπω και λυπάμαι τόσην ώρα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ο μόνος άνθρωπος που με λυπήθηκε ποτέ.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Γιατί είμαι ο μόνος συγγενής που ήρθα να πονέσω τα πάθη σου.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Δεν ήρθες βέβαια συγγενής μας από κάπου;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Θα σ’ το ‘λεγα, πιστές αν είναι τούτες δω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Είναι πιστές και μίλα μπιστεμένα.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Παράτα το λαγήνι, να τα μάθεις όλα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ξένε, μη μου το κάνεις τούτο, στο θεό σου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Άκου που σου μιλώ και δε θα πέσεις έξω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Μη, σε ξορκίζω, μη μου στερήσεις τ’ άγιο λείψανό μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δε σου τ’ αφήνω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Δύστυχη πάλι, Ορέστη μου, για σένα, σα μου στερήσουνε και την ταφή σου.

Σκηνή 13

ΟΡΕΣΤΗΣ
Άλλαξε λόγο. Άδικα τον κλαίς.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Άδικα κλαίω το νεκρό αδελφό μου;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Άπρεπα λόγια λες γι’ αυτόν.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τόσο του πεθαμένου είμαι ανάξια;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Ανάξια κανενός εσύ. Για τούτο δω ξενοιάσου.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αφού βαστώ του Ορέστη μου το σώμα.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δεν είν’ του Ορέστη. Είναι φτιαχτό, με λόγια.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Και πού έχει τάφο εκείνος ο ταλαίπωρος;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δεν έχει. Οι ζωντανοί δεν έχουν τάφο.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τι θες να πεις;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Ψέματα δε σου λέω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ζει, ζει ο άνθρωπός μου;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Αν είμαι ζωντανός εγώ.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Εσύ είσαι εκείνος;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Κοίτα το δαχτυλίδι του πατέρα μου και πίστεψε πως καθαρά μιλάω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ευλογημένη μέρα!
ΟΡΕΣΤΗΣ
Ευλογημένη.
ΧΟΡΟΣ – ΠΥΛΑΔΗΣ
Ευλογημένη μέρα!
ΗΛΕΚΤΡΑ
Βλαστάρι, βλαστάρι εσύ μονάκριβου πατέρα, έφτασες πια, μας βρήκες, μας ήρθες, μας είδες.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Έφτασα πια. Σώπαινε τώρα και καρτέρα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τι τρέχει;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Κάλλιο σιωπή, μη μας ακούσουν μέσα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ο κάθε καιρός, για να το πω το δίκιο, μου πρέπει ο κάθε καιρός. Η γλώσσα μου λύθηκε τώρα.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Το βλέπω, μα κοίτα λεύτερη να τη φυλάξεις.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Και τι να κάνω;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δεν είναι καιρός για λόγια τώρα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τώρα που φάνηκες εσύ, ποιος θα μπορούσε ν’ άλλαζε με τη σιγή τα λόγια, τώρα που σ’ είδα απάντεχα κι ανέλπιστα.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Με είδες όταν οι θεοί μού δείξανε το δρόμο.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ονόμασες χαρά κι από την πριν τρανότερη. Αν σ’ άνοιξε θεός το δρόμο για το σπίτι, έργο θεού το λογαριάζω.

Σκηνή 14
ΧΟΡΟΣ
Έργο θεού! Έργο θεού!
ΟΡΕΣΤΗΣ
Άφησε τώρα τα παραπανίσια λόγια, πως είναι η μάνα μας κακή, πως άδειασεν ο Αίγισθος το πατρικό το βιος μας, το χύνει και το σπέρνει πέρα δώθε. Την ώρα τη σωστή θα ‘ταν φραγμός τα λόγια. Ό,τι ταιριάζει σε τούτη τη στιγμή λογάριασε, πού να φανερωθούμε εμείς, πού να κρυφτούμε, για να σφραγίσει ο ερχομός τα γέλια των εχθρών μας. Κοίτα να μη διαβάσει η μάνα μας το πρόσωπό σου που γελά, σαν μπούμε μέσα. Τάχα για το κακό που ψεύτικα μηνύσαμε ν’ αναστενάζεις. Σα βρούμε στόχο, τότε θα ’ρθει καιρός για λεύτερες χαρές και γέλια.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Θεότρελοι και χτυπημένοι στο μυαλό, τι, δεν ψηφάτε τη ζωή σας; Μες στην καρδιά βρισκόσαστε του σίφουνα και δεν το παίρνετε είδηση! Αν δεν στεκόμουν στο κατώφλι να φυλάω, θα ’χανε μπει στο σπίτι πρώτα οι πράξεις σας κι ύστερα τα κορμιά σας. Αφήστε τις πολλές κουβέντες τώρα και μπείτε μέσα. Τέτοιες στιγμές ν’ αργείς, κακό το τέλος φτάνει.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Πώς θα τα βρω σαν έμπω μέσα;
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Καλά. Φόβος να σε γνωρίσουν δεν υπάρχει.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Θα ‘φερες το μαντάτο πως επέθανα.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Με τους νεκρούς σ’ έχουν αυτοί, να ξέρεις.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Και χαίρονται γι’ αυτά; Τι λένε;
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Θα μάθεις, σαν τελειώσουμε. Όλα καλά τώρα γι’ αυτούς και κείνα που δεν είναι.

Σκηνή 15
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ποιος είναι αυτός, καλέ μου, πες μου, για τον Θεό.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δεν τον γνωρίζεις;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ούτε το βάζει ο νους μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Σε τίνος χέρια με παράδωσες, δεν ξέρεις τότε;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Σε τίνος; Τι μου λες;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Εκείνος που όταν πρόλαβες και μ’ έσωσες με πήρε να με κρύψει στην Φωκίδα.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Αυτός είναι που μέσα στους πολλούς βρήκα μόνο πιστό. Μέρα γλυκιά, μοναδικέ σωτήρα των σπιτιών μας, εσύ είσαι εκείνος που γλίτωσες κι αυτόν και μένα απ’ τα δεινά; Ήσουν εδώ και κρύφτηκες τόσον καιρό και δε μου φανερώθηκες; Με σκότωνες με λόγια και σκέπαζες τα έργα της χαράς; Χαίρε, πατέρα! Πατέρα μου σε βλέπω.
ΧΟΡΟΣ
Σε βλέπω βασιλιά.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Σένα να ξέρεις, σένα πιότερο στον κόσμο…
ΧΟΡΟΣ
Σε βλέπω βασιλιά.
ΗΛΕΚΤΡΑ
…σε μίσησα κι αγάπησα την ίδια μέρα.
ΧΟΡΟΣ
Χαίρε, πατέρα. Πατέρα μου σε βλέπω, σε βλέπω βασιλιά.

Σκηνή 16
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
Φτάνει, θαρρώ, κι όσα μεσολαβήσανε, νύχτες πολλές φέρνοντας μέρες άλλες θα σου τα φανερώνουν, Ηλέκτρα, καθαρά. Σε σας που στέκεστε, σας λέω πως ήρθε της δράσης η ώρα. Η Κλυταιμνήστρα μόνη, άντρας κανείς. Αν χάσετε καιρό, θα ‘χετε να παλέψετε, σκεφτείτε, με τούτους και μ’ άλλους πιο πανούργους και περσότερους.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δουλειά μας δεν είναι τα λόγια τα πολλά. Πυλάδη, μέσα γρήγορα. Μα πρώτα να προσπέσουμε στ’ αγάλματα των πατρικών θεών που στο κατώφλι στέκουν.

Σκηνή 17
ΗΛ – ΠΥΛ – ΟΡ – ΠΑΙΔ – ΧΟΡΟΣ
Απόλλων, βασιλιά, σπλαχνίσου κι άκουσέ τους και με μαζί μ’ αυτούς, που απλόχερα σου πρόσφερα πολλά κι από τα λίγα που είχα. Τώρα, Λύκειε Απόλλων, με όσα έχω προσπέφτω, σου ζητώ και σ’ ικετεύω, βόηθα την πρόθεσή μας πρόθυμα και δείξε στους ανθρώπους με τι ποινές πληρώνουν οι θεοί τους παραβάτες.

Σκηνή 18
ΧΟΡΟΣ
Για δέστε πώς θερίζει αίμα ξερνώντας ακατάβλητο ο Άρης. Πατούνε πια τα δώματα οι Ερινύες και πήραν το κατόπιν τους κακούργους τ’ αλάθευτα σκυλιά, ώστε για πολύ δεν καρτερεί κρεμασμένο στο κατώφλι τ’ όνειρό μου. Με δόλο διαβαίνει τη θύρα των νεκρών, τιμωρός ίσια μέσα στα πατρικά της κλήρας του πεζούλια, τροχισμένο κρατώντας στο χέρι σπαθί. Κι ο Ερμής, γιος της Μαίας, με σκοτάδι τυλίγει το δόλο, στο τέρμα τον σπρώχνει και δεν καρτερεί.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Καλές μου, όπου να ’ναι τελειώνουν οι άντρες. Σώπα και περίμενε.
ΧΟΡΟΣ (ΓΥΝ)
Μα πώς; Τι κάνουν τώρα;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Εκείνη για ταφή στολίζει το λαγήνι κι αυτοί στέκουν κοντά.
ΧΟΡΟΣ
Κι εσύ, τι βγήκες έξω;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Φυλάω καρτέρι, μήπως ο Αίγισθος ξεφύγει κι έρθει μέσα.

Σκηνή 19
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Αχ, αχ! Σπίτι έρημο από φίλους και γεμάτο φονιάδες!
ΗΛΕΚΤΡΑ
Φωνάζει κάποιος μέσα, δεν ακούτε, φίλες;
ΧΟΡΟΣ
Άκουσα, να μην άκουγα κι έφριξα η μαύρη.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Ωχ, τι με βρήκε. Πού είσαι, Αίγισθε;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Άκου, πάλι φωνές.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Παιδί μου, παιδί μου, λυπήσου τη μάνα σου.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Εσύ δεν τον λυπήθηκες ούτε και τον πατέρα που τον γέννησε.
ΧΟΡΟΣ
Πόλη και μαύρη γενιά, μέρα κι αυτή, μοίρα κι αυτή που λιώνει, που σε λιώνει.
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Ωχ! Με χτύπησε!
ΗΛΕΚΤΡΑ
Άαααα! Χτύπα, αν μπορείς, ξανά!
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ
Ωχ, ωχ, ξανά!
ΗΛΕΚΤΡΑ
Άμποτε και στον Αίγισθο!

Σκηνή 20
ΧΟΡΟΣ
Οι κατάρες πληρώνονται, οι νεκροί ζωντανεύουν, των φονιάδων το αίμα ποτάμι οι νεκροί το πληρώνονται. (Βγαίνουν Πυλάδης – Ορέστης) Να τοι που βγαίνουν˙ κόκκινα χέρια που αίματα στάζουν και δεν μπορώ τ’ άδικο να τους ρίξω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Όρέστη;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Μες στο σπίτι καλά, αν κι ο Απόλλων πρόσταξε καλά.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Πέθανε η μαύρη;
ΧΟΡΟΣ
Πέθανε η μαύρη;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Μη φοβάσαι πια το θράσος πως θα σ’ ατιμάζει της μητέρας.
ΧΟΡΟΣ
Σταμάτα, βλέπω τον Αίγισθο.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Είναι κοντά;
ΧΟΡΟΣ
Κρυφτείτε στο παράπορτο και γρήγορα. Καλά τα καταφέρατε και δευτερώστε.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Θάρρος. Τελειώνουμε.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Βάλε μπροστά και βιάσου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Πηγαίνω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ξενοιάσου για τα εδώ. Εγώ θα τ’ αναλάβω.
ΧΟΡΟΣ
Λίγα λόγια να πεις, μαλάκωσέ τον, συμφέρει ώσπου να πέσει ανύποπτος στη δίκια κρίση.

Σκηνή 21
(Είσοδος Αίγισθου. Ο Ορέστης και ο Πυλάδης ξαναμπαίνουν στο παλάτι.)

ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Ποιος από σας έμαθε πού ’ναι οι Φωκίτες ξένοι που, καθώς άκουσα, μαντάτο φέρανε για τον Ορέστη, πως με τ’ αμάξι του γκρεμοτσακίστηκε στο στίβο; Σένα, σένα ρωτώ, ναι, σένα, που ως χτες είχες αποκοτιά. Σένα σε μέλλει πιο πολύ, θαρρώ, και πιο πολλά να πεις θα ξέρεις.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Και βέβαια ξέρω! Αλλιώς έξω απ’ τη μοίρα θα ’μουνα του πιο αγαπημένου.
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Και πού ‘ναι οι ξένοι; Μίλησε!
ΗΛΕΚΤΡΑ
Μέσα. Βρήκαν φιλόξενη κυρά.
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Αλήθεια λεν πως πέθανε;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Όχι με λόγια μόνο, φέραν σημάδια.
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Τον φέρανε για να βεβαιωθούμε;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Τον φέραν. Να τον δεις και να φρίξεις.
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Μ’ έκαμες να χαρώ πολύ, δε μ’ είχες συνηθίσει.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Να χαίρεσαι, αν είναι να χαρείς μ’ αυτά.

Σκηνή 22
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Σιωπή προστάζω και ν’ ανοίξουν οι πύλες στους Μυκηναίους και στους Αργίτες όλους να δουν, κι αν κάποιος πριν κεφάλι σήκωνε γι’ αυτόν μ’ ελπίδες κούφιες, βλέποντας το νεκρό, τα γκέμια μου να δέχεται, μη μ’ εύρει τιμωρό και φρονιμέψει με το ζόρι.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Μπήκα στο νόημα κι εγώ. Φρονίμεψα με τον καιρό, με τα νερά των δυνατών πηγαίνω.

(Βγαίνουν ο Ορέστης και ο Πυλάδης. Ο πρώτος κρατά το σώμα της Κλυταιμνήστρας σκεπασμένο.)

ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Ω Δία! Ετούτο που θωρώ, δίχως το φθόνο σου δεν ήρθε. Αν προκαλώ τη Νέμεση, βουβαίνομαι. Σηκώστε από το πρόσωπο το κάλυμμα να πω κι εγώ το θρήνο μου στο συγγενή μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Κράτησ’ το μοναχός. Όχι δικό μου, δικό σου χρέος να τον δεις και φιλικά να του μιλήσεις.
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Σωστά μιλάς, θ’ ακούσω. Εσύ (προς την Ηλέκτρα) στο σπίτι αν είναι η Κλυταιμνήστρα, φώναξέ την!
ΟΡΕΣΤΗΣ
Εδώ ‘ναι, πλάι σου κι αλλού μην ψάχνεις.

Σκηνή 23
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Άαααα! Τι βλέπω!
ΟΡΕΣΤΗΣ
Τη φοβάσαι; Δεν την ξέρεις;
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Ο δύστυχος, μέσα σε ποιες παγίδες έπεσα και σε ποιανού;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δεν το ‘νιωσες λοιπόν ότι μιλάς με ζωντανούς που πήρες πεθαμένους;
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Τώρα κατάλαβα τι λες. Δε γίνεται να ‘ναι άλλος αυτός που μου μιλά απ’ τον Ορέστη.
ΠΥΛΑΔΗΣ
Μάντης αλάθευτος και τόσην ώρα λάθευες;
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Ο μαύρος, χάθηκε. Μ’ άσε να πω δυο λόγια μόνο.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Μη, για το θεό, μην τον αφήσεις να μιλά, καλέ μου, χρόνο κερδίζει. Σκότωσ’ τον γρήγορα. Το πτώμα ρίχ’ το στα όρνια, τους νεκροθάφτες που του πρέπουν, να μην το δούμε πια. Μονάχα τούτο θα με λύτρωνε απ’ τα παλιά δεινά μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Προχώρα μέσα γρήγορα, δεν είναι καιρός για λόγια τώρα, για την ψυχή σου πολεμάς.
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Γιατί με πας στο σπίτι;
ΧΟΡΟΣ
Για την ψυχή σου πολεμάς.
ΑΙΓΙΣΘΟΣ
Σαν είναι η πράξη σου καλή, γιατί σκοτάδι θες κι εδώ δε με ξεκάνεις;
ΟΡΕΣΤΗΣ
Σταμάτα να προστάζεις, τράβα για κει…
ΧΟΡΟΣ
Με την ίδια πληρωμή…
ΟΡΕΣΤΗΣ
…που τον πατέρα μου έσφαξες, να πεθάνεις στον ίδιο τον τόπο.
ΧΟΡΟΣ
Σπορά του Ατρέα, πολλά σου τα πάθη, λυτρώθηκες τώρα με νέαν ορμή και λεύτερη πήρες στράτα.

ΤΕΛΟΣ

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ

Όπερα σε δυο πράξεις και δέκα σκηνές σε λιμπρέτο του συνθέτη.

ΕΤΟΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ 2000

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΩΤΗ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΓΙΑ ΤΟ MIKISRADIO ΣΠΥΡΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ

Λυσιστράτη σοπράνο

Κλεονίκη σοπράνo

Μυρρίνη σοπράνο κολορατούρα

Λαμπιτώ μετζοσοπράνο

Ποιητής τενόρος

Κορυφαίος βαρύτονος

Πρόβουλος τενόρος

Κινησίας βαρύτονος

Κήρυξ(Λάκων) μπάσος

Χορός Γυναικών-Χορός Αθηναίων-Χορός Λακώνων

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

A’ ΠΡΑΞΗ

(Μετά την Εισαγωγή μπαίνει δαφνοστεφής ο Ποιητής.

Υποτίθεται ότι είναι ο Αριστοφάνης, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις

Εξωτερικά μοιάζει με τον συνθέτη.)

ΣΚΗΝΗ 1

ΠΟΙΗΤΗΣ

Στην Αθήνα κάποια φορά

στης Ακρόπολης τη σκιά

η Λυσιστράτη στρατηγός

κι ο στρατός της ερωτικός.

Με όπλα τα κάλλη των γυναικών

Τον Αρη καλά πολεμά

να φέρει την Ειρήνη.

Μες στο έργο μας το μουσικό

δίδαγμα έχουμε ηθικό:

από χιλιάδες αγαθά

την Ειρήνη φυλάξτε καλά.

Η πρώτη και πρωταρχική

αυτή που τιμά τη ζωή.

Αδέρφια,δώστε τα χέρια!

(Βγαίνει ο Ποιητής και μπαίνει η Λυριστράτη.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Αν τις καλούσες στη γιορτή του Βάκχου

η του Πάνα-απ΄το πλήθος,

απ΄το πλήθος τα ταμπούρλα

δεν θα μπορούσες να περάσεις.

Και τώρα μήτε μια δεν φάνηκε!

(Μπαίνει η Κλεονίκη.)

Μα να την η γειτόνισσα

Γεια σου Κλεονίκη!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Γεια σου Λυσιστράτη!

Ταραγμένη και κατσούφα σε βλέπω.

Μη σουφρώνεις τα φρύδια σου

σαν περισπωμένη!

Δεν σου πάει!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Μου καίγεται η καρδιά.

Τα ΄χω με τις γυναικούλες

κι ας πιστεύουν οι άντρες

πως είμαστε πανούργες.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Τι δηλαδή,δεν είμαστε;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Τις κάλεσα κι αυτές κοιμούνται…

Αν και το ζήτημα είναι σπουδαίο!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Πώς να ξεπορτίσει μια γυναίκα…

Άλλη να φροντίσει τον άντρα της,

αλλη να ξυπνήσει τον δούλο,

αλλη να κοιμίσει το μωρό της,

να το ταίσει,

να το ξεσκατίσει.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Πες μου!

(με νόημα)

Πόσο μεγάλο είναι

αυτο το σπουδαίο;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

(Δείχνει το μέγεθος.)

Πελώριο!Χοντρό!Ζουμερό!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Τότε γιατί δεν έρχονται;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ο νους σου πάει στο πονηρό…

Δεν μιλάω γι΄αυτό…

Αν ήταν έτσι,όλες θα τρέχανε!

Άλλο έχω στο νου μου.

Σπουδαίο!

Νύχτα-μέρα αυτό σκέφτομαι.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Το ΄χεις ψιλοδουλεμένο…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Απ΄ τις γυναίκες κρέμεται

η σωτηρία της Ελλάδας!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

(κατ΄ιδίαν)

Αν ήταν έτσι,θα ΄πεφτε…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Απ’ τις γυναίκες κρέμεται το Κράτος!

Χωρίς εμάς, χαμένοι οι Πελοποννήσιοι!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

(κατ΄ ιδιάν)

Καλύτερα χαμένοι!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Και οι Βοιωτοί!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Τι λες;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Όλες μαζί να συνταχτούμε!

Αθηναίες,Πελοποννήσιες,Βοιωτές

Να σώσουμε την Ελλάδα!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Τι καλό μπορεί να βγει απ’ τη γυναίκα;

Γυναίκα σημαίνει καθισιό,

Φουστάνια,στολίδια,αρώματα.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Αυτά ακριβώς

Θα σώσουν την Ελλάδα!

Είναι τα όπλα μας!

Τα ξώπλατα,τα διάφανα,τα κουνιστά!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Μα πώς;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Έτσι που να μη σηκώνει όπλο πια ο άντρας!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Έτσι ευθύς-Έτσι ευθύς ξεβρακώνουμαι κι εγώ!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Μήτε ασπίδα!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Θα βάλω μίνι μπανιερό!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Μήτε σπαθί!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Γοβάκι κόκκινο.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Δεν θα πρεπε λοιπόν όλες εδώ να ρθουν;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Έπρεπε να ΄ρθουν πετώντας!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Οι Αθηναίες δεν κάνουνε ποτέ καλή δουλειά.

Μήτε από τα παράλια μάς ήρθε καμιά,

Μήτε απ’ τη Σαλαμίνα μάς ήρθε καμιά.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Μα το ξέρω!Με καράβια ξεκινήσαν’χαράματα.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Κι αυτές από τις Αχαρνές, που νόμιζα-

που νόμιζα πως θα ΄ρθουν πρώτες!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Να,έρχονται!΄Ερχονται!

ΣΚΗΝΗ 2

(Μπαίνουν γυναίκες από την Αθήνα,τις Αχαρνές

και την Σαλαμίνα, με επικεφαλής τη Μυρρίνη.)

ΜΥΡΡΙΝΗ

Αργήσαμε λίγο Λυσιστράτη.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θύμωσα,,Μυρρίνη,

Το θέμα είναι σοβαρό,κι εσείς με το πάσο σας.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Τη βρακοζώνη μου έψαχνα μες στο σκοτάδι.

Όμως λέγε!Τι μας θέλεις;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Κάλλιο να περιμένουμε

τις Πελοποννήσιες και τις Βοιωτές.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Έχεις δίκιο…

Μα να, η Λαμπιτώ από τη Σπάρτη έρχεται.

(Μπαίνουν Κορίνθιες, Βοιωτές, Σπαρτιάτισσες,με επικεφαλής τη Λαμπιτώ.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

(προς τη Λαμπιτώ)

Χρυσή μου, καλώς όρισες!

Τι θάμπος! Τι ομορφιές!

Όλη αστράφτεις!

Τι κορμί γεροδεμένο!

ΛΑΜΠΙΤΏ

Γυμνάζομαι, κι όταν πηδάω

οι φτέρνες μου χτυπούν τον πισινό μου.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Βρε τι βυζιά είναι τούτα!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Μου τα μαλάζεις;

Θες να τ’ αγοράσεις;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Και τούτη η κοπελιά πουθέ μας έρχεται;

ΛΑΜΠΙΤΩ

Ρουμελιώτισσα! Κι από σόι μεγάλο!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ωραία παχιά χωράφια έχουν στη Ρούμελη!

Και τούτη η σουσουράδα;

ΛΑΜΠΙΤΩ

Απ’ το στενό της Κορίνθου…

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Καθόλου στενό!

Πλούσιο από μπρός και από πίσω.

ΛΑΜΠΙΤΩ

Μου λέτε ποιος μας κάλεσε;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Εγώ!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Τι μας θέλεις;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Ναι! Μά τον Δία!

Φανέρωσε το μυστικό σου.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Φυσικά! Όμως θέλω κάτι να σας ρωτήσω.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Ό,τι θέλεις.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ποθείτε ή όχι των παιδιών σας τους πατεράδες;

Στον πόλεμο είναι όλοι!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Στη θράκη πέντε μήνες ο δικός μου

φυλάει τον πουλημένο στρατηγό του.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Εφτά μήνες στην Πύλο είναι ο καλός μου.

ΛΑΜΠΙΤΩ

Κι ο δικός μου σαν τύχει και το σκάσει,

όσο να τον σφίξω, αρπάζει την ασπίδα και το δρόμο.

ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ (σε τετραφωνία)

ΜΥΡΡΙΝΗ ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ ΚΛΕΟΝΙΚΗ ΛΑΜΠΟΤΏ

Είναι στον πόλεμο

οι πατεράδες

των παιδιών μας.

Έρημες, μόνες,

Μονάχες είμαστε.

Να σταματήσει

το κακό.

Οι άνδρες

να γυρίσουν

και τα σπίτια

να γεμίσουν

με γέλια

και χαρές.

Είναι στον πόλεμο.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ούτε στάχτη δεν απόμεινε

απ’ τους αγαπημένους μας

απ’τον καιρό που η Μίλητος μας πρόδωσε…

(Αλλάζει ύφος.)

Αχ να ΄χα μια πέτσινη λεγάμενη οχτώ πόντους

να βολευτώ.

Λοιπόν δεν έχω δίκιο;

Αν βρω τρόπο θα με βοηθήσετε;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Θα πούλαγα το φόρεμά μου,

κι όσα πιάσω τα πίνω σε μια μέρα!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Το κορμί μου σκίζω στα δυο

Και το μισό χαρίζω!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Αν είν’ να δω Ειρήνη.

στην κορφή του Ταΰγετου σκαρφαλώνω!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ιδού λοιπόν το μυστικό μου:

Αν θέλουμε Ειρήνη,

τους άνδρες πρέπει να τους αναγκάσουμε

να τα βρούνε.

Ένας τρόπος υπάρχει: ΑΠΟΧΗ!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ, ΛΑΜΠΙΤΩ, ΜΥΡΡΙΝΗ

Από τι; Μίλα!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα το κάνετε όμως;

ΜΥΡΡΙΝΗ, ΚΛΕΟΝΙΚΗ, ΛΑΜΠΙΤΩ

Μετά χαράς!

Και τη ζωή μας δίνουμε!

Αποχή;Από τι;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Απ’ αυτό! Απ’ αυτό που έχουν οι άντρες!

(Οι τρείς πάνε να φύγουνε.)

Πού πάτε; Γιατί κατσουφιάσατε;

Σας κόπηκε το χρώμα!

Τι στέκεστε σαν κούτσουρα; θα το κάνετε;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Εγώ δεν θα το κάνω! Κάλλιο ο πόλεμος!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Κι εγώ δεν το κάνω! Κάλλιο ο πόλεμος!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Δεν έλεγες πως το κορμί σου έσκιζες στα δύο;

ΜΥΡΡΙΝΗ

Ό,τι άλλο θες! Όχι αυτό!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Όχι αυτό! Όχι αυτό!

ΛΑΜΠΙΤΏ

Όχι αυτό! Όχι αυτό!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Να περπατήσω σε κάρβουνα αναμμένα,

Όμως να στερηθώ τη γλύκα του αντρός,

αυτό ποτέ.

ΜΥΡΡΙΝΗ ΛΑΜΠΙΤΩ

Ποτέ!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

(προς τη Μυρρίνη)

Κι εσύ!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Κι εγώ στα κάρβουνα!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ , ΛΑΜΠΙΤΩ

Στα κάρβουνα! Στα κάρβουνα.

ΛΥΣΙΣΤΑΤΗ. Αχ !Αχ! Άχρηστες γυναίκες…Καλά μας κάνει ο Ευριπίδης

ηρωιδες στις τραγωδίες…Μόνο για καβάλα και για γέννες είμαστε…

(προς τη Λαμπιτώ)

Όμως εσύ καλή μου Σπαρτιάτισσα, αν έρθεις με το μέρος μου

Υπάρχει ελπίδα.

Δώσ’ μου την ψήφο σου!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Δύσκολο το κρεβάτι δίχως άντρα…

Όμως για να ΄χεις άντρα χρειάζεσαι Ειρήνη!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Γειά σου λεβέντισσα! Άξια γυναίκα!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Αν κάνουμε αποχή…

ΟΛΕΣ

Κούφια η ώρα…

ΚΛΕΟΝΊΚΗ

Πες μας, πώς θα ’ρθει η Ειρήνη;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα σας πω ευθύς το σχέδιο μου.

Σαν έρθει ο άντρας

εμείς αρχίζουμε τα στολίδια,

τα βαψίματα και τα κουνήματα.

Τα μέρη τα κρυφά καλά αποτριχωμένα

Κάτω απ’ τα αραχνούφαντα πέπλα,

τα τουρλώνουμε μπροστά στα μάτια τους!

Έτσι που να τους ανάβουμε τον πόθο!

Κι όταν αυτοί χιμούν ορεξάτοι να μας πλακώσουν,

τοτε κι εμείς τους σπρώχνουμε πέρα φωνάζοντας:

«Σταματήστε τον πόλεμο! Αλλιώς δεν έχει από αυτό»…

Τότε θα τρέξουν να κλείσουν ανακωχή!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Όπως κι ο Μενέλαος

που πέταξε το σπαθί

Μπροστά στης Ελένης τα στήθη τ’ αφράτα.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Όμως αν κάνουνε οι άντρες αποχή

τότε τι γινόμαστε;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ατομική παρηγοριά θα βρούμε.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Ασε τα υποκατάστατα…

Όμως αν με το ζόρι στο στρώμα μάς σέρνουν;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα πιανόμαστε από την πόρτα.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Κι αν μας βαράνε;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα τους χαλάμε όσο μπορούμε την ηδονή…

Αυτή η δουλειά με το στανιό δεν έχει γούστο.

Θα τους παιδεύουμε όσο να κουραστούν.

Αν η γυναίκα δεν θέλει, ο άντρας χαρά δεν έχει.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Αν οι δυο σας αποφασίσατε, τότε συμφωνούμε κι εμείς.

ΛΑΜΠΙΤΩ

Εμείς οι Σπαρτιάτισσες

τους άντρες μας θα βάλουμε

να κάνουν Ειρήνη!

Μα τι θα γίνει με τον άστατο τον όχλο των Αθηναίων;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Δουλειά δική μας! Μη σε νοιάζει!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Όσο έχει χρήμα ο Παρθενώνας

και τα καράβια τους στα πελάγη αρμενίζουν φοβάμαι!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Το πρόβλεψα κι αυτό! Όσο εμείς κουβεντιάζουμε

οι γριές τρέχουν στην Ακρόπολη

το θησαυρό να πάρουν.

ΛΑΜΠΙΤΩ

Ωραία τα λές!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Λοιπόν; Όρκο ας πάρουμε.

Θεμέλιο ας βάλουμε.

ΜΥΡΡΙΝΗ, ΚΛΕΟΝΙΚΗ, ΛΑΜΠΙΤΩ

Λέγε!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Βάλε την ασπίδα ανάποδα.

Φέρε το σφαχτάρι για τη θυσία.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Πως; Έτσι θα ορκιστούμε Λυσιστράτη;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Πώς αλλιώς;

Τι διδάσκει ο Αισχύλος στους Επτά επί θήβας;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Για το θεό, Λυσιστράτη!

Πάνω σε ασπίδα πολέμου

Θα ορκιστούμε για την Ειρήνη;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Σαν τις αμαζόνες

Θέλεις να κόψουμε

τα σπλάχνα άσπρου αλόγου;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Τι άσπρα, τι πράσινα άλογα μας λές!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Επιτέλους! θέλεις να ορκιστούμε;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Μά τον Δία! Αντίς αρνί

φερτε μια στάμνα με θασιώτικο κρασί

να το πράξουμε.

Και να ορκιστούμε

να μη βάλουμε ποτέ νερό στα σχέδιά μας.

ΟΛΕΣ

Μάνα μου Γης, μ’ αρέσει αυτός ο όρκος!

Τρέξτε και φέρτε την κούπα και το σταμνί!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Όρκο θα κάνω στους θεούς και τη Χρυσή Παλλάδα

Θα γίνω φως-φωτιά για την Ειρήνη.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Εγώ που φέρνω τη ζωή

Θα βάλω τέλος στη σφαγή•

θα γίνω φως-φωτιά για την Ειρήνη.

ΟΛΕΣ

Παντοτινά Ειρήνη!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Τον πόλεμο τον πολεμώ

με τα γλυκά μου κάλλη•

θα γίνω φως-φωτιά για την Ειρήνη.

ΟΛΕΣ

Παντοτινά Ειρήνη!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Του ΄Αρη κοφτερό σπαθί

σε λιώνει το ζεστό κορμί•

θα γίνω φως-φωτιά για την Ειρήνη.

ΣΚΗΝΗ 3

(Μπαίνει δαφνοστεφής-όπως και στην αρχή-ο Ποιητής.)

ΠΟΙΗΤΗΣ

Ιερόν και άπλετον της Ειρήνης είναι το φως!

Μας τυφλώνει, στις φλέβες περνά.

Μήνυμα συμπαντικό, πρωτόφαντο, ιερό.

Η Λυσιστράτη στρατηγός

κι ο στρατός της ερωτικός!

Πάνε τώρα όλες μαζί•

το σχέδιο προβλέπει αγωνία θεατρική.

Χορός γερόντων τώρα ας μπει.

Σας προσφέρω διπλό Χορό,

γυναικείο και ανδρικό.

Ιδού ένα έργο μοναδικό!

Ένα έργο μοναδικό!

(Μπαίνουν οι γέροντες, φορτωμένοι με κούτσουρα

που τους κάνουν να παραπατούν.)

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Περπατά γερο-Δράκο γρήγορα!

Τα κούτσουρα σου τσάκισαν τον ώμο…

ΧΟΡΟΣ ΓΕΡΟΝΤΩΝ

Πολλά ειν’ αυτά που βλέπουμε στο διάβα της ζωής.

Όμως ποιος θα το ‘λεγε, Στριμόδωρε,

να δούμε τις γυναίκες τις πανούκλες

που τρέφουμε στο σπίτι

να βάλουμε χέρι στα όσια και τα ιερά.

Στο ξόανο της Παρθένου!

Να πάρουν την Ακρόπολη

και να μας κλείσουν έξω!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Γρήγορα, Φιλώτα στο βράχο ν’ ανέβούμε.

Να στήσουμε κούτσουρα και να τις κάψουμε ζωντανές!

Και πρώτη πρώτη τη Λυσιστράτη!

Ναι, μά τη Δήμητρα!

Όσο ζούμε, δεν θα τους περάσει.

Ένας βασιλιάς της Σπάρτης, ο Κλεομένης,

πάτησε την Ακρόπολη

και το μετάνιωσε σκληρά!

Τον πολιορκήσαμε,

τον κάναμε να το σκάσει βρόμικος και κουρελιάρης…

Και τώρα θ’ αφήσουμε τα γύναια

που μισεί κι ο Ευριπίδης;

Πάει χαράμι η δόξα της Αθήνας.

Τα κούτσουρα φορτώθηκαν

και γίνομαι γαϊδούρι

φωτιές ν’ ανάψω στις γριές

να τις ξεφορτωθώ.

Έχουν εισβάλει στο Ναό

το θησαυρό να κλέψουν.

Πώς τόλμησαν τέτοιο κακό

στην πόλη μας να κάνουνε;

Γι’ αυτό κι εγώ τις κυνηγώ! Αλλιώς θα με ξεκάνουνε.

ΧΟΡΟΣ ΓΕΡΟΝΤΩΝ

Θα τις κάνουμε σουβλιστές,

σα σαρδέλες καπνιστές

και στα σπίτια μας σηκωτές

θα τις κλείσουμε σφαλιστές!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Λυσιστράτη λυσσασμένη,

πέος που σε περιμένει!

Σαν θα ΄ρθει τ’ αφεντικό

στο κρεβάτι θα στενάξεις

απ’ τ’ αρσενικό!

ΟΛΟΙ

(Καθώς ανάβουμε φωτιές με τις δάδες)

Δέσποινα Νίκη!

Βοήθα να υψώσουμε

ενα τρόπαιο!

Αφού τα θηλυκά κατατροπώσουμε

καθώς τους πρέπει!

(Μπαίνει ο Χορός των Γυναικών, κρατώντας στάμνες

γεμάτες με νερό.)

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Ντουμάνι βλέπω τον καπνό.

Φουντώνει η φωτιά! Βιαστείτε!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Πέτα, πέτα Νικοδίκη

πρίν καούνε κυκλωμένες απ’ τις φλόγες

η Καλλιόπη κι η Κριτούλα.

Στη βρύση έτρεξα

τις στάμνες να γεμίσω.

Φωτιές ανάψαν’ τα γερόντια

τις γριές να κάψουν.

Αθηνά!

Μπόδισέ τους! Και σώσε μας!

Την Ελλάδα κι εμάς απ΄ τον πόλεμο!

Κουβάλα κι εσύ νερό μαζί μας!

Ω προστάτη της Αθήνας!

ΣΚΗΝΗ 4

(Μπαίνει η Κορυφαία κυνηγημένη από τον Κορυφαίο που της αρπάζει το ρούχο.

Ακολουθεί γενικευμένο ανθρωποκυνηγητό.)

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Πρόστυχε, κάτω τα ξερά σου! Είστε αλήτες!

(κυνηγητό-όμως παιχνιδιάρικο)

Είστε αλήτες!

Τίμιος άντρας κανείς δεν φέρεται έτσι.

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Όλα τα περιμέναμε,

όμως όχι κι έτσι.

Έρχονται κι άλλες να βοηθήσουν;

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Μπα, φοβηθήκατε;

Είμαστε χιλιάδες, αμέτρητες!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

(προς τον Φαιδρία)

Φαιδρία!Θα τις αφήσουμε να μας υβρίζουν;

Άρπα τον κόπανο και βάρα!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Άντε να δούμε ποιος θα τολμήσει

ν’ απλώσει χέρι.

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Ρε! Μά τον Δία!

Δεν βρίσκεται κανείς να τους αστράψει δυο χαστούκια.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Χτύπα, δεν φοβάμαι

και βάρα αν σου βαστά.

Σα σκύλα τ’ αχαμνά σου θα δαγκώσω!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Σκασμός!

Σου μαδάω μια μια τις άσπρες τρίχες!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Άπλωσε αν τολμάς!

Άπλωσε το δαχτυλάκι σου!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Θα σε λιώσω στις μπουνιές

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Με τα δόντια θα σου φάω το συκώτι!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Ω Ευριπίδη!

Πα-πα-πα…Πάωσοφε!

Που σιχαινόσουν τις γυναίκες!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Ροδίπη! Σήκωσε τη στάμνα!

(Η Ροδίπη απειλή τον Κορυφαίο με τη στάμνα.)

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Θεομπαίχτρα! Τι σοφίζεσαι να κάνεις;

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Φωτιές κρατάς και θέλεις να κάψεις το τομάρι σου.

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Φωτιές, φωτιές ν’ ανάψω,

τις φίλες σου να κάψω.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Κι εγώ με το νερό μου θα τις σβήσω.

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Τη φωτιά μου σε λίγο θα δεις! Θα σε κάψω!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Γέρο, έχεις σαπούνι;

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Αι παλιόγρια!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Γέρο, να σε σαπουνίσω!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Άιντε χάσου!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Γαμπριάτικο λουτρό.

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Κοίτα θάρρος!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Είμαι λεύτερη γυναίκα!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Θα σ’ το βουλώσω τώρα!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Είσαι χωροφύλαξ!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Στον κότσο της βάλε φωτιά.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Πνίξ’ τον Αχελώε!

(Του ρίχνει νερό.)

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Ω, τι έπαθα ο δόλιος.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Μήπως σε ζεμάτισα;

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Με περιπαίζεις.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Σε ποτίζω να βλαστήσεις!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Σταμάτα! Τρέμω!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ, ΓΥΝΑΙΚΕΣ (ΟΛΕΣ)

Σε ποτίζω να βλαστήσεις.

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ, ΑΝΔΡΕΣ (ΟΛΟΙ)

Αχ! Αχ! Τρέμω!

ΟΛΕΣ

Γεροξεκούτη.

ΟΛΟΙ

Μη με βρέχεις.

ΟΛΕΣ

Σε ποτίζω να βλαστήσεις.

ΟΛΟΙ

Μη με βρέχεις, τρέμω.

ΟΛΕΣ

Θα δεις τι άλλο θα σου κάνω!

ΟΛΟΙ

Μη με καταβρέχεις

Είμαι γέρος και ξεκούτης.

ΟΛΕΣ

Να! Σε κατουρώ!

ΟΛΟΙ

Αχου!

ΣΚΗΝΗ 5

(Όλοι παγώνουν καθώς μπαίνει αργά ο Ποιητής.)

ΠΟΙΗΤΗΣ

Μπαίνει τώρα καμαρωτός

ο Πρόβουλος ο ξακουστός.

Τη Λυσιστράτη σε λιγο θα δει!

Συνομιλία θα έχουν σημαντική!

(Βγαίνει ο Ποιητής και μπαίνει ο Πρόβουλος

πάνω στη μουσική του «Viennen los pajaros».)

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Todo era vuelo en nuestra tierra!

(Όλοι, επί σκηνής, όσο τραγουδά εκνευρίζονται.

Τέλος, θυμωμένοι του φωνάζουν ρυθμικά…)

ΟΛΟΙ

Τραγουδάς από άλλο έργο!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ!

Πρόβουλε! Αυτό είναι το Canto General.

(Βγαίνει ο Ποιητής με περούκα που

κάποιον θυμίζει. Κρατά μια ογκώδη

παρτιτούρα, σκίζει ένα φύλλο και το πετά

στην ορχήστρα. Μετά στρέφεται προς το

κοινό και λέει δυνατά: Συγνώμη!».

Πριν στρέψει την πλάκα του, η ορχήστρα

ξαναρχίζει την ίδια μουσική σε άλλο τόνο!)

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Άλλος κανείς δε φταίει, μονάχα εμείς!

Εμείς τις κακομάθαμε με λούσα!

Πάμε στον χρυσοχόο και του λέμε:

«Μεγάλωσε την τρύπα στο κολιέ της.

Μεγάλωσε την τρύπα!

Θα λείψω για τη Σαλαμίνα.

Ευκαιρία να περάσεις απ’ το σπίτι

και να τη φαρδύνεις…»

Κάποιος άλλος πάει στον τσαγκάρη:

«Μάστορα, το λουράκι στο ποδαράκι

το λουράκι στο παπουτσάκι

της πονάει το δαχτυλάκι…

Όταν θα λείψω απ’ το σπίτι

πέρνα να το φαρδύνεις…

Να το φαρδύνεις όσο μπορείς…».

Αυτά λοιπόν μας φέρανε και τούτα.

Εγώ είμαι ο Πρόβουλος!

Και βρήκα ξυλεία

για να φτιαχτούν τα κουπιά.

Όμως το χρήμα βρίσκεται στον Παρθενώνα

και οι γυναίκες κλείσαν’ τις πύλες

και μας κλείσαν’ έξω!

Φέρτε τους λοστούς να ξεπλύνουμε την ντροπή!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Μπρος-μπρος-μπρος γρήγορα

να τις τσακίσουμε.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου -τσου-τσου-τσου-τσου

θα σας τον φτύσουμε!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Φέρτε λοστούς

να ξεπλύνουμε την ντροπή!

(προς έναν τοξότη)

Τι κοιτάς σαν χαζός;

Εμπρός, ξήλωσε την πύλη!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου-τσου

θα σας τον φτύσουμε!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

(που έρχεται από ψηλά)

Μην κάνετε τον κόπο. Εδώ είμαι!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Μωρή κατσίκα! Πως τολμάς;

Τοξότη, πιάσε την και δέσε την πισθάγκωνα.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Για τόλμησε! Θα σε λιώσω κι ας είσαι εξουσία.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Ρε! Δε φοβηθήκατε;

ΜΥΡΡΙΝΗ

Μά την Πάνδροσον!

Αν απλώσεις χέρι θα σε χέσω!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Θα με χέσεις! Βρομόστομα!

Αυτήνε πιάσε πρώτα!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Κάνε πως μ’ αγγίζεις!

Μά την Εκάτη, θα σκούξεις απ’ τον πόνο.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Μπρος- μπρος-μπρος γρήγορα

να τις τσακίσουμε.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου-τσου-τσου-τσου-τσου

θα σας τον σκίσουμε.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

(Δείχνει τη Μυρρίνη.)

Τοξότες! Πιάστε την!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Μπρος-μπρος-μπρος-γρήγορα

να τις τσακίσουμε.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου-τσου-τσου-τσου

Θα σας τον σκίσουμε.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Μά την ΄Αρτεμη!

Αν κάνεις ένα βήμα, σου μαδάω τις τρίχες

μία μία.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Ω δυστυχία!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου-τσου-τσου-τσου-τσου

Θα σας τον φτύσουμε.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Το ’σκάσε ο τοξότης!

Εμπρός Σκύθες! Πάνω τους!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου-τσου-τσου-τσου-τσου

θα σας τον σκίσουμε.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Τέσσερις λόχοι γυναίκες σάς περιμένουν.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Σκύθες! Λέω ξανά! Πάνω τους!

Δέστε τους τα χέρια πισθάγκωνα.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ομπρός γυναίκες συναγωνίστριες!

Σκορδομαιντανό! Φάβα!

Φασουλαδίτισσες! Φουρνοταβερνιάρισσες!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου-τσου-τσου-τσου-τσου

θα σας τον σκίσουμε.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Χιμάτε! Χτυπάτε! Αρπάχτε!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου-τσου-τσου-τσου-τσου

θα σας τον φτύσουμε.

Στα κρύα του λουτρού θα σας αφήσουμε.

(Τους δέρνουν.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Φτάνει! Φτάνει!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τσου-τσου-τσου-τσου-τσου-τσου

θα σας τον φτύσουμε.

Στα κρύα του λουτρού θα σας αφήσουμε.

(Τους δέρνουν.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Φτάνει! Φτάνει!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Θα σας τον σκίσουμε!

(Τους γδύνουν.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Γυρίστε πίσω!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Θα σας τον φτύσουμε!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Όχι πλιάτσικο!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Οιμένα! Ω πα πα!

Ρεζίλι με κάναν’ οι τοξότες!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Για ποιες μας πέρασες;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Για παλαβές;

ΜΥΡΡΙΝΗ

Ή για κρεβατογυναίκες;

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ω Πρόβουλε! Αυτές είναι θηρία!

Πριν λίγο μας λούσανε χωρίς σαπούνι.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Καλέ μου!Μη σηκώνεις χέρι

αν δε θέλεις να τις φας κι εσύ!

Εγώ καλό κορίτσι είμαι.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Θέλω φρόνιμα να ζω.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ, ΜΥΡΡΙΝΗ ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Και να με σέβονται.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Αλίμονο σ’ εκείνον που θα με χτυπήσει.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ω Δία! Πώς θα δαμάσουμε αυτά τ’ αγρίμια;

Άιντε Πρόβουλε, βρες έναν τρόπο να ξεμπερδέψουμε…

Μας πήραν το κάστρο το άβατο του Γενάρχη Κραναού,

την ιερή Ακρόπολη!

Ρώτα, ανάκρινε Πρόβουλε!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Ποιος ο σκοπός που πήραμε την Ακρόπολη;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Χρήμα ίσον πόλεμος.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Πήραμε το χρήμα.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ

Τέρμα ο πόλεμος!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Μα για το χρήμα τάχα πολεμάμε;

ΜΥΡΡΙΝΗ

Η για κρεβατογυναίκες;

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ω Πρόβουλε! Αυτές είναι θηρία!

Πριν λίγο μας λούσανε χωρίς σαπούνι.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Καλέ μου! Μη σηκώνεις χέρι

αν δε θέλεις να τις φας κι εσύ!

Εγώ καλό κορίτσι είμαι.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Θέλω φρόνιμα να ζω.

ΛΥΣΙΣΤΑΤΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Και να με σέβονται.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Αλίμονο σ’ εκείνον που θα με χτυπήσει.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ω Δία! Πως θα δαμάσουμε αυτά τ’ αγρίμια;

Άιντε Πρόβουλε, βρες έναν τρόπο να ξεμπερδέψουμε…

Μας πήραν το κάστρο το άβατο του Γενάρχη Κραναού,

την ιερή Ακρόπολη!

Ρώτα, ανάκρινε Πρόβουλε!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Ποιος ο σκοπός που πήρατε την Ακρόπολη;

ΛΥΣΙΣΤΑΤΗ

Χρήμα ίσον πόλεμος.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Πήραμε το χρήμα.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ, ΜΥΡΡΙΝΗ

Τέρμα ο πόλεμος!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Μα για το χρήμα τάχα πολεμάμε;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ

Ναι! Γι’ αυτό!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Πήραμε το χρήμα.

ΛΑΜΠΙΤΩ

Τέρμα ο πόλεμος!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Για κάθε κακό…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

το χρήμα φταίει.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ,ΛΑΜΠΙΤΩ

Κι ο Πεισίστρατος!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Κι όσοι την εξουσία κυνηγούν…

ΜΥΡΡΙΝΗ

Για να μπλέκουν τον κόσμο.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Και να κυβερνούν!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ,ΛΑΜΠΙΤΩ

Όμως τέλος τώρα πια!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Και λοιπόν τι θα κάνει;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Το Ταμείο ελέγχουμε εμείς!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Το Ταμείο του Κράτους εσείς;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Τι το παράξενο;

Ποιος κάνει κουμάντο στο σπίτι;

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Δεν είναι το ίδιο!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ

Απαράλλαχτο!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Μα έχουμε πόλεμο!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Δεν μας χρειάζεται!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Και πώς αλλιώς θα σωθούμε;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα σας σώσουμε εμείς!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Δεν είσαι με τα καλά σου!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ

Εμείς!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Τρελή! Είσαι τρελή!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θες δε θες, θα σε σώσουσω!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Με ποιο δικαίωμα;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Καλέ μου, θα σε σώσω!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Κι αν αρνηθώ;

Τούτη η τρέλα για Ειρήνη ή για Πόλεμο

πως σας μπήκε στο κεφάλι;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα σ΄ το πω.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Κάνε γρήγορα πριν σ’ τις βρέξω.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Μακριά τα χέρια σου.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Και τώρα πρόσεξέ με.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Δεν μπορώ,δαιμονίζομαι.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ετοιμάσου να κλάψεις.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Τον εαυτό σου, παλιόγρια, φοβέριζε.

Λέγε!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Άκου λοιπόν!

Κλεισμένες μες στο σπίτι κάναμε υπομονή.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Βλέπουμε τα λάθη σας, μα δε μιλούσαμε.

ΛΑΜΠΙΤΩ

Κι όταν σας ρωτούσαμε:

«Θα κάνετε Ειρήνη;»…

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

«Σκασμός», μας λέγατε.

ΜΥΡΡΙΝΗ

‘Όμως εγώ δε θα σώπαινα!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Θα ΄τρωγες ξύλο!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Για τούτο δε μίλαγα!

Κι όταν τα λάθη σας πλήθαιναν:

«Πώς ξεπέσατε έτσι αντρούλη μου;».

«Κοίτα το σπίτι εσύ!»…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ,ΛΑΜΠΙΤΩ

«Είναι δουλειά των αντρών!»

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Καλά σου ’λεγε

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Κι όταν πια δεν έμεινε κανένας…

ΜΥΡΡΙΝΗ

Κι όταν πια δεν έμεινε κανένας…

ΟΛΕΣ

αρσενικός…

ΜΥΡΡΙΝΗ

στην πατρίδα…

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

κι όταν λέγαμε «πού πάμε;»…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Τότε εμείς απόφαση πήραμε

την Ελλάδα να σώσουμε.

ΟΛΕΣ

Ενωμένες!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Έτσι θα σώσουμε κι εσάς.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Εμάς;Εσείς;Αδιανόητο!Αβάσταχτο!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ

Σκάσε!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Εσύ με διατάζεις να σκάσω;

Εσύ που φοράς τσεμπέρι!Εσύ με τα φουστάνια!

Καλύτερα να πέθαινα!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Αν το τσεμπέρι σ’ εμπόδιζει, παρ’το!

Βάλ’ το στο κεφάλι σου και σώπαινε!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Πάρ’το πανέρι μου και φόρα την ποδιά μου.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ

Και δουλεία δική μας ο πόλεμος.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Παρατάτε κυράδες μου τις στάμνες

να τρέξουμε στο κάστρο

να βοηθήσουμε τις συντρόφισσες.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Κι εγώ δεν θα πάψω να χορεύω

και μαζί τους θα παλεύω για την Αρετή.

Γιατί έχω νου, σοφία, καρδιά και αγάπη για

την πόλη μας.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ,ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Γεια σου Λυσιστράτη. Λεβέντισσά μου.

Πρώτη στις πρώτες.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Άιντε γριές-παλικάρια. Εμπρός!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Η γριά η κότα πιο νόστιμη είναι.

κι εγώ τα ζουμιά μου τα έχω.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Έχουμε τον άνεμο στα πανιά μας.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Κι αν ο Έρως, το τέκνο της Κύπρης

ανάψει φωτιές στα μπατζάκια

και μπροστά μας φυτρώσουν αγγούρια αντρών…

ΟΛΕΣ (ΣΟΛΙΣΤ ΚΑΙ ΧΟΡΩΔΙΑ)

σταματούν οι πόλεμοι!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Σωτήρες εμείς!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Αλλά πώς;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Στο παζάρι κανείς δεν θα βγαίνει οπλισμένος.

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Κανείς, μά την Κύπρη!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Άλλος να γεμίζει το κράνος με μπιζέλια…

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

κι άλλος να κλέβει το κράνος με μπιζέλια…

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Πως θα ξεμπλέξετε

τις μπλεγμένες κρατικές υποθέσεις;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Πως ξεμπλέκω το κουβάρι;

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Μια το πιάνω από δω…

ΛΑΜΠΙΤΩ

μια το πιάνω από κει…

ΜΥΡΡΙΝΗ

πάνω – κάτω…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

ώσπου να βρω την άκρη.

Όμοια με τον πόλεμο!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Θα στείλουμε πρεσβείες εδώ κι εκεί.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Κουφόμυαλες! Δεν είναι μαλλιά και τρίχες ο πόλεμος.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Μακάρι οι τρίχες να σας κυβερνούσαν!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Αλλά πώς;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Όπως ξεπλένω τα μαλλιά στη σκάφη…

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

και τα κοπανάω…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

έτσι ξεπλένεται η λέρα της πολιτείας!

Με τη σανίδα να κοπανάτε τους κλέφτες του δημοσίου!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Κι όσους κάνουν κλίκες

να σώσουν το Έθνος!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Με ξυστρί να τους βγάζετε τρίχα τρίχα!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Τρομερό!

Την πατρίδα να τη λένε μαλλί για κοπάνισμα οι φούστες

που ποτέ τους δεν είδανε πόλεμο!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Όμως του πολέμου τα βάρη

διπλά και τριπλά και τετραπλά τα σηκώνουμε εμείς!

Εμείς γεννάμε τ’ αγόρια

που εσύ μας τα παίρνεις στρατιώτες.

ΟΛΕΣ!

Παγκάκιστε!

Όμως εμείς τα βάρη του πολέμου σηκώνουμε

διπλά και τριπλά.

Εμείς γεννάμε τ’ αγόρια

που εσύ θυσιάζεις στου πολέμου το βωμό.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Πάψε! Μη μου θυμίζεις τα δυσάρεστα!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ολομόναχες μένουμε

αντί να χαρούμε τα νιάτα μας,

και τα κορίτσια μας γερνούν αζευγάρωτα.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Μήπως κι εμείς δεν γέρνούμε;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Όταν ο άντρας γυρίζει ασπρομάλλης

μπορεί να βρει νύφη μικρούλα.

ΛΥΣΙΣΤΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Ο καιρός της γυναίκας λίγος,

Κι αν τον χάσει, μονάχη μένει στο σπίτι

συντροφιά με τα όνειρά της…

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Αφού εκείνος μπορεί!

(Πέφτουν όλες πάνω του. Στη συνέχεια αρχίζουν να ξυλοκοπούν τους άντρες με άγριες διαθέσεις. Εκείνοι αμύνονται απελπισμένα και συνεχώς υποχωρούν φοβισμένοι και διαμαρτυρόμενοι, έως ότου τελικά τους πετάξουν έξω.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Είσαι ψοφίμι! Γεροχούφταλο!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Είσαι ψοφίμι!

Μόνο για τάφο είσαι έτοιμος!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Στο φέρετρό σου ετοιμάσου για να μπεις!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Κι εγώ σου κάνω τα κόλλυβα!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Να, πάρε μια!

ΛΑΜΠΙΤΩ

Κι άλλη μια!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Οχ!Οχ!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Τι κοκάλωσες ψοφίμι;

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Αχ και βαχ!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ο Χάροντας στη βάρκα μπρος

σε καρτερεί…

ΛΑΜΠΙΤΩ

Πολύ καθυστέρησες…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Οχ! Οχ!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Το φέρετρό σου έτοιμο!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Στο φέρετρο…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Μη βαράς!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

…ετοιμάσου…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Να, πάρε!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Μη βαράς!

ΜΥΡΡΙΝΗ

…να μπεις!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Κι άλλη μια!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ετοιμάσου να μπεις!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Πάψε να χτυπάς!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Άιντε να μπεις στον τάφο!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Κι εγώ σου ετοιμάζω κόλλυβα.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Πονάω!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Να, πάρε!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Πονάω!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Νά, πάρε κι άλλη!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Για δες!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Αχ, πονώ!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Εμπρός, γυναίκες!

Στα χέρια σας κρατάτε την Ειρήνη!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Την Ειρήνη! Εμείς, το γένος των γυναικών!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Τα μάτια θα σας βγάλω!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ,ΜΥΡΡΙΝΗ,ΛΑΜΠΙΤΩ

Θα την σώσουμε την Ειρήνη!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Την Ειρήνη! Την Ειρήνη!

(Τους χτυπούν και τους σπρώχνουν έξω από τη σκηνή.)

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Αχ αχ ! ΑΧ αχ !

Ο δόλιος δεν μπορώ…

ΟΛΕΣ

Θα σώσουμε την Ελλάδα και τα παιδιά μας.

(Αφού τους πετάξουν έξω, σιγά σιγά τους ξαναφέρνουν δεμένους και θλιβερούς για

να πάρουν μέρος στο χορωδιακό που ακολουθεί.)

ΟΛΕΣ (ΣΟΛΙΣΤ ΚΑΙ ΧΟΡΩΔΙΑ)

Είναι στον πόλεμο

οι πατεράδες των παιδιών μας…

ΟΛΟΙ

Αχ κακούργες γράδες, ξετσίπωτες’

ΟΛΕΣ

Έρημες, μόνες

μονάχες είμαστε…

ΟΛΟΙ

Αχ και βαχ!

ΟΛΕΣ ΚΑΙ ΟΛΟΙ

Να σταματήσει το κακό, οι άντρες να γυρίσουν

Και τα σπίτια να γεμίσουν με γέλια και χαρές!

(Οι άντρες φεύγουν.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Β΄ Πράξη

ΣΚΗΝΗ 6

ΠΟΙΗΤΗΣ

Τρικυμία, θύελλα, μπόρα, άγριος άνεμος

καθώς αντικρίζουν ν’ ανηφορίζει άρρενας.

Ιδρώνουν…Ο πόθος τις καταλεί.

Απ’ τον ουρανό κατεβαίνουν περιστέρια και βροχές.

Ο ιδρώτας κι η ανάσα του.

Της Μυρρίνης ό άντρας είναι. Ο Κινησίας.

Στα δίχτυα θα πέσει των γυναικών σαν θήραμα.

Του Πέου ο γιός θα ξεφτιλιστεί,

των ανδρών το γένος τα όπλα καταθέσει

στο βωμό του Μεγάλου Έρωτα!

(Βγαίνει)

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Βλέπω έναν άντρα ν’ ανεβαίνει στο Ναό.

Το πουλί του σηκωμένο φτάνει ως το θεό.

Μου ‘ρχεται ζαλάδα, δεν μπορώ να κρατηθώ.

Όλα τα ξεχνάω και τα παρατάω,

δεν μπορώ ν’ αντισταθώ.

ΧΟΡΟΣ, ΓΥΝΑΙΚΩΝ,ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ

Δεν υποφέρω να δω

το φοβερό το αντρικό,

αυτό που αγάπησα,

και που γονάτισα

στης Αφροδίτης το Βωμό.

Να σ’ έχω δίπλα μου

χαρά και πίκρα μου,

νύχτα και μέρα, όσο ζω.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Να μας δοκιμάσουν τώρα θέλουν οι θεοί…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Να δοκιμάσουν τώρα θέλουν οι θεοί.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Αν δεν κρατηθούμε όρθιες τούτη τη στιγμή…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Αν δεν κρατηθούμε όρθιες τούτη τη στιγμή…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Πάνε τα όνειρά μας ,πάνε τα παιδιά μας,

μες στη μάχη θα χαθούν.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Πάνε τα παιδιά μας,

Μες στη μάχη θα χαθούν.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Σφίξτε τ’ αχαμνά σας, σφίξτε την καρδιά σας

Ασπρες μέρες για να ΄ρθούν.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ,ΚΛΕΟΝΙΚΗ, ΧΟΡΟΣ

Δεν υποφέρω να δω

το φοβερό το ανδρικό,

αυτό που αγάπησα,

και που γονάτισα

στης Αφροδίτης το Βωμό.

Να σ’ έχω δίπλα μου

χαρά και πίκρα μου,

νύχτα και μέρα, όσο ζω.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ποια τον γνωρίζει;

ΜΥΡΡΙΝΗ

Είναι ο Κινησίας, ο αντρούλης μου.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Δουλειά σου τώρα να τον ξεροψήσεις.

Να τονε γυρνάς στη σούβλα.

Μια να στέκεις, μια να φεύγεις

κι ‘όλα να του τα προσφέρεις

Όλα, έξω από τούτο!

Τούτο εδώ!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Είναι ο Κινησίας, ο αντρούλης μου.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Δουλειά σου τώρα να τον ξεροψήσεις.

Να τονε γυρνάς στη σούβλα.

Μια να στέκεις, μια να φεύγεις

κι όλα να του τα προσφέρεις.

Όλα, έξω από τούτο!

Τούτο εδώ!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Ας’ το σ’ εμένα. Θα τον κανονίσω όπως πρέπει.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα ΄μαι κοντά σου να επιβλέπω.

Σε σιγανή φωτιά στο τηγάνι να τον ψήσεις.

(προς τον Γυναικείο Χορό)

Πάρτε δρόμο!

(Ο Χορός και η Μυρρίνη φεύγουν.Είσοδος Κινησία,

που το εξογκωμένο πέος του τον εμποδίζει στις

κινήσεις του.)

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Αχ αλί και τρισαλί!

Τι να το κάνω το πουλί!

Αχ τι πρήξιμο κι αυτό.

θα σκάσω ο δόλιος, θα πλαντάξω.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ποιος είσαι;Είσαι άντρας;

Και τι γυρεύεις;

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Είμαι άντρας και βαρβάτος! Ναι!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Φύγε! Φύγε!

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Κι εσύ ποια είσαι;

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ο φρουρός.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Καλή γυναίκα, σε ικετεύω.

Κάλεσε τη Μυρρίνη!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ποιος είσαι; Τι να πώ;

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Ο άντρας της, ο Κινησίας,

του Πέου ο γιος.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Όλες στο στόμα το ΄χουνε

το γλυκό το όνομά του,

κι η Μυρρίνη νύχτα-μέρα το πιπιλίζει.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Δόξα στην Αφροδίτη!

Αι φώναξέ την.

Δεν αντέχω άλλο, θα τεζάρω…

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Πρέπει πρώτα να πληρώσεις.

Να με λαδώσεις!

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Να πάρε! Πάρε!

(Της δίνει νομίσματα.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα την καλέσω.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Αχ δεν αντέχω.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Θα την καλέσω.

(Βγαίνει.)

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Μες στο σπίτι όλα μαύρα

φαρμάκι, πόνος, οδυρμός…

Ο νους μου σ΄ εκείνο που μου λείπει…

Λουλούδι κόκκινο, καυτό.

(Η μουσική σταματά για δυό-τρία

Δευτερόλεπτα, καθώς φαίνεται

κάπου ψηλά η Μυρρίνη.)

ΜΥΡΡΙΝΗ

Τον αγαπάω! Τον αγαπάω!

Όμως εκείνος δεν μ’ αγαπά…

(με νάζι)

Δεν κατεβαίνω! Δεν κατεβαίνω!

(αλλαγή ατμόσφαιρας)

«Το πρόσωπό σου φεύγει σαν το νερό

Με βήματα φυγής νυχτερινής

Μένουν τα μάτια σου

-μαυρα φιλιά-

και το παράπονό μου.

Φεύγει το πρόσωπό σου

Σαν τον καιρό

Που δεν ξαναγυρίζει

Βαθαίνει η θλίψη μου

κι η ερημιά

και το παράπονό μου».*

(τέλος αλλαγής)

*Ποίηση Δήμητρας Μαντά.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Γλυκιά μου Μυρρίνη, τι είν’ αυτά που λες;

Κατέβα κάτω!

ΜΥΡΡΙΝΗ

(από ψηλά)

Δεν κατεβαίνω για σένα! Ποτέ!

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Σε ικετεύω.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Δεν με χρειάζεσαι…

Γι’ αυτό δεν κατεβαίνω.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Μα δεν με βλέπεις; Σε λίγο θα κρεπάρω.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Φεύγω.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Μη! Για χάρη του παιδιού μας!

( Ενας δούλος φέρνει το παιδί, που μπορεί

να είναι άντρας -με μουστάκι;-ντυμένος

παιδικά.)

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Γιόκα μου, κράξε τη μαμά σου!

ΤΟ ΠΑΙΔΙ

Μαμά! Μαμά!

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Δεν πονάς το παιδί σου;

Εξι μέρες έχει να βυζάξει

(κοιτάζει τ’αχαμνά του)

και να λουστεί.

ΜΥΡΡΙΝΗ

(Κατεβαίνει αργά, λικνιζόμενη, με το βλέμμα

καρφωμένο στα απόκρυφα μέρη του Κινησία,

και κατευθύνεται προς το παιδί.)

Για το παιδί μου κατεβαίνω…

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

(κρυφά, προς το κοινό)

Τώρα μου φαίνεται πιο νέα

και ορεξάτη και τρυφερούλα,

κι όσο μου κάνει ζόρια και τσαλίμια

τόσο μου ανάβει τη λαχτάρα μου.

ΜΥΡΡΙΝΗ

(καθώς χαϊδεύει το παιδί, όμως το μάτι

στο…πέος)

Έλα γλυκό μου, σφίξε τη μαμά σου.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Γιατί είσαι κακιά;

(Την πιάνει.)

ΜΥΡΡΙΝΗ

(Τον σπρώχνει.)

Μη μ’ αγγίζεις)

ΚΥΝΗΣΙΑΣ

Και το νοικοκυριό μας που διαλύθηκε;

ΜΥΡΡΙΝΗ

Δε με νοιάζει.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Κι οι κότες που τσιμπούν τον αργαλειό σου;

ΜΥΡΡΙΝΗ

Δε με νοιάζει.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Και οι γιορτές της Αφροδίτης που τις αμέλησες;

Γύρνα στο σπίτι!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Ποτέ!

Με τους εχθρούς αν δεν μονοιάσετε

να σταματήσει το κακό!

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Θα γίνει, θα γίνει

ο λαός θ’ αποφασίσει.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Τότε κι εγώ θ΄ αποφασίσω!

Τώρα με όρκο είμαι δεμένη.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Έλα μαζί μου να πλαγιάσεις λίγην ώρα.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Όχι! Κι ομολογώ πως σ’ αγαπάω.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Μ’ αγαπάς γλυκιά μου Μυρρίνη!

Άιντε πέσε!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Αδιάντροπε! Μπροστά στο παιδί…

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

(Διατάσσει τον δούλο.)

Πάρ΄ το…

Το παιδί το ξαπόστειλα. Πέσε τώρα!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Α! Και πού να πέσω;

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Να! Στην σπηλιά του Πανός!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Κι ύστερα πώς θα εξαγνιστώ;

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Πλύσου στην Κλεψύδρα!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Και να πατήσω η δύστυχη τον όρκο μου;

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Απάνω μου να πέσει η οργή του θεού!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Στάσου λοιπόν να φέρω στρωσίδια.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Δεν θέλω στρωσίδια.

Θέλω καταγής…Στρωματσάδα!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Όχι, μα τον Απόλλωνα!

Δεν σ’ έχω για το χώμα.

(Φεύγει.)

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Με λατρεύει!

ΜΥΡΡΙΝΗ

(Ξανάρχεται.)

Ξάπλωσε λίγο. Έρχομαι κι εγώ!

(Κάνει πως ξαπλώνει, όμως ξανασηκώνεται.)

Οχου! Δεν έφερα την ψάθα.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Τι ψάθα και ξεψάθα…Δεν μας χρειάζεται…

ΜΥΡΡΙΝΗ

Μά την Άρτεμη! Απάνω σε σκοινιά;

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Στάσου λίγο να σε φιλήσω.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Έλα!

(Του προσφέρει το μάγουλο και φεύγει.)

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Πω-πω,πω-πω-πω!

Που πας;

ΜΥΡΡΙΝΗ

(Ξαναγυρίζει.)

Πέσε ώσπου να γδυθώ.

(Φεύγει.)

(Ξαναγυρίζει.)

Σου ΄φερα το μαξιλάρι.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Δεν το θέλω!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Το θέλω εγώ!

(Φεύγει.)

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Μια τέτοια όρεξη!

Ούτε ο Ηρακλής δεν έχει.

ΜΥΡΡΙΝΗ

(Έρχεται.)

Ξάπλωσε ξανά!

Τώρα τα ‘χουμε όλα!

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Έλα μανούλι μου!

Έλα τώρα!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Στάσου να λύσω των βυζιών μου τη φασκιά…

Και μην ξεχνάς πως μου ‘δωσες όρκο

τον πόλεμο να πάψετε.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Να πέσει αστραπή και να με κάψει.

ΜΥΡΡΙΝΗ

Πάλι ξέχασα να φέρω κουβέρτα.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Δεν την θέλω. Θέλω μονάχα κόλλημα!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Θα το ΄χεις! Σε δυο λεπτά γυρίζω…

(Φεύγει.)

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Αχ! Με πρήξανε τα σούρτα φέρτα.

ΜΥΡΡΙΝΗ

(Έρχεται)

Για πέσε.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Δεν κοιτάς! Παρασηκώθηκα!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Θέλεις να σου βάλω μυρουδιά;

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Μά τον Απόλλωνα, όχι!

ΜΥΡΡΙΝΗ

(Φεύγει και ξανάρχεται.)

Να, πάρε ν’ αλειφτείς.

Πάρε τούτο το βαζάκι.

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Άλλα πιάνουν τα χέρια μου…

Πλάγιασε πια!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Τώρα αμέσως…Να βγάλω τα παπούτσια μου…

Μα θα ψηφίσεις ανακωχή;

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Θα το προτείνω στη Βουλή.

(Η Μυρρίνη φεύγει οριστικά.)

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Με τρέλανε τούτη η γυναίκα.

Με ξεχαρβάλωσε.

Μου έβαλε φωτιά κι έγινε άφαντη.

Τι να κάνω;

Και πώς να χορτάσω το βρέφος;

Αχ ρουφιάνε Αλεπόσκυλε!

Βρες μου μια παραμάνα.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Πώς βαστάς κακομοίρη

την απάτη που σου κάνουν;

Σε λυπάμαι ο καημένος…

Ποια νεφρά;Ποια ψύχουλα;

Ποια μέση και ποιος κώλος θ’ αντέχανε;

Σε φούντωσαν και τώρα

τον αέρα καβάλα.

Ω θεοί, τι κάψα!

Ε ρε πώς σε κατάντησε

τούτη η βρόμα κι η στρίγκλα…

ΚΙΝΗΣΙΑΣ

Όχι βρόμα! Όχι στρίγκλα!

Γλυκύτατη αγαπούλα.

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ

Μωρέ βρόμα και στρίγκλα!

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ, ΧΟΡΟΣ

Να τη σήκωνε ο Δίας ψηλά

-νέφος, άχερα-

να την έφερνε βόλτες,

να την έπαιζε σβούρα

-με βοριά, με νοτιά-

και κατόπι αφημένη στο παλούκι να πέσει

να βρεθεί καρφωμένη!

ΣΚΗΝΗ 7

(Μπαίνει από τ’ αριστερά ο Κήρυξ-Σπαρτιάτης -,και λίγο μετά ο Πρόβουλος.

Εχουν κι οι δυο κάτω απ’ τις χλαμύδες πελώρια ρόπαλα που τους αναγκάζουν να

Βαδίζουν σπασμωδικά)

ΚΗΡΥΞ

Πού ΄ναι των Αθηναίων η Γερουσία;

Φέρνω μήνυμα!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Κι εσύ ποιος είσαι;

Άνθρωπος η σκουπόξυλο;

ΚΗΡΥΞ

Κήρυκας!

Με στέλνουν από την Σπάρτη για την Ειρήνη.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Και τι το θέλεις το δόρυ στη μασχάλη;

ΚΗΡΥΞ

Για το θεό! Ποιο δόρυ;

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Γιατί γυρνάς την πλάτη; Τι μας κρύβεις;

Βρε βρομιάρη, σου σηκώθηκε;

ΚΗΡΥΞ

Με συκοφαντείς!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Κι αυτό τί είναι;

ΚΗΡΥΞ

Λακωνική σκυτάλη.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Σαν την δική μου.

Για δες! Λακωνική σκυτάλη.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ, ΚΗΡΥΞ

Λακωνικές-λακωνικές

λακωνικές σκυτάλες,

πελώριες και ζουμερές!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Και τι γίνεται στη Σπάρτη;

ΚΗΡΥΞ

Σκληρά και σηκωμένα.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Και βρήκατε ποιος φταίει;

ΚΗΡΥΞ

‘Έκανε την αρχή η Λαμπιτώ,

κι όλες οι γυναίκες

πήραν τ’ απαυτά τους κι έφυγαν…

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Οϊμέ! Οϊμέ!

ΚΗΡΥΞ

Ω πα πα! Ω παπαί!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Και πως τη βγάζετε;

ΚΗΡΥΞ

Η πόλη γέμισε καμπούρηδες.

Περπατάμε σκυφτά απ’ το βάρος;

Πού να τολμήσεις ν’ απλώσεις χέρι σε γυναίκα!

Πρέπει πρώτα να υπογράψουμε Ειρήνη!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Μπήκα στο νόημα κι εγώ.

Η συνωμοσία είναι πανελλαδική!

Τρέχα γρήγορα

και πες τους να στείλουν πρεσβευτές.

Τρέχω κι εγώ στη Βουλή.

Έχω μεγάλο επιχείρημα.

ΚΗΡΥΞ

Είσαι σοφός!

(Ο Πρόβουλος φεύγει.)

Τρέχω κι εγώ με φτερά σαν πουλί.

ΣΚΗΝΗ 8

ΠΟΙΗΤΗΣ

Ένα μύθο θα σας πω,

που τον λέγανε παιδιά:

Ήταν κάποιος μια φορά

που ΄φυγε στην ερημιά.

(Μπαίνει ο Μάνος Χατζιδάκις. Λίγο παχύς,

με χιτώνα, περικεφαλαία, δόρυ και ασπίδα

με τα αρχικά Μ.Χ. Είναι αγανακτισμένος

καθώς φωνάζει στον Ποιητή- Συνθέτη:)

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ

Απαγάδεκτο! Απαγάδεκτο!

Αυτό είναι δικό μου!

Το πήγες από μένα!

ΠΟΙΗΤΗΣ

(με απορία)

Τι λες;

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ

(Ενώ σημαδεύει με το δόρυ τον Ποιητή που μένει

εμβρόντητος με τα χέρια στη μέση, καλεί να μπουν

οι Χορωδοί.)

Εμπγός!Εμπγός!Πάμε!

(Οι Χορωδοί είναι ντυμένοι με τα γιορτινά τους,

δαφνοστεφείς και γελαστοί- έτσι θα είναι

και στο Finale. Μπαίνουν από διάφορες μεριές,

με τη σειρά που τραγουδούν.)

ΧΟΡΩΔΙΑ

Κι από τότε στα βουνά

ζούσε πια με το κυνήγι

κι από μισος στις γυναίκες

δεν κατέβη στο χωριό.

(Φεύγουν καθώς τελειώνει το τραγούδι.

Τελευταίος ο Μάνος Χατζιδάκις, με στραμμένο

πάντοτε το κοντάρι προς τον Ποιητή.)

ΠΟΙΗΤΗΣ

Αισίως βαίνομεν προς λύσιν του έργου.

Σε λίγο θα έλθουν οι Λακεδαίμονες

Να συνάψουν Ειρήνη

που στο τέλος θα υμνήσουμε όλοι μαζί.

(Μπαίνουν διαδοχικά οι δύο Χοροί, πρώτα

των ανδρών και μετά των γυναικών.)

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ήρθαν απ’ τη Σπάρτη!

Με γένια δέκα πήχες!

Με προβιές σαν τις αρκούδες.

Ήρθαν απ’ τη Σπάρτη!

(φωναχτά)

Γεια σας Λάκωνες!

(μόνοι οι άντρες)

Πώς πάν΄ τα πράγματα;

(Φεύγουν.)

ΣΚΗΝΗ 9

(Μπαίνουν οι Σπαρτιάτες.)

ΧΟΡΟΣ ΛΑΚΩΝΩΝ

Το τεντωμένο μου πουλί

πως κελαηδεί, πως κελαηδεί.

ΚΗΡΥΞ

Είναι τα λόγια περιττά.

Όποιος έχει μάτια βλέπει.

ΧΟΡΟΣ ΛΑΚΩΝΩΝ

Και κελαηδεί και κελαηδεί

το τεντωμένο μου πουλί.

Η κάψα μου ανάβει και φουντώνει.

ΚΗΡΥΞ

Αίντε να ΄ρθει κανένας

να κλείσουμε Ειρήνη.

ΧΟΡΟΣ ΛΑΚΩΝΩΝ

Μα να! Τους ντόπιους βλέπω.

Κρατούν τα ρούχα τους

Μακριά απ’ την κοιλιά τους.

(Μπαίνουν οι Αθηναίοι ντυμένοι κανονικά,

με επικεφαλής τον Πρόβουλο.)

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Πρέπει να βρούμε τη Λυσιστράτη

αυτή μας έβγαλε το μάτι.

ΚΗΡΥΞ

Σας έπιασε κι εσάς πρωί πρωί σπασμός;

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Από οξεία πάσχουμε καυλίτιδα!

Αν ευθύς δε συνάψω Ειρήνη,

φερτε μου έναν παίδαρο

να τον ξεσκίσω!

ΚΗΡΥΞ

Όμως προσέξτε, σκεπαστείτε,

μήπως κανείς χασάπης

κόψει τα λουκάνικα.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Καλά τα λές! Γειά σας Λάκωνες!

Ντροπές πλάκωσαν’.

Για ποιο λόγο βρίσκεστε εδώ;

ΚΗΡΥΞ

Για την Ειρήνη!

ΧΟΡΟΣ ΛΑΚΩΝΩΝ

Την Ειρήνη!

ΚΗΡΥΞ

Πρεσβευτές!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Θέλουμε κι εμείς το ίδιο.

ΟΛΟΙ (ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΚΑΙ ΛΑΚΩΝΕΣ)

Θέλουμε Ειρήνη! Θέλουμε Ειρήνη!

Ειρήνη! Ειρήνη!

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Ποιος θα φέρει τη Λυσιστράτη;

ΟΛΟΙ

Το τεντωμένο μου πουλί

πως κελαηδεί, πως κελαηδεί.

(Μπαίνουν η Λυσιστράτη, η Μυρρίνη, η Κλεονίκη

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

(στη Λυσιστράτη)

Χαίρε γενναιοτάτη!

Πρέπει να γίνεις καλή και κακή.

Σεμνή και φαύλη.

Αθώα και πολύπειρη.

Γιατί σαγήνεψες τους Έλληνες,

που σου αναθέτουν εν λευκώ

εσύ να αποφασίσεις!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Σπουδαία τα λάχανα!

Σας χρειάζεται μόνο ένας οργασμός

για να καλμάρουν τα πνεύματα!

Πού είναι η Συμφιλίωση;

(Μπαίνει η Συμφιλίωση ανθοστολισμένη,

με την συνοδεία της.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

(προς την Κλεονίκη)

Εσύ πιάσε τους Λάκωνες

και φερ’ τους κοντά μας.

Κι αν αρνηθεί κανείς να δώσει το χέρι,

τότε πιάσε το πουλί τους.

(προς το κοινό)

Είμαι γυναίκα.

Έχω κοφτερό μυαλό!

ΚΛΕΟΝΙΚΗ

(προς το κοινό)

Με φρόνηση με προίκισε η Φύση!

ΜΥΡΡΙΝΗ

Γνωρίζω καλά τη ζωή.

Δεν είμαι αμόρφωτη.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Αθηναίοι και Σπαρτιάτες,

Θυσιάζετε στους ίδιους βωμούς.

ΛΑΜΠΙΤΩ

Στην Ολυμπία, στους Δελφούς,

στις θερμοπύλες! Πάντα μαζί!

ΟΛΕΣ

Πάντα μαζί!

ΟΛΕΣ

Πάντα μαζί!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Και τώρα ρημάζετε την Ελλάδα

ενώ οι εχθροί καραδοκούν.

ΧΟΡΟΣ ΛΑΚΩΝΩΝ

Κι εμένα με ρήμαξε η καύλα.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Λάκωνες, πόσες φορές σας σώσανε οι Αθηναίοι;

ΛΑΜΠΙΤΩ

Αθηναίοι, πόσες φορές σας σώσανε οι Λάκωνες;

ΧΟΡΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

Τι κώλος! Τι κώλος είναι αυτός!

ΟΛΟΙ (ΑΘΗΝΑΙΟΙ-ΛΑΚΩΝΕΣ)

Αχ και βαχ!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Με τόσους κοινούς δεσμούς, πώς πολεμάτε;

ΟΛΟΙ

Τι καλλίγραμμος κολπίσκος!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Γιατί δεν σταματάτε;

ΛΑΚΩΝΕΣ

Θέλουμε να προσαρτήσουμε τον κόλπο!

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Ποιόν κόλπο;

ΛΑΚΩΝΕΣ

Του Κατακώλου.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Τι λές;

ΑΘΗΝΑΙΟΙ

Θέλουμε την ορεινή Κλειτορία.

ΛΑΚΩΝΕΣ

Τον πισινό κόλπο του Μαλιακού.

ΑΘΗΝΑΙΟΙ

Τα σκέλια των Μεγάρων.

ΟΛΕΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ (ΣΟΛΙΣΤ ΚΑΙ ΧΟΡΟΣ)

Όλοι μαζί! Όλοι μαζί!

Αθηναίοι, Πελοποννήσιοι, Βοιωτοί.

Να σώσουμε την Ελλάδα.

ΣΚΗΝΗ 10-FINALE

(γενική συμφιλίωση σ’ ένα πνεύμα χαράς)

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Έχω στρώμα κεντημένο,

παρδαλό φουστάνι έχω,

και χρυσό βραχιόλι έχω.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ

Πάει κι η κόρη να χαρεί το πανηγύρι.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ (ΟΛΟΙ)

Πάει κι η κόρη να χαρεί το πανηγύρι.

ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ, ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Πιαστείτε χέρι χέρι.

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ, ΜΥΡΡΙΝΗ, ΚΛΕΟΝΙΚΗ,

ΛΑΜΠΙΤΩ, ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Έχω το σπίτι ανοιχτό,

έχω για σένα ό,τι ποθείς•

άκρατο οίνο για να πιεις,

κρεβάτι για να κοιμηθείς.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ποτέ πια ξεμέθυστοι

σε διαπραγματεύσεις!

Γιατί ο νους μας πάει στο κακό.

ΛΑΚΩΝΕΣ

Μνημοσύνη, φέρε τη Μούσα.

ΚΗΡΥΞ

Αυτή που γνώρισε των Αθηναίων την ανδρεία.

Εκείνοι ενίκησαν τους Μήδους,

κι εμείς με τον Λεωνίδα

φυλάξαμε θερμοπύλες.

ΚΗΡΥΞ, ΛΑΚΩΝΕΣ

Παρθένα θεά, ευλόγα την Ειρήνη!

ΟΛΟΙ (ΣΟΛΙΣΤ ΑΝΔΡΩΝ-ΓΥΝΑΙΚΩΝ)

Ας είναι καλό το ταξίδι με το πλοίο της Φιλίας.

΄Αρτεμη σε καλώ, και τον Διόνυσο,

Τον Δία καλώ και την Ήρα,

θεοί και δαίμονες ας έρθουν

κοντά μας για πάντα.

Καλώ τη γλυκιά Αφροδίτη

να μας φέρει καλή ζωή.

Ας ψάλουμε όλοι παιάνα!

Ξανοίγει μια νέα ζωή,

Ειρηνική!

(Η σκηνή σιγά σιγά αδειάζει• το φως πέφτει.)

(Το φως ανεβαίνει σιγά σιγά. Θα μπουν ξανά

όλοι με τη σειρά τους στεφανωμένοι,

χαρούμενοι και με ρούχα γιορτινά.

Μπαίνουν η Λυσιστράτη, η Κλεονίκη,

η Μυρρίνη, η Λαμπιτώ.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Στης Ειρήνης το σκοπό

τις φωνές ενώστε.

Στης Ειρήνης το ρυθμό

τις καρδιές υψώστε.

(Μπαίνουν ο Ποιητής, ο Πρόβουλος,

ο Κινησίας, ο Κήρυξ.)

ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

Χέρια-χέρια σμίξτε δυνατά.

ΟΛΕΣ

Ρίξτε μες στα Τάρταρα

του πολέμου τη σκιά.

Σαν ελεύθερο πουλί

θα πετάξω τώρα•

την Ειρήνη κέρδισα,

χαίρεται όλη η χώρα!

ΠΟΙΗΤΗΣ

Του πολέμου άρχοντες

ενωμένοι στο κακό,

μες στο αίμα των λαών

βουτηγμένοι ως το λαιμό.

(Μπαίνουν ο Γυναικείος Χορός

και η Κορυφαία.)

Τα ψωμιά σας τώρα τέλειωσαν.

ΟΛΟΙ

Ο στρατός των γυναικών

το φριχτό σας πρόσωπο

ξεσκεπάζει σήμερα

με τούτο το τραγούδι.

ΟΛΕΣ (ΣΟΛΙΣΤ, ΚΟΡΥΦΑΙΑ, ΧΟΡΟΣ)

Της Ειρήνης το σκοπό

τραγουδάμε σήμερα,

Της Ειρήνης τ’ όμορφο

το γλυκό τραγούδι.

(Μπαίνουν όλοι οι άντρες: Αθηναίοι,Λάκωνες και ο Κορυφαίος.)

Τραγουδήστε όλοι σας,

Θεατές και φίλοι.

ΑΝΔΡΕΣ

Σπαρτιάτες, Σαμιώτες, Βοιωτοί.

ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Για να λάμπει αιώνια

η καλή Ειρήνη.

ΓΥΝΑΙΚΕΣ, ΑΝΔΡΕΣ

Έλληνες με μια φωνή,

με μια καρδιά!

Της Λυσιστράτη θριαμβευτής

ο ερωτικός στρατός νικητής!

ΤΕΛΟΣ

2002

Τον Απρίλιο, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών ανεβαίνει η λυρική κωμωδία του Μίκη Θεοδωράκη “Λυσιστράτη” (έξι συνολικά παραστάσεις), βασισμένη στο έργο του Αριστοφάνη. Ο Γιώργος Νταλάρας έχει το ρόλο του ποιητή, σχολιαστή των γεγονότων, πολεμικού ανταποκριτή ενώ μετέχει πρώτη φορά σε όπερα. Την παράσταση σκηνοθετεί ο Γιώργος Μιχαηλίδης και την επιμέλεια της μουσικής διεύθυνσης έχουν ο Νίκος Τσούχλος και ο Βασίλης Χριστόπουλος. Στα σκηνικά ο Διονύσης Φωτόπουλος και στα κοστούμια ο Γιώργος Γαβαλάς. Παίζει η Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Στη διανομή οι: Δάφνη Ευαγγελάτου, Λουντμίλα Σεμτσούκ, Μαρίνα Βουλογιάννη, Αλεξάνδρα Παπατζιάκου, Δημήτρης Καβράκος, Ζάχος Τερζάκης. Μία υψηλών απαιτήσεων παραγωγή που ολοκληρώνει την τετραλογία του Μίκη Θεοδωράκη, μετά την Ηλέκτρα, τη Μήδεια και την Αντιγόνη. Η Λυσιστράτη είναι μια γιορτή της μουσικής, του θεάματος, του ανθρώπινου δυναμικού, μια γιορτή ειρήνης.

«Τη Λυσιστράτη άρχισα να τη συνθέτω τον Μάιο του 2000. Στην ελεύθερη απόδοση του κειμένου εισήγαγα νέα στοιχεία, όπως λ.χ. το πρόσωπο του ποιητή και αναμόρφωσα πολλές σκηνές με βάση τις ανάγκες της προβολής των μουσικών στοιχείων, που ως γνωστό αποτελούν τη βάση ενός λυρικού – μουσικού έργου, παραμένοντας βεβαίως πάντοτε πιστός στο πνεύμα και στο γράμμα του Αριστοφάνη. Στην προσπάθειά μου αυτή σημαντική υπήρξε η συμβολή του Χρήστου Λαμπράκη, ο οποίος προέβη και στην πρώτη μορφοποίηση των Σκηνών με βάση τις ανάγκες μιας σύγχρονης όπερας. Εξάλλου, η ιδέα για τη σύνθεση αυτού του έργου υπήρξε δική του και πρέπει να ομολογήσω ότι δίχως τη δική του επιμονή ασφαλώς δεν θα είχα ξαναγυρίσει στη σύνθεση, που είχα εγκαταλείψει για μεγάλο χρονικό διάστημα.» Μίκης Θεοδωράκης.

Λίγους μήνες αργότερα (στις 14 Σεπτέμβριου) το έργο θα παρουσιαστεί στο Αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, ενώ λίγες ημέρες πριν (1,2 Σεπτεμβρίου) στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Η υποδοχή του κόσμου το ίδιο θερμή παντού.

15 Οκτωβρίου Μ.Θ.

ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ - ΝΤΑΛΑΡΑΣ

Μίκης Θεοδωράκης: Για τον Αλέκο Παναγούλη. Ποίηση Μίκης Θεοδωράκης. Ερμηνεύει ο Γιώργος Νταλάρας 1975.

Δύο τραγούδια για τον Αλέκο Παναγούλη

Εκείνος ήταν μόνος

Κόκκινο Τριαντάφυλλο

Μουσική • Στίχοι : Μίκης Θεοδωράκης

Κόκκινο Τριαντάφυλλο

Κάθε πρωί ξεκινούσαμε να πάμε στη δουλειά
Στο λεωφορείο γελούσαμε είμαστε δυο παιδιά

Κόκκινο τριαντάφυλλο κόκκινο το δειλινό
Κάποιο πρωί για τον πόλεμο κινήσαμε μαζί

Όλοι μαζί τραγουδούσαμε παλεύαμε μαζί
Κόκκινο τριαντάφυλλο κόκκινο το δειλινό

Μέσα στο Μάη σκοτώθηκες το αίμα σου μαβί
Έβαψε μαύρο τον ουρανό κόκκινο τον καιρό

Κόκκινο τριαντάφυλλο κόκκινο το δειλινό
Μαζί σου όλα σκοτώθηκαν όνειρα ιδανικά

Γίνανε όλοι φαντάσματα ζούμε συμβατικά
Κόκκινο τριαντάφυλλο κόκκινο το δειλινό

Τώρα οι σημαίες γενήκανε είδη εμπορικά
Είναι τα όνειρα αγαθά καταναλωτικά

Κόκκινο τριαντάφυλλο κόκκινο το δειλινό

Εκείνος Ήταν Μόνος

Εκείνος ήταν μόνος μες στα πλήθη
εκείνος ήταν μόνος στο κελί
γι’ αυτόν αργά τραγούδησες
πολύ αργά πολύ αργά πολύ αργά
Εκείνος δεν ακούει τη φωνή σου
η αγάπη σου είναι νεκρή γι’ αυτόν
είναι νεκρά τα λόγια κι οι λυγμοί σου
αργά η μνήμη αργά και το φιλί σου
πολύ αργά πολύ αργά

Εκείνος ήταν ήρεμος κι ωραίος
κι εσύ σπαράζεις μόνος κι ορφανός
εκείνος ήταν δίκαιος κι απέραντος
σαν ουρανός σαν ουρανός

Κι εσύ φωνάζεις τώρα τ’ όνομά του
στο αίμα τού ορκίζεσαι μ’ οργή
περίμενε στην ώρα του θανάτου
σαν τη βροχή μας φεύγει τώρα το παιδί
σαν τη βροχή σαν τη βροχή

Πολιτεία

Μίκης Θεοδωράκης: Πολιτεία. Έτος Σύνθεσης 1960. Παρίσι. Αθήνα. Σε ποίηση Τάσου Λειβαδίτη, Δημήτρη Χριστοδούλου. Κώστα Βίρβου.
Συμμετέχουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Στέλιος Καζαντζίδης, Μαριλένα. Μανώλης Χιώτης & Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Πολιτεία. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Μάννα μου καί Παναγιά

Βράχο βράχο τόν καϋμό μου

Παράπονο

Μετανάστης

Βρέχει Στη Φτωχογειτονιά

Μάνα

Καημός.

Πολιτεία. Πολιτεία Νόνη Ιωαννίδου.

Ποίηση: Τάσου Λειβαδίτη, Δημήτρη Χριστοδούλου, Μιχάλη Κατσαρού, Κώστα Βάρναλη, Πάνου Κοκκινόπουλου
Σύνθεση: 1960 – 1961, Παρίσι, Αθήνα
Πρώτη ηχογράφηση: Oκτώβριος ’60 – Oκτώβριος ’61, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Στέλιος Καζαντζίδης – Μαρινέλλα
Τραγούδια:
ΜΑΝΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ
ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑ
ΕΧΩ ΜΙΑ ΑΓΑΠΗ
ΣΑΒΒΑΤΟΒΡΑΔΟ
ΚΑΗΜΟΣ
ΒΡΑΧΟ ΒΡΑΧΟ
ΠΑΡΑΠΟΝΟ
ΜΕΤΑΝΑΣΤΗΣ

ΜΑΝΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ
Τάσου Λειβαδίτη

Ο ήλιος ήσουν κι η αυγή
της νύχτας το φεγγάρι
της μάνας μου ήσουν η ευχή
της Παναγιάς η χάρη

Έφυγες και κλαίει
ο άνεμος το κύμα
κλαίνε τ’ άστρα κι η νυχτιά
κλαίει κι η μάνα μου στο μνήμα
κλαίει, κλαίει κι η Παναγιά

Στον πυρετό ήσουνα δροσιά
κερί μες στο σκοτάδι
άστρο στην κοσμοχαλασιά
βασιλικός στον Αδη

Έφυγες και κλαίει
ο άνεμος το κύμα
κλαίνε τ’ άστρα κι η νυχτιά
κλαίει κι η μάνα μου στο μνήμα
κλαίει, κλαίει κι η Παναγιά

ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑ
Τάσου Λειβαδίτη

Μ’ αίμα χτισμένο, κάθε πέτρα και καημός
κάθε καρφί του πίκρα και λυγμός

Μα όταν γυρίζαμε το βράδυ απ’ τη δουλειά
εγώ και εκείνη όνειρα, φιλιά

Το ‘δερνε αγέρας κι η βροχή
μα ήταν λιμάνι κι αγκαλιά και γλυκιά απαντοχή
Αχ, το σπιτάκι μας, κι αυτό είχε ψυχή.

Πάρ’ το στεφάνι μας, πάρ’ το γεράνι μας
στη Δραπετσώνα πιαδεν έχουμε ζωή

Κράτα το χέρι μου και πάμε αστέρι μου
εμείς θα ζήσουμε κι ας είμαστε φτωχοί

Ένα κρεβάτι και μια κούνια στη γωνιά
στην τρύπια στέγη του άστρα και πουλιά

Κάθε του πόρτα ιδρώτας κι αναστεναγμός
κάθε παράθυρό του κι ουρανός

Μα όταν ερχόταν η βραδιά μες
στο στενό σοκάκι ξεφαντώναν τα παιδιά
Αχ, το σπιτάκι μας, κι αυτό είχε καρδιά

Πάρ’ το στεφάνι μας, πάρ’ το γεράνι μας
στη Δραπετσώνα πια δεν έχουμε ζωή

Κράτα το χέρι μου και πάμε αστέρι μου
εμείς θα ζήσουμε κι ας είμαστε φτωχοί.

ΕΧΩ ΜΙΑ ΑΓΑΠΗ
Τάσου Λειβαδίτη

Έχω μια αγάπη ολοδική μου
τριαντάφυλλο,
άστρο μου κι αυγή μου
χίλιοι άντρες δεν θα το μπορούσαν
όπως εγώ να σ’ αγαπούσαν.

Μέσα στα μάτια σου γλυκές
τ’ Αη-Γιάννη ανάβουν οι φωτιές.

Στο στόμα σου σαν είμαι απάνω
πια δε φοβάμαι να πεθάνω
στα χέρια σου σαν είμαι μέσα
τότε έγια μόλα – έγια λέσα.

Χωρίς καράβι και πανιά
άι ταξιδεύω το ντουνιά.

Έχεις τον ήλιο στα μαλλιά σου
και το φεγγάρι στην ποδιά σου
και ένα τζιτζίκι εκεί στα στήθια
που σου λέει παραμύθια.

Απ’ τα δικά σου τα φιλιά
μάθαν τραγούδι τα πουλιά.

ΣΑΒΒΑΤΟΒΡΑΔΟ
Τάσου Λειβαδίτη

Μοσχοβολούν οι γειτονιές
βασιλικό κι ασβέστη,
παίζουν τον έρωτα κρυφά
στις μάντρες τα παιδιά.

Σαββάτο βράδυ μου έμορφο
ίδιο Χριστός Ανέστη,
ένα τραγούδι του Τσιτσάνη
κλαίει κάπου μακριά.

Πάει κι απόψε τ’ όμορφο
τ’ όμορφο τ’ απόβραδο,
από Δευτέρα πάλι
πίκρα και σκοτάδι.
Αχ, να ‘ταν η ζωή μας
Σαββατόβραδο
κι ο Χάρος να ‘ρχονταν
μια Κυριακή το βράδυ.

Οι άντρες σχολάν’ απ’ τη δουλειά
και το βαρύ καημό τους
να θάψουν κατεβαίνουνε
στο υπόγειο καπηλειό.

Και το φεγγάρι ντύνει, λες,
με τ’ άσπρο νυφικό του
τις κοπελιές που πλένονται
στο φτωχοπλυσταριό.

Πάει κι απόψε τ’ όμορφο
τ’ όμορφο τ’ απόβραδο,

ΚΑΗΜΟΣ
Δημήτρη Χριστοδούλου

Είναι μεγάλος ο γιαλός
είναι μακρύ το κύμα
είναι μεγάλος ο καημός
κι είναι πικρό το κρίμα

Ποτάμι μέσα μου πικρό
το αίμα της πληγής σου
κι από το αίμα πιο πικρό
στο στόμα το φιλί σου

Δεν ξέρεις τι ‘ναι παγωνιά
βραδιά χωρίς φεγγάρι
να μη γνωρίζεις ποια στιγμή
ο πόνος θα σε πάρει

Ποτάμι μέσα μου πικρό
το αίμα της πληγής σου
κι από το αίμα πιο πικρό
στο στόμα το φιλί σου.

ΒΡΑΧΟ – ΒΡΑΧΟ
Δημήτρη Χριστοδούλου

Είναι βαριά η μοναξιά
είναι πικρά τα βράχια
παράπονο η θάλασσα
και μου ‘πνιξε τα μάτια

Βράχο βράχο τον καημό μου
τον μετράω και πονώ
κι είναι το παράπονο μου
πότε μάνα θα σε δω

Πάρε με θάλασσα πικρή
πάρε με στα φτερά σου
πάρε με στο γαλάζιο σου
στη δροσερή καρδιά σου

Βράχο βράχο τον καημό μου
τον μετράω και πονώ
κι είναι το παράπονο μου
πότε μάνα θα σε δω

Πάρε με να μην ξαναδώ
τα βράχια και το χάρο
κάνε το κύμα όνειρο
και τη σιωπή σου φάρο
Βράχο βράχο τον καημό μου
τον μετράω και πονώ
κι είναι το παράπονο μου
πότε μάνα θα σε δω

Γίνε αστέρι κι ουρανός
γίνε καινούργιος δρόμος
να μην βαδίζω μοναχός
να μην πηγαίνω μόνος

Βράχο βράχο τον καημό μου
τον μετράω και πονώ
κι είναι το παράπονο μου
πότε μάνα θα σε δω

ΠΑΡΑΠΟΝΟ
Δημήτρη Χριστοδούλου

Τι θέλεις απ’ τα νιάτα μου
που είναι πικραμένα
δεν ξέρεις τι θα πει καημός
τι θέλεις από μένα

Εγώ περπάτησα γυμνός
εγώ βαδίζω μόνος
μου ‘γινε ρούχο ο σπαραγμός
και σπίτι μου ο πόνος

Δεν ξέρεις τι ‘ναι μοναξιά
καρδιά που κλαίει τη νύχτα
όσα τραγούδια σου ‘γραψα
στην κρύα νύχτα ρίχ’ τα

Εγώ περπάτησα γυμνός
εγώ βαδίζω μόνος
μου ‘γινε ρούχο ο σπαραγμός
και σπίτι μου ο πόνος

ΜΕΤΑΝΑΣΤΗΣ
Δημητρη Χριστοδούλου

Καράβι ποιος σε κέντησε,
ποιος σού ‘βαψε τα ξάρτια
για να με πάρεις μακριά
και να δακρύσουνε πικρά
και να δακρύσουνε πικρά
της μάνας μου τα μάτια

Φεύγω γιατί με πίκρανε
η φτώχεια και ο πόνος
είχε πνιγεί η ελπίδα μου
είχε σβηστεί ο ήλιος μου
κι είχε χαθεί κι είχε χαθεί ο δρόμος

Με δέρναν όλοι οι καιροί,
μου πάγωναν τα μάτια
μου κάναν πέτρα το ψωμί,
μου κάναν βούρκο το νερό
μου κάναν βούρκο το νερό
και την καρδιά κομμάτια

Φεύγω γιατί με πίκρανε…

Δεν μού ‘χαν μείνει ν’ αγαπώ
δυο χέρια ν’ αγκαλιάζω
μόνο τα χείλη με καημό
και μια φωνή με πυρετό
και μια φωνή με πυρετό
τον πόνο να φωνάζω

Φεύγω γιατί με πίκρανε…

ΒΡΕΧΕΙ ΣΤΗ ΦΤΩΧΟΓΕΙΤΟΝΙΑ
Τάσου Λειβαδίτη

Μικρά κι ανήλιαγα στενά
και σπίτια χαμηλά μου
βρέχει στη φτωχογειτονιά
βρέχει και στην καρδιά μου

Αχ ψεύτη κι άδικε ντουνιά
άναψες τον καημό μου
είσαι μικρός και δε χωράς
τον αναστεναγμό μου

Οι συμφορές αμέτρητες
δεν έχει ο κόσμος άλλες
φεύγουν οι μέρες μου βαριά
σαν της βροχής τις στάλες

Μάνα
Κώστα Βίρβου

Είναι της μάνας τ’ όνομα

αγάπη και λατρεία

Ο ίσιος δρόμος στη ζωή

η ζεστασιά στα κρύα

Κι όποιο σπιτάκι δεν έχει μάνα

μοιάζει εκκλησία χωρίς καμπάνα

Είναι της μάνας τ’ όνομα

στον άρρωστο κουράγιο

μέσα στον κίνδυνο ευχή

στο ναυαγό μουράγιο

Κι όποιο σπιτάκι δεν έχει μάνα

μοιάζει εκκλησία χωρίς καμπάνα

Οι ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ,
η μια μετά την άλλη, σηματοδοτούν τους σταθμούς
της μουσικής μου πορείας. Κυρίως τους εσωτερικούς, τους ψυχικούς.

Μίκης Θεοδωράκης

ΠΟΛΙΤΕΙΑ Β΄

Μίκης Θεοδωράκης: Πολιτεία Β΄ 1964 Παρίσι. Συμμετέχουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Αντώνης Κλειδωνιάρης. Μαρία Φαραντούρη.
Μιχάλης Ιωαννίδης. Λάκης Καρνέζης, Κώστας Παπαδόπουλος Μπουζούκι. Λαϊκή ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης.

Εκφώνηση

Οι Μοιραίοι. Κώστας Βάρναλης.

Η Μπαλάντα Του Αντρίκου. Κώστας Βάρναλης.

Βραδιάζει. Δημήτρης Χριστοδούλου.

Γωνιά Γωνιά. Δημήτρης Χριστοδούλου.

Στράτα Τη Στράτα. Νίκος Γκάτσος.

Είναι Μακρύς Ο Δρόμος Σου. Πάνος Κοκκινόπουλος.

Αποφώνηση

Ποίηση: Κώστα Βάρναλη, Δημήτρη Χριστοδούλου, Πάνου Κοκκινόπουλου, Νίκου Γκάτσου
Σύνθεση: 1964, Παρίσι – Αθήνα.
Πρώτη ηχογράφηση: 1964, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Μαρία Φαραντούρη, Αντώνης Κλειδωνιάρης, Μιχάλης Ιωαννίδης.
Studio Columbia
Τραγούδια:
ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΟΙ
Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΑΝΤΡΙΚΟΥ
ΓΩΝΙΑ ΓΩΝΙΑ
ΒΡΑΔΙΑΖΕΙ
ΕΙΝΑΙ ΜΑΚΡΥΣ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΣΟΥ
ΣΤΡΑΤΑ ΤΗ ΣΤΡΑΤΑ

ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΟΙ
(Κώστα Βάρναλη)

Mες την υπόγεια την ταβέρνα,
μες σε καπνούς και σε βρισές
(απάνω στρίγγλιζε η λατέρνα)
όλ’ η παρέα πίναμ’ εψές·
εψές, σαν όλα τα βραδάκια,
να πάνε κάτου τα φαρμάκια.

Σφιγγόταν ένας πλάι στον άλλο
και κάπου εφτυούσε καταγής.
Ω! πόσο βάσανο μεγάλο
το βάσανο είναι της ζωής!
Όσο κι ο νους να τυραννιέται,
άσπρην ημέρα δε θυμιέται.
Ήλιε και θάλασσα γαλάζα
και βάθος τ’ άσωτ’ ουρανού!
Ω! της αβγής κροκάτη γάζα,
γαρούφαλα του δειλινού,
λάμπετε, σβήνετε μακριά μας,
χωρίς να μπείτε στην καρδιά μας!

Tου ενού ο πατέρας χρόνια δέκα
παράλυτος, ίδιο στοιχειό·
τ’ άλλου κοντόημερ’ η γυναίκα
στο σπίτι λυώνει από χτικιό·
στο Παλαμήδι ο γιος του Mάζη
κ’ η κόρη του Γιαβή στο Γκάζι.
– Φταίει το ζαβό το ριζικό μας!
– Φταίει ο Θεός που μας μισεί!
– Φταίει το κεφάλι το κακό μας!
– Φταίει πρώτ’ απ’ όλα το κρασί!
Ποιος φταίει; ποιος φταίει; Kανένα στόμα
δεν το βρε και δεν το πε ακόμα.

Έτσι στη σκοτεινή ταβέρνα
πίνουμε πάντα μας σκυφτοί.
Σαν τα σκουλήκια, κάθε φτέρνα
όπου μας έβρει μας πατεί.
Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα,
προσμένουμε, ίσως, κάποιο θάμα!

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΑΝΤΡΙΚΟΥ
(Κώστα Βάρναλη)

Είχε την τέντα ξομπλιαστή
η βάρκα του καμπούρη Αντρέα.
Γυρμένος πλάι στην κουπαστή
ονείρατα έβλεπεν ωραία.

Η Κατερίνα, η Ζωή,
τ’ Αντιγονάκι, η Ζηνοβία.
Ω, τι χαρούμενη ζωή!
Χτυπάς, φτωχή καρδιά, με βία.

Τα μεσημέρια τα ζεστά
τη βάρκα παίρνανε τ’ Αντρέα
για να τις πάει στ’ ανοιχτά
όλες μαζί, τρελή παρέα.

Ήρθ’ ο χειμώνας ο κακός
και σκόρπισε η τρελή παρέα
Και σένα βήχας μυστικός
σ’ έριξε χάμω, μπάρμπα Αντρέα.

ΓΩΝΙΑ ΓΩΝΙΑ
(Δημήτρη Χριστοδούλου)

Γωνιά-γωνιά σε καρτερώ
γωνιά-γωνιά σε ψάχνω
ψάχνω να βρω τα μάτια σου
κι απ’ τον καημό
κι απ’ τον καημό τα χάνω

Αλλού απλώνεται δροσιά
κι αλλού χιονιάς μυρίζει
και τ’ όνειρο που χάνεται
πάει και δε γυρίζει

Γωνιά-γωνιά σε ζήτησα
γωνιά-γωνιά σε βρήκα
σου φίλησα τα μάτια σου
και στους καημούς
και στους καημούς σου μπήκα

Αλλού απλώνεται δροσιά
κι αλλού χιονιάς μυρίζει
και τ’ όνειρο που χάνεται
πάει και δε γυρίζει

ΒΡΑΔΙΑΖΕΙ
(Δημήτρη Χριστοδούλου)

Ξημέρωμα σε γύρεψα
το δειλινό
το δειλινό σε βρήκα
μες στην καρδιά σου μίλησα
στη μαύρη μοί-
στη μαύρη μοίρα μπήκα

Βοριάς χτυπάει στη πόρτα μου
και στη ψυχή μου αγιάζι
και στα πικρά τα μάτια μου
στιγμή στιγμή
στιγμή στιγμή βραδιάζει

Τα μάτια σου εγύρευα
στο φως να πε-
στο φως να περπατήσω
να γίνω όνειρο γλυκό
καημούς παλιούς
καημούς παλιούς να αφήσω

ΕΙΝΑΙ ΜΑΚΡΥΣ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΣΟΥ
Στίχοι: Πάνος Κοκκινόπουλος

Σκίσε γλυκά το έλατο
και πάρ’ του το ρετσίνι
γλυκό κρασί με τον καιρό
ο πόνος σου να γίνει
αχ να γίνει
Είναι μακρύς ο δρόμος σου
κι η υπομονή σου λίγη
χτυπώ δειλά τη πόρτα σου
και ο αγέρας την ανοίγει

Κι αν ειν’ το τζάκι σου σβηστό
κι αρνιέμαι να τ’ ανάψω
μου γίνε χάρη απ’ το θεό
να μη μπορώ να κλάψω
αχ να κλάψω
Είναι μακρύς ο δρόμος σου
κι η υπομονή σου λίγη
χτυπώ δειλά τη πόρτα σου
και ο αγέρας την ανοίγει
.
ΣΤΡΑΤΑ ΤΗ ΣΤΡΑΤΑ
(Νίκου Γκάτσου)

Σ’ αυτό το δρόμο
που διάλεξες να πας
κοίτα να προφτάσεις τον καιρό
που’ ναι σαν το κύμα τ’ αλμυρό
κοίτα να προφτάσεις τον καιρό
που’ ναι σαν το κύμα τ’ αλμυρό

Στράτα τη στράτα
σου το’ χω πει
φεύγουν τα νιάτα
σαν αστραπή

Σ’ αυτό το δρόμο
που διάλεξες να πας
πέρασα κι εγώ κάποια βραδιά
για του Φεγγαριού την αμμουδιά
πέρασα κι εγώ κάποια βραδιά
για του Φεγγαριού την Αμμουδιά

Στράτα τη στράτα
σου το’ χω πει
φεύγουν τα νιάτα
σαν αστραπή.

ΣΠΑΝΙΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ

Αν θυμηθης τ' ονειρο μου. Γιοβάννα.. Πρώτη εκτέλεση

Αχ, χελιδονάκι. Το νησί της Αφροδίτης. Λεωνίδας Μαλένης. Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Κάποιο πρωινό στον Πειραιά. Χρήστος Κολοκοτρώνης. Πόλυ Πάνου.

Καράβι καλοτάξιδο (Από την ταινία "Προδομένη Αγάπη")

Κουράστηκα να σε κρατώ. Δημήτρη Χριστοδούλου. Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Μάνα μου και Παναγιά. Φλέρυ Νταντωνάκη.

Μέσα στα μαύρα σου μαλλιά. Γιάννης Βογιατζής

Μυρτιά. Φλέρυ Νταντωνάκη

Ο καβαλάρης του ουρανού. Μαγική Πόλη. Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Ο ουρανός είναι κλειστός. Γιώτα Λύδια

Οι μοιραίοι. Κώστας Βάρναλης. Πέτρος Πανδής.

Πέντε στρατιώτες. ΜΑΓΙΚΗ ΠΟΛΗ το 1963

Στα περβόλια. Μαρινέλλα.

Τον Χάρο τον αντάμωσα

Έχει η νύχτα θάνατο. Δ. Χριστοδούλου. Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Αγάπη μου

Σωτήρης Πέτρουλας

Στου κόσμου τήν ανηφοριά

Κουράστηκα νά σέ κρατω

Κάποιο πρωϊνό στόν Πειραια.

Αυτούς πού βλέπεις.

Ο Μίμης.

Τό κυνηγημένο πουλί.

Ειν' ο καϋμός μου ενα πουλί.

Μελαχροινή μου κοπελλιά.

Κοιμήσου αγγελουδι μου.

Μή μέ ρωτάς

Αν μ' αγαπας αγάπη μου.

Η απαγωγή.

Η ρομβία.

Η νήσος των Αζορών

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΟ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟ

Μίκης Θεοδωράκης: Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο. 1980 Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης. Ερμηνεία: Μαργαρίτα Ζορμπαλά.

Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο. 1980

Απολογία Νίκου Μπελογιάννη

Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο. 1980

Δημοσιεύουμε σήμερα, με αφορμή την εκτέλεση του Νίκου Μπελογιάννη στις 30 Μάρτη του 1952, τη συγκλονιστική «απολογία» του Νίκου Μπελογιάννη, στη δεύτερη δίκη του, το Φεβρουάριο του 1952, στο Α΄ Διαρκές Στρατοδικείο Αθηνών. Περιέχεται στο βιβλίο του Τάσου Βουρνά «Υπόθεση Μπελογιάννη» και προέρχεται από τα επίσημα πρακτικά της δίκης.

Απολογία Νίκου Μπελογιάννη

«Η δίκη αυτή είναι μια, κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον, καινούργια έκδοση της προηγούμενης δίκης, έκδοση όμως βελτιωμένη και, οφείλει να ομολογήσει κανείς, επιτελικά οργανωμένη. Ένας κατηγορούμενος και όχι μόνον κατηγορούμενος θα είχε να κάνει μερικές παρατηρήσεις πάνω στη δίκη αυτή. Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι οργανώθηκε βιαστικά και δεν δόθηκε καιρός να δούμε τους δικηγόρους μας που μας επισκέπτονταν με το δελτίο στην Ασφάλεια, ο ένας πίσω από τον άλλο. Ακόμα, ούτε να συγκεντρώσουμε τα απαραίτητα στοιχεία δεν μας δόθηκε καιρός, τα οποία θα μας έδιναν τη δυνατότητα να αντικρούσουμε τους μάρτυρες κατηγορίας. Η σπουδή αυτή είναι τελείως ανεξήγητη, εκτός αν πιστέψει κανείς σ’ αυτά που γράφει ο Παπανδρέου στο προηγούμενο φύλλο της «Ελλάδος», ότι χρειάστηκε ξένη θέληση για να γίνει η δίκη. Μια άλλη παρατήρηση που έχει να κάνει ένας κατηγορούμενος είναι η καταθλιπτική ατμόσφαιρα μέσα στην οποία διοργανώθηκε και διεξάγεται η δίκη, όχι από την πλευρά του δικαστηρίου, αλλά από το γεγονός ότι και η προανάκριση άλλα και η τακτική ανάκριση έγιναν μέσα από τα απομονωτήρια της Ασφάλειας. Και από το γεγονός άτι ακόμα κρατούνται εκεί οι κατηγορούμενοι και από τον τρόπο με τον οποίο μεταφέρονται εδώ, που είναι πολύ θεαματικός και τρομοκρατικός. Η σύνθεση του ακροατηρίου έκανε και τις εφημερίδες ακόμα να διαμαρτύρονται. Όλα αυτά πολλούς κατηγορουμένους τους εμποδίζουν να έχουν και ελευθερία βούλησης και σκέψης ακόμα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Άσε τους άλλους και μίλα για τον εαυτό σου. Οι άλλοι δεν παραπονέθηκαν για τέτοια πράγματα.

ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ: Αφορά και εμέ, κ. πρόεδρε. Έπειτα άλλη παρατήρηση είναι μια απογοήτευση που ένιωσαν πολλοί που περίμεναν τίποτα τρομερές και φοβερές αποκαλύψεις από τη δίκη αυτή και από τον θόρυβο που έγινε και τελικά επαλήθευσε το ρητό ότι «ώδινεν όρος και έτεκε μυν». Η αυτή απογοήτευση εκδηλώνεται και στον ίδιο τον Τύπο, ο οποίος άρχισε να λέει ότι «απεκρύβησαν» διάφορα σήματα, ότι «δεν ανεκοινώθησαν» κ.λπ. Το γεγονός αυτό υποχρεώνει να γίνονται μια σειρά διαψεύσεις ότι τα κείμενα αφορούν την ασφάλεια του κράτους, κατόπιν μια άλλη διάψευση ότι δεν υπάρχουν άλλα κείμενα. Εννοείται ότι ο Τύπος επιμένει ότι υπάρχουν και άλλα, ακόμα και χθες. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι αποκρύφτηκαν σήματα, κάνει όμως τον καθένα να υποθέσει ότι πρόκειται για μαγειρείο σημάτων.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Κάτω από τέτοια τρομοκρατία βρίσκεσαι ώστε μπορείς και παρακολουθείς αυθημερόν όλον τον Τύπον.

ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ: Από 4 ημερών τον παρακολουθώ. Εγώ δεν τρομοκρατούμαι και δεν μπορώ να πω ότι βρίσκομαι κάτω από τρομοκρατία. Άλλη παρατήρηση είναι μια πρωτοφανής ατμόσφαιρα προκατάληψης κυριότατα από τους μάρτυρες κατηγορίας και ειδικά η σύνθεση των μαρτύρων κατηγορίας. Οι μάρτυρες κατηγορίας είναι σχεδόν όλοι οι από 25ετίας διώκτες μας, όλοι οι διώκτες του κομμουνισμού και νομίζει κανείς ότι ήλθαν εδώ πέρα να ξοφλήσουν όλους τους λογαριασμούς τους, όχι όμως με τρόπο καλόπιστο και ειλικρινή. Άλλο παράδειγμα είναι η διαπίστωση που έγινε από την περίφημη Τρίτη Συνδιάσκεψη ιδίως το σχετικό απόσπασμα για το οποίο έγινε τόσος θόρυβος.

Νομίζω ότι υπάρχει απόσταση ανάμεσα σε αυτά που κατατέθηκαν εδώ και στο νόημα της διακήρυξης αυτής, ανεξάρτητα αν συμφωνεί κανείς ή όχι με το πνεύμα της και με το νόημά της. Επίσης κατατέθηκε εδώ πέρα ότι κάθε κομμουνιστής είναι κατάσκοπος, ότι οι κομμουνιστές δεν είναι Έλληνες, ότι το ΚΚΕ δεν είναι ελληνικό. Νομίζω ότι ο πατριωτισμός ενός κόμματος δεν κρίνεται από τα λόγια, σε περιόδους μάλιστα που έχουν στον ανώτατο βαθμό οξυνθεί τα πολιτικά πάθη στο εσωτερικό μιας χώρας. Όπως συμβαίνει σήμερα στη χώρα μας και όταν ιδίως ο κοινωνικός και ταξικός αγώνας έχει φτάσει σε τέτοιο οξύτατο σημείο, τότε δεν μπορεί κανείς να κρίνει τον πατριωτισμό ενός κόμματος, είτε και των ατόμων ακόμα, από τις συκοφαντίες και τις υπερβολές. Στην περίπτωση αυτή θα σας πω τη φράση που είπε ένας πολυεκατομμυριούχος Αμερικανός, ο Βαντερμπίλντ, στο δικαστήριο όταν τον δίκασαν γιατί πλήρωσε μερικές δεκάδες χιλιάδες δολάρια για να απελευθερωθούν μερικοί κομμουνιστές. Είπε «σε τέτοιες στιγμές το δικαστήριο μπορεί να δείξει κατανόηση και σε ένα ρεμάλι, όμως για όλους όσους έχουν αντίθετη ιδεολογία τους χαρακτηρίζουν σαν προδότες». Και στη χώρα μας υπάρχει τέτοιο παράδειγμα, αν πάμε λίγα χρόνια πίσω. Το 1915-1917 που υπήρχε εδώ όξυνση πολιτικών παθών και στην περίοδο αυτή και τον ίδιο το Μεταξά και τον Κωνσταντίνο τους κατηγόρησαν για κατασκόπους των Γερμανών.

Νομίζω ότι ο πατριωτισμός ενός κόμματος ή και ατόμων ακόμα κρίνεται όταν κινδυνεύουν η ανεξαρτησία, η ελευθερία και ακεραιότητα της πατρίδας μας. Εκεί βρίσκεται η λυδία λίθος, αυτό είναι το κριτήριο για τον πατριωτισμό ενός κόμματος. Και αν θελήσει κανείς με τέτοια κριτήρια να κρίνει το ΚΚΕ, θα δει ότι δεν είναι κόμμα προδοτικό αλλά αντίθετα είναι καθαρά ελληνικό και πατριωτικό. Και υπάρχει τέτοιο παράδειγμα. Όταν κινδύνευσαν η ανεξαρτησία, η ελευθερία και η ακεραιότητα της πατρίδας μας από την επίθεση του Μουσολίνι, ο Ζαχαριάδης μέσα από τη φυλακή έγραψε εκείνο το περίφημο γράμμα του που καλούσε όλους τους Έλληνες να μετατρέψουν κάθε γιοφύρι και χωριό σε κάστρο του απελευθερωτικού αγώνα. Και ο ίδιος ο Μεταξάς αναγκάστηκε να το δημοσιεύσει στις εφημερίδες και να το μεταδώσει και στο μέτωπο ακόμα αυτή την εποχή. Και εδώ πρέπει να δούμε και ένα άλλο σημείο. Ότι το ΚΚΕ δεν έκανε καμιά υποχώρηση και στην τότε διεθνή κατάσταση. Τότε η Σοβιετική Ένωση είχε κάνει σύμφωνο με τη Γερμανία γιατί δεν ήθελε να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά για λογαριασμό άλλων και ήθελε να προετοιμαστεί καλύτερα για τη σύγκρουση που επερχόταν. Θα μπορούσε να νομίσει κανείς ότι αλλιώς θα αντιμετωπιστούν από το Ζαχαριάδη τα πράγματα. Δεν έγινε όμως αυτό.

Όταν η Ελλάδα υποδουλώθηκε στους Γερμανο-Ιταλο-Βουλγάρους φασίστες, εμείς πολεμήσαμε νομίζω και με το παραπάνω στην περίοδο αυτή και όχι μόνο τους Γερμανο-Ιταλούς φασίστες. Εμείς πολεμήσαμε και τους Βουλγάρους φασίστες, πρώτα πρώτα με το όπλο σε Μακεδονία και Θράκη και έχουμε ένα σωρό θύματα εκτελεσμένων. Ενώ αντίθετα μπορεί κανείς να κάνει μια άλλη παρατήρηση: τον Φίλοφ που ήταν Πρωθυπουργός όταν έγινε η εισβολή στην Ελλάδα, τον είχαν ανακηρύξει εδώ επίτιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου. Εκτός απ’ αυτό όταν οι Γερμανοί φασίστες έδωσαν άδεια στους Βουλγάρους φασίστες να κατεβούν στη Θεσσαλονίκη, την ίδια αυτή περίοδο εμείς οργανώσαμε τη μεγάλη διαδήλωση, ποιος δεν τη θυμάται, που τελικά ματαίωσε την κάθοδο των Βουλγάρων φασιστών στη Δυτική Μακεδονία.

ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ
Θα σας φέρω και ατομική περίπτωση, παρ’ όλο που δεν χρειάζεται να περιαυτολογεί κανείς πάντοτε και παντού. Ανεξάρτητα από το ότι εδώ παρουσιάζονται πολλοί κατηγορούμενοι να έχουν θύματα στην περίοδο αυτή, ο Λαζαρίδης, ο Καλοφωλιάς, τους ίδιους τους δικούς τους και ανεξάρτητα από το ότι και το δικό μου σπίτι έπαθε και ανεξάρτητα από το ότι και εγώ ο ίδιος σύρθηκα στα γερμανο-ιταλικά στρατόπεδα στον καιρό της Κατοχής, τον Απρίλη του 1944 στη Λακωνία, τότε που ήταν η περίοδος που οι σύμμαχοι ετοίμαζαν την απόβαση στη Δυτική Ευρώπη, το δεύτερο μέτωπο, για να παραπλανηθούν οι Γερμανοί, εδώ πέρα το Στρατηγείο της Μ. Ανατολής έδωσε εντολή στον ΕΛΑΣ να αρχίσει έντονη δράση κατά των Γερμανών, με σκοπό ακριβώς αυτοί να παραπλανηθούν. Και πραγματικά άρχισε αυτή η δράση. Οι Γερμανοί νόμισαν ότι μπορεί κάτι να συμβεί εδώ πέρα και άρχισαν να παίρνουν μέτρα και ειδικότερα στη Νότια Πελοπόννησο πιο πολύ.

Εκείνη την περίοδο ακριβώς στη Λακωνία πήρα μια πληροφορία ότι θα περάσει ένας Γερμανός στρατηγός με το επιτελείο του και ένα τμήμα γερμανικό για να επιθεωρήσει τα έργα που γίνονταν στη Νότια Πελοπόννησο και με ρώτησαν οι Άγγλοι τι θα κάνουμε, θα τους χτυπήσουμε ή όχι. Και η ερώτηση αυτή είχε το νόημά της, γιατί ένα Γερμανό στρατηγό θα τον πληρώναμε πολύ ακριβά. Είχαν προηγηθεί άλλες περιπτώσεις. Στο Κούρνοβο ανατινάχτηκε μια αμαξοστοιχία και εκτελέστηκαν 120 στελέχη του ΚΚΕ που είχαν κάνει και στην Ακροναυπλία. Σε τέτοιες στιγμές δεν χωρούν δισταγμοί και αδίσταχτα είπα, χτυπήστε τους. Πέρασαν, δεν έχω ακριβώς την εφημερίδα και ξεχνώ το όνομα του στρατηγού, τον χτύπησαν, σκοτώθηκαν ο Γερμανός, το επιτελείο του και αρκετοί φαντάροι. Για αντίποινα οι Γερμανοί τουφέκισαν 200 στελέχη του κόμματος στο σκοπευτήριο της Καισαριανής από το Χαϊδάρι. Επίσης την ίδια ακριβώς περίοδο ανακοίνωσαν: «Ως αντίποινα διά την δολοφονίαν δυο Γερμανών Αξ/κών διαπραχθείσαν την 25 Απριλίου 1944 ανάνδρως εξ ενέδρας, διέταξα τον τυφεκισμόν 110 κομμουνιστών επί τόπου και την ριζικήν καταστροφήν του χωρίου Κυριακή. Ο Ανώτατος Αρχηγός των Ταγμάτων Ασφαλείας και της Αστυνομίας Ελλάδος», δηλαδή ο περιβόητος Σιμάνα.

Αυτή ήταν η δική μας δράση. Και αυτές τις εκατόμβες προσφέραμε. Έτσι αγαπάμε εμείς την Ελλάδα, με την καρδιά μας και με το αίμα μας. Άλλο είναι τα λόγια και άλλο οι πράξεις, διότι αυτά τα γεγονότα νομίζω ότι μπορούν να κολλήσουν κάθε συκοφάντη στον τοίχο. Θα σας αναφέρω και άλλο στοιχείο. Αν διαβάσετε το κείμενο της απόφασης της 2ης ολομέλειας του Οκτώβρη του 1951, θα δείτε ότι είναι ένα κείμενο καθαρά πατριωτικό. Ένα δεύτερο κριτήριο για το εάν είμαστε προδότες είναι αυτό: αν είμασταν προδότες στο τέλος δεν θα είχαμε καμιά επιρροή στον λαό και θα παύαμε να υπάρχουμε σαν κόμμα και σαν οργάνωση ενώ το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει. Παρ’ όλους τους διωγμούς και τις εκατόμβες δεν σταματάει η επιρροή μας, αντίθετα, πολιτικά τουλάχιστον, μεγαλώνει.

Έπειτα υπάρχει και μια άλλη περίπτωση, το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι ανήκουν σε άλλες παρατάξεις και κόμματα, δέχονται να συνεργαστούν σε διάφορες δουλειές και υποθέσεις μαζί μας. Αυτό εν πάση περιπτώσει αποδείχνει ότι και αυτοί δεν πιστεύουν στη γνώμη ότι είμαστε προδότες. Εγώ θα σας πω μερικές περιπτώσεις en passant.

Γνωστότατος Αθηναίος και στέλεχος του Ελληνικού Συναγερμού είχε και έχει ακόμα σχέσεις οικονομικές και δοσοληψίες σοβαρές με την εδώ καθοδήγηση του ΚΚΕ. Επίσης ανώτατος οικονομικός παράγοντας του τόπου, γνωστότατος και «ακράτου εθνικοφροσύνης» είχε έλθει επανειλημμένα σε επαφή μαζί μας για μια σειρά δουλειές. Άλλη περίπτωση. Στέλεχος εθνικόφρονος κόμματος μας έδωσε πέρσι μια έκθεση εμπιστευτική του Μάινορ της Αμερικάνικης Πρεσβείας προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, στην οποία αναφερόταν ότι όλα τα κόμματα είναι ανίκανα και διεφθαρμένα, για να δημοσιευθεί. Κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον, αυτό δεν μπορούσε να γίνει παρά με τη συναίνεση της Αμερικάνικης Πρεσβείας. Δεν αναφέρω τέτοια παραδείγματα άλλα, διότι δεν έχουν αξία εάν δεν αναφερθούν ονόματα, όχι που δεν μπορεί κανείς να βρει. Πάντως όλοι αυτοί οι άνθρωποι δεν μας πιστεύουν για προδότες.

ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ
Ένα άλλο χαρακτηριστικό γεγονός είναι το ότι δεν μας δικάζουνε για μια υπόθεση για την οποία ουσιαστικά έχουμε ξαναδικαστεί. Στην προηγούμενη δίκη για περίπου 20 κατηγορουμένους μοναδική κατηγορία ήταν ότι έδιναν πληροφορίες, ότι ήταν μια ομάδα πληροφοριών οι Κανελλόπουλος, Παπαγεωργίου, ο περίφημος Βιστάκης, ο ιδιαίτερος του Τσουδερού, ένας άλλος Ζερβογιάννης του υπουργείου Πληροφοριών και πολλοί άλλοι των οποίων δεν θυμάμαι τα ονόματα. Επειδή η πρώτη μέρα της δίκης δεν άφησε καλές εντυπώσεις και στο Στρατοδικείο το ίδιο, γιατί ο κυριότερος μάρτυρας της κατηγορίας δεν είχε φέρει καθόλου αποδείξεις και η δίκη εξελισσόταν σε κωμωδία, τη δεύτερη ημέρα της δίκης ο πρόεδρος του δικαστηρίου εκάλεσε ξανά τον Αγγελόπουλο να φέρει κι άλλες αποδείξεις και προσκομίστηκε ένας φάκελος με φωτοτυπίες, οι οποίες ήταν δελτία πληροφοριών και οι οποίες πρέπει να προσκομιστούν εδώ, πληροφορίες πάσης φύσεως πολιτικές, οικονομικές και ορισμένες και στρατιωτικές, ας τις ονομάσούμε έτσι. Από πού προέρχονταν;

Εδώ λέει ο Κανελλόπουλος στην κατάθεσή του ότι αυτοί ήταν μια παλιά ομάδα η οποία έδινε πληροφορίες (δεν μου το επιτρέψατε ποτέ, άλλως θα το διευκρίνιζα) και τελικά τον Αύγουστο του 1950 ο Παπαγεωργίου, που ήταν επικεφαλής αυτής της ομάδας, λέει πως ο Κανελλόπουλος προτείνει να ξαναφτιάξουν αυτή την ομάδα. Υπήρχαν αντιρρήσεις και δισταγμοί και τελικά παρουσιάζεται κάποιος άλλος ονόματι Γεωργιάδης, ο οποίος προτείνει να τον συνδέσει με το κόμμα. Ο Γεωργιάδης δεν προσκομίστηκε ούτε και στην προηγούμενη δίκη παρ’ ότι κατονομάστηκε ούτε και σ’ αυτή τη δίκη, έστω και ως μάρτυρας τουλάχιστον κατηγορίας. Ο δε Γεωργιάδης, που πρότεινε στον Κανελλόπουλο να τον συνδέσει με το κόμμα, έπαιρνε τα σημειώματα και τα φωτογράφιζε ύστερα η Ασφάλεια. Και δικάζομαι δεύτερη φορά γι’ αυτήν την υπόθεση της ομάδας για την οποία δεν φέρνω καμιά ευθύνη στο κάτω κάτω. Επίσης το πόρισμα αναφέρει ξεκάθαρα ότι αυτοί αποτελούσαν ομάδα κατασκοπείας. Ο προηγούμενος επίτροπος της άλλης δίκης στο κατηγορητήριό του το κύριο σημείο της κατηγορίας του το στήριξε σ’ αυτή την περίφημη πληροφορία, και μάλιστα έκανε υπαινιγμό όχι μόνο για ύπαρξη ασυρμάτων αλλά για το ότι πολύ σύντομα θα καθίσουν και αυτοί που έχουν τους ασυρμάτους στο σκαμνί, διότι ήταν δυο-τρεις ημέρες προτού ανακαλυφθούν οι ασύρματοι. Και όλα τα άλλα που αναφέρθηκαν εδώ, περί σχολίων κ.λπ., υπήρχαν και στην άλλη δίκη, ώστε δεν υπάρχει τίποτα το νεότερο που παρουσιάστηκε τώρα.

Κατέθεσαν εδώ για παράνομο μηχανισμό. Είναι κοινό μυστικό ότι το ΚΚΕ έχει παράνομο μηχανισμό. Ως αρχή του κόμματος αυτό υπάρχει από το 1903, όταν τον πρωτόφτιαξε ο Λένιν και μίλησε για συνδυασμό νόμιμης και παράνομης δουλειάς. Ο παράνομος μηχανισμός είναι μια κατάσταση νόμιμης άμυνας, όταν υπάρχουν νόμοι 509 και άλλα, για να μπορέσει να διατηρηθεί το κόμμα που βρίσκεται στην παρανομία. Το ΚΚΕ εδώ στην Ελλάδα είναι από το 1925 στην παρανομία, από τον καιρό του Πάγκαλου, και έχει σκοπό ο παράνομος μηχανισμός να αναπτύξει τις νόμιμες οργανώσεις ώστε να μπορούν να εκπληρώνουν τον σκοπό τους και σκοπός τους είναι η πάλη του λαού για το ψωμί και για τη λευτεριά του. Γι’ αυτό ακριβώς και η μεγάλη μάχη δίνεται για τον παράνομο μηχανισμό και οι αντίπαλοί μας προσπαθούν να τρομοκρατήσουν όσους δουλεύουν στον παράνομο μηχανισμό.

Εγώ δεν αρνούμαι ότι ήρθα στην Ελλάδα ακριβώς για να εφαρμόσω τη γραμμή του κόμματος. Στο εξωτερικό άλλωστε έμεινα 3-4 μήνες όλους όλους, πάντοτε ήμουν εδώ. Το ζήτημα είναι ποια είναι αυτή η πολιτική, διότι εδώ και από τις δύο πλευρές υπάρχει αντίθεση και παρεξήγηση. Δεν θα αρχίσω να ανατρέχω στο παρελθόν διότι δεν είναι οι αντίπαλοί μας οι αναμάρτητοι που μπορούν να βάλουν τον λίθο εναντίον μας και ξέρουμε καλά πώς προκλήθηκε και ο Δεκέμβριος και ο εμφύλιος πόλεμος και δεν είναι με το μέρος μας το λάθος, το αμάρτημα. Εν πάση περιπτώσει εμείς σταματήσαμε, υποχρεωθήκαμε να σταματήσουμε τον εμφύλιο πόλεμο και διακηρύξαμε ότι από δω και πέρα με όλες μας τις δυνάμεις θα αγωνισθούμε για το ψωμί, για ελευθερίες, δικαιοσύνη και γενική αμνηστία. Μα υπάρχουν πρόσφυγες έξω και αυτοί αποτελούν απειλή για την Ελλάδα και τι θα γίνει; Οι πρόσφυγες είναι αναγκαστικά έξω. Πρώτα πρώτα, δεν είναι σωστό ότι εκπαιδεύονται και γυμνάζονται στρατιωτικά. Εάν πάρετε τα ίδια τα «Στρατιωτικά Νέα», το φύλλο του Γενικού Επιτελείου επανειλημμένα έχει γράψει ότι δουλεύουν «σαν είλωτες» στα διάφορα εργοστάσια, κολχόζ κ.λπ. Επομένως είναι καινούργιο φασούλι το ότι γυμνάζονται για να έρθουν στην Ελλάδα. Η ξενιτιά είναι πικρό πράγμα και ο καθένας απ’ αυτούς νοσταλγεί και θέλει να έρθει στην Ελλάδα. Όλα αυτά που λέγονται είναι συκοφαντίες και ψέματα και θα σας φέρω ένα παράδειγμα. Δημοσιεύθηκαν μερικές φωτογραφίες από Ελληνόπουλα που είχαν ορισμένα πηλήκια στις σχολές που δουλεύουν, σχολές τεχνικές.

Γράφουν οι εφημερίδες ότι αυτά εκπαιδεύονται στρατιωτικά. Ένα σχόλιο όμως στον «Εθνικό Κήρυκα» με τίτλο τα Ελληνόπουλα λέει: «Ο Ραδιοφωνικός Σταθμός των συμμοριτών μεταδίδει ότι παρεχαράχθησαν αι φωτογραφίαι των ελληνοπαίδων που εδημοσιεύθησαν εις τον ημερήσιον Τύπον με στολάς στρατιωτικάς από τα σχολεία της Κομινφόρμ. Ένα από αυτά τα παιδιά, μεταδίδει ο σταθμός, ευρίσκεται πράγματι εις Τσεχοσλοβακίαν, η στολή όμως την οποίαν φέρει δεν είναι στρατιωτική αλλά στολή ανθρακωρύχου, όπως φαίνεται και από τις δυο αξίνες χιαστί που υπάρχουν εις το πηλήκιόν του. Τα Ελληνόπούλα λοιπόν που ευρίσκονται εις τας χώρας του παραπετάσματος ομολογούν οι ίδιοι ότι τα έχουν και εργάζονται κατά τον πλέον σκληρόν τρόπον και νεαραί ακόμα υπάρξεις γίνονται ανθρακωρύχοι διά να δουλέψουν δια τον κόκκινον φασισμόν. Παραδέχονται λοιπόν ότι συμβαίνει ένα τέτοιο πράγμα». Εν πάση περιπτώσει το ζήτημα είναι ότι ούτε ετοιμάζουμε καμιά επίθεση στην Ελλάδα ούτε ποτέ διακηρύξαμε τέτοια πράγματα είτε φανερά είτε κρυφά. Οι πρόσφυγες έξω δουλεύουν για να ζήσουν. Όλοι θέλουν να έρθουν στην Ελλάδα και τα παιδιά και οι μεγάλοι, φθάνει φυσικά να υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες και το κλίμα, που συνίσταται στην άμβλυνση των παθών, όταν σταματήσουν οι έμποροι του μίσους να αναπτύσσουν ακριβώς αυτό το μίσος.

Ένα άλλο σημείο αφορά τις σχέσεις με τις διάφορες χώρες και ειδικά τη Σοβιετική Ένωση. Κάθε κόμμα έχει τη δική του πολιτική και τα αστικά κόμματα δεν είναι απολύτως σύμφωνα στην εξωτερική τους πολιτική· άλλα προσεγγίζουν προς την Αμερική και άλλα αμφιταλαντεύονται μεταξύ Αμερικής και Αγγλίας. Έτσι και εμείς έχουμε την εξωτερική μας πολιτική. Πιστεύουμε ότι αν η Ελλάδα παρασυρθεί σε ένα νέο πόλεμο, ο πόλεμος αυτός μόνον καταστροφές μπορεί να της φέρει και συνεπώς η θέση της είναι να μείνει έξω από κάθε περιπέτεια. Πιστεύουμε επίσης ότι η εξάρτηση από την Αμερική όχι μόνο θα βλάψει την Ελλάδα, αλλά θίγει και την ανεξαρτησία της. Να σας φέρω ένα παράδειγμα. Προχθές περιμέναμε όλοι να δούμε τι θα πει ο Πιουριφόι, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που και ο ίδιος αναγκάστηκε να κάνει δηλώσεις και να πει: (Γράφουν οι εφημερίδες) «…Οι Έλληνες πρέπει να πάψουν να ερωτούν περί των προθέσεων της αμερικάνικης πρεσβείας και ν’ αποφασίσουν οι ίδιοι εάν θέλουν ή όχι την κυβέρνησιν των» («Βήμα» 23/2). Νομίζω ότι δεν χρειάζεται σε τέτοιο βαθμό να δένεται η Ελλάδα από μια μεγάλη δύναμη γιατί ασφαλώς θίγει την ανεξαρτησία της.

Επίσης ένας καινούργιος πόλεμος δεν πρέπει να βρει την Ελλάδα αντίθετη στη Σοβιετική Ένωση, με την οποία δεν μας χωρίζει τίποτα και στο κάτω κάτω της χρωστούμε και τη λευτεριά μας, γιατί αν δεκαπέντε εκατομμύρια Σοβιετικοί εργάτες δεν θυσιάζονταν στον πόλεμο ίσως η Ευρώπη να στέναζε κάτω από την μπότα των Γερμανών. Αυτή είναι η πολιτική που πιστεύουμε ότι πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα. Και ποιος πιστεύει ότι η πολιτική αυτή είναι προδοτική; Μέσα στο πλαίσιο της πολιτικής αυτής που εξυπηρετεί την Ελλάδα παρακολουθούμε όλες τις εκδηλώσεις της πολιτικής ζωής της χώρας και μας ενδιαφέρουν όλοι οι τομείς της, και ο πολιτικός και ο κοινωνικός και φυσικά και κάθε ενδεχόμενο πολεμικής προετοιμασίας που κάνει η χώρα.

Γενικά μας ενδιαφέρουν όλα τα παρασκήνια της πολιτικής και κοινωνικής ζωής της χώρας. Ένας άλλος πολιτικός που κυκλοφορεί ελεύθερα μπορεί να πάει στου Ζαχαράτου ή στους διαδρόμους της Βουλής και να τα μαθαίνει όλα αυτά. Εμείς που ζούμε παράνομα πρέπει να αναζητήσουμε αναγκαστικά άλλους τρόπους για να μπορέσουμε να μάθουμε ό,τι είναι δυνατόν να μάθουμε και απ’ αυτό ακριβώς προέρχεται και το ενδιαφέρον μας να μαζεύουμε διάφορες πληροφορίες όπως ανέφερα και στην προηγούμενη δίκη, που έδινε πληροφορίες και ο ιδιαίτερος του Τσουδερού και του υπουργού Τύπου κ.λπ. Από του σημείου όμως αυτού μέχρι του να μας κατηγορούν για κατασκοπεία υπάρχει μεγάλη απόσταση. Έχω ένα απόκομμα του «Έθνους» που λέει τα εξής: «Ν. ΥΟΡΚΗ 18/2/52. Κατά τηλεγράφημα των Τάιμς εκ Λευκωσίας Κύπρου θα κατασκευασθεί εις την νήσον αυτήν μεγάλη αμερικανική αεροπορική βάσις, δυναμένη να χρησιμοποιείται από τα καλύτερα των αμερικάνικων βομβαρδιστικών, τα εξακινητήρια «Β 36″. Προσωπικόν εκ 3.000 Αμερικανών θα εγκατασταθεί εις Κύπρον».

Έρχομαι τώρα σε ένα άλλο σημείο. Από την προηγούμενη δίκη ως τη σημερινή ποια νέα στοιχεία προέκυψαν για να μας παραπέμψουν πάλι. Ένα στοιχείο είναι οι ασύρματοι και συγκεκριμένα ότι εγώ είχα τους ασυρμάτους. Πρώτα απ’ όλα για να καθοδηγεί κανείς τους ασυρμάτους προϋποθέτει μιαν επίσκεψη σ’ αυτούς. Η Καλλιθέα δεν λέει τίποτα. Λέει μόνο ο Αργυριάδης ότι πέρασα εγώ κάποτε από εκεί αλλά με αναγνώρισε αργότερα, όταν είδε τις φωτογραφίες στους τοίχους. Με τον Αργυριάδη καθήσαμε μαζί αρκετό καιρό στη φυλακή στην Ακροναυπλία. Δεν νομίζω ότι ήταν ανάγκη να με δει στις φωτογραφίες για να με γνωρίσει. Ίσως να οφείλεται κι αυτό στη δειλία του Αργυριάδη και του αδερφού του, όπως άλλωστε κατατέθηκε.

Ένα άλλο είναι τα ίδια σήματα που «διεβιβάζοντο» στην ηγεσία του κόμματος όπως κατατέθηκε. Αυτά τα πιάσανε στον αέρα και ύστερα αποκρυπτογραφήθηκαν. Και εδώ μένουν πολλά ερωτήματα και ερωτηματικά. Ποιος μπορεί να εγγυηθεί την αλήθεια αυτών των σημάτων, αφού δεν υπάρχει απόδειξη ότι είναι πραγματικά; Μα παρουσιάζουν αληθοφάνεια. Γιατί ο Βαβούδης δεν έκαψε τον κώδικα; Αλλά ας δούμε τώρα τι αληθοφάνεια έχουν τα σήματα. Από όλα όσα ανακοινώθηκαν δεν υπάρχει περίπτωση που το ίδιο το σήμα να αποκαλύψει κάποιο γεγονός. Και η περίπτωση του Μπάτση και σειρά άλλων γεγονότων, όλα αυτά είχαν αποκαλυφθεί και είχαν γραφεί στις εφημερίδες. Επίσης υπάρχουν και ανακρίβειες μέσα. Θα αναφέρω τούτο. Αναφέρθηκε ότι «ο 21 μετεφέρθη στις αρχές Αυγούστου στις φυλακές και από κει μας έστειλε ειδοποίηση να τον βάλουμε υποψήφιο». Εγώ δεν μεταφέρθηκα ποτέ στις φυλακές. Ήμουν απομονωμένος στην Ασφάλεια. Ας κάνουμε την υπόθεση ότι όλα τα σήματα είναι αυθεντικά, γνήσια. Για να δούμε πού μπορεί να στηριχθεί η κατηγορία περί κατασκοπείας. Το γεγονός ότι στέλνονταν στην ηγεσία του κόμματος, αυτό δεν αποτελεί στοιχείο. Θα σας διαβάσω το εξής από την «Καθημερινή». «Ο ηγέτης του γαλλικού κόμματος Μορίς Τορέζ, ο οποίος μετέβη προ έτους και πλέον εις την Ρωσίαν δια να υποβληθεί εις θεραπείαν δια προσβολήν παραλύσεως, κατευθύνει την δράσιν του κόμματός του εις την Γαλλίαν από την Σοβιετικήν Ένωσιν». « Η «Ουμανιτέ» εδημοσίευσεν εις την πρώτη σελίδα της μία συνέντευξιν του Τορέζ με τον γραμματέα του κόμματος Ογκίστ Λεκέρ, ο οποίος λέγει ότι η γενική κατάστασις του Μορίς του επιτρέπει να λαμβάνει ενεργόν μέρος εις την καθοδήγησιν του κόμματός μας».

Έπειτα σε εκατοντάδες σήματα που υπάρχουν στην περίοδο που ήμουν εγώ ελεύθερος μόνον δύο αναφέρονται σε στρατιωτικές πληροφορίες και ελάχιστα άλλα όταν πια εγώ δεν ήμουν έξω. Σε ένα από αυτά αναφέρεται ότι σε ένα ξερονήσι γίνονται έργα και στη συνέχεια αναφέρει ότι ένας όρος της ελληνοτουρκικής συμμαχίας είναι να μην προβάλει η Ελλάδα αξιώσεις για την Κύπρο και γενικά αναφέρεται στις σχέσεις μας με την Τουρκία. Αν λογαριάσει κανείς ότι πριν από λίγες μέρες σε τούρκικη εφημερίδα δημοσιεύθηκε σχετικό άρθρο για την Κύπρο και τα Δωδεκάνησα, δεν νομίζω ότι πρόκειται περί πληροφορίας η οποία έχει στρατιωτική αξία. Σε παρόμοιες πληροφορίες σωστό θα ήταν να αναφέρονται και συντεταγμένες, διότι άλλως δεν έχουν έννοια. Μια δεύτερη πληροφορία είναι εκείνη που λέει ότι στον Αχλαδόκαμπο γίνονται οχυρά. Τι οχυρά να γίνουν εκεί; Μήπως κάναν κανένα κτίριο για να μείνουν οι χωροφύλακες; Μπορεί κανείς να διαπιστώσει αν εκεί γίνονταν οχυρά. Αυτές είναι όλες οι πληροφορίες που υποθέτω ότι δόθηκαν αυτή την περίοδο. Στην προηγούμενη δίκη υπήρχαν περισσότερες πληροφορίες στρατιωτικής φύσης. Αυτή είναι η κατασκοπεία που τόση εκμετάλλευση έγινε από τον εσωτερικό και εξωτερικό Τύπο.

Έρχομαι τώρα σε ένα άλλο θέμα, το θέμα των χρημάτων. Και αν υποθέσει κανείς ότι όλα αυτά που λέει ο Μπάτσης, είναι τελείως ακριβή πρόκειται περί ενός ποσού το οποίον νομίζω ότι το πολύ πολύ δεν περνάει τα τετρακόσια εκατομμύρια σε περίοδο ενάμιση χρόνου. Αν κάνει κανείς έναν υπολογισμό και συγκεκριμένα αν τα συγκρίνει με τα έξοδα τα οποία έχουν τα άλλα κόμματα, θα διαπιστώσει ότι δεν πρόκειται περί μεγάλου ποσού. Σαν παράδειγμα σας αναφέρω τα έξοδα του Πλαστήρα κατά την προεκλογική περίοδο και τα έξοδα του Συναγερμού κατά την περιοδεία του Παπάγου στην Πελοπόννησο που ανήλθαν σε δύο δισεκατομμύρια δραχμές.

Πρόκειται περί μεγάλου ποσού όταν απ’ αυτό διατέθηκαν τόσα χρήματα διά να συντηρηθούν άνθρωποι εξόριστοι και φυλακισμένοι, οικογένειες εξορίστων και για τόσην άλλη παράνομη δουλειά, έντυπο υλικό, προκηρύξεις κ.λπ.; Είναι μια σταγόνα στον ωκεανό. Τώρα από πού προέρχονται αυτά τα χρήματα μπορεί κανείς να το ξέρει. Από εράνους στο εσωτερικό και το εξωτερικό, όπως στη Γαλλία και σε άλλες χώρες. Μπορούσαμε δε να βρούμε και περισσότερα χρήματα και θα σας αναφέρω το εξής: Στο εξωτερικό δουλεύουν τριάντα χιλιάδες πρόσφυγες. Αυτοί αν κάνουν έναν έρανο και διαθέσουν ένα μεροκάματό τους θα μαζευτούν τεσσεράμισι χιλιάδες χρυσές λίρες που θα μπορούσε έτσι να ενισχυθεί το Κομμουνιστικό Κόμμα. Δεν έχω να προσθέσω περισσότερα.

Ο υπουργός των Εσωτερικών είπε ότι η δίκη αυτή θα είναι πολύ διδαχτική. Κατά τη γνώμη μου θα είναι πραγματικά διδαχτική. Το δίδαγμα που θα βγει είναι ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν χτυπιέται με τέτοια μέσα. Όπως απέδειξε η ιστορία του ως τα τώρα έχει βαθιές ρίζες ακατάλυτες, ποτισμένες με αίμα που έχυσε στους αγώνες για την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό. Εμείς πιστεύουμε στην πιο σωστή θεωρία που διανοήθηκαν τα πιο προοδευτικά μυαλά της ανθρωπότητας. Και η προσπάθειά μας, ο αγώνας μας είναι να γίνει η θεωρία αυτή πραγματικότητα για την Ελλάδα και τον κόσμο ολόκληρο! Αγαπάμε την Ελλάδα και το λαό της περισσότερο από τους κατηγόρους μας. Το δείξαμε όταν εκινδύνευε η ελευθερία, η ανεξαρτησία και η ακεραιότητά της και ακριβώς αγωνιζόμαστε για να ξημερώσουν στη χώρα μας καλύτερες μέρες χωρίς πείνα και πόλεμο. Για τον σκοπό αυτό αγωνιζόμαστε και όταν χρειαστεί θυσιάζουμε και τη ζωή μας. Πιστεύω ότι δικάζοντάς μας σήμερα, δικάζετε τον αγώνα για την ειρήνη, δικάζετε την Ελλάδα. Δεν έχω τίποτα άλλο να προσθέσω».

Ο Εμφύλιος Πόλεμος που ρήμαξε τη χώρα τελείωσε και ένας απ’ τους πολλούς φυγάδες αγωνιστές της Αριστεράς, ο Νίκος Μπελογιάννης, ο άνθρωπος με το αφοπλιστικό χαμόγελο και το γαρύφαλλο, πρώην λοχαγός του ΕΛΑΣ, επιστρέφει στην Ελλάδα… Με το συνθηματικό όνομα Κώστας κρύβεται στο σπίτι ενός συντρόφου κι έρχεται σ’ επαφή με τον Νίκο Πλουμπίδη, καθώς και με άλλα μέλη του παράνομου Κομμουνιστικού Κόμματος.
Η κυβέρνηση Πλαστήρα, θέλοντας να εδραιώσει τη γαλήνη και να βοηθήσει την ανασυγκρότηση του τόπου, αντιμετωπίζει τους κομμουνιστές με σχετική επιείκεια. Οι στρατιωτικοί και οι μυστικές υπηρεσίες, όμως, με επικεφαλής τον Διευθυντή Ασφαλείας και τον αρχηγό της ΚΥΠ –υπό την άμεση καθοδήγηση του αμερικανού σταθμάρχη της ΣΙΑ και του πρέσβη των ΗΠΑ– δεν βλέπουν με καλό μάτι τις εξελίξεις, ιδιαίτερα όταν το κόμμα του Πλαστήρα ξανακερδίζει τις εκλογές.

Στην προσπάθειά τους να υπονομεύσουν την κυβέρνηση, στήνουν μια «κομμουνιστική συνωμοσία» και δίνουν ευρεία δημοσιότητα στη σύλληψη του Μπελογιάννη και της αγαπημένης του συντρόφου Έλλης Ιωαννίδου, καθώς και μερικών άλλων μελών του ΚΚΕ. Το έκτακτο στρατοδικείο, με συνοπτικές διαδικασίες, τους καταδικάζει σε θάνατο αλλά ο πρωθυπουργός Πλαστήρας αναστέλλει την εκτέλεση της ποινής.

Τους οδηγούν σε νέο, τακτικό στρατοδικείο αυτή τη φορά. Στη δίκη, οι κατηγορούμενοι καταθέτουν ευθαρσώς ότι δεν δικάζονται για τις πράξεις τους αλλά για τις ιδέες τους, κι αρνούνται διαρρήδην το χαλκευμένο κατηγορητήριο. Παρ’όλα αυτά, το δικαστήριο καταδικάζει σε θάνατο οκτώ από τους κατηγορούμενους και οι Αμερικανοί πιέζουν την κυβέρνηση και τον Βασιλιά να μην τους δώσει χάρη.

Ο Πλουμπίδης στέλνει επιστολή, με την οποία διαβεβαιώνει ότι αυτός είναι ο επικεφαλής του παράνομου μηχανισμού του κόμματος και όχι ο Μπελογιάννης, αλλά τόσο οι ελληνικές μυστικές υπηρεσίες, όσο και η εκτός Ελλάδας ηγεσία του ΚΚΕ θεωρούν την επιστολή του πλαστή. Για να μην κινδυνεύσει η ενότητα του κόμματος, οι Μπελογιάννης και Πλουμπίδης δεν δίνουν περαιτέρω έκταση στο γεγονός. Ο πρώτος και τρεις σύντροφοί του οδηγούνται νύχτα στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Κάτω από το δικό του, ονόματα «βαριά« του ελληνικού κινηματογράφου, όπως: Μάνος Κατράκης, Πέτρος Φυσσούν, Κώστας Καζάκος, Αλέκος Αλεξανδράκης, Άγγελος Αντωνόπουλος, Αντώνης Αντωνίου, Βαγγέλης Καζάν και Μίρκα Παπακωνσταντίνου που υποδύθηκε τη σύντροφο του Μπελογιάννη, την Έλλη Παππά.

Ακολουθεί μια συζήτηση αναμνήσεων από το αρχείο του ΑΠΕ-ΜΠΕ, με τον άνθρωπο που ο σκηνοθέτης της ταινίας και εκ των σεναριογράφων Νίκος Τζίμας, (ο άλλος ήταν ο δημοσιογράφος Πότης Παρασκευόπουλος) επέλεξε για να υποδυθεί τον Νίκο Μπελογιάννη.

Κάπως έτσι λοιπόν άρχισαν όλα

Πώς προέκυψε και σας πρότειναν ένα ρόλο με απαιτήσεις τη στιγμή που δεν είχατε ιδέα από ηθοποιία; ρωτάμε τον Φοίβο Γκικόπουλο, ομότιμο καθηγητής σήμερα του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης.
“Τον ρόλο του Μπελογιάννη στην ταινία ήταν να τον παίξει ο Ιταλός ηθοποιός Τζιάν Μαρία Βολοντέ (Gian Maria Volonte), με τον οποίο ο σκηνοθέτης Νίκος Τζίμας είχε υπογράψει συμβόλαιο. Έτσι, έψαχνε έναν μεταφραστή για τα Ιταλικά, κυρίως για το κομμάτι της απολογίας, που ήταν το βασικό τμήμα της ταινίας.
Απευθύνθηκε στο Ιταλικό Ινστιτούτο, απ΄ όπου τον παρέπεμψαν σ΄εμένα. Τότε δίδασκα και στο μεταφραστικό τμήμα του Ιταλικού Ινστιτούτου και ήμουνα και μεταφραστής. Βρεθήκαμε. Μου έδωσε τα κείμενα και μεταξύ αστείου και σοβαρού με λέει: “Α ρε γαμώτο, να σε είχα συναντήσει νωρίτερα. Ποιος Βολοντέ και ξέρω εγώ… Εσύ θα ήσουν ο Μπελογιάννης”.

Στη συνέχεια, ένα βράδυ, έτσι ξαφνικά μου τηλεφωνεί από τη Ρώμη και εν εξάλλω μου λέει: ο Βολοντέ έσπασε το συμβόλαιο γιατί αρρώστησε. Επιστρέφω αύριο στην Ελλάδα και αρχίζουμε τα γυρίσματα. Δεν κατάλαβα του λέω, ποια γυρίσματα;… Θα πάρεις εσύ το ρόλο, μου λέει και επιμένει…
Φθάνοντας στην Ελλάδα μου τηλεφωνεί από το αεροδρόμιο και μου ζητάει να βρεθούμε για να κουβεντιάσουμε. Ήδη η μισή ταινία είχε ολοκληρωθεί. Έλειπαν μόνο οι σκηνές με τον Μπελογιάννη.
Εγώ από την άλλη την ιστορία του Μπελογιάννη την ήξερα. Είχα διαβάσει και το σενάριο και δεν σου κρύβω ότι κάτι μ΄έτρωγε μέσα μου, κάτι με γοήτευε… Με άλλα λόγια: “τραβάτε με κι ας κλαίω” ήταν το θέμα. Τελικά δέχτηκα! Κάπως έτσι λοιπόν άρχισαν όλα”.

Πως νοιώσατε συνειδητοποιώντας ποιοι ήταν οι συμπρωταγωνιστές σας; “Τι να σας λέω…. Το πρώτο που σκέφτηκα ήταν, τι δουλειά έχω εδώ μέσα; Σκεφτόμουν συνέχεια, πως θα αντιδράσουν άραγε όλοι αυτοί οι γνωστοί ηθοποιοί;

Και πως αντέδρασαν; Όλοι τους ήταν άψογοι απέναντί μου. Ά-ψο-γοι! Για παράδειγμα: Εγώ όπως σας είπα δεν είχα διόλου πείρα ηθοποιού. Εκτός από κάτι σχολικές παραστάσεις δεν είχα καμιά άλλη σχέση με ηθοποιία και γυρίσματα ταινιών. Είπαμε να κάνουμε ένα δοκιμαστικό. Το γυρίσαμε με τον Αντώνη Αντωνίου. Ήταν άψογος. Να είναι καλά ο άνθρωπος! Με βοήθησε πολύ. Ο Κατράκης πάλι ήταν συγκλονιστικός. Με ενθάρρυνε. Μου έλεγε συνέχεια: “ μη σταματάς, συνέχισε”. Την ίδια ώρα ο υπεύθυνος φωτογραφίας, ο Νίκος Καβουκίδης, με τις συμβουλές του με βοήθησε πάρα πολύ.
Γενικότερα αυτό που που έχω να πω είναι ότι όλοι οι “συνάδελφοι” (εντός εισαγωγικών) με αντιμετώπισαν με τον καλύτερο τρόπο και με βοήθησαν πολύ”.

Πόσο σας επηρέασε η ενσάρκωση του Νίκου Μπελογιάννη και ό,τι “κουβαλούσε” αυτό το όνομα; “Αν και ήμουν ήδη διαμορφωμένος πολιτικά και δεν ήμουν “ παρθένος” σε τέτοιου είδους επιρροές, μπορώ να πω ότι το έζησα πολύ έντονα. Ειδικά το κομμάτι της απολογίας στο δικαστήριο και βεβαίως της εκτέλεσης. Η φόρτιση ήταν πολύ έντονη. Στο δικαστήριο είχα αποξενωθεί απ΄όσα συνέβαιναν γύρω μου. Πραγματικά ζούσα τη σκηνή…
Συνήθως τα γυρίσματα γίνονται δύο, τρεις ή και περισσότερες φορές, ώσπου ο σκηνοθέτης να μείνει ευχαριστημένος από το αποτέλεσμα. Εγώ, αν και δεν ήμουν επαγγελματίας, έβγαλα τη σκηνή της απολογίας με την πρώτη… Η σκηνή γυρίστηκε ακόμη μία φορά, για παν ενδεχόμενο!”.

Σημαντικό κομμάτι της σημερινής νεολαίας φαίνεται να μην γνωρίζει καν την ύπαρξη του Νίκου Μπελογιάννη.
Αν τους είχατε μπροστά σας, τι θα τους λέγατε; Όχι μόνο σε αυτούς αλλά σε όλους του νέους θα έλεγα να ενσκύψουν στην ιστορία της Ελλάδας, στην ιστορία του τόπου, να μάθουν, να ψάξουν και να έχουν ανοιχτό μυαλό. Να μην εγκλωβίζονται στον κόσμο των ριάλιτι και σε όλη αυτή την πολιτισμική υποβάθμιση…

ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ

Μίκης Θεοδωράκης: Συνοικία το όνειρο. Έτος σύνθεσης: 1960 Αθήνα. Μουσική και Τραγούδια για την Ομώνυμη ταινία του Αλέκου Αλεξανδράκη.
Ερμηνεύουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Χρηστάκης, Σαντούρι: Τάσος Διακογιώργης. Μπουζούκι: Λάκης Καρνέζης, Κώστας Παπαδόπουλος.

Συνοικία το όνειρο. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Τίτλοι (Ζορμπάς)

Βρέχει στη φτωχογειτονιά

Ανήλιαγα στενά

Περίπατος (Μαργαρίτα Μαργαρώ)

Μάνα

Ο χορός του Ρϊκο (Ζορμπάς)

Χαρταετός (Βρέχει..., Ζορμπάς)

Συνοικία το όνειρο Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Το Συνοικία το όνειρο είναι ελληνική δραματική ταινία του 1961 σε σκηνοθεσία Αλέκου Αλεξανδράκη. Το σενάριο γράφτηκε από τον Τάσο Λειβαδίτη και τον Κώστα Κοτζιά. Πρωταγωνιστούν οι Αλέκος Αλεξανδράκης, Μάνος Κατράκης και Αλίκη Γεωργούλη. Θεωρείται μία από τις πρώτες ελληνικές νεορεαλιστικές ταινίες.

Μια αυθεντικά νεορεαλιστική ταινία, η οποία καταγράφει με συγκινητική ειλικρίνεια την αληθινή, μακριά από τα πλατό της Finos Film, αθηναϊκή πραγματικότητα του ’60. Το «Βρέχει στη φτωχογειτονιά» με τη φωνή του Μπιθικώτση αποτυπώνει γλαφυρά όλη την απελπισία της, μα το αισιόδοξο φινάλε ανοίγει μια χαραμάδα ελπίδας. Η ταινία ξεσήκωσε αντιδράσεις και απαγορεύτηκε για μικρό διάστημα, ο Αλεξανδράκης δεν ξανακάθισε πίσω από την κάμερα, όμως το ελληνικό σινεμά και η ενηλικίωσή του του χρωστάνε ακόμη πολλά.

Μια φτωχογειτονιά της Αθήνας, ο Ασύρματος, είναι το κέντρο του κόσμου για τους ανθρώπους που ζουν εκεί και προσπαθούν με κάθε τρόπο να ξεφύγουν απ’ τη φτώχεια και την ανέχεια. Ένας άρτι αποφυλακισμένος νέος, ο Ρίκος (Αλέκος Αλεξανδράκης), προσπαθεί να βγάλει χρήματα, την ίδια στιγμή που η αγαπημένη του, η Στέφη (Αλίκη Γεωργούλη), βλέπει άλλους άνδρες και ο πατέρας της, ο Νεκροφόρας (Μάνος Κατράκης), προσπαθεί να συνεισφέρει στα οικονομικά της οικογένειας. Ο Ρίκος θα σκαρφιστεί μια δουλειά, αλλά θα ξοδέψει τα συγκεντρωμένα χρήματα πριν καταφέρει να τη βάλει σε εφαρμογή. Ως αποτέλεσμα ένας από τους «συνεταίρους» του (Αλέκος Πέτσος) θα αυτοκτονήσει, αφήνοντας στη μοίρα της την έγκυο γυναίκα του, την Ελένη (Αλέκα Παΐζη). Ο Ρίκος, η αγαπημένη του και ο πατέρας της, ηττημένοι και απογοητευμένοι εξαιτίας των προσδοκιών που δεν ευοδώθηκαν ποτέ, θα αναγκαστούν να συμβιβαστούν με την ωμή πραγματικότητα.

Εκτός από το σπουδαίο καστ που συμμετείχε, όπως ο Μάνος Κατράκης και η Σαπφώ Νοταρά, η ταινία είχε επίσης την τύχη να επιμεληθεί μουσικά από τον Μίκη Θεοδωράκη. Το τραγούδι «Βρέχει στη φτωχογειτονιά» έγραψε ιστορία όπως και η ίδια η ταινία άλλωστε. Όσο και αν κυνηγήθηκε τιμήθηκε με δύο βραβεία στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ποια είναι η συνοικία, τελικά, στην οποία έγιναν τα γυρίσματα της ταινίας; Ο Αλέκος Αλεξανδράκης επέλεξε την περιοχή του Ασύρματου, κοντά στα Άνω Πετράλωνα.

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ Λίστα Τραγουδιών Β (133) από 1000 τραγούδια

Το ψωμί είναι στο τραπέζι

Από το παράθυρό σου

Στης γειτονιάς τον ουρανό

Ζεϊμπέκικος

Δόξα τω θεώ

Μια φυλακή

Ήταν κάποτε δυό φίλοι

Θα Ρίξω Πέτρα Στη Ζωή

Αγάπη δίχως άκρη (Θα αλλάξει το φεγγάρι)

Φέρτε Μου Τη Θάλασσα

Νύχτα Δίχως Ακρη

Το Πανηγύρι Των Αστρων

Σήμερα Βράδιασε Νωρίς

Τ' Ονειρο Καπνός [Στης Νύχτας Το Μπαλκόνι]

Στράτα Τη Στράτα

Νύχτα Δίχως Ακρη (Stereo Version)

Τα πατροπαράδοτα (Α')

Τα παραθύρια ορθάνοιχτα

Στην ανατολή

Μες στην ταβέρνα

Άστατο πουλί

Και δεν μίλησε κανείς

Τα πατροπαράδοτα (Β')

03 Μενεξεδένια τα βουνά. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη

04 Ανατολή σε λέγανε. Σε ποίηση Μίκη Θεοδωράκη

05 Εκεί στην ξενητειά που ζεις. Σε ποίηση Ν. Μπότσαρη

06 Νύχτα μέσα στα μάτια σου. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη.

12 Στο παζάρι του φονιά. Σε ποίηση Μάνου Ελευθερίου.

11 Αγάπη δίχως άκρη. Σε ποίηση Νίκου Γκάτσου.

Σε λένε μάνα του Χριστού (από "Αρκαδία ΙΙΙ")

Ο Χάρος νυχτοπερπατεί

Μέσα σε κήπο κάθησα (από "Αρκαδία ΙΙΙ")

Μελαχρινό παιδί

Τα νεαρά ζευγάρια

Νύχτα

Μπήκε ο Χάρος στο κελί

Μοιρολόι της βροχής (από "Τα Λυρικά")

Έχεις μάτια το φεγγάρι (από "Νύχτα Θανάτου")

Απρίλης - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Το Όνειρο - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Ένα Δειλινό - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Προδομένη Αγάπη - Ερμηνεύει η Βέρα Ζαβιτσιάνου

Τον Παύλο Και Τον Νικολιό - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Στα Περβόλια - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Μυρτιά

Ειχα φυτέψει μιά καρδιά

Η Μαργαρίτα Μαργαρώ

Θ' αφήσω τήν μαννουλα μου

Σέ πότισα ροδόσταμο

Ροδιά τετράκλωνη

Πάμε μιά βόλτα στά Χανιά

Τό παλικάρι

Φεύγω μακρυά πατρίδα μου

Ανάμεσα Σύρο καί Τζιά

Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα

Μέρα Μαγιού

Ήσουν καλός

Στο παραθύρι στεκόσουν

ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΟΥ

Μου Αρκεί

Στο Ζεϊμπέκικο Γρηγόρη

Στης Ζωής Σου Τα Σοκάκια

ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑ ΝΑ ΣΟΥ ΠΩ

ΞΕΝΟΣ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΑ ΚΑΙ ΟΡΦΑΝΟΣ

ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΡΟΜΟ Ο ΓΥΡΙΣΜΟΣ

ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΠΟΥ ΔΙΩΚΕΤΑΙ

ΜΙΛΑΩ ΠΑΛΙΑ

ΑΧ ΕΛΑ ΚΙ ΑΝΑΨΕ ΤΟ ΦΩΣ

ΤΩΡΑ ΣΤΑ ΟΓΔΟΝΤΑ

Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΑΙΩΝ

ΚΟΙΤΑ ΜΕ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ

ΣΗΜΑΔΕΜΕΝΟΣ ΑΠ΄ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ

Αν μ' αγαπας αγάπη μου.

Μή μέ ρωτάς

Κοιμήσου αγγελουδι μου.

Μελαχροινή μου κοπελλιά.

Ειν' ο καϋμός μου ενα πουλί.

Τό κυνηγημένο πουλί.

Ο Μίμης.

Αυτούς πού βλέπεις.

Κάποιο πρωϊνό στόν Πειραια.

Κουράστηκα νά σέ κρατω

Στου κόσμου τήν ανηφοριά

Σωτήρης Πέτρουλας

Αγάπη μου

Έχει η νύχτα θάνατο. Δ. Χριστοδούλου. Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Τον Χάρο τον αντάμωσα

Στα περβόλια. Μαρινέλλα.

Πέντε στρατιώτες. ΜΑΓΙΚΗ ΠΟΛΗ το 1963

Οι μοιραίοι. Κώστας Βάρναλης. Πέτρος Πανδής.

Ο ουρανός είναι κλειστός. Γιώτα Λύδια

Ο καβαλάρης του ουρανού. Μαγική Πόλη. Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Μυρτιά. Φλέρυ Νταντωνάκη

Μέσα στα μαύρα σου μαλλιά. Γιάννης Βογιατζής

Μάνα μου και Παναγιά. Φλέρυ Νταντωνάκη.

Κουράστηκα να σε κρατώ. Δημήτρη Χριστοδούλου. Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Καράβι καλοτάξιδο (Από την ταινία "Προδομένη Αγάπη")

Κάποιο πρωινό στον Πειραιά. Χρήστος Κολοκοτρώνης. Πόλυ Πάνου.

Αχ, χελιδονάκι. Το νησί της Αφροδίτης. Λεωνίδας Μαλένης. Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Αν θυμηθης τ' ονειρο μου. Γιοβάννα.. Πρώτη εκτέλεση

Βράχο βράχο τόν καϋμό μου

Μάννα μου καί Παναγιά

Είναι Μακρύς Ο Δρόμος Σου. Πάνος Κοκκινόπουλος.

Στράτα Τη Στράτα. Νίκος Γκάτσος.

Γωνιά Γωνιά. Δημήτρης Χριστοδούλου.

Βραδιάζει. Δημήτρης Χριστοδούλου.

Η Μπαλάντα Του Αντρίκου. Κώστας Βάρναλης.

Βρέχει στη φτωχογειτονιά

ΟΜΟΡΦΗ ΠΟΛΗ

Μίκης Θεοδωράκης: Όμορφη Πόλη. Έτος σύνθεσης: 1961. Αθήνα, Παρίσι.
Συμμετέχουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Ντόρα Γιαννακοπούλου, Αντρέας Ντούζος, Άννα και Μαρία Καλουτά,
Λάκης Καρνέζης. Κώστας Παπαδόπουλος μπουζούκι.
Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.
Χορωδία, υπό την διεύθυνση του Μάνου Λοΐζου.

Μίκης Θεοδωράκης: Όμορφη Πόλη. Έτος σύνθεσης: 1961. Αθήνα, Παρίσι. Συμμετέχουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Ντόρα Γιαννακοπούλου, Αντρέας Ντούζος, Άννα και Μαρία Καλουτά, Λάκης Καρνέζης. Κώστας Παπαδόπουλος μπουζούκι. Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη. Χορωδία, υπό την διεύθυνση του Μάνου Λοΐζου.

Εισαγωγή

Σερενάτα

Όταν με δείτε να μιλώ

Του σπιτιού

Της ξενιτιάς

Νανούρισμα

Μέσα στα μαύρα σου μαλλιά

Καημός

Εκείνος που μας χάθηκε

Μίκης θεοδωράκης: Όμορφη Πόλη. Έτος σύνθεσης: 1961. Αθήνα, Παρίσι. Συμμετέχουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Ντόρα Γιαννακοπούλου, Αντρέας Ντούζος, Άννα και Μαρία Καλουτά, Λάκης Καρνέζης Κώστας Παπαδόπουλος μπουζούκι και Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη, Χορωδία, υπό την διεύθυνση του Μάνου Λοϊζου.

Ποίηση: Δημήτρη Χριστοδούλου, Ερρίκου Θαλασσινού, Μπόστ, Άκου Δασκαλόπουλου
Σύνθεση: 1961-62, Αθήνα-Παρίσι.
Για την επιθεώρηση – θέατρο «Πάρκ», καλοκαίρι 1962 σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη
κείμενα Μπόστ
Ηχογράφηση: καλοκαίρι 1962, Ντόρα Γιαννακοπούλου, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Ανδρέας Ντοΰζος (ΣΕΡΕΝΑΤΑ), ‘Αννα και Μαρία Καλουτά (ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ)
Τραγούδια:
ΣΕΡΕΝΑΤΑ
ΜΠΟΥΡΝΑΖΙ
ΟΤΑΝ ΜΕ ΔΕΙΤΕ ΝΑ ΜΙΛΩ
ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΟΤ ΜΑΣ ΧΑΘΗΚΕ
ΘΛΙΜΜΕΝΗ ΜΑΤΙΑ
ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ
ΤΗΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ
ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ
ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ
ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΜΑΥΡΑ ΣΟΥ ΜΑΛΛΙΑ
ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ
ΤΟΥ ΧΑΡΟΥ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ (Ορχηστρικό)

2. ΣΕΡΕΝΑΤΑ
Μένιος Μποστατζόγλου

Πτωχός εγώ, πτωχή κι εσύ,
πτωχή κι η γειτονιά σου,
πτωχά τα ρούχα που φορώ
και τα ενδύματά σου.

Αλλά παρά τον πτωχισμόν
και που στερείσαι προίκας,
επιφυλάσσω δι’ εσέ
καλύτερας συνθήκας.

Χειμώνας, θέρος, άνοιξις
κι όλων των εποχών
καθώς και το φθινόπωρον
που πίπτουν των βροχών.

Θα κάνω παν το δυνατόν
δια να σε αποκτήσω
και οποιαδήποτε δουλειά
νά ‘ρθω να σε ζητήσω.

Μη με ποτίζεις στεναγμοί
προ της κλειστής σου θύρας
και μου πετάς γι’ ανταμοιβή
ογκώδεις ποτιστήρας.

3. ΟΤΑΝ ΜΕ ΔΕΙΤΕ ΝΑ ΜΙΛΩ
Δημήτρης Χριστοδούλου

Όταν με δείτε να μιλώ
μ’ ένα χαμένο ουρανό
μ’ ένα σφαγμένο αστέρι
είναι που με πονάει βαθιά
αυτό που πήρε ο άνεμος
κι εκείνο που θα φέρει

Όταν με δείτε να ρωτώ
πού πάνε τα μικρά πουλιά
πού πάει το περιστέρι
είναι που με πονάει βαθιά
αυτό που πήρε ο άνεμος
κι εκείνο που θα φέρει

4. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ
Ερρίκος Θαλασσινός

Φεγγάρι στρογγυλό ταψί
στο ράφι του σπιτιού μας,
που καθρεφτίζεις τις χαρές,
τις πίκρες και τις συμφορές,
βοτάνι του καημού μας.

Φεγγάρι, τόπι του παιδιού,
του κήπου πορτοκάλι,
πρώτο λυχνάρι του χωριού
συντρόφι του παλικαριού
της μάνας προσκεφάλι.

Φεγγάρι κάτσε στην αυλή,
ρακί να σε φιλέψω,
το μυστικό μου να σου πω
πως το κορίτσι π’ αγαπώ
απόψε θα το κλέψω.

5. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΞΕΝΗΤΙΑΣ
(ΦΕΓΓΑΡΙ ΜΑΓΙΑ ΜΟΥ ‘ΚΑΝΕΣ)
Ερρίκος Θαλασσινός

Φεγγάρι μάγια μου ‘κανες
και περπατώ-
και περπατώ στα ξένα
είναι το σπίτι ορφανό-
ορφανό
αβάσταχτο το δειλινό
και τα βουνά-
και τα βουνά, και τα βουνά κλαμένα

Στείλε ουρανέ μου ένα πουλί
να πάει στη μάνα υπομονή

Στείλε ουρανέ μου ένα πουλί
ένα χελι-
ένα χελιδονάκι,
να πάει να χτίσει τη φωλιά-
αχ τη φωλιά
στου κήπου την κορομηλιά
δίπλα στο μπα-
δίπλα στο μπα, δίπλα στο μπαλκονάκι

Στείλε ουρανέ μου ένα πουλί
να πάει στη μάνα υπομονή

Να πάει στη μάνα υπομονή
δεμένη στο-
δεμένη στο μαντίλι
προικιά στην αδερφούλα μου-
αδελφούλα μου
και στη γειτονοπούλα μου
γλυκό φιλί-
γλυκό φιλί, γλυκό φιλί στα χείλη

Στείλε ουρανέ μου ένα πουλί
να πάει στη μάνα υπομονή

6. ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ
Ερρίκος Θαλασσινός

Μωρό στην κούνια η μάνα του
του περνάει του δράκου βέρα
να μη σκιαχτεί μη φοβηθεί
του Τούρκου τη φοβέρα.

Ξέρει τους χρόνους δίσεχτους
και βάνει του αρραβώνα
να τον γλιτώνει από βοριά
κι από κακό χειμώνα.

Ένας δεν είναι μήτε δυο
μοιρολογούν και κλαίνε
τον κύρη σου εκρεμάσανε
κοιμήσου μου αντρειωμένε.

Για να σε πάρει τ’ όνειρο
και να σε ταξιδέψει
να μη σου γιάνει την πληγή
το ντέρτι μη στερέψει.

Νά ‘χεις τις ρίζες του καημού
ραγιάς γεννήθης γιε μου
μη μεγαλώσεις μου ραγιάς
αϊτέ μονάκριβέ μου.

Στην κούνια βάνω δίπλα μου
μπροστά μου η άγια πύλη
βάνω τα δώρα του Χριστού
σταυρό και καριοφίλι.

7. ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΜΑΥΡΑ ΣΟΥ ΜΑΛΛΙΑ
Στίχοι: Χριστοφίλη

Στη γειτονιά του φεγγαριού
βγήκα να σεργιανίσω
να ιδώ τα μάτια τ’ ουρανού
τα χείλη να φιλήσω.

Μέσα στα μαύρα σου
κυρά μου τα μαλλιά
φωλιάζουν άστρα,
φωλιάζουν άστρα
κι ανοιξιάτικα πουλιά.

Μες στην καρδιά μου
ένα πουλί
δεν βλέπεις πως σπαράζει
κι αν κελαηδεί
κι αν κελαηδεί
το λιώνει το μαράζι.
Είσαι πριγκίπισσα σωστή
και προίκα σου τα μάτια
η αρχοντιά δεν κατοικεί
μες στα χρυσά παλάτια.

8. ΚΑΗΜΟΣ
Δημήτρης Χριστοδούλου

Είναι μεγάλος ο γιαλός
είναι μακρύ το κύμα
είναι μεγάλος ο καημός
κι είναι πικρό το κρίμα

Ποτάμι μέσα μου πικρό
το αίμα της πληγής σου
κι από το αίμα πιο πικρό
στο στόμα το φιλί σου

Δεν ξέρεις τι ‘ναι παγωνιά
βραδιά χωρίς φεγγάρι
να μη γνωρίζεις ποια στιγμή
ο πόνος θα σε πάρει

Ποτάμι μέσα μου πικρό
το αίμα της πληγής σου
κι από το αίμα πιο πικρό
στο στόμα το φιλί σου

9. ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΧΑΘΗΚΕ
Δημήτρης Χριστοδούλου

Εκείνος που μας χάθηκε
μην είναι μέσα στο κρασί
μην είναι μέσα στο φιλί
και στ’ άγιο μεσημέρι

μην είναι αυτός ο άνεμος
που μας μιλάει βαθιά
μην είναι αυτός ο άνεμος
μην είναι ποιος το ξέρει.

Εκείνος που μας έφυγε
μην είναι μες στην άνοιξη
μέσα σε σύννεφα βαριά
μην είναι πρωτοβρόχι

μην είναι μέσα στις ιτιές
και στα πικρά τραγούδια
μην είν’ ο χτύπος της καρδιάς
κι η ρίζα στα λουλούδια.

Δάκρυ δάκρυ θα τον βρούμε
το χαμένο ουρανό
πόνο πόνο θα τον πούμε
τον θαμμένο μας καημό.

10. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ
Ερρίκος Θαλασσινός

Φεγγάρι μου
χρυσό φλουρί
στης νύφης το γιορντάνι
απόψε τα μεσάνυχτα
τα ουράνια είν’ ορθάνοιχτα
κι ο χάρος θα πεθάνει.

Απόψε σκύβει
ο ουρανός
στης νιόνυφης το στρώμα
η γης ρουφά χρυσή βροχή
και σμίγει μέλι και κρασί
μέσ’ του γαμπρού το στόμα.

Λάμπει το ρόδι
στην αυλή
στη σκάφη το ζυμάρι
και περπατούν λεβέντικα
η νύφη πετροπέρδικα
αϊτός το παλικάρι.

11. ΤΟΥ ΧΑΡΟΥ
Ερρίκος Θαλασσινός

Του Χάρου η μάνα κάθισε
σε δρόμο κι ανηφόρι
κι απ’ τον πολύ αναστεναγμό,
πήραν τα σπίτια μαρασμό
τα δέντρα ξεροβόρι.

Στέλνει γραφή στην Παναγιά
και στον μονογενή της
τρακόσιοι πάνε συνοδειά
και χίλιοι εκράτουν τα σπαθιά
πού ‘χαν οι λογισμοί της.

Μα η Παναγιά κεντάει πουλιά
σε μαρμαρένια βρύση
κι ο γιος της της χαμογελά.
Του Χάρου η μάνα δε μιλά,
δε θα ξαναμιλήσει.

12. ΘΛΙΜΜΕΝΗ ΜΑΤΙΑ
Δημήτρης Χριστοδούλου

Τι έγινε το σύννεφο;
Τι έγινε ο κεραυνός;
Τι έγινε ο κεραυνός;
Τι έγινε ο πόνος;

Και τώρα πας χωρίς φωνή.
Εδώ στην άκρη του καιρού.
Εδώ στην άκρη του καιρού
και πίσω σου ο πόνος.

Θλιμμένη ματιά
θλιμμένη φωνή
η ζωή μου πεθαίνει
κάθε πρωί.

Εσύ ήσουν από όνειρο
εσύ ήσουν από άνοιξη
κι απ’ της ελπίδας το θυμό
για που πηγαίνεις μόνος;

Σε περιμένει η θάλασσα
σε περιμένει όλη η γη
σε περιμένουν τα νερά
κι όλα τα περιστέρια.

Δώσ’ τους λοιπόν παρηγοριά.
Δώσ’ τους ξανά την άνοιξη.
Δώσ’ τους ξανά την άνοιξη.
Δώσ’ τους ξανά τ’ αστέρια.

13. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ
Ερρίκος Θαλασσινός

Φεγγάρι κρύψου στο βουνό
κατέβα απ’ το μπαλκόνι
να κοιμηθεί ο γιόκας μου
πού ‘χει δουλειά στ’ αλώνι.

Το χώμα θέλει σκάψιμο
τ’ αμπέλι θέλει χέρια
θέλει η ελιά μέση γερή
το κλάδεμα μαχαίρια.

Θέλει τραγούδι ο τρυγητός
από δροσάτα χείλη
θέλουν τα χείλια φίλημα
κόψιμο τα σταφύλια.

Η μάνα κάνει το παιδί
κι η βρύση το πλατάνι
κι ο ιδρώτας του παλικαριού
στο μέτωπο στεφάνι.

14. ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΧΟΡΟΣ
(Ορχηστρικό)

Η Λεωφόρος Αλεξάνδρας ξέρει από… ντέρμπι. Μόνο που αυτή τη φορά το ντέρμπι ήταν θεατρικό και δεν παίχτηκε στο ιστορικό γήπεδο, αλλά λίγο πιο κάτω, στο Πεδίον του Άρεως και ήταν θεατρικό.
Βρισκόμαστε στα 1962, είναι καλοκαίρι, οι Μίκης Θεοδωράκης και Μάνος Χατζιδάκις διαγκωνίζονται για τον τίτλο του κορυφαίου και – τι σύμπτωση; – έχουν την ίδια έμπνευση: Να… αναβαθμίσουν την επιθεώρηση!
Ο Μάνος ανέβασε στο «Μετροπόλιταν» την «Οδό Ονείρων» και ο Μίκης στο γειτονικό «Παρκ» την «Όμορφη Πόλη».
Και οι δύο επιστράτευσαν όλα τα… βαριά όπλα.
Ο Μάνος Αλέξη Σολωμό, Μίνω Αργυράκη, Δημήτρη Χορν.
Ο Μίκης τον Μιχάλη Κακογιάννη, τον Γιάννη Μποστατζόγλου (Μποστ), τον Βασίλη Φωτόπουλο για τη σκηνογραφία.
Η… μάχη αφορούσε και τους δύο πιο πετυχημένους θεατρώνες εκείνη την εποχή που στο κάτω έβαζαν και τα λεφτά. Ο Θόδωρος Κρίτας ήταν ο αρωγός του Μίκη, ο Γιάννης Χέλμης του Μάνου.
Η θεατρική Αθήνα κρατούσε την ανάσα της περιμένοντας τη μεγάλη θεατρική μάχη.
Μόνο που η καλή μέρα από την αρχή φαίνεται. Η ομάδα Θεοδωράκη ήθελε να προλάβει τους… αντιπάλους της, να ξεκινήσει πρώτη και όρισε την πρεμιέρα για τις 8 Ιουνίου.
Στο περιοδικό «Ταχυδρόμος» οι συντελεστές της παράστασης ευχήθηκαν Καθένας με τον τρόπο του το «καλή επιτυχία…

Οι πρωτοτυπίες άρχιζαν από την μαρκίζα. Δεν υπήρχαν φωτεινές επιγραφές με τους «σταρ» της παράστασης, αλλά μια σύνθεση του Μποστ με ένα τρενάκι στο οποίο βρίσκονταν όλοι οι δημιουργοί.
Στην τελική πρόβα ήταν προσκεκλημένοι δημοσιογράφοι κι ένας… απρόσκλητος επισκέπτης, ο Δημήτρης Χορν πρωταγωνιστής στην επιθεώρηση του θεάτρου Παρκ.

Αριστερά ένα χορευτικό νούμερο του Κώστα Ρηγόπουλου με την Άννα Καλουτά. Δεξιά ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Δημήτρης Χορν παρακολουθούν τη γενική πρόβα με λεζάντα από την εφημερίδα «Έθνος»

Έγιναν και δηλώσεις από τους συντελεστές της παράστασης. Διαβάζουμε στην «Μεσημβρινή»:

Μόνο που ο καιρός δεν ήταν σύμμαχος. Πριν την παράσταση άρχισε να βρέχει. Κάποια στιγμή η βροχή σταμάτησε, η παράσταση άρχισε, αλλά πριν ολοκληρωθεί το πρώτο μέρος η βροχή επέστρεψε πιο δυνατή τρέποντας σε φυγή τους θεατές.
«Γούρι, γούρι», είπαν πολλοί.

Η πρεμιέρα δόθηκε την επομένη και καταγράφηκε από τα «Ελληνικά Επίκαιρα»

Canto Olympico - Ode to Zeus

Mikis Theodorakis: Canto Olympico.
Σε ποίηση Δήμητρας Μαντά & Μίκη Θεοδωράκη. Έτος σύνθεσης: 1990.91.
Ηχογράφηση: Βαγγέλης Χατζησίμος, Φραγκίσκος Βουτσίνος, Έλενα Μουζάλα Πιάνο.
Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της ΕΡΤ υπό την διεύθυνση του Λουκά Καρυτινού.
Διευθυντής Χορωδίας Αντώνης Κοντογεωργίου.

CANTO OLYMPICO Εκφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

03 Δοξαστικό Ωδή στον Δία, Ωδή στον Απόλλωνα, Ωδή στον πρώτο Ολυμπιονίκη.

04 Οι αθλητικοί αγώνες Προπαρασκευή, Οι αγώνες αρχίζουν.

05 Η Νίκη

06 Ο πόλεμος

07 Παρακμή των Αγώνων. Μεσαίων, για την Ολυμπία και το ολυμπιακό ιδεώδες.

08 Ύμνος στην πατρίδα γη.

09 Η αναγέννηση της Ολυμπιάδας Μια νέα εποχή αρχίζει, Ενωθείτε βράχια βράχια.

10 CANTO OLYMPICO Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

11 Η αναγέννηση της Ολυμπιάδας, extract. Ενωθείτε βράχια, βράχια.

Το καλοκαίρι του 1992 ο Μίκης Θεοδωράκης παρουσιάζει το έργο του Canto Olympico. Είναι μια παραγγελία της Διεθνούς Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων για τούς Ολυμπιακούς Αγώνες της Βαρκελώνης, όπως επίσης και το «Hellenisme», για την εναρκτήρια εκδήλωση των Ολυμπιακών Αγώνων.

Κατά την τελετή έναρξης, από την είσοδο της Ολυμπιακής σημαίας, μέχρι το άναμμα του βωμού ο Μίκης Θεοδωράκης διευθύνει την συμφωνική ορχήστρα και η Αγνή Μπάλτσα τραγουδά.

Ποίηση: Δήμητρα Μαντά – Μίκης Θεοδωράκης
ΤΡΕΙΣ ΩΔΕΣ
Ωδή στον Δία
Ωδή στον Απόλλωνα
Ωδή στον πρώτο Ολυμπιονίκη
ΟΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ
Η ΝΙΚΗ
Ο ΠΟΛΕΜΟΣ
ΥΜΝΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ-ΓΗ
Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ
Σύνθεση: 1990-1991
Ηχογράφηση: 1992, Βαγγέλης Χατζησίμος, Φρ. Βουτσίνος, Έλενα Μουζάλα (πιάνο) Συμφωνική Ορχήστρα και Χoρωδία ΕΡΤ, LYRA

ΤΡΕΙΣ ΩΔΕΣ
(Δήμητρας Μαντά)

α) Ωδή στον Δία
(Ab Jove principium)
Πολυύμνητε προστάτη των Ολύμπιων Αγώνων
Δία Εσύ των αθάνατων μέγιστε θεέ
εμπνευστή του μεγαλείου και της ομορφιάς, έλα απ’ τα βάθη των αιώνων
και λάμπρυνε ως ήλιος τούτη τη μοναδική στιγμή. Τρισμάκαρε πατέρα.
Και χρυσής ελιάς στεφάνι όπως πρώτα να χαρίσεις
στον πιο άξιο απ’ τους άξιούς το νικητή
μ’ επινίκιο τραγούδι για να δοξασθεί περ’ από τα πέρατα του χρόνου
στα ύψη τ’ ουρανού να ηχεί κι ακόμα πιο ψηλότερα. Δία πατέρα.

β) Ωδή στον Απόλλωνα
Και Συ Απόλλωνα, Λόγε-θεέ. Φως, Χάρη και Ομορφιά
τραγούδησε με τη χρυσαφένια σου λύρα
στο σώμα μου και στην ψυχή ορμή να χαρίσεις μεγάλη
ουράνιε θεέ της αστραπής και του ήλιου
δάφνης και μυρτιάς κλαδί να δρέψω στ’ όνομά σου
στεφάνι της νίκης μου πανάκριβο. Τιμή της Πατρίδας μου Αξεπέραστη.
Ουράνιο τόξο της δόξας μου.

γ) Ωδή στον πρώτο Ολυμπιονίκη
Κόροιβε, εσένα κράζω πρώτε Ολυμπιονίκη
που στου δρόμου τον αγώνα πήρες την πρωτιά
δόξα και τιμή μεγάλη σ’ όλες τις πατρίδες, τόσο που γκρεμίζανε τα τείχη
εχθρό πια δε φοβόντουσαν με τέτοια που ’χαν λεβεντιά.

ΟΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ
(Μίκη Θεοδωράκη)
Το σώμα μου τ’ αγάπησα σαν του θεού το σώμα
γι’ αυτό το λούζω με νερό και με μυστικά βοτάνια.
Με τον αγέρα θα παραβγώ και τα χρυσά ελάφια.
Πιο δυνατός κι απ’ τον λέοντα, ευλύγιστος σαν τίγρης, ήρθα εδώ ν’ αγωνιστώ,
τον κότινο να πάρω.
Γίνομαι θεός όταν στην καρδιά μου κλείσω την αρμονία του κόσμου.
Να γίνω πρέπει ένας Γαλαξίας μικρός που τον Νόμο σέβεται.
Ο Νόμος του Αθλητισμού σημαίνει σεβασμό στις πηγές της ζωής,
του Παντός και στο Νόμο του “Ηλίου.
Με καθαρό Νου και Σώμα δοξάζω την Αναγέννηση της Ζωής.
Ο νικητής είναι αυτός που ξεπερνά τον εαυτό του.
Από τη Νίκη πιο μεγάλο είναι να τιμάς το πνεύμα του αγώνα.
Πρώτα είναι ο αγώνας και μετά ακολουθεί η Νίκη.

Η ΝΙΚΗ
(Μίκη Θεοδωράκη)
Η πρώτη σκέψη σε Σε Πατρίδα
με τα φτερά της ψυχής και του νου τώρα τρέχει
Νικητής σε ωραίο αγώνα. Σου δωρίζω τον κότινο και την δόξα
Δόξα και τιμή στον Νικητή, στην Πατρίδα του τη ζηλευτή
Δόξα και στους άλλους που νικήθηκαν, στον καλό αγώνα όλοι νίκησαν.
Βαθιά μέσα μου κοιτώ δύναμη να βρω.
Θα την τεντώσω τη χορδή, είμαι ένα βέλος, σαν αστραπή.
Στα πόδια βάζω φτερά όλο και πιο ψηλά και πιο μπροστά και
πιο μακριά, δεν υπάρχει βάρος, μόνο καρδιά.
Άκου πως χτυπάνε οι καρδιές, οι καρδιές μεθούν και τραγουδούν,
τις ενώνει το τραγούδι του καλού αγώνα και του όμορφου.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ
(Μίκη Θεοδωράκη)
Το νερό έγινε φωτιά! Απόλλωνα, μέγα θεέ, κάνε να ‘ρθει ξανά η γνώση
μαζί και του ανθρώπου η καρδιά
να ξαναγεννηθεί απ’ τις στάχτες του, φοίνικας νέος
που μες από τις στάχτες του πολέμου πάλι θ’ αναστηθεί.
Το νερό έγινε φωτιά!

ΥΜΝΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ-ΓΗ
(Μίκη Θεοδωράκη)
Γιορτή γιορτή να λάμψει πάνω στη Γη, το Φως το λαμπρό το Φως.
Σένα χαιρετώ εσένα πρώτη απ’ όλους τους θεούς. Εσένα πρώτη καλώ.
Την Ειρήνη την ακριβή, την ποθητή. Λύτρωση μες στις καρδιές μας.
Να ρθεϊς! Να ρθεϊς! Εσένα πρώτη καλώ Ειρήνη γλυκιά του κόσμου.
Η πιο τρανή αγάπη. Όλοι οι λαοί αδέρφια.
Τραγούδι Ιερό για τη Νίκη θα ψάλλω. Ολύμπια Νίκη δε μοιάζεις με
καμιά.
Ειρήνη, πρώτη μου χαρά.
Ποθούμε ν’ αγκαλιάσεις όλους όσους σ’ αγαπάνε.
Γιατί στο στίβο με τη φλόγα της Ολυμπίας,
σημαίνει νίκη να πας πιο μπροστά από σε!
Ακόμα ιερό τραγούδι θα υψώσω σ’ αυτούς που στο στίβο δε βγήκανε
μπροστά.
Τραγούδι ιερό θα πω.
Σ’ αυτούς αφιερώνω έπαινο απ’ την καρδιά μου.
Σ’ αυτούς που δε νικήσανε, τραγούδι.
Μικροί θεοί αυτοί που προσπαθούν να νικήσουν τον εαυτό τους
μεθυσμένοι απ’ το θείο κρασί.
Γιορτή! Γιορτή! Χαρά μεγάλη!
Τους νικητές, τους νικημένους ας δοξάσουμε όλους τους νέους μαζί.
Ηχούν χαρούμενα στον κόσμο οι καμπάνες!
Άμποτε μια μέρα οι λαοί να ενωθούνε μέσα στη μια Πατρίδα μας Γη!
Σε μια Πατρίδα με Νόμο το Σώμα, το Νου και την Ψυχή!
Πατρίδα! Πατρίδα της ομορφιάς και της Ειρήνης.
Στον Αγώνα, πιο δυνατά, πιο υψηλά, πιο μακριά, για την Ειρήνη!
Αυτός ο κόσμος ο μικρός, ο Μέγας!

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ
(Μίκη Θεοδωράκη-Δήμητρας Μαντά)
Μια νέα εποχή αρχίζει, στον Κουμπερτέν τιμή αξίζει.
Γεννήθηκαν ξανά οι αγώνες, που ’χαν σωπάσει για αιώνες.
Το σώμα και ο νους φιλιώνουν, την ανθρωπιά στο φως υψώνουν.
Η Ολυμπία ξανά στο φως – το εξαίσιο φως
τραγουδά τη χαρά ξανά, τη λαμπρή χαρά. Σε κάθε άκρη της γης το μήνυμά της
τα νιάτα όλης της γης να’ ρθουν κοντά της.
Οι αγώνες ξανά αρχινούν. απ’ τα πέρατα τώρα όλης της γης.
Με τη φλόγα που άναψαν οι ιέρειες της ολύμπιας γης
τρέχουν όλοι χαρούμενοι φωτισμένοι απ’ τ’ άγιο φως.
Νέοι, νέες, παιδιά της γης. μαύροι, άσπροι, φυλές απ’ όλη τη γη
στον αγώνα της αρετής με το σώμα μαζί ο νους κι η ψυχή.
Της ιερής Παλλάδας τώρα την πόλη διάλεξαν να ξαναρχίσουν
οι Ολυμπιακοί Αγώνες με νέα ορμή
σμίγουν οι λαοί, οι λαοί μαζί αδερφωμένοι.
Το γαλανό ουρανό της σχίζουν χιλιάδες κάτασπρα όμορφα περιστέρια
ανάλαφρα πετούν στα ουράνια με τ’ αγεριού θεία μουσική
μήνυμα χαράς και Ειρήνης στέλνουν.
Λάμπει η Γη! Μέγα Φως!
Έφηβοι νέοι τώρα έτοιμοι στον αγώνα. Όλοι πρωτιά ποθούνε στέφανο για να
πάρουν
τρέχουν, πηδούν, παλεύουν, ’ίδια λιοντάρια μοιάζουν.
Ρίχνει ακόντιο ο ένας, άλλος πετά τον δίσκο.
Άλμα απλό σε μήκος, άλμα τριπλό και σφαίρα.
Άλμα σε ύψος, δρόμος, πάλη και πυγμαχία.
Νάτος ο Σπόρος Λούης, πρώτος στον μαραθώνιο, όλοι ζητωκραυγάζουν,
ηρώα τον τιμούνε.
Τα σύνορά του κόσμου σπάνε, τα μίση όλα πια σκορπάνε
οι εξουσίες κι αν χωρίζουν, οι αγώνες φίλιωμα χαρίζουν
και τις καρδιές τους αν πληγώνουν, οι Ολυμπίες τους ενώνουν.
Η ομορφιά του κόσμου τον στίβο πλημμυρίζει, η νιότη όλου του κόσμου καινούργιο κόσμο χτίζει.
Μες απ’ τους αγώνες είθε ν’ απλωθεί ένα νέο πνεύμα να γιγαντωθεί.
Μια πατρίδα μόνο που τη λένε Γη. Χαρά! Μεγάλη Χαρά!
Της Ολυμπιάδας πνεύμα ιερό, στον καινούριο αιώνα στάσου φωτεινό.
Βοήθα όλους τους λαούς της γης να βρουν την αγάπη.
Κάνε να γίνει η αρχή για μια νέα εποχή!
Της χαράς! Μια νέα Εποχή!
Ενωθείτε βράχια βράχια.
Ενωθείτε χέρια χέρια.
Τα βουνά και τα λαγκάδια πιάστε το τραγούδι!
Πολιτείες και λιμάνια μπείτε στο χορό. Σήμερα παντρεύουμε τον “Ήλιο,
τον Ήλιο με την νύφη τη μονάκριβη την Πασχαλιά!
Πολυχρόνιος ημέρα.
Υπερμάχω. Υπερμάχω.

Η ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Μίκης Θεοδωράκης: Η γειτονιά των αγγέλων. Έτος σύνεσης 1963 Σε ποίηση Ιάκωβου Καμπανέλλη. Συμμετέχουν: Τζένη Καρέζη, Νίκος Κούρκουλος, Γιάννης Πουλόπουλος.
Μπουζούκι: Γιώργος Ζαμπέτας.
Λαϊκή Ορχήστρα. Ενορχήστρωση & Διεύθυνση Ορχήστρας Μίκης Θεοδωράκης.

Η ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Το ψωμί είναι στο τραπέζι

Από το παράθυρό σου

Στης γειτονιάς τον ουρανό

Ερωτική σκηνή

Ζεϊμπέκικος

Δόξα τω θεώ

Η ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ ΤΕΛΟΣ

Ποίηση: Ιάκωβου Καμπανέλλη
Σύνθεση: 1963, Αθήνα.
Σκηνοθεσία – στίχοι: Ιάκωβου Καμπανέλλη.
Ηχογραφήσεις: 1963, Τζένη Καρέζη, Νίκος Κούρκουλος, Γιάννης Πουλόπουλος, Γιώργος Ζαμπέτας
1977, Χρήστος Θεοδωρίδης, Gema
Τραγούδια:
ΤΟ ΨΩΜΙ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ
ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΣΟΥ
ΔΟΞΑ ΤΩ ΘΕΩ
ΣΤΡΩΣΕ ΤΟ ΣΤΡΩΜΑ ΣΟΥ

1. ΣΤΡΩΣΕ ΤΟ ΣΤΡΩΜΑ ΣΟΥ

Ο δρόμος είναι σκοτεινός,
ώσπου να σ’ανταμώσω
ξεπρόβαλε μεσοστρατίς,
το χέρι να σου δώσω

Στρώσε το στρώμα σου για δυο
για ‘σένα και για μένα
ν’αγκαλιαστούμε απ’ την αρχή
να ν’ όλα αναστημένα

Σ’αγκάλιασα μ’αγκάλιασες
μου πήρες και σου πήρα
χάθηκα μες στα μάτια σου
και στη δική σου μοίρα

Μέσα στις ίδιες γειτονιές,
έρημος ζητιανεύω
ό,τι μαζί σού σκόρπισα,
γυρνώ και το γυρεύω

5. ΤΟ ΨΩΜΙ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ

Το ψωμί είναι στο τραπέζι
το νερό είναι στο σταμνί
το σταμνί στο σκαλοπάτι
δώσε του ληστή να πιει

Το ψωμί είναι στο τραπέζι
το νερό είναι στο σταμνί
το σταμνί στο σκαλοπάτι
δώσε του Χριστού να πιει

Δώσε μάνα του διαβάτη
του Χριστού και του ληστή
δώσε μάνα να χορτάσει
δώσ’ του αγάπη μου να πιει

6. ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΣΟΥ

Είμαι ένα παιδί της νύχτας
ένας ίσκιος μοναχός
ένα δάκρυ από φεγγάρι
της αυγής ένας καημός

Σ’αγαπώ μα δε θα ‘ρθω
να σε βρω, γιατί το ξέρω
σ’αγαπώ μα δε θα ‘ρθω
το φαρμάκι θα σου φέρω

Από το παράθυρο σου
πέρασε το καλοκαίρι,
πέρασε κι η συννεφιά
πέρασε όλη μας η αγάπη
πέρασε όλη μας η πίκρα.
πέρασε και η χαρά

Είμαι μια βροχή στον ήλιο
μια φωτιά μες στη βροχή
μια φωνή μες στον αγέρα
μια σιωπή μες στη σιωπή

Σ’αγαπώ μα δε θα ‘ρθω..

10. ΔΟΞΑ ΤΩ ΘΕΩ

Απ’ το πρωί μες στη βροχή
και μέσα στο λιοπύρι
για μια μπουκιά κι ένα ποτήρι
και δόξα τω Θεώ

Παράθυρο για τ’ όνειρο
κι αυλή για το σεργιάνι
ο ίσκιος σου να μη σε φτάνει
και δόξα τω Θεώ

Πέτρα στην πέτρα ολημερίς
χτίζω και δεν σε φτάνω
ήλιε μου πόσο είσαι πάνω
και δόξα τω Θεώ

Ένα χρόνο ακριβώς μετά το “Τραγούδι του νεκρού αδελφού” ο Μίκης Θεοδωράκης παρουσίασε το νέο σκηνικό του έργο με τίτλο “Η γειτονιά των αγγέλων” σε σενάριο και σκηνοθεσία του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Η παράσταση ανέβηκε στις 4 Οκτωβρίου 1963 στο θέατρο Κοτοπούλη (Rex) και πρωταγωνιστούσαν οι: Τζένη Καρέζη, Νίκος Κούρκουλος, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, Δημήτρης Νικολαΐδης, Ζωή Φυτούση και άλλοι.

Ο συνθέτης έγραψε ένα σφριγηλό μουσικό έργο με τέσσερα έξοχα λαϊκά τραγούδια και έξι οργανικά θέματα πρωτότυπα ή βασισμένα εν μέρει στις μελωδίες των τραγουδιών. Από τα υπέροχα αυτά οργανικά θέματα ξεπήδησε και το κλασικό “Οι χαρταετοί”, ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα ορχηστρικά κομμάτια που γράφτηκαν ποτέ!

Αν, όπως ήδη έχουμε επισημάνει, στο “Τραγούδι του νεκρού αδελφού” ήταν κυρίαρχος ο ρυθμός του ζεϊμπέκικου, στη “Γειτονιά των αγγέλων” επικρατεί ο χασάπικος ρυθμός. Τα τρία από τα τέσσερα τραγούδια (“Στρώσε το στρώμα σου”, “Το ψωμί είναι στο τραπέζι”, “Από το παράθυρό σου”) είναι υποδειγματικά χασάπικα. Το πρώτο μάλιστα αποτέλεσε και τη βάση του πρώτου μέρους από το εμβληματικό “Συρτάκι του Ζορμπά” σε συνδυασμό με τον “Χανιώτικο συρτό” που είχε ήδη χρησιμοποιήσει ο συνθέτης στην ταινία “Συνοικία το όνειρο” και στον επίλογο της “Όμορφης πόλης”.

Τέλος, θα έλεγα ότι το έργο αποπνέει μια πηγαία θεατρική αυθεντικότητα, καθώς ο Μίκης εμπιστεύτηκε την ερμηνεία των τραγουδιών στους δυο βασικούς πρωταγωνιστές της παράστασης (Τζένη Καρέζη, Νίκος Κούρκουλος) μαζί με τον χορογράφο Βαγγέλη Σειληνό, ενώ δύο τραγούδια ερμήνευσε ο άσημος τότε Γιάννης Πουλόπουλος κάνοντας ουσιαστικά το ντεμπούτο του στην ελληνική δισκογραφία, λίγο πριν μετακινηθεί στη Lyra, όπου επρόκειτο να μεγαλουργήσει.
Ξέχασα κάτι; Χμ! Και βέβαια! Τον Γιώργο Ζαμπέτα! Είναι ο απαράμιλλος δεξιοτέχνης που αποδίδει συγκλονιστικά όλα τα μέρη του έργου. Ο Μίκης είχε ξεχωρίσει έγκαιρα το γλυκόλαλο παίξιμό του και ήταν διακαής του πόθος να συνεργαστεί μαζί του. Το αποτέλεσμα δικαίωσε απόλυτα την επιλογή του!

(c) LP | EMI Columbia | 1963 |

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ

Μίκης Θεοδωράκης: Χαιρετισμοί. Σε ποίηση Αγγελικής Ελευθερίου, Γιάννη Θεοδωράκη, Μίκη Θεοδωράκη. Έτος σύνθεσης: 1978 ‘ 81 Αθήνα , Βραχάτι, Παρίσι. Ερμηνεύει η Δήμητρα Γαλάνη, συμμετέχει η Χορωδία της Τερψιχόρης Παπαστεφάνου.

Χαιρετισμοί. Εκφώνηση.

Νύχτα Μαγικιά

Κάνε Κουράγιο

Η Αγάπη Ζει Με Τ' Ονειρο

Ξανά Τα Λόγια Θα Στεγνώσω

Τα Μονοπάτια Της Φωνής Σου

Πίσω Από Τα Μάτια Μου Εζησα

Χαιρετισμοί. Αποφώνηση.

Ποίηση: Αγγελικής Ελευθερίου, Γιάννη Θεοδωράκη, Μίκη Θεοδωράκη
Σύνθεση: 1978-81, Αθήνα-Βραχάτι-Παρίσι.
Ηχογράφηση: 1982, Δήμητρα Γαλάνη, Χορωδία Τερψιχόρης Παπαστεφάνου.
Τραγούδια:
ΝΥΧΤΑ ΜΑΓΙΚΙΑ
ΚΑΝΕ ΚΟΥΡΑΓΙΟ
Η ΑΓΑΠΗ ΖΕΙ ΜΕ Τ’ ΟΝΕΙΡΟ
ΞΑΝΑ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΘΑ ΣΤΕΓΝΩΣΩ
ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΗΣ ΦΩΝΗΣ ΣΟΥ
ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΜΟΥ ΕΖΗΣΑ
ΚΑΡΑΒΙ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ
ΜΗ ΜΕ ΠΡΟΔΩΣΕΙΣ
ΧΩΡΙΣΑΜΕ
ΧΑΙΡΕ

1. ΝΥΧΤΑ ΜΑΓΙΚΙΑ
Γιάννη Θεοδωράκη

Νύχτα μαγικιά μια σκιά περνά
σκέψου τώρα τη φωνή
που σου ’λεγε, ποτέ,
ποτέ μαζί

Βάδιζα σκυφτός,
ήσουν ουρανός
με των άστρων τη μουσική
μου τραγουδάς, ποτέ, ποτέ μαζί

Μάγισσα χλωμή,
το στερνό σου φιλί
ξεχασμένη μουσική
μια μαχαιριά, ποτέ, ποτέ μαζί.

2. ΚΑΝΕ ΚΟΥΡΑΓΙΟ
Γιάννη Θεοδωράκη

Μες στης ζωής τα κύματα
και μες στις καταιγίδες
σκέψου τον ήλιο τον ξανθό
όλα γυρίζουν στη ζωή
σήμερα αυτός, αύριο εσύ
ντυμένος ηλιαχτίδες.

Κάνε κουράγιο, μη λυγάς
θά ‘ρθουν τραγούδια και για μας.

Έχει ο καιρός γυρίσματα
κι η μοίρα μονοπάτια
δεν είσαι μόνος στη ζωή
κι αν σήμερα σ’ αρνήθηκαν
το γέλιο σου φοβήθηκαν
και τα γλυκά σου μάτια.

Κάνε κουράγιο, μη λυγάς
θά ‘ρθουν τραγούδια και για μας.

3. Η ΑΓΑΠΗ ΖΕΙ ΜΕ Τ’ ΟΝΕΙΡΟ
Γιάννη Θεοδωράκη

Μη με ρωτάς για τον καιρό
που ήμουνα εγώ το δάσος
κι εσύ βροχούλα τ’ ουρανού
πότιζες την καρδιά μου.

Η αγάπη ζει με τ’ όνειρο
και τ’ όνειρο πεθαίνει
όταν εκείνος π’ αγαπά
έχει μεράκι στην καρδιά
και τον καημό σωπαίνει.

Μίλα μου για τον αετό
που έχασε τα φτερά του
για τ’ αηδονάκι μίλα μου
που έχασε τη λαλιά του.

4. ΞΑΝΑ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΘΑ ΣΤΕΓΝΩΣΩ
Αγγελική Ελευθερίου

Ξανά τα πράγματα
θα δω απ’ την αρχή
όμως φοβάμαι
πίσω να γυρίσω

άλλωστε σήμερα
η μέρα είναι θαμπή
αύριο με τον ήλιο
θα τ’ αφήσω.

Ξανά τα λόγια
θα στεγνώσω απ’ τη βροχή
και στεγνωμένα αντίκρυ τους
θ’ αρχίσω απ’ την αρχή

ένα τραγούδι
με μια λέξη μοναχή
σαν τον πικρό καφέ
να ξεμεθύσω.

5. ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΗΣ ΦΩΝΗΣ ΣΟΥ
Αγγελική Ελευθερίου

Τα μονοπάτια της φωνής σου
πίσω με γυρίσανε
κι όλες οι μέρες θα ‘ναι τώρα
γκρι και σκοτεινές

και σαν εξόριστο πουλί με σταματήσανε
γιατί στη μια φτερούγα μου
έγραψα ότι φταις.

Αφού πια τώρα όλα ετελειώσανε
γιατί πίσω από τα μάτια μου
κρυφά σε περιμένω;

Ποιά νύχτα ξαφνική μου φαρμακώσανε
το αίμα μου που ήταν
από σένα ζαλισμένο;

6. ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΜΟΥ ΕΖΗΣΑ
Αγγελική Ελευθερίου

Όπου κοιτάξω είναι σκοτεινά
κι ο ουρανός βαρύς σαν το μολύβι
οι λεωφόροι γίνανε στενά
κι η ερημιά το πρόσωπό της κρύβει.

Πίσω από τα μάτια μου έζησα
κι από τον κόσμο μακριά
τα βήματά μου μέτρησα
κι όλα σ’ ανηφοριά.

Το όνομά σου δεν μπορώ να πω
και τριγυρνούν μαύρα πουλιά κοντά μου
στα όνειρά μου θέλω να σε δω
κι οι πόρτες τ’ ουρανού
κλείνουν μπροστά μου.

7. ΚΑΡΑΒΙ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ
Αγγελική Ελευθερίου

Τώρα που σ’ έχασα σε νιώθω πιο κοντά
τώρα που σ’ άφησα να φύγεις σαν σκιά
ποιους δρόμους πέρασες και από ποια στενά
μόνη σαν λύπη μόνη και σαν την ξενιτιά.

Ένα καράβι ήσουνα στον ουρανό
κι ήταν το σπίτι το δικό μου στεριανό
κι είχα κρασί για μένα και τον διπλανό
κι εσύ εγύρευες έναν ωκεανό.

Τίποτα πια δεν μου θυμίζει τη ζωή
μόνο τα λόγια σου αγκάθι στην ψυχή
μου το ‘χες πει πως όταν φύγεις δεν θα ‘ρθεις
ήσουνα θύελλα κι όχι σταγόνα της βροχής.

8. ΜΗΝ ΜΕ ΠΡΟΔΩΣΕΙΣ
Γιάννη Θεοδωράκη

Αυτός που ξέμεινε εδώ
θα ξαναρθεί με τον καιρό
να τον πληγώσεις.

Φίλοι κι εχθροί θα τον ζητούν
κατάματα θα σε κοιτούν
μη με προδώσεις.

Ψέματα οι ψεύτες θα σου πουν
στα όνειρά σου για να μπουν
θα το πληρώσεις.

Ρίξε τον ήλιο απ’ τα κλαδιά
στον κόρφο κρύψε τα καρφιά
μη με προδώσεις.

Απλώνει η νύχτα τη βροχή
μαζί ξεμάκραινες κι εσύ
θα μετανιώσεις.
Αν βρεις στο δρόμο νικητές
φωτιά, τσεκούρι και ληστές
μη με προδώσεις.

9. ΧΩΡΙΣΑΜΕ
Γιάννη Θεοδωράκη

Στην άλλη άκρη του καιρού
χτένιζες τα μαλλιά σου
σε κοίταζα με κοίταζες
χάιδευα τα όνειρά σου.

Χωρίσαμε και χώρισαν
ο ουρανός απ’ τ’ άστρα
μόνο το φως του φεγγαριού
σμίγει τους δυο καημούς μας.

Στα μάτια σου καθρέφτιζες
την ομορφιά του κόσμου
κι η ομορφιά ήσουν εσύ
κι ο κόσμος τ’ όνειρό σου.

10. ΧΑΙΡΕ
Μίκη Θεοδωράκη

Στην άκρη του καλοκαιριού
θα ‘ρθω να σ’ ανταμώσω
το πέλαγο, τα κύματα
στα πόδια σου ν’ απλώσω.

Χαίρε πέτρινο λουλούδι
με το χρώμα της φωτιάς
χαίρε κόκκινο τραγούδι
απ’ το αίμα της καρδιάς.

Στην άλλην άκρη του καιρού
θα στήσω τη μορφή σου
με πίκρα και με λησμονιά
θα δέσω την ψυχή σου

18 Λιανοτράγουδα Της Πικρής Πατρίδας 3η Εγγραφή 1974

Μίκης Θεοδωράκης: 18 Λιανοτράγουδα Της Πικρής Πατρίδας σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου.
Έτος σύνθεσης: 1970 ’74. Συμμετέχουν: Μαρία Δημητριάδη, Ελένη Βιτάλη, Κώστας Καμένος, Σταύρος Παπασπαράκης, Σάνια Κρυστάλη.
Ενορχήστρωση και διεύθυνση Λαϊκής Ορχήστρας: Τάσος Καρακατσάνης.

18 Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας. Εκφώνηση.

Αναβάφτιση

Κουβέντα μ' ένα λουλούδι

Τη ρωμιοσύνη μην την κλαίς

8 Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας

23 18 Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας

Ποίηση: Γιάννη Ρίτσου
Σύνθεση: 1971 – 1973, Παρίσι
Πρώτη εκτέλεση: 17.1.73 στο Albert Hall
Ηχογραφήσεις: 1973, Παρίσι, Μίκης Θεοδωράκης, Μαρία Φαραντούρη, Πέτρος Πανδής, Αφροδίτη Μάνου, Αχ. Κωστούλης,
ΕΜΙ,
1974 Minos. Παράλληλη ηχογράφηση στην Αθήνα
1973, Γιώργος Νταλάρας,
1974, Αντώνης Καλογιάννης,
1975, Γιώργος Νταλάρας,
Τραγούδια:
ΑΝΑΒΑΠΤΙΣΗ
ΚΟΥΒΕΝΤΑ Μ’ ΕΝΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙ
ΚΑΡΤΕΡΕΜΑ
ΛΑΟΣ
ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ
ΑΥΓΗ
ΔΕ φτανει
ΠΡΑΣΙΝΗ μερα
ΣΥΛΛΕΙΤΟΥΡΓΟ
ΤΟ ΝΕΡΟ
ΤΟ ΚΥΚΛΑΜΙΝΟ
ΛΙΓΝΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ
Τ’ ΑΣΠΡΟ ΞΩΚΛΗΣΙ
ΕΠΙΤΥΜΒΙΟ
ΕΔΩ ΤΟ ΦΩΣ
ΤΟ ΧΤΙΣΙΜΟ
Ο ΤΑΜΕΝΟΣ
ΤΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ ΜΗΝ ΤΗΝ ΚΛΑΙΣ

1. ΑΝΑΒΑΦΤΙΣΗ

Λόγια φτωχά βαφτίζονται
στην πίκρα και στο κλάιμα
βγάζουν φτερά και πέτονται
πουλιά και κελαηδάνε

Και ‘κείνος ο λόγος ο κρυφός
της λευτεριάς ο λόγος
αντίς φτερά βγάζει σπαθιά
και σκίζει τους αγέρες

2. ΚΟΥΒΕΝΤΑ
Μ’ ΕΝΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙ

Κυκλαδινό κυκλάμινο
στου βράχου τη σχισμάδα
πού βρήκες χρώματα κι ανθείς
πού μίσχο και σαλεύεις

Μέσα στο βράχο σύναξα
το αίμα στάλα – στάλα
μαντήλι ρόδινο έπλεξα
κι ήλιο μαζεύω τώρα

3. ΚΑΡΤΕΡΕΜΑ

Έτσι με το καρτέρεμα
μεγάλωσαν οι νύχτες
που το τραγούδι ρίζωσε
και ψήλωσε σαν δέντρο

Κι αυτοί μες απ’ τα σίδερα
κι αυτοί μακριά στα ξένα
κάνουν πικρό να βγάλουν το “αχ”
και βγαίνει φύλλο λεύκας

4. ΛΑΟΣ

Μικρός λαός και πολεμά
δίχως σπαθιά και βόλια
για όλου του κόσμου το ψωμί
το φως και το τραγούδι
Κάτω απ’ τη γλώσσα του κρατεί
τους βόγγους και τα ζήτω
κι αν κάνει πως τα τραγουδεί
ραγίζουν τα λιθάρια

5. ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ

Στη μια γωνιά
στέκει ο παππούς
στην άλλη δέκα εγγόνια
και στο τραπέζι εννιά κεριά
μπηγμένα στο καρβέλι

Μάνες τραβάνε τα μαλλιά
και τα παιδιά σωπαίνουν
κι απ’ το φεγγίτη η Λευτεριά
τηρά κι αναστενάζει

6. ΑΥΓΗ

Λιόχαρη μεγαλόχαρη
της άνοιξης αυγούλα
και που ‘χει μάτια να σε ιδεί
να σε καλωσορίσει

Δυο κάρβουνα στο θυμιατό
και δυο κουκιά λιβάνι
κι ένας σταυρός από καπνιά
στ’ ανώφλι της πατρίδας

7. ΔΕ ΦΤΑΝΕΙ

Σεμνός και λιγομίλητος
εθαύμαζε την πλάση
κι η σπάθα τον κεραύνωσε
κι ως λιόντας εβρυχήθη

Τώρα δε φτάνει του η φωνή
δε φτάνει του η κατάρα
για να λαλήσει το σωστό
του πρέπει καριοφίλι

8. ΠΡΑΣΙΝΗ ΜΕΡΑ

Πράσινη μέρα λιόβολη
καλή πλαγιά σπαρμένη
κουδούνια και βελάσματα
μυρτιές και παπαρούνες

Η κόρη πλέκει τα προικιά
κι ο νιος πλέκει καλάθια
και τα τραγιά γιαλό – γιαλό
βοσκάνε τ’ άσπρο αλάτι

9. ΣΥΛΛΕΙΤΟΥΡΓΟ

Κάτω απ’ τις λεύκες συντροφιά
πουλιά και καπετάνιοι
συλλείτουργο αρχινήσανε
με τον καινούργιο Μάη

Τα φύλλα φέγγουνε κεριά
στ’ αλώνι της πατρίδας
κι ένας αϊτός από ψηλά
διαβάζει το βαγγέλιο

10. ΤΟ ΝΕΡΟ

Του βράχου λιγοστό νερό
απ’ τη σιωπή αγιασμένο
απ’ το καρτέρι του πουλιού
τη σκιά της πικροδάφνης

Κρυφά το πίνει η κλεφτουριά
και το λαιμό σηκώνει
σαν το σπουργίτι και βλογά
τη φτωχομάνα Ελλάδα

11. ΤΟ ΚΥΚΛΑΜΙΝΟ

Μικρό πουλί τριανταφυλλί
δεμένο με κλωστίτσα
με τα σγουρά φτεράκια του
στον ήλιο πεταρίζει

Κι αν το τηράξεις μια φορά
θα σου χαμογελάσει
κι αν το τηράξεις δυο και τρεις
θ’ αρχίσεις το τραγούδι

12. ΛΙΓΝΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ

Λιγνά κορίτσια στο γιαλό
μαζεύουνε τ’ αλάτι
σκυφτά πολύ, πικρά πολύ
-το πέλαο δεν το βλέπουν

Κ’ ένα πανί, λευκό πανί,
τους γνέφει στο γαλάζιο
κι απ’ το που δεν το αγνάντεψαν
μαυρίζει απ’ τον καημό του

13. Τ’ ΑΣΠΡΟ ΞΩΚΛΗΣΙ

Τ’ άσπρο ξωκλήσι στην πλαγιά
κατάγναντα στον ήλιο
πυροβολεί με το μικρό
στενό παράθυρό του

Και την καμπάνα του αψηλά
στον πλάτανο δεμένη
την εκουρντίζει ολονυχτίς
για του Άι Λαού τη σκόλη

14. ΕΠΙΤΥΜΒΙΟ

Το παλικάρι που ‘πεσε
με ορθή την κεφαλή του
δεν το σκεπάζει η γης ογρή
σκουλήκι δεν τ’ αγγίζει

Φτερό στη ράχη του
ο σταυρός
κι όλο χυμάει τ’ αψήλου
και σμίγει τους τρανούς αϊτούς
και τους χρυσούς αγγέλους

15. ΕΔΩ ΤΟ ΦΩΣ

Σε τούτα εδώ τα μάρμαρα
κακιά σκουριά δεν πιάνει
μηδέ αλυσίδα στου Ρωμιού
και στ’ αγεριού το πόδι

Εδώ το φως εδώ ο γιαλός
χρυσές γαλάζιες γλώσσες
στα βράχια ελάφια πελεκάν
τα σίδερα μασάνε

16. ΤΟ ΧΤΙΣΙΜΟ

Το σπίτι αυτό πώς θα χτιστεί
τις πόρτες ποιος θα βάλει, που ‘ναι τα χέρια
λιγοστά κι ασήκωτες οι πέτρες

Σώπα τα χέρια στη δουλειά
τρανεύουν κι αυγαταίνουν και μην ξεχνάς
ολονυχτίς βοηθάν κι οι αποθαμένοι

17. Ο ΤΑΜΕΝΟΣ

Εδώ σωπαίνουν τα πουλιά
σωπαίνουν κι οι καμπάνες, σωπαίνει
κι ο πικρός Ρωμιός μαζί με τους νεκρούς του

Και απα’ στην πέτρα της σιωπής
τα νύχια του ακονίζει, μονάχος
κι αβοήθητος της λευτεριάς ταμένος

18. ΤΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ ΜΗΝ ΤΗΝ ΚΛΑΙΣ

Τη ρωμιοσύνη μην την κλαις
εκεί που πάει να σκύψει
με το σουγιά στο κόκαλο
με το λουρί στο σβέρκο

Να τη πετιέται από ‘ξαρχής
κι αντριεύει και θεριεύει
και καμακώνει το θεριό
με το καμάκι του ήλιου.

Federico Garcia Lorca ROMANCERO GITANO

Μίκης Θεοδωράκης: Romancero Gitano. 1967. Ποίηση: F. G. Lorca. Μαρία Φαραντούρη.
Άλμπουμ: Του Φεγγαριού τα πάθη. Συμμετέχουν: Orquestra de Cordoba.
Σολίστ κλασικής κιθάρας ο Κώστας Κοτσιώλης. Χορωδία: Fons Musicalis.
Μουσική Επεξεργασία – Ενορχήστρωση: Leo Brouwer.

Romancero Gitano - Του φεγγαριού τα πάθη. Εκφώνηση.

Του Πικραμένου.

Antonio Torres Heredia

Χαμός Από Αγάπη

Η Παντέρμη

Του Ανέμου Και Της Παινεμένης

Antonio Torres Heredia II

Romancero Gitano - Του φεγγαριού τα πάθη. Αποφώνηση.

ΤΟΥ ΠΙΚΡΑΜΕΝΟΥ

Εικοσιτρείς του Θεριστή
στου Πικραμένου την αυλή
πάνε και λεν, πάνε και λένε:
«Αν το μπορείς δυστυχισμένε,
στο περιβόλι σου έβγα απόψε
και τα λουλούδια σου όλα κόψε.

Γράψε στη θύρα σου σταυρό
βάλε από κάτω τ’ όνομά σου
τι θα φουντώσουν στα πλευρά σου
ταχιά τσουκνίδες κι αγριάδες.

Πάρε κεριά, πάρε λαμπάδες
μάθε τα χέρια να σταυρώνεις
κι απάνω από την ερημιά
γέψου της νύχτας τη δροσιά
τι πριν περάσουν μήνες δυο
θα κείτεσαι στο σάβανο».

Στους ουρανούς ταχιά προβαίνει
ο ταξιάρχης και πηγαίνει
πού ‘χει το σύννεφο σπαθί
στράφτει και πάει και δεν μιλεί.
Εικοσιτρείς του Θεριστή
μέσα στην έρμη την αυλή
τα μάτια ανοίγει ο Πικραμένος
της μοίρας ο σημαδεμένος
κι εικοσιτρείς τ’ Αυγούστου
γέρνει και τα πικροσφαλεί.

Ο ANTONIO TORRES HEREDIA
ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΣΕΒΙΛΛΗΣ

Κάτου στης ακροποταμιάς
το μονοπάτι περπατάει
κρατώντας βέργα λυγαριάς
και στη Σεβίλλια πάει.

Τα κατσαρά του γυαλιστά
πέφτουν στα μάτια του μπροστά
στην όψη του είναι μελαμψός
από του φεγγαριού το φως.

Κάποτε λίγο σταματά,
κόβει λεμόνια στρογγυλά
τα ρίχνει το νερό να στρώσει
και να το χρυσαφώσει.

Εκεί στης ακροποταμιάς
το μονοπάτι να, τον φτάνουν
κάτω απ’ τα κλώνια μιας φτελιάς
χωροφυλάκοι και τον πιάνουν.

Αποβραδίς η ώρα οχτώ
τον σέρνουν σε κελί μικρό
απέξω κάθονται φυλάνε πίνουν ρακί
και βλαστημάνε.

ΧΑΜΟΣ ΑΠΟ ΑΓΑΠΗ

-Τι είναι κείνο που φωτά,
Μάνα, στα δώματα ψηλά;
-Κοιμήσου γιε μου κι ειν’ αργά
σήμανε η ώρα έντεκα.
-Μάνα, στα μάτια μου για δες,
λάμπουνε τέσσερις φωτιές.
-Δεν είναι τίποτα, έλα πια,
ειν’ τα μπακίρια αστραφτερά.

Μέσα στη νύχτα και στη ζέστη
φέγγαν οι τοίχοι απ’ τον ασβέστη.

Τη φυσαρμόνικα γλυκά
παίζανε Σεραφείμ γλυκά.

Μέσα στη νύχτα και στη ζέστη
φέγγαν οι τοίχοι απ’ τον ασβέστη.

-Μάνα μου, ευθύς που ξεψυχήσω
μηνύσετέ το στους ανθρώπους
σ’ όλη τη γη, σ’ όλους τους τόπους
κατά Βοριά κατά Νοτιά
μαντάτα στείλετε πικρά.

Μέσα στη νύχτα και στη ζέστη
φέγγαν οι τοίχοι απ’ τον ασβέστη.

Κι οι πόρτες τ’ ουρανού χτυπούσαν
κι όλα τα δάση αχολογούσαν
ψηλά δεν έβλεπες κανέναν
κι οι φλόγες φούντωναν ολοένα.

Η ΠΑΝΤΕΡΜΗ

Σκάβουν το χώμα οι πετεινοί
σκάβουν ζητώντας την αυτή
την ώρα που στα σκοτεινά
βγαίνει η Παντέρμη και γυρνά.

Μαύρη μαυρίλα ειν’ η ψυχή της
κι ωχρό μπακίρι το πετσί της
τα στήθια της ωσάν τ’ αμόνια
που τα χτυπούν χωρίς συμπόνια.

-Παντέρμη, τι ζητάς εδώ
μόνη σου δίχως σύντροφο;

-Κι αν είναι κάτι που ζητώ
πε μου, σε γνοιάζει εσένανε;
Ζητάω εκείνο που ζητώ
ζητάω την ίδια εμένανε.

-Παντέρμη, πες ποιος ο καημός σου
ποιος ο αγιάτρευτος καημός σου;

-Ποιός ο καημός μου;
Μαύρη πίσσα εγίνη
η λινή μου η πουκαμίσα
και μες στο σπίτι σαν τρελλή
σούρνω το ξέπλεκο μαλλί.

-Παντέρμη, λούσε το κορμί σου
λουσ’ τό χελιδονόνερο
κι άσε κυρά μου την ψυχή σου
ασ’ τη να βρει αναπαμό.

Άχου, τσιγγάνικες ψυχές
κι ολόκρυφες νεροσυρμές
πίκρες μαζί και θάματα
στα μακρινά χαράματα.

ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΙΝΕΜΕΝΗΣ

Ντέφι χτυπώντας το φεγγάρι
χορεύει κι έρχεται με χάρη,
έρχεται μες στις ερημιές
από το φως ασημωμένη
μικρή τσιγγάνα η Παινεμένη.

Ως τη θωρεί πετιέται πάνου
ο Άνεμος ο ακοίμιστος,
Πουνέντες άντρας πονηρός
κοιτάει τη μικρή κοιτάει
κι ολόγλυκα της τραγουδάει:

Μικρούλα μου άσε να σηκώσω
το φουστανάκι σου να ειδώ
άσε με λίγο να σ’ αγγίξω
και της κοιλίτσας σου ν’ ανοίξω
το ρόδο το γαλαζωπό.

Πετάει το ντέφι τρομαγμένη
και τρέχει τρέχει η Παινεμένη,
ξοπίσω της ακολουθεί
Άνεμος άντρας που κρατεί
μια σπάθα, σπάθα αστραφτερή.

Άχου το κύμα πώς χλωμιάζει
ο κάμπος άκου πώς στενάζει
παίζει των ίσκιων η φλογέρα
μέσα στο σκοτεινό αγέρα:

Τρέχα Παινεμένη τρέχα
κι όπου να ‘ναι θα προφτάσει
ο Άνεμος και θα σ’ αρπάξει,
να τος χιμάει από ψηλά
γλείφεται γλώσσες τις εννιά.

Στο πρώτο σπίτι η Παινεμένη
χώνεται μέσα αλαφιασμένη
την αρωτάνε να τους πει
και κείνη λέει κι ανιστορεί.
Ενώ απ’ τη λύσσα του θερίο,
ο Άνεμος γυρνάει στο κρύο
παίρνει το σπίτι και το ζώνει
τα κεραμίδια του δαγκώνει.

Η ΚΑΛΟΓΡΙΑ Η ΤΣΙΓΓΑΝΑ ( Θα το ακούσετε στο άλμπουμ “Θεοδωράκης διευθύνει Θεοδωράκη vol 2”)

Βουνά και σύννεφα μακριά
σ’ όλα τα γύρω σιγαλιά
τα λιόφυτα γαληνεμένα
και τα σπιτάκια ασβεστωμένα.

Σ’ ένα αχερόχρωμο πανί
κεντά η καλόγρια η μικρή
άχου, τι όμορφα κεντάει
το χεράκι της πως πάει.

Βάνει πουλιά, βάνει δεντριά,
και τ’ άστρα τα χρυσά
βάνει στις τέσσερις τις κόχες
τέσσερις αγριομολόχες.

Σ’ ένα αχερόχρωμο πανί
κεντάει η καλόγρια η μικρή
μα κάπου-κάπου αναστενάζει
και κάτι με το νου της βάζει.

Λίγο το χέρι σταματά
μες στον αέρα και κοιτά
στα μάτια της π’ ανοιγοκλείνουν
δυο καβαλάρηδες περνούν.

Κι ύστερα πάλι στο πανί
ξεσπάει η καλόγρια η μικρή
τι ποτάμια, τι χορτάρια,
τι λιοτρόπια, τι φεγγάρια

Πλάσματα της αρεσιάς της
τής ονειροφαντασιάς της.

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ Α. Τ. HEREDIA

Ξάφνου στον ποταμό από πέρα
φωνές ξεσκίσαν τον αγέρα.
Έμπηγε κάπρου δαγκωνιές
μες στα ψηλά ποδήματα χίμαγε
κι έκανε βουτιές και δελφινιού πηδήματα.

Η τραχηλιά του η κρεμεζιά
μούσκεψε μες στα αίματα
μα οι κάμες ήταν – ήταν έξι
και δεν εμπόραε πια ν’ αντέξει.

Αχ, Αντονίτο Ελ Καμπορίο, φεγγαρομελαμψέ μου
κι ασπρογαρούφαλέ μου.
Αχ, Αντονίτο Ελ Καμπορίο,
π’ άξιζες μια βασίλισσα
μνημόνεψε την Παναγιά
τι τώρα θα σε φάει το κρύο
τι τώρα θα πεθάνεις πια.

Στην άκρη εκεί του ποταμού
τρεις γλώσσες βγήκε το αίμα του
τρεις γλώσσες βγήκε το αίμα του
στην άκρη εκεί του ποταμού

Κι ανάγειρε την κεφαλή
με τα σφιγμένα χείλη
και τότε πια καμμιά φωνή
μόνο εφωτίστη ο ουρανός
κι άγγελος βεργολυγερός ήρθε
και τ’ άναψε καντήλι.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ

Μίκης Θεοδωράκης: Διόνυσος. Ένα σύγχρονο θρησκευτικό δράμα σε ποίηση Μίκη Θεοδωράκη. Έτος σύνθεσης 1984 Αθήνα. Ερμηνεύει ο Θανάσης Μωραΐτης. Συμμετέχει Χορωδία υπό την διεύθυνση του Αντώνη Κοντογεωργίου. Ακουστική Κιθάρα Μπάμπης Λασκαράκης. Μπάσο Νίκος Τσεσμελής, Μπουζούκι Λάκης Καρνέζης, Κώστας Παπαδόπουλος. Τσέλο Πλούταρχος Ρεμπούτσικας, Στέλιος Ταχιάτης. Φλάουτο Στέλλα Γαδέλη. Κιθάρα κλασική Στέλλα Κυπραίου. Κιθάρα μπαγλαμά Στέλιος Καρύδας. Όμποε Κλοντ Σιελιέ. Διεύθυνση ορχήστρας: Μίκης Θεοδωράκης.

Διόνυσος. Εκφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Πομπή

Διόνυσος (Η απολογία του Διονύσου - Αντιστροφή Α' - Αντιστροφή Β')

Τη Ρωμιοσύνη να την κλαις

Οραματισμός (Τα κρύσταλλα της αβύσσου)

Καλά βουνά

Το ταξίδι

Ορχηστρικό

Διόνυσος. Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Ποίηση: Μίκη Θεοδωράκη
Σύνθεση: 1984, Αθήνα.
Ηχογράφηση: 1985, Θανάσης Μωραΐτης, Χορωδία Αντώνη Κοντογεωργίου, ΣΕΙΡΙΟΣ.
Τραγούδια:
Η ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ
ΜΙΑ ΦΥΛΑΚΗ
ΤΟ ΨΥΓΕΙΟ
Η ΑΡΚΟΥΔΑ
ΣΤΙΣ 10 ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΗ
Ο ΠΡΟΔΟΤΗΣ
Ο ΚΟΛΙΓΟΣ
ΤΗ ΡΩΜΙ0ΣΥΝΗ ΝΑ ΤΗΝ ΚΛΑΙΣ
ΟΡΑΜΑΤΙΣΜΟΣ
ΚΑΛΑ ΒΟΥΝΑ
ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ

1. Διόνυσος ( Η απολογία του Διονύσου: Αντιστροφή Α & Αντιστροφή Β’ )

Γεια και χαρά σας
άσπιλοί μου δικαστές
είμαι μπροστά σας
βγάλτε νύχια και φωτιές
η τιμωρία τρομερή
πρέπει να βγει
από τη συνάθροιση αυτή

Κάψτε τους στίχους
κάθε μελωδία μαγική
που μας πηγαίνει
σ’ άγνωστη μεριά χιμαιρική

Γεια και χαρά σας
άσπιλοί μου δικαστές
είμαι μπροστά σας
βγάλτε νύχια και φωτιές
η τιμωρία τρομερή
πρέπει να βγει
από τη συνάθροιση αυτή

Γεια και χαρά
του κόσμου αυτού οι δυνατοί
είναι μπροστά σας
ρίχτε ψέμα και χολή
σαν τα βουνά
που κλείνουν μέταλλα σκληρά
και τα τρυπούν
και την καρδιά τους την πονούν
μα η καρδιά
μέσ’ απ’ τα νύχια τους γλιστρά
και τραγουδά

Παγάνα πάνε οι στρατιές
στου Διονύσου τις χορδές
για ν’ ανάψουνε φωτιές

Να κάψουν θέλουν το θεό
με τις νυφούλες στο πλευρό
και τ’ αγόρια στο χορό

Παγάνα πάνε οι στρατιές
στου Διονύσου τις χορδές
για ν’ ανάψουνε φωτιές

Διόνυσέ μου
με τ’ ασίκικα φτερά
παλληκάρι μου
με του τράγου το κορμί
παλληκάρι μου
σέρνεις πρώτος την πομπή
Διόνυσέ μου
κοίτα ποιος σ’ ακολουθεί
Έλληνες κι αλλοδαποί

Παγάνα πάνε οι στρατιές
στου Διονύσου τις χορδές
για ν’ ανάψουνε φωτιές

Να κάψουν θέλουν το θεό
με τις νυφούλες στο πλευρό
και τ’ αγόρια στο χορό

2 Η αρκούδα

Μιαν αλυσίδα μου δένουν γύρω στο λαιμό
είμαι αρκούδα χορεύω γύφτικο σκοπό
είμαι αρκούδα χορεύω γύφτικο σκοπό
μιαν αλυσίδα μου δένουν γύρω στο λαιμό

Μέσα στα γήπεδα με γυμνάζουνε
τ’ άγρια πλήθη να χαιρετώ
με μαϊμούδες μαζί με βάζουνε
τ’ άγρια πλήθη να προσκυνώ

Στη φυλακή μου αγγέλοι μπαίνουν σιωπηλοί
ήρθε το τέλος δεν ήρθε ακόμα η αρχή
ήρθε το τέλος δεν ήρθε ακόμα η αρχή
στη φυλακή μου αγγέλοι μπαίνουν σιωπηλοί

Μέσα στα γήπεδα με γυμνάζουνε
τ’ άγρια πλήθη να χαιρετώ
με μαϊμούδες μαζί με βάζουνε
τ’ άγρια πλήθη να προσκυνώ

3 Η κάθοδος των Δωριέων

Μια φυλακή, πώς μας φτάσαν ως εκεί,
μια φυλακή, η ζωή μου φυλακή.
Χωρίς ποινή, πώς μας φτάσαν ως εκεί
και δικαστή, η ζωή μου φυλακή.

Στου Μακρυγιάννη πριν προλάβεις να μιλήσεις,
Εγγλέζου βόλι σε γονάτισε,
μας κοίταζες με βλέμμα μελαγχολικό,
να σκεφτόσουνα θαρρείς πόσο λίγο η μέρα κράτησε…

Μες στις πλατείες ένας ένας καθισμένοι,
τη μοναξιά μας τη γραμμένη,
τη σφράγισες με βλέμμα μελαγχολικό,
ποιος θα πει το μυστικό στη ζωή μας τη χαμένη.

4 Καλά βουνά

Καλά βουνά μου μενεξιά
στα σύννεφα ντυμένα
τι με κοιτάτε σοβαρά
βαριά και πονεμένα

Το μονοπάτι της ζωής
τώρα το παίρνω μόνος
όσο κι αν ψάξεις δε θα βρεις
πόσο πονάει ο πόνος

Κι εσείς, παιδιά ερημικά
τον κόσμο δεν κοιτάτε
μες στην κρυφή σας τη στοά
μονάχοι περπατάτε

Το μονοπάτι της ζωής
τώρα το παίρνω μόνος
όσο κι αν ψάξεις δε θα βρεις
πόσο πονάει ο πόνος

5 Ο κολίγος

Στρατιώτες ορκισμένοι
μπήκαν στα Καλάβρυτα
ξέρεις τι σε περιμένει
όλα μαύρα κι άδικα

Του καιρού μας οι στρατιώτες
πώς να σ’ το πω
δεν ορκίζονται ποτέ
είναι όλοι ιδιώτες
πώς να σ’ το πω
με προσωπικό σοφέρ

Στρατηγοί και Φαρισαίοι
μπήκαν στο κονάκι μου
ξέρω τι με περιμένει
γράφω το χαρτάκι μου

Το εισόδημά μου γράφω
πώς να σ’ το πω
κι αφαιρώ το νοίκι μου
και στο τέλος υπογράφω
πώς να σ’ το πω
και την καταδίκη μου

6 Ο προδότης

Κυνηγούσα μέσα στην Αθήνα ήμουν τότε αμούστακο παιδί
είχα ένα πιστόλι και μια φίνα αισιοδοξία τρομερή
η Καθοδήγηση με στέλνει για να βρω
έναν προδότη που στη Γούβα τριγυρίζει
Βρίσκω το σπίτι και την πόρτα του χτυπώ
κι η μάνα του με γέλιο με καλωσορίζει:

«Κάτσε, γιόκα μου, να ξαποστάσεις
όπου να ’ναι ο γιόκας μου θα ’ρθει
για τη φτώχεια μας μη μας δικάσεις
η καρδιά μας μόνο είναι καλή»

Τηνε κοιτάζω, σκέφτομαι πώς να της πω
πως ήρθα τον προδότη γιο της να σκοτώσω
πάνω στο αίμα του παιδιού της τ’ αχνιστό
μια Ελλάδα νέα πάω τώρα να στεριώσω

7 Στις 10 του Δεκέμβρη

Ξεπροβοδίζουν το παιδί στην παγωνιά
έχει τα χέρια του στο στήθος σταυρωμένα
δεν έχει όνομα δεν έχει φαμελιά
κι είχε τα νιάτα του στην άνοιξη ταμένα

Στις 10 του Δεκέμβρη
πομπή φανταστική
αγόρια και κορίτσια σκοτωμένα
στην άνοιξη περνούν ευτυχισμένα

Κι η άνοιξη σκεπάζει
μ’ ανθούς ιδανικά
κορμιά αδερφωμένα

Καθώς κοιτάζω το αγόρι το χλωμό
αρχίζει, σκέφτομαι, να λιώνει το ταξίδι
για όσους ζήσαμε εκείνο τον καιρό
και ό,τι πιστέψαμε θαμμένο έχει μείνει

Στις 10 του Δεκέμβρη
πομπή φανταστική
αγόρια και κορίτσια σκοτωμένα
στην άνοιξη περνούν ευτυχισμένα

Κι η άνοιξη σκεπάζει
μ’ ανθούς ιδανικά
κορμιά αδερφωμένα

8 Τα κρύσταλλα της αβύσσου

Μέσα στα Τάρταρα να φωτίσουν
σαν τον αρχάγγελο να ξυπνήσουν

Ψηλά στα χέρια κρατούν
μαύρα πανιά και θρηνούν
του κόσμου μαύρες μάνες
ανάβουν λαμπάδες

Μέσα στα Τάρταρα να φωτίσουν
σαν τον αρχάγγελο να ξυπνήσουν

Να γίνει φως γαλανό
τραγούδι συμπαντικό
τη γη να κατακλύσει
και να μας οδηγήσει
μέσα στα κρύσταλλα της αβύσσου
μπροστά στις πύλες της παραδείσου

Μέσα στα κρύσταλλα της αβύσσου
μπροστά στις πύλες της παραδείσου

9 Τη ρωμιοσύνη να την κλαις

Θα σας μιλήσω μ’ ένα αλλιώτικο σκοπό
μη μου θυμώσετε πολύ, παρακαλώ
ψάχνω να βρω τη ρωμιοσύνη
κι αυτό το πάθος μού την δίνει

Τη ρωμιοσύνη τώρα να την κλαις
να το συνηθίσεις να το λες

Στην απορία μου απάντηση ζητώ
με αποφεύγουνε, με παίρνουν για τρελό
η ρωμιοσύνη παντρεμένη
είναι ευτυχής και γκαστρωμένη

Τη ρωμιοσύνη τώρα να την κλαις
να το συνηθίσεις να το λες

Αυτά τα λόγια είναι παρανοϊκά
αφού γκαστρώθηκε, σημαίνει είναι καλά
με κουμπάρο τον Καρούδα
έξω οι βάσεις απ’ τη Σούδα

Τη ρωμιοσύνη τώρα να την κλαις
να το συνηθίσεις να το λες

10 Το ταξίδι

Μια δρασκελιά Πετράλωνα Θησείο,
δυο δρασκελιές Συγγρού Καισαριανή,
βαθειά, μες στου μυαλού μου το αρχείο,
συννεφιασμένη είναι πάντα η Κυριακή,
βαθειά, μες στου μυαλού μου το αρχείο,
συννεφιασμένη είναι πάντα η Κυριακή.

Μη με κοιτάς με μάτια βουρκωμένα,
μες στην καρδιά μου τα `χω σφραγισμένα
τα όνειρά μας τα χαμένα.

Πρωί πρωί θα σεργιανίσω,
θα πάρω δρόμο μακρινό,
τους φίλους θ’ αποχαιρετίσω,
να ξαποστάσω πριν να `ρθεί το δειλινό,
τους φίλους θ’ αποχαιρετίσω,
να ξαποστάσω πριν να `ρθεί το δειλινό.

Στο μακρινό ταξίδι μου, θα πάρω,
όταν θα μείνω μόνος, με το Χάρο,
το τελευταίο μου τσιγάρο.

11 Το ψυγείο
Στίχοι: Μάνος Χατζιδάκις

Μη ρωτάς, καρδιά μου
μην καρδιοχτυπάς
πίκρες παραμύθια
τέλειωσαν για μας
στο τηλέφωνό σου
όλοι οι αριθμοί
έχουν παραλήπτη
μια ζωή νεκρή

Αν έχεις μάτια που κοιτούν
κι αν έχεις στήθια που πονούν
πώς την αντέχεις, δε μου λες
τέτοια ζωή χωρίς να κλαις

Μη ρωτάς, καρδιά μου
μη χτυπάς
μην καρδιοχτυπάς
μη βροντοχτυπάς
μη ρωτάς

Όσοι αγαπήσαν
κείτονται νεκροί
όσοι προσκυνήσαν
είναι οδηγοί
μέσα στο ψυγείο
άνοιξε να μπεις
για να μείνεις φρέσκος
να διατηρηθείς

Αν έχεις μάτια που κοιτούν
κι αν έχεις στήθια που πονούν
πώς την αντέχεις, δε μου λες
τέτοια ζωή χωρίς να κλαις

Μη ρωτάς, καρδιά μου
μη χτυπάς
μην καρδιοχτυπάς
μη βροντοχτυπάς
μη ρωτάς

ΤΑ ΛΥΡΙΚΑ

Μίκης Θεοδωράκης: Τα Λυρικά σε ποίηση Τάσου Λειβαδίτη. Σύνθεση 1976 Αθήνα. Ερμηνεύει ο Συνθέτης, ηχογράφηση από Β’ Μουσικό Αύγουστο το 1977 με τους μουσικούς: Βασίλη Τενίδη Κιθάρα, Σωτήρη Ταχιάτη Βιολοντσέλο, Ανδρέα Ροδουσάκη Κοντραμπάσο, Γιώργο Θεοδωράκη Κρουστά, Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου Πιάνο.

Τα Λυρικά. Εκφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Την πόρτα ανοίγω το βράδυ

Χαθήκανε τόσο νωρίς

Ο αγέρας λέει μια προσευχή

Δειλινό της ερημιάς

Στο κατώφλι των καιρών

Μες στη βροχή

Στα λιμάνια τα μακρινά

Του κόσμου δρόμοι σκοτεινοί

Ήταν κάποτε δυό φίλοι

Θυμήσου το Μανωλιό

Μοιρολόι της βροχής

Εκίνησαν και πάνε

Τα Λυρικά. Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Ποίηση: Τάσου Λειβαδίτη
Σύνθεση: 1976. Αθήνα.
Ζωντανή ηχογράφηση στον Β’ Μουσικό Αύγουστο το 1977 με τους μουσικούς: Βασίλη Τενίδη (κιθάρα), Σωτήρη Ταχιάτη (βιολοντσέλο), Ανδρέα Ροδουσάκη (κοντραμπάσο), Γιώργο Θεοδωράκη (κρουστά), Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου (πιάνο).
Τραγουδά ο Μίκης Θεοδωράκης, Minos,1978.
1977, Μίκης Θεοδωράκης,
1978, Milva
Τραγούδια:
ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΑΝΟΙΓΩ ΤΟ ΒΡΑΔΥ
ΧΑΘΗΚΑΝΕ ΤΟΣΟ ΝΩΡΙΣ
Ο ΑΓΕΡΑΣ ΛΕΕΙ ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗ
ΔΕΙΛΙΝΟ ΤΗΣ ΕΡΗΜΙΑΣ
ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΩΝ ΚΑΙΡΩΝ
ΜΕΣ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ
ΣΤΑ ΛΙΜΑΝΙΑ ΤΑ ΜΑΚΡΙΝΑ
ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΘΑ Σ’ ΤΟ ΠΩ
ΣΕ ΔΡΟΜΟΥΣ ΜΑΚΡΙΝΟΥΣ
ΔΡΟΜΟΙ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΑ
ΠΑΙΔΙ ΔΕ ΜΙΛΑΣ
ΜΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΜΠΟ
ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΔΥΟ ΦΙΛΟΙ
ΕΚΙΝΗΣΑΝ ΚΑΙ ΠΑΝΕ
ΜΕΣ ΣΤΟ ΠΛΗΘΟΣ
ΘΥΜΗΣΟΥ ΤΟ ΜΑΝΩΛΙΟ
ΜΟΙΡΟΛΟΙ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ
ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΣΚΟΤΕΙΝΟΙ

1. ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΑΝΟΙΓΩ ΤΟ ΒΡΑΔΥ

Την πόρτα ανοίγω το βράδυ,
τη λάμπα κρατώ ψηλά,
να δούνε της γης οι θλιμμένοι,
να ’ρθούνε, να βρουν συντροφιά.

Να βρούνε στρωμένο τραπέζι,
σταμνί για να πιει ο καημός
κι ανάμεσά μας θα στέκει
ο πόνος, του κόσμου αδερφός.

Να βρούνε γωνιά ν’ ακουμπήσουν,
σκαμνί για να κάτσει ο τυφλός
κι εκεί καθώς θα μιλάμε
θα ’ρθει συντροφιά κι ο Χριστός.

2. ΧΑΘΗΚΑΝΕ ΤΟΣΟ ΝΩΡΙΣ

Χαθήκανε τόσο νωρίς
μικραδέρφια της βροχής
επτά φορές κι αν σκοτωθούν
δεκαεφτά θ’ αναστηθούν.

Γενιά μου δάκρυ και καημός
εμπρός σημαία και Χριστός
τροφή στη λησμονιά
το αίμα σας, καλά παιδιά,
και τώρα και ξανά.

Χαμένη γενιά τραγουδάς.
Χαμένη γενιά πού με πας;

3. Ο ΑΓΕΡΑΣ ΛΕΕΙ ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗ

Ο αγέρας λέει μια προσευχή
στην πόρτα του φτωχού ληστή,
καημός, βροχή
να πιεις να ξεδιψάσεις.

Αρχάγγελος με το σπαθί
πουλάει λαχεία ένα παιδί,
καημός, φτερά αντίκρυ να περάσεις.

Η νύχτα πίνει μοναχή
στο καπηλειό του Γιακουμή,
καημός, σκαλί να γείρεις να ξεχάσεις.

4. ΔΕΙΛΙΝΟ ΤΗΣ ΕΡΗΜΙΑΣ

Δειλινό της ερημιάς
πολιτεία που με πας,
μες στους δρόμους
αρχαίος λυγμός.

Αγόρι απ’ τον Αρδηττό
κορίτσι απ’ τον ουρανό
αίμα στάζει ο καημός
μενεξέδες ρίχνει στο φως.

Μη ρωτάς τον καιρό
κρατάει το μυστικό
μαι μέρα θα στο πω.

5. ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΩΝ ΚΑΙΡΩΝ

Στο κατώφλι των καιρών
γνέθουν οι μητέρες την ελπίδα,
και πριν γνωρίσουν τα φιλιά
φεύγουν τα παιδιά
και γίνονται άντρες στα βουνά
και τα κορίτσια π’ αγαπούν
τη Γκουέρνικα κεντούν.

Άγια είναι η λευτεριά
κι ο καημός του κόσμου σημαία πλατιά
τη σκιά χαιρετά του Τσε Γκουεβάρα.
Είναι ο δρόμος μακρινός
πάμε για τη μάχη
κι ίσως νά ‘σαι, μάνα,
αύριο μονάχη.

6. ΜΕΣ ΤΗ ΒΡΟΧΗ

Μες στη βροχή,
τη νύχτα αργά,
περπατούν
αυτοί που μουσική πουλούν,
φορούν φτωχά καπέλα σταχτιά,
στα χέρια τα βιολιά
σαν τα νεκρά παιδιά.

Μες στο σταθμό,
καμιά φορά,
σταματούν
μακριά στο πουθενά κοιτούν,
γι’ αυτούς τα τρένα δεν ξεκινούν
και πάνε κατά κει
που κλαίει η μουσική.

7. ΣΤΑ ΛΙΜΑΝΙΑ ΤΑ ΜΑΚΡΙΝΑ

Στα λιμάνια τα μακρινά
χαθήκανε εφτά παιδιά
μα η καρδιά τους συχνά γυρνά
στη γειτονιά τους την παλιά.

Ήταν τότε μια συντροφιά
που τρέλαινε κάθε γωνιά
μα το βράδυ πλατιά πανιά
ανοίγαν κι έφευγαν μακριά.

Κι ένας ένας πάνε κι οι εφτά
σκορπίσανε στην ξενιτιά,
μα ο καημός τους πικρά ρωτά
υπάρχει πάντα η γειτονιά;

Στα λιμάνια τα μακρινά
θαμμένοι τώρα οι εφτά
μα το βράδυ πλατιά πανιά
θ’ ανοίγουν πάντα τα παιδιά.

8. ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΣΚΟΤΕΙΝΟΙ

Του κόσμου δρόμοι σκοτεινοί
μπροστά στην πόρτα μας περνάνε
της νύχτας παιδιά μες στη φωτιά
κινούν και πάνε.

Φυλαχτό κρατούν ένα άστρο,
δυο φιλιά, και το βόλι
ας έρθει στην καρδιά.
Σημαίες στο βάθος προχωρούν,
φεύγω, μάνα, έχε γεια – έχε γεια.

Κι αν στη μάχη πέσω,
μην ξεχνάς, γνέθε, μάνα,
σα να πολεμάς.

9. ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΘΑ ΣΤΟ ΠΩ

Μια μέρα θα στο πω
το μαύρο παραμύθι εκείνο,
το μαύρο μυστικό
που κλαίει μες στ’ άσπρο κρίνο.
Κι ω! τότε, τότε…

Ποιος είναι μη ρωτάς
αυτός που στέκει εκεί στη δύση,
πολύ να μ’ αγαπάς
αυτός θα μας χωρίσει.
Κι ω! τότε, τότε…

10. ΣΕ ΔΡΟΜΟΥΣ ΜΑΚΡΙΝΟΥΣ

Σε δρόμους μακρινούς
την τύχη πουλάνε,
μονάχοι και πάνε.
Η μέρα τους πονά
μα η νύχτα τους θυμάται,
ποιοι νά ‘ναι, νά ναι
ποιοι νά ‘ναι…
Σε πόλεις σκοτεινές
σαν ίσκιοι διαβαίνουν
και φεύγουν και μένουν.
Στα χέρια τους τ’ αχνά
ο θάνατος κοιμάται
ποιοι νά ‘ναι, νά ‘ναι
ποιοι νά ‘ναι…

11. ΔΡΟΜΟΙ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΑ

Δρόμοι που χάθηκα
γωνιές που στάθηκα
δάκρυα που πίστεψα
παιχνίδια στο νερό.
πικρό το βράδυ φτάνει.

Νύχτες που έκλαψα
γέφυρες που έκαψα
άστρα π’ αγάπησα
που πάω και τι θα βρω.
πικρό το βράδυ φτάνει.

Λόγια που ξέχασα
φίλοι που έχασα
καημέ μεγάλε μου
ας πάμε τώρα οι δυο.
πικρό το βράδυ φτάνει.

12. ΠΑΙΔΙ ΔΕΝ ΜΙΛΑΣ

Παιδί δε μιλάς
τώρα δε ρωτάς
πόσα άστρα έχει ο ουρανός
δε με ρωτάς.

Που πηγαίνουν τα πουλιά
δε ρωτάς
τις πέτρες αν τις πονά ο βοριάς
δε ρωτάς
δε ρωτάς.

Στο δρόμο τώρα πού ‘χεις πάρει
θα σου μάθει πολλά
το φεγγάρι.

13. ΜΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΜΠΟ

Μες στον κάμπο,
καμιά φορά,
το τρένο σταματά,
μπροστά σαν φάντασμα ορθός
στις γραμμές είναι κάποιος τρελός
κοιτάζει και χαμογελά
και πάλι το τρένο κυλά.
Ζωή μου,
πήγες χαμένη.

Μες στη νύχτα,
καμιά φορά,
κάποιος σε σταματά,
εκεί σαν φάντασμα χλωμός
ο παλιός σου στέκει εαυτός,
με πίκρα τώρα σε κοιτά
και τέλος κι αυτός προσπερνά.
Ζωή μου,
πήγες χαμένη.

14. ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΔΥΟ ΦΙΛΟΙ

Ήταν κάποτε δυο φίλοι
σαν αρχάγγελοι κι οι δυο
κι απ’ των κοριτσιών τα χείλη
εθερίζαν τον ανθό.

Τέτοια λεβεντιά δεν ξανάδαν πια
με τα όνειρά τους υψώναν κάστρα
σε δώδεκα χωριά.

Κι όταν άνοιξ’ η πατρίδα
τις σημαίες της πλατιά
και οι δυο για την ελπίδα
σκοτωθήκαν στα βουνά.

Μα κάθε βραδιά
όρθιοι στην πλαγιά
με το θάνατό τους
υψώνουν κάστρα
αρχάγγελοι ξανά.

15. ΘΥΜΗΣΟΥ ΤΟΝ ΜΑΝΩΛΙΟ

Θυμήσου τον Μανωλιό
που στο σχολειό
φορούσε αρβύλες ξένες,
νούμερα δυο
ξερό ψωμί στη βροχή
και που θα βγει.

Θυμήσου τον Μανωλιό
ο πρώτος
που ανέβει αντάρτης
βρήκε βόλι πικρό
αχ, Φλεβάρη καιρό,
και πια δεν μας ξανάρθε
ο Μάρτης.

Θυμήσου και τον Θωμά
που τα μυαλά
τά ‘χει χαμένα λίγο
και στα βουνά
την Παναγιά
στο χιονιά είδε συχνά.

Θυμήσου και τον Θωμά
δυο τρένα
καίει και πάει
σ’ όλα πλάι τα χωριά
είδαν την Παναγιά
την είδαν να περνάει.

16. ΜΟΙΡΟΛΟΪ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ

Μοιρολόι της βροχής, βράδυ Κυριακής,
πού πηγαίνεις μοναχός
ούτε πόρτα να μπεις, πέτρα να σταθείς
κι όπου πας, χλωμό παιδί,
ο καημός σου στη γωνιά σε καρτερεί.

Παλικάρι χλωμό, μες στο καπηλειό
απομείναμε οι δυο μας,
ο καημός σου βραχνάς
πάψε να πονάς, η ζωή γοργά περνά,
δυο κρασιά, δυο στεναγμοί κι έχε γεια.

Παλικάρι χλωμό, σ’ ηύρανε νεκρό
στο παλιό σταυροδρόμι,
μοιρολόι η βροχή, μαύρα π’ αντηχεί
στο καλό, χλωμό παιδί,
σαν τη μάγισσα σε πήρε η Κυριακή.

Θαλασσινά Φεγγάρια.

Μίκης Θεοδωράκης: Θαλασσινά Φεγγάρια. Έτος σύνθεσης 1967 Αθήνα. Ποίηση: Νίκος Γκάτσος. Συμμετέχουν: Βίκυ Μοσχολιού, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Μαρία Φαραντούρη. Λάκης Καρνέζης, Κώστας Παπαδόπουλος και Λαϊκή ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη. Ο δίσκος κυκλοφόρησε την ίδια μέρα που επιβλήθηκε η δικτατορία. 21 Απριλίου 1967, και ένα μήνα μετά απαγορεύτηκε μαζί με όλο το έργο του Μίκη Θεοδωράκη.

Θαλασσινά Φεγγάρια. Εκφώνηση.

Θα Ρίξω Πέτρα Στη Ζωή

Αγάπη δίχως άκρη (Θα αλλάξει το φεγγάρι)

Φέρτε Μου Τη Θάλασσα

Νύχτα Δίχως Ακρη

Το Πανηγύρι Των Αστρων

Σήμερα Βράδιασε Νωρίς

Τ' Ονειρο Καπνός [Στης Νύχτας Το Μπαλκόνι]

Στου Κόσμου Την Ανηφοριά

Το Εκκρεμές

Στράτα Τη Στράτα

Ματωμένο Φεγγάρι

Νύχτα Δίχως Ακρη (Stereo Version)

Θαλασσινά Φεγγάρια. Αποφώνηση.

Ποίηση: Νίκου Γκάτσου
Σύνθεση: 1967, Αθήνα.
Πρώτη ηχογράφηση: 1967, Βίκυ Μοσχολιού, Γρηγόρης Μπιθικώτσης
Ό δίσκος κυκλοφόρησε την ίδια μέρα που επιβλήθηκε ή Δικτατορία, 21 Απριλίου 1967, και ένα μήνα μετά απαγορεύτηκε μαζί με όλο το άλλο έργο του Θεοδωράκη
Τραγούδια:

ΣΗΜΕΡΑ ΒΡΑΔΙΑΣΕ ΝΩΡΙΣ
ΑΓΑΠΗ ΔΙΧΩΣ ΑΚΡΗ
ΦΕΡΤΕ ΜΟΥ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ
ΝΥΧΤΑ ΔΙΧΩΣ ΑΚΡΗ
ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ
ΘΑ ΡΙΞΩ ΠΕΤΡΑ ΣΤΗ ΖΩΗ

1. ΘΑ ΡΙΞΩ ΠΕΤΡΑ ΣΤΗ ΖΩΗ
Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Βάρκα στην ξέρα μοναχή
κι η άγκυρα σπασμένη
τι να σου κάνει μια ψυχή
στον κόσμο απελπισμένη

Θα ρίξω πέτρα στη ζωή
θα βρω καινούργιο στόχο
κι αν πάλι τ’ όνειρο καεί
παράπονο θα το ‘χω

Άστρο θολό στην αμμουδιά
κι η νύχτα πικραμένη
τι να σου κάνει μια καρδιά
στον κόσμο προδομένη

2. ΚΟΙΜΗΣΟΥ ΠΑΛΙΚΑΡΙ
Βίκυ Μοσχολιού

Αγάπη δίχως άκρη
κι η θάλασσα πλατιά
και της καρδιάς το δάκρυ, ωωω
πικρή σταλαγματιά

Κοιμήσου παλικάρι
στο κύμα τ’ αρμυρό
θ’ αλλάξει το φεγγάρι, ωωω
κι εγώ, κι εγώ θα καρτερώ

Αστροφεγγιά του Μάρτη,
τ’ Απρίλη ξαστεριά
δε σου ’μελλε γλυκέ μου, ωωω
να ξαναδείς στεριά

Κοιμήσου παλικάρι
στο κύμα τ’ αρμυρό
θ’ αλλάξει το φεγγάρι, ωωω
κι εγώ, κι εγώ θα καρτερώ

3. ΦΕΡΤΕ ΜΟΥ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ
Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Φέρτε μου τη θάλασσα να τη προσκυνήσω,
φέρτε μου τον ήλιο της να προσευχηθώ.

Έθρεψα τα σπλάχνα σου, κύμα πελαγίσιο,
με χιλιάδες μνήματα μέσα στο βυθό.

Φέρτε μου τη θάλασσα να τη προσκυνήσω,
φέρτε μου τον ήλιο της να προσευχηθώ.

Φέρτε μου τη θάλασσα να τη τραγουδήσω,
φέρτε μου τον ήλιο της για να ζεσταθώ.

Οι νεκρές αγάπες μου δεν θα ΄ρθούνε πίσω,
βάλτε με στον κόρφο της ν’ αποκοιμηθώ.

Φέρτε μου τη θάλασσα να τη τραγουδήσω,
φέρτε μου τον ήλιο της για να ζεσταθώ.

Φέρτε μου τη θάλασσα να τη προσκυνήσω,
φέρτε μου τον ήλιο της να προσευχηθώ.

4. ΝΥΧΤΑ ΔΙΧΩΣ ΑΚΡΗ
Βίκυ Μοσχολιού

Μαχαίρι πάρε και θηλιά
κι αστραφτερό δοξάρι
και γίνε στην ακρογιαλιά
παρηγοριάς φεγγάρι

Βράχος η αγάπη και γκρεμός
κι η νύχτα δίχως άκρη
δικός μου ο αναστεναγμός
δικό μου και το δάκρυ

Αυτός ο δρόμος ο παλιός
σαν άστρο σε ομορφαίνει
μα της καρδιάς ο αργαλειός
πάντα καημούς θα υφαίνει

5. ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ
Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Βάλ’ το μαχαίρι σου στο θηκάρι
δε σου χρειάζεται τώρα πια
πήρε η ρουφήχτρα το παλικάρι
κι έχει σταυρό του τα δυο κουπιά
– βάλ’ το μαχαίρι σου στο θηκάρι

Κάτω απ’ των άστρων το πανηγύρι
στάσου για λίγο στη κουπαστή
κοίτα τη νύχτα πώς έχει γείρει
τον στεναγμό του ν’ αφουγκραστεί
– κάτω απ’ των άστρων το πανηγύρι

Φύκια κοχύλια νεκρά κοράλλια
στο προσκεφάλι του κατοικούν
της προσμονής σου τα παρακάλια
δεν λογαριάζουν και δεν ακούν
– φύκια κοχύλια νεκρά κοράλλια

6. ΣΗΜΕΡΑ ΒΡΑΔΙΑΣΕ ΝΩΡΙΣ
Βίκυ Μοσχολιού

Σήμερα βράδιασε νωρίς
και μάτι δεν σε βλέπει
να ξαγρυπνήσεις δεν μπορείς
να κοιμηθείς δεν πρέπει

Φεγγάρι μου θαλασσινό
πουλί μου πελαγίσιο
σε ποιας καρδιάς τον ουρανό
θα ‘ρθω να σ’ αναστήσω

Είδα στην έρμη ακρογιαλιά
του χωρισμού τα φώτα
μην κατεβαίνεις τα σκαλιά
να σε φιλήσω πρώτα

7. Τ’ ΟΝΕΙΡΟ ΚΑΠΝΟΣ
Μαρία Φαραντούρη

Έσπειρα στον κήπο σου χορτάρι
να ‘ρχονται το βράδυ τα πουλιά
τώρα ποιο φεγγάρι σ’ έχει πάρει
κι άδειασε τού κόσμου η αγκαλιά

Στης νύχτας το μπαλκόνι
παγώνει ο ουρανός
κι είν’ η αγάπη σκόνη
και τ’ όνειρο καπνός

Κύλησαν τα νιάτα στο ποτάμι
κι έγινε ο καιρός ανηφοριά
Ήμουνα στον άνεμο καλάμι
κι ήσουνα στην μπόρα λυγαριά

8. ΣΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΗΝ ΑΝΗΦΟΡΙΑ
Μαρία Φαραντούρη

Μες στη ζωή περπάτησα
κι είχα τον ήλιο προίκα.
Μόνο που φως δεν κράτησα
παρηγοριά δεν βρήκα.

Στου κόσμου την ανηφοριά
μου στήσανε καρτέρι
κι ήταν ο φίλος πυρκαγιά
ο αδερφός μαχαίρι.

Πήρα δροσιά και πότισα
τα μαραμένα στήθη
μόνο η καρδιά που ρώτησα
ποτέ δε μ’ αποκρίθη.

9. ΤΟ ΕΚΚΡΕΜΕΣ
Μαρία Φαραντούρη

Ήρθα σαν το γλάρο στην ακρογιαλιά
ήρθα να σε πάρω μ’ εκατό φιλιά.
Είν’ η ζωή με τ’ όνειρο δεμένη.
Έλα κι εσύ, χαρά μας περιμένει.
Στ’ όμορφο ταξίδι και τ’ αλαργινό
έχω για στολίδι τον Αυγερινό.
Είν’ η ζωή με τ’ όνειρο δεμένη.
Έλα κι εσύ, χαρά μας περιμένει.

Τα φτερά μου ανοίγω βόηθα με κι εσύ
φτάνουμε σε λίγο στ’ άσπρο μας νησί.
Είν’ η ζωή με τ’ όνειρο δεμένη.
Έλα κι εσύ, χαρά μας περιμένει.

10. ΣΤΡΑΤΑ ΤΗ ΣΤΡΑΤΑ
Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Σ’ αυτό το δρόμο που διάλεξες να πας
κοίτα να προφτάσεις τον καιρό
που ‘ναι σαν το κύμα τ’ αλμυρό

Στράτα τη στράτα σου το ‘χω πει
φεύγουν τα νιάτα σαν αστραπή

Σ’ αυτό το δρόμο που διάλεξες να πας
πέρασα κι εγώ κάποια βραδιά
για του φεγγαριού την αμμουδιά

Στράτα τη στράτα σου το ‘χω πει
φεύγουν τα νιάτα σαν αστραπή

11. ΜΑΤΩΜΕΝΟ ΦΕΓΓΑΡΙ
Μαρία Φαραντούρη

Ένας κρατούσε το μαχαίρι
άλλος κρατούσε το σπαθί
κι εγώ σου κράταγα το χέρι
το χέρι μου να ζεσταθείς

Αγάπη μου, αγάπη μου θα σου μιλήσω τώρα
για της χαράς την ώρα και για την λευτεριά
αγάπη μου, αγάπη μου στην πικραμένη χώρα
θα σταματήσει η μπόρα
και θα ‘ρθει η ξαστεριά

Είναι το φεγγάρι ματωμένο
κι ο ήλιος είναι σκοτεινός
και μες στη νύχτα περιμένω
ν’ ανοίξει πάλι ο ουρανός

Τάσου Λειβαδίτη, «Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος»

ΑΝ ΘΕΛΕΙΣ ΝΑ ΛΕΓΕΣΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Τα πάθη - Ένα το χελιδόνι.

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν’ αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκιο.
Θα βγεις στους δρόμους, θα φωνάξεις, τα χείλια σου θα
ματώσουν απ’ τις φωνές
το πρόσωπό σου θα ματώσει από τις σφαίρες — μα ούτε βήμα πίσω.
Κάθε κραυγή σου μια πετριά στα τζάμια των πολεμοκάπηλων
Κάθε χειρονομία σου σα να γκρεμίζεις την αδικία.
Και πρόσεξε: μη ξεχαστείς ούτε στιγμή.
Έτσι λίγο να θυμηθείς τα παιδικά σου χρόνια
αφίνεις χιλιάδες παιδιά να κομματιάζονται την ώρα που παίζουν ανύποπτα στις πολιτείες
μια στιγμή αν κοιτάξεις το ηλιοβασίλεμα
αύριο οι άνθρωποι θα χάνουνται στη νύχτα του πολέμου
έτσι και σταματήσεις μια στιγμή να ονειρευτείς
εκατομμύρια ανθρώπινα όνειρα θα γίνουν στάχτη κάτω απ’ τις οβίδες.
Δεν έχεις καιρό
δεν έχεις καιρό για τον εαυτό σου
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί ν’ αφίσεις τη μάνα σου, την αγαπημένη
ή το παιδί σου.
Δε θα διστάσεις.
Θ’ απαρνηθείς τη λάμπα σου και το ψωμί σου
θ’ απαρνηθείς τη βραδινή ξεκούραση στο σπιτικό κατώφλι
για τον τραχύ δρόμο που πάει στο αύριο.
Μπροστά σε τίποτα δε θα δειλιάσεις κι ούτε θα φοβηθείς.
Το ξέρω, είναι όμορφο ν’ ακούς μια φυσαρμόνικα το βράδι,
να κοιτάς έν’ άστρο, να ονειρεύεσαι
είναι όμορφο σκυμένος πάνω απ’ το κόκκινο στόμα της αγάπης σου
να την ακούς να σου λέει τα όνειρά της για το μέλλον.
Μα εσύ πρέπει να τ’ αποχαιρετήσεις όλ’ αυτά και να ξεκινήσεις
γιατί εσύ είσαι υπεύθυνος για όλες τις φυσαρμόνικες του κόσμου, για όλα τ’ άστρα, για όλες τις λάμπες και για όλα τα όνειρα
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί να σε κλείσουν φυλακή για είκοσι ή και περισσότερα χρόνια
μα εσύ και μες στη φυλακή θα θυμάσαι πάντοτε την άνοιξη,
τη μάνα σου και τον κόσμο.
Εσύ και μες απ’ το τετραγωνικό μέτρο του κελλιού σου
θα συνεχίζεις τον δρόμο σου πάνω στη γη.
Κι’ όταν μες στην απέραντη σιωπή, τη νύχτα
θα χτυπάς τον τοίχο του κελλιού σου με το δάχτυλο
απ’ τ’ άλλο μέρος του τοίχου θα σου απαντάει η Ισπανία.
Εσύ, κι ας βλέπεις να περνάν τα χρόνια σου και ν’ ασπρίζουν τα μαλλιά σου
δε θα γερνάς.
Εσύ και μες στη φυλακή κάθε πρωί θα ξημερώνεσαι πιο νέος
Αφού όλο και νέοι αγώνες θ’ αρχίζουνε στον κόσμο
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
θα πρέπει να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό.
Αποβραδίς στην απομόνωση θα γράψεις ένα μεγάλο τρυφερό γράμμα στη μάνα σου
θα γράψεις στον τοίχο την ημερομηνία, τ’ αρχικά του ονόματός σου και μια λέξη: Ειρήνη
σα να ’γραφες όλη την ιστορία της ζωής σου.
Να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό
να μπορείς να σταθείς μπροστά στα έξη ντουφέκια
σα να στεκόσουνα μπροστά σ’ ολάκαιρο το μέλλον.
Να μπορείς, απάνω απ’ την ομοβροντία που σε σκοτώνει
εσύ ν’ ακούς τα εκατομμύρια των απλών ανθρώπων που τραγουδώντας πολεμάνε για την ειρήνη.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

[πηγή: Τάσος Λειβαδίτης, Ποίηση, Κέδρος, Αθήναι 21979, σ. 121-124]

Μυθιστόρημα

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Μίκη Θεοδωράκης – Γιώργος Σεφέρης
Σύνθεση: Ιανουάριος του 1968 στις Φυλακές Αβέρωφ.
Ηχογράφηση: 1971, Παρίσι, Μαρία Φαραντούρη, Polydor

01 Μυθιστόρημα. Εκφώνηση.

02 Τώρα που θα φύγεις

03 Στο στήθος μου η πληγή

04 Ο ύπνος σε τύλιξε

05 Λίγο ακόμα

06 Μυθιστόρημα. Αποφώνηση.

1. ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΘΑ ΦΥΓΕΙΣ

Τώρα που θα φύγεις,
πάρε μαζί σου και το παιδί
που είδε το φως κάτω από εκείνο το πλατάνι

Μια μέρα π’ αντηχούσαν σάλπιγγες
κι έλαμπαν όπλα
και τ’ άλογα ιδρωμένα
σκύβανε ν’ αγγίξουν
την πράσινη επιφάνεια του νερού
Και τ’ άλογα ιδρωμένα
σκύβανε ν’ αγγίξουν
την πράσινη επιφάνεια του νερού
στην γούρνα με τα υγρά τους τα ρουθούνια

Οι ελιές με τις ρυτίδες των γονιών μας
τα βράχια με την γνώση των γονιών μας
και το αίμα τ’ αδερφού μας ζωντανό
στο χώμα

Ήταν μια γερή χαρά
μια πλούσια τάξη
για τις ψυχές που γνώριζαν την προσευχή τους

Τώρα που θα φύγεις,
τώρα που η μέρα της πληρωμής χαράζει
τώρα που κανείς δεν ξέρει
ποιον θα σκοτώσει
και πως θα τελειώσει
Πάρε μαζί σου το παιδί
που είδε το φως
κάτω απ’ τα φύλλα
τα φύλλα εκείνου του πλατάνου
και μάθε του να μελετά
τα δέντρα

2. ΣΤΟ ΣΤΗΘΟΣ ΜΟΥ Η ΠΛΗΓΗ

Στο στήθος μου η πληγή ανοίγει πάλι
όταν χαμηλώνουν τ’ άστρα
και συγγενέυουν με το κορμί μου

Όταν πέφτει σιγή
κάτω από τα πέλματα των ανθρώπων
αυτές οι πέτρες που βουλιάζουν
αυτές οι πέτρες που βουλιάζουν
μέσα στα χρόνια, μέσα στα χρόνια
ώσπου θα με παρασύρουν

Τη θάλασσα, τη θάλασσα
ποιος θα μπορέσει να την εξαντλήσει
βλέπω τα χέρια κάθε αυγή
να γνέφουν στον γύπα και στο γεράκι

Δεν μένει πάνω στον βράχο
που έγινε με τον πόνο δικός μου
βλέπω τα δέντρα που ανασαίνουν
τη μαύρη γαλήνη των πεθαμένων
και κοιτάω τα χαμόγελα
που δεν προχωρούν των αγαλμάτων

3. Ο ΥΠΝΟΣ ΣΕ ΤΥΛΙΞΕ

Ο ύπνος σε τύλιξε, ο ύπνος σε τύλιξε
με πράσινα φύλλα
ανάσαινες, με πράσινα φύλλα, ανάσαινες

Σαν ένα δέντρο, σαν ένα δέντρο
με πράσινα φύλλα, ανάσαινες
με πράσινα φύλλα, ανάσαινες

Μέσα στο ήσυχο φως
μέσα στην διάφανη πηγή
κοίταζα τη μορφή σου

Κλεισμένα βλέφαρα, κλεισμένα βλέφαρα
και τα ματόκλαδα σου, χαράζαν το νερό
και τα ματόκλαδα σου, χαράζαν το νερό

4. ΛΙΓΟ ΑΚΟΜΑ

Λίγο ακόμα θα ιδούμε, λίγο ακόμα θα ιδούμε
Τις αμυγδαλιές ν’ανθίζουν
τις αμυγδαλιές ν’ανθίζουν
τις αμυγδαλιές ν’ανθίζουν

Λίγο ακόμα θα ιδούμε, λίγο ακόμα θα ιδούμε
τα μάρμαρα να λάμπουν,
να λάμπουν στον ήλιο
κι η θάλασσα να κυματίζει

Λίγο ακόμα, να σηκωθούμε
Λίγο ψηλότερα-λίγο ψηλότερα-λίγο ψηλότερα
Λίγο ακόμα, να σηκωθούμε
Λίγο ψηλότερα-λίγο ψηλότερα-λίγο ψηλότερα

Επιφάνια Αβέρωφ.

Μίκης Θεοδωράκης: Επιφάνια Αβέρωφ. Σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη. 1968 Φυλακές Αβέρωφ. Ηχογράφηση της συναυλίας στο Παρίσι το 1970 Palais de Chaillot.
Αντώνης Καλογιάννης, Εθνική χορωδία Γαλλίας διεύθυνση του Jacques Grimbert.
Αφηγητής: Yves Montand. Λαϊκή Ορχήστρα – διεύθυνση Μίκης Θεοδωράκης.
Bass: Γιάννης Πετροπουλάκης, Bouzouki: Αντρέας Μιχαλάκης, Μάριος Βλατάκης,
Guitar: Νικόλαος Μανιάτης, Νικόλαος Μωραΐτης, Percussion: Gérard Berlioz, Piano: Γιάννης Διδίλης

Επιφάνια Αβέρωφ. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Απαγγελία. Yves Montand

Επιφάνια. Αβέρωφ. Αντώνης Καλογιιάης - Χορωδία

Επιφάνια. Αβέρωφ. Επίλογος Νόνη Ιωανίδου

Επιφάνια Αβέρω. Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Τ’ ανθισμένο πέλαγο και τα βουνά
στη χάση του φεγγαριού η μεγάλη πέτρα
κοντά στις αραποσυκιές και τ’ ασφοδίλια
το σταμνί που δεν ήθελε να στερέψει
στο τέλος της μέρας και το κλειστό κρεβάτι
κοντά στα κυπαρίσσια και τα μαλλιά σου
χρυσά τ’ άστρα του Κύκνου
κι εκείνο τ’ άστρο ο Αλδεβαράν

Κράτησα τη ζωή μου
κράτησα τη ζωή μου ταξιδεύοντας
ανάμεσα σε κίτρινα δέντρα
κατά το πλάγιασμα της βροχής
σε σιωπηλές πλαγιές φορτωμένες
με τα φύλλα της οξιάς
καμιά φωτιά στη κορυφή του βραδιάζει

Κράτησα τη ζωή μου
στ’ αριστερό σου χέρι μια γραμμή
μια χαρακιά στο γόνατό σου τάχα να υπάρχουν στην άμμο
του περασμένου καλοκαιριού τάχα να μένουν
εκεί που φύσεξε ο βοριάς καθώς ακούω
γύρω στη παγωμένη λίμνη την ξένη φωνή
Τα πρόσωπα που βλέπω δε ρωτούν
μήτε η γυναίκα περπατώντας σκυφτή βυζαίνοντας το παιδί της

Ανεβαίνω τα βουνά μελανιασμένες λαγκαδιές
ο χιονισμένος κάμπος, ως πέρα ο χιονισμένος κάμπος
τίποτε δε ρωτούν μήτε ο καιρός κλειστός σε βουβά ερμοκλήσια
μήτε τα χέρια που απλώνουνται για να γυρέψουν, κι οι δρόμοι

Κράτησα τη ζωή μου ψιθυριστά
μέσα στην απέραντη σιωπή
δεν ξέρω πια να μιλήσω μήτε να συλλογιστώ
ψίθυροι σαν την ανάσα του κυπαρισσιού τη νύχτα εκείνη
σαν την ανθρώπινη φωνή της νυχτερινής θάλασσας στα χαλίκια σαν
την ανάμνηση της φωνή σου λέγοντας “ευτυχία”

Κλείνω τα μάτια γυρεύοντας το μυστικό συναπάντημα των νερών
κάτω απ’ τον πάγο το χαμογέλιο της θάλασσας τα κλειστά πηγάδια
ψηλαφώντας με τις δικές μου φλέβες
τις φλέβες εκείνες που μου ξεφεύγουν
εκεί που τελειώνουν τα νερολούλουδα
κι αυτός ο άνθρωπος
που βηματίζει τυφλός πάνω στο χιόνι της σιωπής

Κράτησα τη ζωή μου, μαζί του,
γυρεύοντας το νερό που σ’ αγγίζει
στάλες βαριές πάνω στα πράσινα φύλλα,
στο πρόσωπό σου μέσα στον άδειο κήπο,
στάλες στην ακίνητη δεξαμενή
βρίσκοντας ένα κύκνο νεκρό
μέσα στα κάτασπρα φτερά του
δέντρα ζωντανά και τα μάτια σου προσηλωμένα

Ο δρόμος αυτός δεν τελειώνει
δεν έχει αλλαγή, όσο γυρεύεις
να θυμηθείς τα παιδικά σου χρόνια,
εκείνους που έφυγαν εκείνους
που χάθηκαν μέσα στον ύπνο τους σε πελαγίσιους τάφους
όσο ζητάς τα σώματα που αγάπησες να σκύψουν
κάτω από τα σκληρά κλωνάρια
των πλατάνων εκεί που στάθηκε μια αχτίδα
του ήλιου γυμνωμένη και σκίρτησε ένας σκύλος
και φτεροκόπησε η καρδιά σου
ο δρόμος δεν έχει αλλαγή, κράτησα τη ζωή μου.

Το χιόνι και το νερό παγωμένο
στα πατήματα των αλόγων.

Πνευματικό Εμβατήριο.

Πνευματικό Εμβατήριο
Μίκης Θεοδωράκης – Άγγελος Σικελιανός
Σύνθεση: Φεβρουάριος 1969, Ζάτουνα.
Ηχογράφηση: 1970. Albert Hall Λονδίνο,
Μαρία Φαραντούρη, Αντώνης Καλογιάννης. Γιάννης Θεοχάρης,
London Symphony Orchestra, Χορωδία της New Opera London,
Ανδρική χορωδία Ουαλλών ανθρακωρύχων,
Διεύθυνση Μίκης Θεοδωράκης, Polydor (France) και Etema (DDR)

Mikis Radio αξιον εστι spot 2020

Πνευματικό Εμβατήριο. 1969. Πρόλογος: Κώστας Καζάκος

Πνευματικό Εμβατήριο 1969 Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Αφιέρωση του Μίκη Θεοδωράκη στο Γιάννη Ρίτσο.

Ι. Σαν έριξα (Andante mosso)

Γιγάντιες σκέψεις (Allegro, Tsamikos)

ΙΙΙ. Κ' είπα (Allegro)

ΙV. Ομπρός βοηθάτε (Tempo di Marcia)

V. Ομπρός οι δημιουργοί (Andante mosso)

VI. Σιμώνει ο νέος (Andante mosso)

VII. Έτσι σαν έριξα (Lento)

Πνευματικό Εμβατήριο. 1969. Επίλογος: Κώστας Καζάκος

Πνευματικό Εμβατήριο. 1969. Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Πνευματικό εμβατήριο

Σαν έριξα και το στερνό δαυλί στο φωτογώνι
(δαυλί της ζωής μου της κλεισμένης μες στο χρόνο)
στο φωτογώνι της καινούργιας Λευτεριάς Σου Ελλάδα,
μου αναλαμπάδιασε άξαφνα η ψυχή, σα να ’ταν
όλο χαλκός το διάστημα, ή ως να ’χα
τ’ άγιο κελί του Ηράκλειτου τριγύρα μου
όπου χρόνια,
για την Αιωνιότη εχάλκευε τους λογισμούς του
και τους κρεμνούσε ως άρματα
στης Έφεσος το Ναό·
γιγάντιες σκέψες
σα νέφη πύρινα ή νησιά πορφυρωμένα
σε μυθικόν ηλιοβασίλεμα
άναβαν στο νου μου,
τι όλη μου καίγονταν μονομιά η ζωή
στην έγνια της καινούργιας Λευτεριάς σου Ελλάδα!

Γι’ αυτό δεν είπα:
Τούτο είναι το φως της νεκρικής πυράς μου.
Δαυλός της Ιστορίας Σου, έκραξα, είμαι,
και να, ας καεί σα δάδα το έρμο μου κουφάρι,
καταβολάδα του Εμπυραίου,
με την δάδα τούτην,
ορθός πορεύοντας ως με την ύστερη ώρα,
όλες να φέξουν τέλος, τις γωνιές της Οικουμένης
ν’ ανοίξω δρόμο στην ψυχή, στο πνέμμα, στο κορμί Σου, Ελλάδα!

Είπα κι εβάδισα
κρατώντας τ’ αναμμένο μου συκώτι
στο Καύκασό Σου
και το κάθε πάτημά μου
ήταν το πρώτο, κι ήταν, θάρρευα, το τελευταίο
τι το γυμνό μου πόδι επάτει μέσα στα αίματά Σου
τι το γυμνό μου πόδι εσκόνταβε στα πτώματά Σου
γιατί το σώμα, η όψη μου, όλο μου το πνέμμα
καθρεφτιζόταν σα σε λίμνη, μέσα στα αίματά Σου.

Εκεί, σε τέτοιον άλικο καθρέφτη, Ελλάδα,
καθρέφτη απύθμενο, καθρέφτη της αβύσσου
της Λευτεριάς Σου και της δίψας Σου, είδα τον εαυτό μου
βαρύ από κοκκινόχωμα πηλό πλασμένο,
καινούργιο Αδάμ της πιο καινούριας πλάσης
όπου να πλάσουμε για Σένα μέλλει, Ελλάδα!

Κ’ είπα:
Το ξέρω, ναι, το ξέρω, που κ’ οι θεοί Σου
οι Ολύμπιοι, χθόνιο τώρα γίνανε θεμέλιο,
γιατί τους θάψαμε βαθιά-βαθιά να μην τους βρουν οι ξένοι.
Και το θεμέλιο διπλοστέριωσε, κι ετριπλοστέριωσε όλο,
μ’ όσα οι οχτροί μας κόκαλα σωριάσανε από πάνω.
Κι ακόμη ξέρω, πως για τις σπονδές και το τάμα
του νέου Ναού π’ ονειρευτήκαμε για Σένα Ελλάδα,
μέρες και νύχτες, τόσα αδέλφια σφάχτηκαν ανάμεσό τους
όσα δε σφάχτηκαν αρνιά ποτέ για Πάσχα!

Μοίρα· κ’ η μοίρα Σου ως τα τρίσβαθα δική μου!
Κι απ’ την Αγάπη, απ’ τη μεγάλη δημιουργόν Αγάπη,
να που η ψυχή μου εσκλήρυνεν, εσκλήρυνε και μπαίνει
ακέρια πια μέσα στη λάσπη και μες στο αίμα Σου να πλάσει
τη νέα καρδιά που χρειάζεται στο νιο Σου αγώνα Ελλάδα!
Τη νέα καρδιά που κιόλας έκλεισα μέσα στα στήθη,
και κράζω σήμερα μ’ αυτή προς τους Συντρόφους όλους:

«Ομπρός, βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω από την Ελλάδα,
ομπρός βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω από τον κόσμο!
Tι ιδέτε, εκόλλησεν η ρόδα του βαθιά στη λάσπη,
κι ά, ιδέτε, χώθηκε τ’ αξόνι του βαθιά μες στο αίμα!
Ομπρός παιδιά, και δε βολεί μονάχος του ν’ ανέβει ο ήλιος,
σπρώχτε με γόνα και με στήθος, να τον βγάλουμε απ’ τη λάσπη,
σπρώχτε με στήθος και με γόνα, να τον βγάλουμε απ’ το γαίμα.
Δέστε, ακουμπάμε απάνω του ομοαίματοι αδερφοί του!
Ομπρός, αδέρφια, και μας έζωσε με τη φωτιά του
ομπρός, ομπρός κ’ η φλόγα του μας τύλιξε, αδερφοί μου!»

«Ομπρός, οι δημιουργοί… Την αχθοφόρα ορμή Σας
στυλώστε με κεφάλια και με πόδια, μη βουλιάξει ο ήλιος!
Βοηθάτε με και μένανε αδερφοί, να μη βουλιάξω αντάμα!
Τι πια είν’ απάνω μου και μέσα μου και γύρα
τι πια γυρίζω σ’ έναν άγιον ίλιγγο μαζί του!
Χίλια καπούλια ταύροι τού κρατάν τη βάση
δικέφαλος αητός κι απάνω μου τινάζει
τις φτέρουγές του και βογγάει ο σάλαγός του
στην κεφαλή μου πλάι και μέσα στη ψυχή μου
και το μακρά και το σιμά για με πια είν’ ένα!
Πρωτάκουστες, βαριές με ζώνουν Αρμονίες! Ομπρός συντρόφοι
βοηθάτε να σηκωθεί, να γίνει ο ήλιος Πνέμμα!

Σιμώνει ο νέος ο Λόγος π’ όλα θα τα βάψει
στη νέα του φλόγα, νου και σώμα, ατόφιο ατσάλι.
Η γη μας αρκετά λιπάστηκε από σάρκα ανθρώπου!
Παχιά και καρπερά, να μην αφήσουμε τα χώματά μας
να ξεραθούν απ’ το βαθύ τούτο λουτρό του αιμάτου
πιο πλούσιο, πιο βαθύ κι απ’ όποιο πρωτοβρόχι!
Αύριο να βγει ο καθένας μας με δώδεκα ζευγάρια βόδια,
τη γην αυτή να οργώσει την αιματοποτισμένη.
Ν’ ανθίσει η δάφνη απάνω της και δέντρο της ζωής να γένει,
και η Άμπελό μας ν’ απλωθεί ως τα πέρατα της Οικουμένης.

Ομπρός, παιδιά, και δε βολεί μονάχος του ν’ ανέβει ο ήλιος.
Σπρώχτε με γόνα και με στήθος, να τον βγάλουμε απ’ τη λάσπη,
σπρώχτε με στήθος και με γόνα, να τον βγάλουμε απ’ το γαίμα,
σπρώχτε με χέρια και κεφάλια, για ν’ αστράψει ο ήλιος Πνέμμα!»

Έτσι σαν έριξα και το στερνό δαυλί στο φωτογώνι
(δαυλί της ζωής μου της κλεισμένης μες στο χρόνο)
στο φωτογόνι της καινούριας λευτεριάς Σου, Ελλάδα,

αναψυχώθηκε άξαφνα τρανή η κραυγή μου, ως να ’ταν
όλο χαλκός το διάστημα, ή ως να ’χα
τ’ άγιο κελί του Ηράκλειτου τριγύρα μου, όπου, χρόνια
για την Αιωνιότη εχάλκευε τους στοχασμούς του
και τους κρεμνούσε ως άρματα
στης Έφεσος το ναό, ως σας έκραζα, συντρόφοι!

Κατάσταση πολιορκίας.

Μίκης Θεοδωράκης: Κατάσταση Πολιορκίας 1967 ’68 Σε ποίηση Ρένας Χατζηδάκη.
Ηχογράφηση: 1969 από το Roundhouse του Λονδίνου.
Μαρία Φαραντούρη, Αντώνης Καλογιάννης.
Ενορχήστρωση: Γιάννης Μαρκόπουλος. Διεύθυνση Ορχήστρας: Εύδωρος Δημητρίου.

Κατάσταση πολιορκίας. Πρόλογος.

Κατάσταση πολιορκίας. Εκφώνηση.

Κατάσταση πολιορκίας.Εισαγωγή

Ι. Καθώς το παιδί.

Ι. Καθώς η πρώτη γνώση.

Ι. Πως άλλαξε αυτό το παιδί.

ΙΙ. Μακριά, πολύ μακριά.

ΙΙΙ. Ο χρόνος παραμορφώθηκε.

ΙΙΙ. Και πια δεν θα έχει μείνει τίποτα..

Κατάσταση πολιορκίας. Αποφώνηση.

Ι. (Καθώς το παιδί )

Καθώς το παιδί, που σημαδεύεται απ’ την πρώτη γνώση της μοναξιάς,
ο καιρός κι η απαντοχή θα κάνουνε συντρίμμια την καρδιά μου
και θα ‘χω χάσει για πάντα τους δρόμους, τους δρόμους μου,
σα θα μ’ αφήσουνε να βγω από δω.
Θα γυρίζω γυρεύοντάς σε παντού,
στα ισοπεδωμένα τοπία,
στα κομματάκια εκείνου του καθρέφτη,
στις σπαταλημένες ματιές,
να βρω ξανά το πρόσωπό σου,την καρδιά μου γυρεύοντας

και θα μιλώ και θα μιλώ τη γλώσσα,
που ήταν κάποτε δική μας,
που ήταν κάποτε το μόνο δικό μας που μας είχε απομείνει
μέσα στους ίσκιους των νεκρών χρωμάτων
των νεκρών εικόνων
όταν οι νύχτες μας ήταν απλά επεισόδια
της μεγάλης νύχτας που άρχισε πριν -πόσον καιρό;

Πώς να μετρήσω τον καιρό εδώ μέσα,
τις σεληνιακές σου διαλείψεις,
τ’ αστρικά σου πηδήματα.
Πώς να μετρήσω την πορεία μου τεθλασμένη,
την απρόβλεπτη τροχιά της απουσίας σου,
μέσα σε τούτο το αμείλικτο διαστημόπλοιο,
μες στην καρδιά της πόλης που ήταν κάποτε δική μου
και τώρα την διαγουμίζουνε τα τανκς;

Εφτάπυλο το χάος,
στεγανό πολιορκημένο μέσα κι έξω από το φόβο με τα χίλια πρόσωπα.
Οι φωνέςτων ανιάτων κοπάζουν κάθε αράδυ στις πεντέμισι.
Οι σειρήνες λεηλατούν κάθε βράδυ τη σιωπή.
Οι κοιμισμένοι κάθε βράδυ ανεξιχνίαστοι νεκροί.
Και πάλι, πάντα πού είναι τα χέρια σου;
Η φωνή σου πού;
Θ’ αντέξουν και απόψε τα τοιχώματα; Ή θα χιμήξει το σκοτάδι;
Πώς να μετρήσω;

Καθώς η πρώτη γνώση της μοναξιάς
που σημαδεύει -έφηβο κιόλας το παιδί
η απουσία σου καρφώθηκε μαχαίρι κατακόρυφο στο χωροχρόνο μου
άνοιξε από παντού ξετρελαμένα στόματα
η ασχήμια, που ενεδρεύει να με κατααροχθίσει,
ο πληγωμένος χρόνος σπαρταράει,
μ’ αφύσικα τινάγματα
η μελλοθάνατη ειμ’ εγώ
Και γύρω μου παντού,
καταμεσίς κατάστηθα,
στο χάος, στην καρδιά μου,
αιμόσυρτες οι τροχιές
από την αθωότητα στο φόνο,
κι απ’ το φόνο στην τύψη,
στο μοιρολόι κι από κει στον άλλο φόνο.

Να σου τραγουδήσω;

Μα κι η φωνή μου, π’ αγαπούσες, μαχαιρωμένη.
Φύκια των ουρανών μες την αγρύπνια
τα μαλλιά μου, π’ αγαπούσες,
τα χέρια μου πλοκάμια απελπισμένα
κι όπου κι αν ψάξω δε σε βρίσκω πια.
Τετράγωνα κομμάτια σκοταδιού πίσω απ’ τα σίδερα.
Η ρωμιοσύνη προδομένη, προδοσιά μαχαίρι στην καρδιά.
Το πληγωμένο φως μετά τις δέκα,
οι θόρυβοι ανεξήγητοι, οι ανάσες.
Η δίχως νόημα θυσία,
η πολιορκία, η απουσία
το τσιγάρο του φρουρού.

Και θα μιλώ τούτη τη γλώσσα

«Πώς άλλαξε αυτό το παιδί, θα λένε οι άλλοι,
κοιτώντας με με το μοναδικό μάτι του τουρίστα Κύκλωπα
ζητώντας να τους μιλήσω για ήρωες
κοιμώντας, οι άλλοι, τις δαιδαλικές νύχτες,
που θα ουρλιάζει από παντού η προδοσία,
σκεπάζοντας τα τανκς, τα αεροπλάνα,
το φόβο, το βήμα του φρουρού,
τις νύχτες χωρίς εσένα
που θα ουρλιάζει η προδοσία από παντού
που θα ουρλιάζουνε τα συντρίμμια της καρδιάς μου,
τα συντρίμμια σαν τα παιδιά της Ζηνοβίας,
απ’ τα πέρατα της γης και της απόγνωσης.
Γιατί και σένα θα σ’ έχω χάσει
στο κινούμενο σκοτάδι όπως κι εμένα,
όπως και τον αγώνα,
που θα ‘ταν δύσκολος, αλλά ωραίος
κι ήρθε να γίνει σαπισμένο σταφύλι,

Χωρίς εσένα, πώς;

Σαν την πρώτη μοναξιά,
που η γνώση της χαράζει για πάντα το παιδί το σώμα μου θα διαλυθεί
τα κύτταρά μου ένα προς ένα θ’ αποσυνδεθούν,
πάνω σε τούτο το κρεβάτι του Προκρούστη, τον καιρό, το σώμα μου ηλιακή κηλίδα, θα εκραγεί,
γράφοντας τ’ όνομά σου σ’ όλους τους ουρανούς,
τα κύτταρά μου, ένα προς ένα θα κινήσουν να μπολιάσουν τους ανθρώπους
με την ηλικία της οδύνης, με το μαβί καπνό του δειλινού πίσω από τα σίδερα.
Θα στείλω τα όνειρά μου να ταράξουν το νοικοκυρεμένο ύπνο τους.
Θα στείλω το φόβο να φωλιάσει στις ανύποπτες καρδιές τους,
κι όταν θα ‘ρθει η υπάλληλος για καταμέτρηση
«δραπέτευσε», θα πουν οι άλλοι, παρεξηγώντας τον θάνατό μου.

Και μόνο εσύ θα ξέρεις μόνο εσύ θα θυμάσαι τα χέρια μου,
το θολό παράπονο του σκυλιού έξω από τη φυλακή,
τις κραυγές των παιδιών πάνω στην ταράτσα
την απόγνωση του κινέζικου πορτρέτου,
τα ελληνικά αινίγματα
-τι είν’ αυτό που ανεσαίνει με τα πόδια, και το κατεβάζουνε με κουσέρτα –
και μόνο εσύ θα ξέρεις πώς,
πού χάθηκε το κορμί μου,
τι έγιν’η φωνή μου,
τι η αγρύπνια μου,
τι ήχους έχει ο φόβος
κι η απόγνωση τι πρόσωπα.
«Θεέ μου και τι να γίνηκαν του κόσμου οι αντρειωμένοι;»

Μονάχα εσύ θα ξέρεις
εγώ θα μιλώ τούτη τη γλώσσα.

ΙΙ. (Μακριά, πολύ μακριά)

Μακριά, πολύ μακριά,
ακούγεται η ζωή,

ψηλά πολύ ψηλά λάμπουν τα φώτα
-ίσως- τα φώτα, που μας έκλεψαν
της πολιτείας που μας έκλεψαν
κι η θύμηση απ’ το τελευταίο λιόγερμα
και τα βουνά, γύρω δικά μας.

Μακριά πολύ μακριά υπάρχεις.
Πρέπει να υπάρχεις,

Σα να μπορώ ν’ αφουγκραστώ το γέλιο σου,
ξανθό, πίσω απ’ τους λεκιασμένους τοίχους.
Κάποτε όλα θα μαθευτούνε
που θ’ αναλιώσει το παγωμένο κέντρο της μνήμης
-τώρα, παντού, «η κατάθεσή μου, να θυμάμαι τι είπα στην κατάθεσή μου» –
και θα ξανάρθουνε τα χρώματα
ίσως κάποτε που θ’ ανοιχτούν οι πόρτες των τάφων,
των σπιτιών, των φυλακών, των νόμων,
να λογαριάσουμε τους νεκρούς μας,
να μοιραστούμε τα καινούργια μας τραγούδια.
Κάποτε θα μάθεις κι εσύ τα υπόλοιπα
θα θυμηθείς και εσύ

μακριά, πολύ μακριά, είσαι η ζωή,
θα είσαι μακριά
τότε εγώ δε θα υπάρχω.

III. (Χρόνος παραμορφώθηκε)

Χρόνος παραμορφώθηκε,
Τα χρόνια που έρχονται παραμορφώθηκαν.
Ξέρεις πού θα με βρεις,
Εγώ ο Φόβος.
Εγώ ο θάνατος.
Εγώ η μνήμη, ανήμερη.
Εγώ η θύμηση της τρυφεράδας του χεριού σου,
εγώ ο καημός της χαλασμένης μας ζωής.

Θα πολιορκώ το «κοίταζε τη δουλειά σου» με τη αγωνία μου.
Θα θρυμματίζω τον ύπνο τους μ’ άσεμνα, φρικιαστικά βεγγελικά.
Σφαίρες αμέτρητες θα πέφτουν στους αδιάφορους διαβάτες,
ώσπου ν’ αρχίσουν να σφαδάζουν
ώσπου ν’ αρχίσουν ν’ αναρωτιούνται.
Εμένα δε θα μπορούν να με σκοτώσουν.
Όμως θαρρώ, οι μόνοι που -ίσως -καταλάβουν θα ναι τα παιδιά,
πλούσια απ’ την κληρονομιά μας
πρώτη φορά, τα παιδιά
σκληρά στη μνήμη, σκληρά σε μας,
θα διαβάσουν ίσως έγκαιρα
τ’ αδέξια μηνύματα των προτελευταίων ναυαγών
διορθώνοντας τα λάθη,
σβήνοντας τα ψέματα,
ονοματίζοντας σωστά, χωρίς ρομαντισμούς τα παιδιά,
χωρίς αναγραμματισμούς ηλικίας
σημαδεμένα από την αστραπή
τη γνώση της μοναξιάς της δύναμης
που σε μας άργησε τόσο πολύ να ‘ρθει.

Κι αν τώρα σε γυρεύω απελπισμένα
στα πελώρια κύματα της αγρύπνιας μου
κι αν τώρα κάθε που αναδαίνω
βγαίνει τ’ όνομά σου
όταν θ’ αρχίσω να γυρίζω στους σκοτεινούς δρόμους του κόσμου,
με μόνο μια χούφτα φεγγαρόπετρες να μ’ οδηγούν
τυφλώνοντας τον κόσμο με τις λάμψεις του τρελού γέλιου σου,
της καλόγριας που κρατούσε τα κλειδιά,
κουφαίνοντας τον κόσμο με τους ήχους της ταράτσας,
με τις κραυγές αυτών που βασανίστηκαν κι αυτών που βασανίζουν
τραντάζοντας τον κόσμο με τη γλώσσα τούτη του θανάτου
ίσως τότε θα ‘χεις βρει το δρόμο στο δικό σου το λαβύρινθο
ίσως εσύ τότε θα στέκεσαι περήφανο δεντρί,
στο σταυροδρόμι του κόσμου,
μ’ όλους τους ποταμούς να φτάνουν μυστικά στις ρίζες σου,
ίσως τότε τα παιδιά σου,
μαζί μ’ όλα τα παιδιά,
να προλάαουν τον καιρό και τη ζωή
μια στιγμή πριν απ’ το χάος.

Και πια δε θα ‘χει μείνει τίποτ’ από μένα
ούτε η τύψη που έμελλε να γίνω
ούτε το άγγιγμά μου στο χέρι σου
ούτε το πιο δικό μου, η γλώσσα μου,
μα θα ‘χω διαλυθεί σ’ όλους τους ποταμούς του κόσμου
θα ‘χω γράψει τ’ όνομά σου, που φοβόμουνα,
ως την άλλη όχθη
και το κορμί μου -ίσως- νεκρό
μα πάλi ακέραιο θ’ αναπαύεται
με γύρω του τη θύμησή σου
και τη λιόλουστη ζωή.

Ποίηση: Ρένας Χατζηδάκη (ψευδώνυμο: Μαρίνα)

Σύνθεση: 1968, Βραχάτι.

Ηχογραφήσεις:

1970, Μαρία Φαραντούρη – Αντώνης Καλογιάν¬νης, ενορχήστρωση Γιάννη Μαρκόπουλου, Polydor

1979, Arja Saijonmaa, Scandia.

1996, Μαρία Φαραντούρη. Κώστας Θωμαΐδης, ζωντανή ηχογράφηση στην ALTER OPER της Φρανκφούρτης, υπό τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη. Ενορχήστρωση Μπάμπη Κανά. Intuition Records 1998

Στην ανατολή με τον Στέλιο Καζαντζίδη.

Μίκης Θεοδωράκης: Στην Ανατολή.
Ποίηση: Μιχάλη Κακογιάννη, Γιάννη Καλαμίτση, Μίκη Θεοδωράκη, Κώστα Στυλιάτη.
Έτος σύνθεσης 1973. Ερμηνεύει ο Στέλιος Καζαντζίδης. Φωνητικά: Χάρης Αλεξίου.
Μπουζούκι: Λάκης Καρνέζης, Χρήστος Νικολόπουλος.
Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

01 Στην Ανατολή. Εκφώνηση.

Τα πατροπαράδοτα (Α')

Τα παραθύρια ορθάνοιχτα

Στην ανατολή

Άπονες εξουσίες

Τα πατροπαράδοτα (Β')

Και δεν μίλησε κανείς

14 Μίκης Θεοδωράκης. Στην Ανατολή. Αποφώνηση.

ΤΑ ΠΑΤΡΟΠΑΡΑΔΟΤΑ
ΤΑ ΠΑΡΑΘΥΡΙΑ ΟΡΘΑΝΟΙΧΤΑ
ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ
ΜΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΒΕΡΝΑ
ΑΣΤΑΤΟ ΠΟΥΛΙ
ΚΑΙ ΔΕ ΜΙΛΗΣΕ ΚΑΝΕΙΣ
ΑΠΟΝΕΣ ΕΞΟΥΣΙΕΣ
Μ’ ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΟΝΕΙΡΑ
ΦΩΤΙΕΣ ΦΩΤΙΕΣ
ΔΕΚΑ ΠΑΛΙΚΑΡΙΑ
ΒΟΥΝΑ ΣΑΣ ΧΑΙΡΕΤΩ

1. ΤΑ ΠΑΤΡΟΠΑΡΑΔΟΤΑ
Μιχάλη Κακογιάννη

Βάρα πενιά να τιναχτούν
τα λόγια από τα στήθια
να γίνουν
τα σημερινά τραγούδια
παραμύθια.

Και τα πατροπαράδοτα
να γίνουν παραμύθια
και τα πατροπαράδοτα
να γίνουν πάλι αλήθεια.

2. ΤΑ ΠΑΡΑΘΥΡΑ ΑΝΟΙΧΤΑ
Μιχάλη Κακογιάννη

Ποιός είν’ αυτός
που τριγυρνά
τις νύχτες στα στενά
και που στο χέρι του κρατεί
‘βαγγέλιο και σπαθί

Τα παραθύρια ορθάνοιχτα
προσμένουν τα μεσάνοιχτα
το παλληκάρι να φανεί
να μάθουν τ’ όνομά του

Αη-Γιώργη
άλλοι τον είπανε
κι άλλοι Θανάση Διάκο
κι άλλοι παιδί πως ήτανε
των είκοσι και κάτω

Τα παραθύρια ορθάνοιχτα
προσμένουν τα μεσάνοιχτα
το παλληκάρι να φανεί
να μάθουν τ’ όνομά του

3. ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ
Μίκη Θεοδωράκη

Στην ανατολή – στην ανατολή
στην ανατολή γλυκοκελαηδεί
Στην ανατολή γλυκοκελαηδεί
αχ το αηδονάκι, γλυκοκελαηδεί

Και μου λέει – και μου λέει με πικρό καημό
Και μου λέει – και μου λέει κάποιο μυστικό
Και μου λέει – και μου λέει με πικρό καημό
Και μου λέει – και μου λέει κάποιο μυστικό

Στην ανατολή – στην ανατολή
στην ανατολή μελαχρινό παιδί
Στην ανατολή μελαχρινό παιδί
δε μπορεί να κλάψει κι όλο τραγουδεί

Και μου λέει – και μου λέει με πικρό καημό
Και μου λέει – και μου λέει κάποιο μυστικό
Και μου λέει – και μου λέει με πικρό καημό
Και μου λέει – και μου λέει κάποιο μυστικό

Στην ανατολή – στην ανατολή
στην ανατολή ο γιός του Θοδωρή
Στην ανατολή ο γιός του Θοδωρή
την πόρτα μου ανοίγει κι είναι Κυριακή

Και μου λέει – και μου λέει με πικρό καημό
Και μου λέει – και μου λέει κάποιο μυστικό
Και μου λέει – και μου λέει με πικρό καημό
Και μου λέει – και μου λέει κάποιο μυστικό

Στην ανατολή – στην ανατολή
στην ανατολή κάνε μια ευχή
Στην ανατολή κάνε μια ευχή
το χελιδονάκι ήρθε στην αυλή

Και μου λέει – και μου λέει με πικρό καημό
Και μου λέει – και μου λέει κάποιο μυστικό
Και μου λέει – και μου λέει με πικρό καημό
Και μου λέει – και μου λέει κάποιο μυστικό

4. ΜΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΒΕΡΝΑ
Μίκη Θεοδωράκη

Μες στην ταβέρνα
τώρα κάθεσαι και δε μιλάς
μες στην καρδιά σου
στάλες-στάλες πέφτει ο σεβντάς
θυμάσαι τότε που πετούσες
με πλατιά φτερά
τώρα ο καθένας τη ζωή σου
την κλωτσοβολά.

Βγάλε πάλι την ψυχή σου
στο σεργιάνι μες στις γειτονιές
να γιομίσει η ζωή σου
γλυκές φωνές και με πασχαλιές.

Ήσουν ωραίος
σαν περνούσες μες στις γειτονιές
στα παραθύρια
σιγολιώναν χίλιες δυο καρδιές
μες στην καρδιά σου
κουβαλούσες όλες τις καρδιές
στα όνειρά σου
τ’ αηδονάκια χτίζανε φωλιές.

5. ΑΣΤΑΤΟ ΠΟΥΛΙ
Μίκη Θεοδωράκη

Ήρθες στο όνειρο μου
άστατο πουλί.
Μέσα στο σκοτάδι
η ανατολή.

Σ’ άπλωσα το χέρι
μου ‘πες δεν μπορώ.
Θέλω να πετάξω
σ’ άλλον ουρανό.

Έφυγαν τα χρόνια
έφυγες κι εσύ.
Γύρω μου σκοτάδι
Και ψιλή βροχή.

Τη δικιά μου αγάπη
δεν την εκτιμάς.
Στα ψηλά μπαλκόνια
πρόθυμα πετάς.

Μου ‘βαλες μαχαίρι
μέσα στην καρδιά.
Μα η δικιά μου η αγάπη
πάντα σε ζητά.

Κοίτα με στα μάτια
φίλα με γλυκά
κι άσε την καρδιά σου
να μου τραγουδά.

6. ΚΑΙ ΔΕΝ ΜΙΛΗΣΕ ΚΑΝΕΙΣ
Γιάννη Καλαμίτση

Είχαμ’ αναμμένα φώτα
και γλεντούσαμε,
είχαμ’ ανοιχτή την πόρτα
και γελούσαμε.

Tο τραπέζι ήταν στρωμένο
με το πιάτο σου,
όταν ήρθε το σταλμένο
το μαντάτο σου.

Και δε μίλησε κανείς.
Tέτοιες ώρες τι να πεις;

Κάποιοι τρέξανε στην πόρτα
και την κλείσανε
κι άλλοι σβήσανε τα φώτα
και δακρύσανε.

Ένας πως θα πάει να μάθει
μας ψιθύρισε,
κι έφυγε για να ξανάρθει,
μα δε γύρισε.

Και δε μίλησε κανείς.
Tέτοιες ώρες τι να πεις;

7. ΤΑ ΠΑΤΡΟΠΑΡΑΔΟΤΑ (Β)
Μιχάλη Κακογιάννη

Βάρα πενιά να τιναχτούν
τα λόγια από τα στήθια
να γίνουν
τα σημερινά τραγούδια
παραμύθια.

8. ΑΠΟΝΕΣ ΕΞΟΥΣΙΕΣ
Μιχάλη Κακογιάννη

Μια νύχτα
που βουλιάζανε
τα σπίτια μες στο χιόνι
καρδούλα μου
στον κάτω δρόμο του χωριού
καρδούλα μου
σκοτώσαν τον Αντώνη
Αντώνη μου

Μάνα σε ξεκληρίσανε
άπονες εξουσίες
ψυχή δε σου αφήσανε
μόνο φωτογραφίες

Ο ένας γιος της
μπάρκαρε
κρυφά από τη Μεθώνη
καρδούλα μου
τον άλλο τον συλλάβανε
καρδούλα μου
γιατί ήταν γιος του Αντώνη
Αντώνη μου

Μάνα σε ξεκληρίσανε
άπονες εξουσίες
ψυχή δε σου αφήσανε
μόνο φωτογραφίες

9. Μ’ ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΟΝΕΙΡΑ
Κωσταντίνου Στυλιάτη

Μ’ ένα καράβι όνειρα
κι ένα παλιό σακάκι
με τους καημούς μου συντροφιά
ξεκίνησα βραδάκι.

Κόσμε κι αν δεν μας χώρεσες
γι’ άλλον θα πάω να ψάξω
κι αν δεν τον βρω δεν νοιάζομαι
καινούργιο εγώ θα φτιάξω.

Στ’ αμπάρι κρύβω τ’ όνειρο
σημαία το σακάκι
πιάστε παιδιά το πόστο σας
σηκώνει βοριαδάκι.

10. ΦΩΤΙΕΣ – ΦΩΤΙΕΣ
Μίκη Θεοδωράκη

Φωτιές φωτιές
μες στα φύλλα της καρδιάς
πονάς πονάς κανακάρη μου.
Φωτιές φωτιές γιατί ξέρεις να μιλάς
πονάς πονάς παλικάρι μου.

Σε πηγαίνουν για ταξίδι
το καράβι βούλιαξε
σε πηγαίνουν στα πελάγη
κι η θάλασσα μαράθηκε.

Ήσουν ήλιος ήσουν μέρα
ήσουν γλυκοχάραμα
τώρα τά ‘σκιασ’ η φοβέρα
και τ’ άσπρο μαύρο γίνηκε.

Τα πουλάκια με ρωτούνε
τι να δω και τι να πω
μόνο συ παιδί μου ξέρεις
της καρδιάς μου τον καημό.

11. ΔΕΚΑ ΠΑΛΙΚΑΡΙΑ
Μίκη Θεοδωράκη

Δέκα παλικάρια
από την Αθήνα πάνε, βάρκα γιαλό
πάνε για του ήλιου τα μέρη, βάρκα έι γιαλό.

Ξεκινήσανε
με την αυγούλα, βάρκα γιαλό
αρμενίσανε στο γαλανό νερό, βάρκα έι γιαλό.

Μάυρα μάτια,
μαύρα φρύδια και στα χείλη, βάρκα γιαλό
και στα χείλη τους λουλούδια, βάρκα έι γιαλό.

Κεραυνοί
τώρα τους ζώνουν και μια σπάθα, βάρκα γιαλό
και μια σπάθα τους θερίζει, βάρκα έι γιαλό.

Τραγουδούσαν
και γελούσαν δέκα ήταν, βάρκα γιαλό
δέκα ήταν οι λεβέντες, βάρκα έι γιαλό.

Με τα τανκς
τώρα τους ζώνουν και μια κάννη, βάρκα γιαλό
και μια κάννη τους θερίζει, βάρκα έι γιαλό.

12. ΒΟΥΝΑ ΣΑΣ ΧΑΙΡΕΤΩ
Μίκη Θεοδωράκη

Βουνά, βουνά σας χαιρετώ φεύγω για μακριά
για ταξίδι μεγάλο δίχως πηγαιμό
δίχως γυρισμό.

Βουνά, βουνά σας χαιρετώ
φεύγω για μακριά.
Δεν κιότεψα, δεν λύγισα
και τη ζωή αψήφησα.

Μονάχα μια καρδιά πονώ
μόνο μια καρδιά αυτή μόνο θα νιώσει
το σκληρό καημό απ’ το χωρισμό
μονάχα μια καρδιά πονώ
μόνο μια καρδιά.

Μπαλάντες.

Μίκης Θεοδωράκης: Μπαλάντες σε ποίηση Μανόλη Αναγνωστάκη. Σύνθεση 1973 ’74. Παρίσι.
Ηχογράφηση: 1975 Αθήνα. Ερμηνεύουν: Μαργαρίτα Ζορμπαλά, Πέτρος Πανδής.
Μπουζούκι: Χρήστος Νικολόπουλος, Θανάσης Πολυκανδριώτης.
Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Μπαλάντες. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Το ναυάγιο

Δρόμοι παλιοί

Κάτω απ' τα ρούχα μου

Χαρά, χαρά

Οι στίχοι αυτοί

Μες στην κλειστή μοναξιά μου

Και περνούσανε τα τραμ

Όλα έχουν αποδελτιωθεί

Όταν μιαν άνοιξη

Μπαλάντες. Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ
ΔΡΟΜΟΙ ΠΑΛΙΟΙ
ΚΑΤΩ ΑΠ’ ΤΑ ΡΟΥΧΑ ΜΟΥ
ΧΑΡΑ ΧΑΡΑ
ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΑΥΤΟΙ
ΜΕΣ ΣΤΗΝ ΚΛΕΙΣΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΜΟΥ
ΚΑΙ ΠΕΡΝΟΥΣΑΝΕ ΤΑ ΤΡΑΜ
ΟΛΑ ΕΧΟΥΝ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΘΕΙ
ΟΤΑΝ ΜΙΑΝ ΑΝΟΙΞΗ
ΙΣΚΙΟΙ ΒΟΥΒΟΙ

1. ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ
Πέτρος Πανδής

Θα μείνω κι εγώ μαζί σας μες στη βάρκα
ύστερα απ’ το φριχτό ναυάγιο και το χαμό
το πλοίο βουλιάζει τώρα μακριά
που πήγαν οι άλλες βάρκες ποιοι γλίτωσαν
εμείς θα βρούμε κάποτε μια ξέρα
ένα νησί ερημικό
εκεί θα στήσουμε τα σπίτια μας
γύρω-γύρω στη μεγάλη πλατεία
και στη μέση μια εκκλησιά
θα κρεμάσουμε μέσα τη φωτογραφία
του καπετάνιου μας που χάθηκε ψηλά-ψηλά
λίγο πιο χαμηλά του δεύτερου
πιο χαμηλά του τρίτου
θ’ αλλάξουμε τις γυναίκες μας
και θα κάνουμε πολλά παιδιά
κι ύστερα θα καλαφατήσουμε
ένα μεγάλο καράβι καινούργιο
ολοκαίνουργιο και θα το ρίξουμε στη θάλασσα
θα ‘χουμε γεράσει μα θα μας γνωρίζουνε
μόνο τα παιδιά μας δε θα μοιάζουνε με μας.

2. ΔΡΟΜΟΙ ΠΑΛΙΟΙ
Μαργαρίτα Ζορμπαλά

Δρόμοι παλιοί που αγάπησα
και μίσησα ατέλειωτα
κάτω απ’ τους ίσκιους
των σπιτιών να περπατώ
νύχτες των γυρισμών αναπότρεπτες
κι η πόλη νεκρή

Την ασήμαντη παρουσία μου
βρίσκω σε κάθε γωνιά
κάμε να σ’ ανταμώσω κάποτε φάσμα
χαμένο του τόπου μου κι εγώ

Ξεχασμένος κι ατίθασος να περπατώ
κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη
στις υγρές μου παλάμες

Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα
χωρίς να γνωρίζω κανένα
κι ούτε κανένας κι ούτε κανένας
με γνώριζε με γνώριζε

3. ΚΑΤΩ ΑΠ’ ΤΑ ΡΟΥΧΑ ΜΟΥ
Μαργαρίτα Ζορμπαλά

Κάτω απ’ τα ρούχα μου δε χτυπά πια
η παιδική μου καρδιά
λησμόνησα την αγάπη πού ‘ναι μόνο αγάπη
μερόνυχτα να τριγυρνώ
χωρίς να σε βρίσκω μπροστά μου
ορίζοντα λευκέ της αστραπής και του ονείρου.

Ένιωσα το στήθος μου
να σπάζει στη φυγή σου
ψυχή της αγάπης μου αλήτισσα
λεπίδι του πόθου μου αδυσώπητο
νικήτρια μονάχη της σκέψης μου.

4. ΧΑΡΑ – ΧΑΡΑ
Πέτρος Πανδής

Χαρά-χαρά ζεστή κι αγαπημένη
τραγούδι αστείρευτο σε χείλια χιμαιρικά
στα γυμνά μου μπράτσα
το είδωλό σου συντρίβω χώρα μακρινή
σαν τη θάλασσα απέραντη
κουρέλι μακρινό της πικρής αναζήτησης
άσε να φτύσω το φαρμάκι
της ψεύτρας σου ύπαρξης
άσε να οραματιστώ τις νεκρές αναμνήσεις μου
ανελέητο κύμα της νιότης μου
ω! ψυχή την αγωνία ερωτευμένη.

5. ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΑΥΤΟΙ
Μαργαρίτα Ζορμπαλά

Οι στίχοι αυτοί μπορεί
και να είναι οι τελευταίοι
οι τελευταίοι
στους τελευταίους που θα γραφτούν

Γιατί οι μελλούμενοι ποιητές
δε ζούνε πια
αυτοί που θα μιλούσανε
πεθάναν όλοι νέοι

Τα θλιβερά τραγούδια τους
γενίκανε πουλιά
σε κάποιον άλλο ουρανό
που λάμπει ξένος ήλιος

Γένικαν άγριοι ποταμοί
που τρέχουνε στη θάλασσα
και τα νερά τους
δεν μπορείς να ξεχωρίσεις

Στα θλιβερά τραγούδια
τους φύτρωσε ένας λωτός
να γεννηθούμε στο χυμό του
εμείς πιο νέοι

6. ΜΕΣ’ ΤΗ ΚΛΕΙΣΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΜΟΥ
Πέτρος Πανδής

Μες στην κλειστή μοναξιά μου
έσφιξα τη ζεστή παιδική σου άγνοια
στην αγνή παρουσία σου καθρέφτισα
τη χαμένη ψυχή μου
εμείς αγαπήσαμε
εμείς προσευχόμαστε πάντοτε
εμείς μοιραστήκαμε το ψωμί
και τον κόπο μας
κι εγώ μέσα σε ‘σένα
και σ’ όλους.

7. ΚΑΙ ΠΕΡΝΟΥΣΑΝ ΤΑ ΤΡΑΜ
Πέτρος Πανδής

Νεκρός κείτονταν
μες στο δρόμο
βαθιά – βαθιά
στην πλάτη το μαχαίρι
κανείς δεν άπλωσε το χέρι
κανείς δεν πάτησε το Νόμο.

Και περνούσαν
και περνούσανε τα τραμ
νταραντατάμ
νταραντατάμ.

Κλείσαν τα μαγαζιά οι γειτόνοι
και τα μαζέψαν μάνι-μάνι
σκορπίσαν όλοι
από το σεργιάνι
άλλωστε πήρε να νυχτώνει.

Και περνούσαν
και περνούσανε τα τραμ
νταραντατάμ
νταραντατάμ.

Στου φαναριού
το φως γυαλίζει
το κάθετο λεπτό λεπίδι
αδιάφορο πελώριο φίδι
το τραμ περνά
και κουδουνίζει.

Και περνούσαν
και περνούσανε τα τραμ
νταραντατάμ
νταραντατάμ.

8. ΟΛΑ ΕΧΟΥΝ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΘΕΙ
Πέτρος Πανδής

Τώρα μπορεί ο καθένας να μιλά
και κυρίως να γράφει
για την αγωνία
της εποχής το αδιέξοδο
την απανθρωπία του αιώνα
τη χρεοκοπία των ιδεολογιών
τη βαρβαρότητα της μηχανής
για δίκες για ρήγματα για φράγματα
για ενοχές για γρανάζια
όλα έχουν κωδικοποιηθεί
ταξινομηθεί
αποδελτιωθεί

9. ΟΤΑΝ ΜΙΑΝ ΑΝΟΙΞΗ
Μαργαρίτα Ζορμπαλά

Όταν μιαν άνοιξη χαμογελάσει
θα ντυθείς μια καινούργια φορεσιά
και θα ‘ρθεις να σφίξεις τα χέρια μου
παλιέ μου φίλε

Κι ίσως κανείς δε σε προσμένει να γυρίσεις
μα εγώ νιώθω τους χτύπους της καρδιάς σου
κι ένα άνθος φυτρωμένο στην ώριμη,
πικραμένη σου μνήμη

Κάποιο τρένο, τη νύχτα, σφυρίζοντας,
ή ένα πλοίο, μακρινό κι απροσδόκητο
θα σε φέρει μαζί με τη νιότη μας
και τα όνειρά μας

Κι ίσως τίποτα, αλήθεια, δεν ξέχασες
μα ο γυρισμός πάντα αξίζει περισσότερο
από κάθε μου αγάπη κι αγάπη σου
παλιέ μου φίλε

First Song

Μίκης Θεοδωράκης: First Songs. Ετός Έκδοσης 2005.
Συμμετέχουν: Mikis Theodorakis, Jocelyn B. Smith, Μαρία Φαραντούρη,
Παιδική Χορωδία Δ. Τυπάλδου.

Τί Θέλω

Πιό πολύ κι απο τα μάτια

Είσαι σαν το Λουλουδάκι

Δέν είναι μονάχα τ'αηδόνια

Καληνύχτα

Η Αγράμπελη

Περιβόλι μου Οργωμένο

Φθινόπωρο (Bonus Track)

Suite No1 for Piano and Orchestra.

Mikis Theodorakis: Suite No1 for Piano and Orchestra. 1954. 1955.
Cyprien Katsaris (piano), Orchestre Symphonique de RTL, Conductor: Mikis Theodorakis.

ΣΟΥΙΤΑ Νο1 Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

I. Allegro . Poco meno

II. Allegro . Andante con moto . Andante

III. Andante sostenuto

IV. Allegro etc.

V. Calmo

ΣΟΥΙΤΑ Νο1

Ταξίδι μέσα στη νύχτα

Μίκης Θεοδωράκης: Ταξίδι μέσα στη νύχτα. 1976 / 78.
Συμμετέχουν: Μαργαρίτα Ζορμπαλά, Λάκης Καρνέζης
Λαϊκή ορχήστρα υπό την Διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Ταξίδι μέσα στη νύχτα

03 Μενεξεδένια τα βουνά. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη

04 Ανατολή σε λέγανε. Σε ποίηση Μίκη Θεοδωράκη

05 Εκεί στην ξενητειά που ζεις. Σε ποίηση Ν. Μπότσαρη

06 Νύχτα μέσα στα μάτια σου. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη.

07 Όλα σαν όνειρο περνούν. Σε ποίηση Δημήτρη Κεσίσογλου.

08 Τώρα που πεθαίνουν τα λουλούδια. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη.

09 Ευανθία. Σε ποίηση Δημήτρη Κεσίσογλου.

10 Μην κλαις. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη.

11 Αγάπη δίχως άκρη. Σε ποίηση Νίκου Γκάτσου.

12 Στο παζάρι του φονιά. Σε ποίηση Μάνου Ελευθερίου.

Ταξίδι μέσα στη νύχτα

Τραγούδια:
ΜΕΝΕΞΕΔΕΝΙΑ ΤΑ ΒΟΥΝΑ
ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΕ ΛΕΓΑΝΕ
ΕΚΕΙ ΣΤΗΝ ΞΕΝΙΤΙΑ ΠΟΥ ΖΕΙΣ
ΝΥΧΤΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΟΥ
ΟΛΑ ΣΑΝ ΟΝΕΙΡΟ ΠΕΡΝΟΥΝ
ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ
ΕΥΑΝΘΙΑ
ΜΗΝ ΚΛΑΙΣ
ΑΓΑΠΗ ΔΙΧΩΣ ΑΚΡΗ (βλέπε “Θαλασσινά φεγγάρια)
ΣΤΟ ΠΑΖΑΡΙ ΤΟΥ ΦΩΝΙΑ

1. ΜΕΝΕΞΕΔΕΝΙΑ ΗΤΑΝ ΤΑ ΒΟΥΝΑ
Γιάννη Θεοδωράκη

Μενεξεδένια ήταν τα βουνά
μενεξεδένια τα φιλιά
μενεξεδένια ήταν τα μάτια σου
κατάμαυρη είναι η μοναξιά.

Το τρένο αυτό που σε ξερίζωσε
μου σκίζει πάντα την καρδιά
το σφύριγμά του είναι για με λυγμός
το πέρασμά του είναι καημός.

Ήμουν για ‘σένα ο διαβάτης που περνά
ήσουν για μένα το νερό και η φωτιά.

Σε κράτησα μέσα στα χέρια μου
σα να ‘σουνα μικρό πουλί
με την αυγή γλυκοκελάηδησες
το δειλινό είχες χαθεί.

Κι εγώ στα δάση τώρα τριγυρνώ
μετρώ τα κίτρινα κλαδιά
μετρώ τα φύλλα που ξεράθηκαν
την άμετρη μετρώ ερημιά.

2. ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΕ ΛΕΓΑΝΕ
Μίκη Θεοδωράκη

Ήρθες στ’ όνειρό μου, άστατο πουλί
μέσα στο σκοτάδι η ανατολή
μέσα στο σκοτάδι η ανατολή
ήρθες στ’ όνειρό μου, άστατο πουλί.

Ανατολή σε λέγανε
κι αγγέλοι σε νταντεύανε
κι αγγέλοι σε νταντεύανε
ανατολή σε λέγανε.

Σ’ άπλωσα το χέρι μου πες δε μπορώ
θέλω να πετάξω σ’ άλλον ουρανό
θέλω να πετάξω σ’ άλλον ουρανό
σ’ άπλωσα το χέρι μου πες δε μπορώ.
Τη δική μου αγάπη δεν την εκτιμάς
στα ψηλά μπαλκόνια πρόθυμα πετάς
στα ψηλά μπαλκόνια πρόθυμα πετάς
τη δική μου αγάπη δεν την εκτιμάς.

3. ΣΤΟ ΠΑΖΑΡΙ ΤΟΥ ΦΟΝΙΑ
Μάνου Ελευθερίου

Στο παζάρι του ληστή
πούλησα τα δάκρυα μου
κι ήβρα την πόρτα σου κλειστή
αγάπη, αγάπη, αγάπη μου
πούλησα και την καρδιά μου

Στο παζάρι του φονιά
σ’ έφεραν σαν περιστέρι
Σάββατο βράδυ στις εννιά
και πούλησα, και πούλησα
τα μάτια μου κι αγόρασα μαχαίρι,
αγάπη μου σ’ αγόρασαν μ’ αλυσίδες
μ’ αλυσίδες και πληγές
και καρφιά στον ερωτά μου

4. ΕΚΕΙ ΣΤΗΝ ΞΕΝΙΤΙΑ ΠΟΥ ΖΕΙΣ
Νίκου Μπότσαρη

Εκεί στην ξενιτιά που ζεις
δεν θέλω να λυπάσαι
ρίξε μια πέτρα στο γιαλό
πάλι κοντά μου θα ‘σαι

Βάλε φωνή για ν’ ακουστεί
ν’ ανθίσει τ’ όνειρό σου
ρίξε στον ουρανό ματιά
να σμίξω με το φως σου.

Δώσε στο γλάρο μήνυμα
να ‘ρθει να μου το φέρει
ν’ αναγαλλιάσει η καρδιά
στη μαύρη νύχτα αστέρι.

5. ΝΥΧΤΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΟΥ
Γιάννη Θεοδωράκη

Ξάφνου μέσα στο σκοτάδι
άναψε ένα φως
χερουβείμ, σεραφείμ
σ’ έφεραν στη Γη
το φεγγάρι αρμενίζει
στων ματιών σου την πηγή

Νύχτα μέσα στα μάτια σου
νύχτα και στην καρδιά σου
ο έρωτας κοιμήθηκε
μέσα στην αγκαλιά σου

Καταπράσινα τα φύλλα
τώρα σε φιλούν
χερουβείμ, σεραφείμ
γλυκοτραγουδούν
είσαι ο πόνος ο μεγάλος,
τύραννός μου και καημός

6. ΑΓΑΠΗ ΔΙΧΩΣ ΑΚΡΗ
Νίκου Γκάτσου

Αγάπη δίχως άκρη
κι η θάλασσα πλατιά
Και της καρδιάς το δάκρυ, ωωω
Πικρή σταλαγματιά

Κοιμήσου παλικάρι
στο κύμα τ’ αρμυρό
Θ’ αλλάξει το φεγγάρι, ωωω
Κι εγώ, κι εγώ θα καρτερώ

Αστροφεγγιά του Μάρτη,
τ’ Απρίλη ξαστεριά
Δε σου ’μελλε γλυκέ μου, ωωω
Να ξαναδείς στεριά

Κοιμήσου παλικάρι
στο κύμα τ’ αρμυρό
Θ’ αλλάξει το φεγγάρι, ωωω
Κι εγώ, κι εγώ θα καρτερώ

7. ΟΛΑ ΣΑΝ ΟΝΕΙΡΟ ΠΕΡΝΟΥΝ
Δημήτρη Κεσίσογλου

Όλα σαν όνειρο περνούν
σαν φθινοπώρου χελιδόνια
στην ξενιτιά περνούν τα χρόνια
κι όλες οι θύμησες πονούν.

Ψάχνω τον κόσμο να σε βρω
κι εσύ περνάς από κοντά μου
μα να σε φτάσω δεν μπορώ
βουλιάζουνε τα βήματά μου.

Με δένουν τα πατήματα
που μένουν μέσα μου κρυμμένα
το δρόμο κλείνουνε για μένα
στου γυρισμού τα βήματα.

8. ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ
Γιάννη Θεοδωράκη

Τώρα που πεθαίνουν τα λουλούδια
τώρα που σωπαίνουν τα πουλιά
μου ‘μείναν στα χείλη τα τραγούδια
ξεχασμένη αγάπη μου παλιά.

Χώρισαν οι δρόμοι μας μιαν ώρα
φορτωμένοι σύγνεφα βαριά
μες στους παγωμένους δρόμους τώρα
βάσανο η ζωή μας και καπνιά.

Τώρα περιμένουμε το θάμα
πίσω από το τζάμι το θολό
η κάμαρή μας μοιάζει μ’ ένα κλάμα
φυτεμένο μέσα μας πνιχτό.

Οι δρόμοι μας χωρίσανε για πάντα
μη με περιμένεις στη γωνιά
η άνοιξη μονάχα για τους άλλους
βάσανο η ζωή μας και καπνιά.

9. ΕΥΑΝΘΙΑ
Δημήτρη Κεσίσογλου

Στην Ήπειρο στο ξάγναντο
π’ ανθεί λουλούδι αμάραντο
το μήνα Μάη μιαν αυγή
είδα τη βεργολυγερή.

Είχε λουσμένα τα μαλλιά
και μ’ αηδονόλαλη λαλιά
ετραγουδούσε η κοπελιά.

Δροσιά που δε θα μαραθεί
δροσιά και άνθια της ροδιάς
η Ευανθία πάντα ανθεί
μέσα στα φύλλα της καρδιάς.

10. ΜΗΝ ΚΛΑΙΣ
Γιάννη Θεοδωράκη

Μη μου μιλάς για τα πουλιά
μη μου μιλάς για τ’άστρα
ψεύτικα ήταν τα φιλιά
τα όνειρα κομμάτια

Μην κλαις, μην κλαις
τα μάτια που κλαιν
ποτέ, ποτέ την αλήθεια δε λεν.

Πάλι μια μέρα θα με βρεις
το χέρι σου θ’ απλώσεις
πάλι στα δίχτυα σου θα μπω
κι εσύ θα με ματώσεις

11. ΣΤΟ ΠΑΖΑΡΙ ΤΟΥ ΛΗΣΤΗ

Μάνος Ελευθερίου.

Στο παζάρι του ληστή
πούλησα τα δάκρυα μου
κι ήβρα την πόρτα σου κλειστή
αγάπη, αγάπη, αγάπη μου
πούλησα και την καρδιά μου

Στο παζάρι του φονιά
σ’ έφεραν σαν περιστέρι
Σάββατο βράδυ στις εννιά
και πούλησα, και πούλησα
τα μάτια μου κι αγόρασα μαχαίρι,
αγάπη μου σ’ αγόρασαν μ’ αλυσίδες
μ’ αλυσίδες και πληγές
και καρφιά στον ερωτά μου

Οκτώβρης ΄78

Μίκης Θεοδωράκης: Οκτώβρης ’78 Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης, Τάσος Λειβαδίτης, Δημήτρης Χριστοδούλου, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Ερρίκος Θαλασσινός. Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Μπουζούκι: Λάκης Καρνέζης Κώστας Παπαδόπουλος.
Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

'78 Εκφώνηση

Βγάλε τα μαύρα πανιά

Όσους δεν πήρε η μοναξιά (από "Νύχτα Θανάτου")

Ήταν κάποτε δυό φίλοι (από "Τα Λυρικά")

Σε λένε μάνα του Χριστού (από "Αρκαδία ΙΙΙ")

Ο Χάρος νυχτοπερπατεί

Μέσα σε κήπο κάθησα (από "Αρκαδία ΙΙΙ")

Μελαχρινό παιδί

Τα νεαρά ζευγάρια

Νύχτα

Μπήκε ο Χάρος στο κελί

Μοιρολόι της βροχής (από "Τα Λυρικά")

Έχεις μάτια το φεγγάρι (από "Νύχτα Θανάτου")

Mikis Radio

Τραγούδια:
ΒΓΑΛΕ ΤΑ ΜΑΥΡΑ ΠΑΝΙΑ
Ο ΧΑΡΟΣ ΝΥΧΤΟΠΕΡΠΑΤΕΙ
ΜΕΛΑΧΡΙΝΟ ΠΑΙΔΙ
ΤΑ ΝΕΑΡΑ ΖΕΥΓΑΡΙΑ
ΝΥΧΤΑ
ΜΠΗΚΕ Ο ΧΑΡΟΣ ΣΤΟ ΚΕΛΙ
ΜΕΣΑ ΣΕ ΚΗΠΟ ΚΑΘΗΣΑ
ΜΕΛΑΧΡΙΝΟ ΠΑΙΔΙ
ΤΑ ΝΕΑΡΑ ΖΑΥΓΑΡΙΑ
ΝΥΧΤΑ
ΜΠΗΚΕ Ο ΧΑΡΟΣ ΣΤΟ ΚΕΛΙ
ΜΟΙΡΟΛΟΪ ΤΗΣ ΒΡΧΗΣ
ΕΧΕΙΣ ΜΑΤΙΑ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ

1. ΒΓΑΛΕ ΤΑ ΜΑΥΡΑ ΠΑΝΙΑ
Γιάννη Θεοδωράκη

Πέτα το καμάκι χτύπα πάνω στην πληγή
κοίτα κι ένας άλλος κόκκινο έχει το σπαθί
πέτα το καμάκι, πέτα το φαρμάκι
μη φοβάσαι που μιλώ
πέτα το κορμί σου, πέτα την ψυχή σου
και έλα κάτι να σου πω.

Βγάλε τα μαύρα πανιά
κράτα το χέρι μου σφιχτά
κι αν μας καρφώνουνε
κι αν μας σταυρώνουνε
και μας ματώνουν την καρδιά.

Τα πικρά μου μάτια, το πικρό μου το μυαλό
πέλαγο μεγάλο, πέλαγο αλαργινό
παίρνεις τη ζωή μου, παίρνεις τη φωνή μου
στην αγάπη την παλιά
όμως η καρδιά μου είναι σαν τα κάστρα
κι όλο σαν πουλί πετά.

2. ΟΣΟΥΣ ΔΕΝ ΠΗΡΕ Η ΜΟΝΑΞΙΑ
Μάνου ελευθερίου

Όσους δεν πήρε η μοναξιά
τους έχει πάρει ο θάνατος
κι είχαν τα λόγια τους πουλιά
να κελαηδούν στην πόρτα μου.

Όσους δεν πήρε ο ποταμός
τους πρόδωσαν τα όνειρα
νύχτα τους πήρε και καπνός
και μας φιλούν στον ύπνο μας.

3. ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΔΥΟ ΦΙΛΟΙ
Τάσου Λειβαδίτη

Ήταν κάποτε δυο φίλοι
σαν αρχάγγελοι κι οι δυο
κι απ’ των κοριτσιών τα χείλη
εθερίζαν τον ανθό.

Τέτοια λεβεντιά δεν ξανάδαν πια
με τα όνειρά τους υψώναν κάστρα
σε δώδεκα χωριά.

Κι όταν άνοιξ’ η πατρίδα
τις σημαίες της πλατιά
και οι δυο για την ελπίδα
σκοτωθήκαν στα βουνά.

Μα κάθε βραδιά όρθιοι στην πλαγιά
με το θάνατό τους υψώνουν κάστρα
αρχάγγελοι ξανά.

4. ΣΕ ΛΕΝΕ ΜΑΝΑ
Μάνου Ελευθερίου

Σε λένε μάνα του Χριστού,
σε λεν κι άγια-Βαρβάρα
κλειδί του κάστρου του κλειστού
στην μάχης την αντάρα.

Απ’ όπου νά ‘σαι και θα ‘ρθεις
και γλώσσα όποια μιλήσεις
μ’ όσους ανθρώπους κι αν βρεθείς,
πίσω δε θα γυρίσεις.

Σε λένε μάνα του ληστή
και μάνα του Πιλάτου
μα εσύ κρυφά μιλάς
και κλαις τις ώρες του θανάτου.

Απ’ όπου νά ‘σαι και θα ‘ρθείς
και γλώσσα όποια μιλήσεις
μ’ όσους ανθρώπους κι αν βρεθείς,
πίσω δεν θα γυρίσεις.

5. Ο ΧΑΡΟΣ ΝΥΧΤΟΠΕΡΠΑΤΕΙ
Ερρίκου Θαλασσινού

Ο Χάρος νυχτοπερπατεί καβάλα στο φεγγάρι
κι έχει σπαθί στη μέση του και πάει στο παλικάρι.
Βαριά την πόρτα χτύπησε και σείστηκε το δώμα
πέσαν τ’ αστέρια απ’ τη σκεπή
και τα πουλιά στο χώμα.
Πέφτει κι ο νιος κατάχαμα σαν μήλο μαραμένο
και δίπλωσε το μπόι του το μαργαριταρένιο.
Βοτάνι φέρνει η μάνα σου, νερό η αδελφή σου
και τα ξανθά μαλλάκια της η αγαπητική σου.

Στα πόδια το βασιλικό, δάκρυα στο κεφάλι
και της καλής του τα μαλλιά
τού βάζουν προσκεφάλι.

6. ΜΕΛΑΧΡΙΝΟ ΠΑΙΔΙ
Γιάννη Θεοδωράκη

Έχω ένα βουνό μέσα στο κεφάλι
έναν ποταμό έχω στο μυαλό
θάλασσες και κύματα θερία
στην καρδιά μου μέσα πάντα ζω.

Κι ένα μελαχρινό παιδί
με λάβαρο και με σπαθί
μες στο αίμα μου τό ‘χω θαμμένο.

Έχω έναν καημό μέσα στο κεφάλι
έχω μια φωτιά μέσα στην καρδιά
πέλαγο η αγάπη μου μεγάλη
το μεράκι θάλασσα πλατιά.

7. ΜΕΣΑ ΣΕ ΚΗΠΟ
Μάνου Ελευθερίου

Μέσα σε κήπο κάθησα
και σ’ ένα περιβόλι
μια Κυριακή απόγευμα,
μια Κυριακή και σχόλη

Τους φίλους μου συνάντησα
και πήγαμε σεργιάνι
στης Τερψιθέας τα στενά
και στο Πασαλιμάνι

Τώρα ο κήπος χάθηκε
κι οι φίλοι στο περβόλι
και το σεργιάνι στ’ όνειρο
έρχεται κάθε σχόλη
Τους φίλους μου συνάντησα
και πήγαμε σεργιάνι
στης Τερψιθέας τα στενά
και στο Πασαλιμάνι

8. ΤΑ ΝΕΑΡΑ ΖΕΥΓΑΡΙΑ
Τάσου Λειβαδίτη

Τα νεαρά ζευγάρια σαν αστέρια
σ’ ομορφαίνουν μαύρη πολιτεία
για μια στιγμή κρατιούντ’ από τα χέρια
σκοτώνονται στην άλλη γωνία.

Παιδιά και τον αντέξατε τον δύσκολο καιρό
δεν έχει ο έρωτας αρχή κι ο κόσμος τελειωμό.

Στο δρόμο περπατούνε αγκαλιασμένοι
κρυφομιλούνε σε κάποιο καφενείο
κι όλοι οι νεκροί είναι πάλι αναστημένοι
σαν γονατίζουν στο Πολυτεχνείο.

9. ΝΥΧΤΑ
Δημήτρη Χριστοδούλου

Απόψε σε περίμενα και ζήταγα απ’ τ’ αστέρια
νά ‘ρθουν να σ’ αγκαλιάσουνε
σαν τα πικρά μου χέρια.

Ο ουρανός είναι μικρός,
χώρισ’ απ’ το φεγγάρι
χωρίς αστέρι κι όνειρο
που η νύχτα τό ‘χει πάρει.

Απόψε σε περίμενα καημέ
μου πού ‘χεις φύγει
η νύχτα πού ‘μεινε ορφανή
με την πληγή μου σμίγει.

10. ΜΠΗΚΕ Ο ΧΑΡΟΣ ΣΤΟ ΚΕΛΙ
Λευτέρη Παπαδόπουλου

Μπήκε ο Χάρος στο κελί
μπήκε για να με πάρει.
κι έκλαιγε ένα φτωχό πουλί
για να μου δώσουν χάρη.
Κι έλαμψε ο ήλιος το πρωί
όταν με βρήκε ο πόνος.
αχ! μόνος μπαίνεις στη ζωή
και ξαναφεύγεις μόνος.

Χαράζ’ η μέρα λουλακιά
και με πετροβολούσε.
Μάνα καλή, μάνα γλυκιά
αυτή την ώρα πού ‘σαι;

11. ΜΟΙΡΟΛΟΙ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ
Τάσου Λειβαδίτη

Μοιρολόι της βροχής, βράδυ Κυριακής,
πού πηγαίνεις μοναχός
ούτε πόρτα να μπεις,, πέτρα να σταθείς
κι όπου πας, χλωμό παιδί,
ο καημός σου στη γωνιά σε καρτερεί.

Παλικάρι χλωμό,μες στο καπηλειό
απομείναμε οι δυο μας,
ο καημός σου βραχνάς
πάψε να πονάς, η ζωή γοργά περνά
δυο κρασιά, δυο στεναγμοί κι έχε γεια.

Παλικάρι χλωμό, σ’ ηύρανε νεκρό
στο παλιό σταυροδρόμι,
μοιρολόι η βροχή μαύρα π’ αντηχεί
στο καλό, χλωμό παιδί,
σαν τη μάγισσα σε πήρε η Κυριακή.

12. ΕΧΕΙΣ ΜΑΤΙΑ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ
Μάνου Ελευθερίου

Έχεις μάτια το φεγγάρι
κι είναι η νύχτα σπιτικό σου
μα από αυτά που μου ’χεις πάρει
τίποτα δεν είν’ δικό σου.

Έχεις δάκρυα την αγάπη
με φωτιά και με μαχαίρι
κι έχεις για κρασί φαρμάκι
και το χωρισμό στο χέρι.

SYMPHONY No 2 “THE EARTH’S SONG”

Mikis Theodorakis: Συμφωνία αρ. 2 για παιδική χορωδία, σόλο πιάνο και ορχήστρα
“Το τραγούδι της γης” 1980 ’81. Συμμετέχουν: Cyprien Katsaris, Orchestre Symphonique de RTL,
Conductor: Mikis Theodorakis. Poetry: Mikis Theodorakis.

I. Andante etc.

II. Presto etc.

III. Andante. Andante cantabile. Lento.

IV. Finale (Presto. Adagio. Dolce)

08 Το τραγούδι της γης. Απαγγελία. Νόνη Ιωαννίδου.

Το τραγούδι της Γης
δεν τ’ άκουσες ποτέ
ούτε θ’ ακούσεις πια.
Σκότωσες όλα τα πουλιά
τα δάση
το νερό
το λαμπερό νερό
τον ποταμό.
Πάει…
Σκότωσες το χώμα
τον ήλιο
την καρδιά σου.
Ποτέ δεν θα ξαναδείς
το χρώμα τ’ ουρανού
δεν θ’ ακούσεις ποτέ
τον ήχο των χρωμάτων.
Σαν βολίδα προχωρείς στο χάος.
Στερνή φορά ας ακουστεί μες στη σιωπή
το τραγούδι της Γης.
Πριν τελικά τυλιχτώ στο χάος
ένα “γεια σου” θα πω στη ζωή.

Το έργο έχει τέσσερα μέρη και διαρκεί μια ώρα. Εκτός από το 4ο μέρος που κατά το μεγαλύτερο τμήμα του βασίζεται σε Κρητικούς ρυθμούς και είναι γεμάτο ζωή, δύναμη, λάμψη και αισιοδοξία, τα τρία προηγούμενα έχουν τη σφραγίδα των δραματικών και τραγικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν την ψυχολογία του συνθέτη εκείνη την εποχή (1954-58).

Κάπου μάλιστα ο ίδιος χαρακτηρίζει αυτό το έργο ως «αντιμακρόνησο», με την έννοια ότι ξαναφέρνοντας στην επιφάνεια τα πάθη του πρόσφατου παρελθόντος, είναι σαν να προσπαθεί να τα ξορκίσει…

Υπενθυμίζουμε ότι ο Μίκης Θεοδωράκης καθ’ όλη την περίοδο του εμφυλίου πολέμου, αψηφώντας τις αντίξοες συνθήκες μέσα στις οποίες ζούσε, προσπαθούσε να γράφει συμφωνικά έργα, με κορυφαίο την Πρώτη του Συμφωνία. Η προσπάθεια που καταβάλλει για να κατακτήσει μια προσωπική μουσική έκφραση, είναι πολύ μεγάλη. Κι αυτό φαίνεται από την πρόοδο που υπάρχει από έργο σε έργο. Οι δυσκολίες όμως είναι πολύ μεγάλες, γιατί υπάρχει και ένας πρόσθετος λόγος: το γεγονός ότι γράφει μόνο με την σκέψη του, χωρίς πιάνο και χωρίς τη δυνατότητα να ακούει τα έργα του για να τα ελέγχει.

Για τον λόγο αυτό, όταν βρέθηκε στο Παρίσι ελεύθερος, χωρίς καταναγκασμούς και φοβίες, προχώρησε με άλματα προς την κατεύθυνση της κατάκτησης νέων μέσων μουσικής έκφρασης, με αποκορύφωμα την εφαρμογή ενός προσωπικού συστήματος μουσικής σύνθεσης, του συστήματος των «τετραχόρδων».

Από την άποψη αυτή τη 2η Συμφωνία αποτελεί πρότυπο τόσο της εφαρμογής αυτού του συστήματος όσο και της μεγάλης του ωριμότητας, τόσο με τον πλούτο των μουσικών ιδεών, την υψηλή τεχνική και την αστείρευτη φαντασία στους τρόπους επεξεργασίας, πλοκής και ανάπτυξης όσο και στην προσωπική τέχνη της ενορχήστρωσης, που αποτελεί αληθινή πρόκληση τόσο για τον μαέστρο όσο και για τα σύγχρονα μεγάλα συμφωνικά συγκροτήματα.

Τέλος εντελώς πρωτότυπη είναι και η μουσική γραφή του solo πιάνου, οι δε συνδυασμοί πιάνου και ορχήστρας δημιουργούν στιγμές μοναδικές σε λάμψη, δύναμη και δραματικό πάθος.

Electra. Ballet Music

Μίκης Θεοδωράκης: Ηλέκτρα. Μουσική Μπαλέτου. Έτος Σύνθεσης: 1979.
Συμφωνική Ορχήστρα Λονδίνου. Σαντούρι: Τάσος Διακογιώργης. Διεύθυνση Ορχήστρας: Μίκης Θεοδωράκης.

Ηλέκτρα. Μουσική Μπαλέτου. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Επιστροφή Του Αγαμέμνονα Στις Μυκήνες

Είσοδος Κλυταιμνήστρας

Φόνος Του Αγαμέμνονα

Είσοδος Ηλέκτρας

Βοσκός Και Ηλέκτρα

1ος Κα 2ος Χορός Κοριτσιών

Χορός Ηλέκτρας

Είσοδος Ορέστη Και Συνάντηση Με Την Ηλέκτρα

13 Ηλέκτρα. Μουσική Μπαλέτου. Αποφώνηση.

Σκηνή 1
1 Επιστροφή Του Αγαμέμνoνα Στις Μυκήνες 2 Είσοδος Κλυταιμνήστρας
3 Φόνος Του Αγαμέμνoνα 4 Είσοδος Της Ηλέκτρας
Σκηνή 2
5 Βοσκός Και Ηλέκτρα 6 1ος Και 2ος Χορός Κοριτσιών
7 Χορός Ηλέκτρας
Σκηνή 3
8 Είσοδος Ορέστη Και Συνάντηση Με Την Ηλέκτρα
Σκηνή 4
9 Γλέντι
10 Φόνος Αίγισθου
Σκηνή 5
11 Φόνος Κλυταιμνήστρας
12 Έξοδος

ΡΑΝΤΑΡ

Ποίηση: Κώστα Τριπολίτη
Σύνθεση: 1981, Αθήνα-Βραχάτι-Παρίσι.
Ηχογράφηση: 1981, Γιώργος Νταλάρας

(Στο τραγούδι ΣΥΝΟΨΗ το τραγουδά ο συνθέτης μαζί με τον Γιώργο Νταλάρα ) Minos
Τραγούδια: ΑΓΑΠΗ, ΕΦΑΡΜΟΓΗ, ΞΗΜΕΡΩΝΕΙ, ΛΕΓΕ, ΩΣ ΤΟ ΤΕΡΜΑ, ΔΕΝ ΘΕΛΩ ΠΙΑ, ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ ΕΧΩ ΧΑΣΕΙ, ΧΕΙΡΟΛΑΒΗ, ΞΕΝΟΣ, ΡΑΝΤΑΡ, ΧΩΡΙΣ ΦΕΓΓΑΡΙΑ, ΣΥΝΟΨΗ.

Μίκης Θεοδωράκης. Ραντάρ σε ποίση Κώστα Τριπολίτη.

Τη ζωή μου έχω χάσει.

Σύνοψη. Ερμηνεύουν: Μίκης Θεοδωράκης & Γιώργος Νταλάρας.

Μίκης Θεοδωράκης. Ραντάρ σε ποίσηση Κώστα Τριπολίτη.

1. ΑΓΑΠΗ

Αγάπη του ψωμιού και της φωτιάς
αγάπη της αρμύρας
ρεκλάμες θα μας πνίξουν κι αδειανά
κονσερβοκούτια μπύρας

Πού να σε ταξιδέψω
γυαλιά και λαμαρίνες
γεμίσανε τα χρόνια
με εκτελεσμένους μήνες

Αγάπη του ψωμιού και της βροχής
αγάπη στα μπαλκόνια
στην άσφαλτο τα αίματα θα δεις
και πλαστικά μπιτόνια

Πού να σε ταξιδέψω
γυαλιά και λαμαρίνες
γεμίσανε τα χρόνια
με εκτελεσμένους μήνες

2. ΕΦΑΡΜΟΓΗ

Έμφραγμα διπλό και πικρό κινίνο
ο έρωτας που παίρνω και που δίνω
ίσκιος σκοτεινός λάμπα της θυέλλης
τα πράγματα που θέλω και που θέλεις

Κι αρρωσταίνω από την ίδια συνταγή
που δε βρίσκει αυτός ο κόσμος
στη ζωή μου εφαρμογή

Σύρματα βραχνά βραχυκυκλωμένα
τα λόγια σου που φτάνουνε σε μένα
σύνθημα παλιό σαν κουβέντα τρύπια
κι άδικα τα γιατρικά που ήπια

Κι αρρωσταίνω από την ίδια συνταγή
που δε βρίσκει αυτός ο κόσμος
στη ζωή μου εφαρμογή

3. ΞΗΜΕΡΩΝΕΙ

Η σκοτεινιά της κάμαρας
θα ‘ρθει μαζί σου, ντύσου ντύσου ντύσου
κι η νύχτα αυτή που κράτησες δική σου
ντύσου ντύσου

Ο κόσμος ξημερώνει
ο κόσμος ξημερώνει

Με τα φιλιά που κάρφωσα
εδώ βαθιά σου, βιάσου βιάσου βιάσου
κι αυτά που απόψε κέρδισες δικά σου
βιάσου βιάσου

Ο κόσμος ξημερώνει
ο κόσμος ξημερώνει

4. ΛΕΓΕ

Λέγε την άσφαλτο γυαλί
που χαρακώνονται οι πολλοί
λέγε τα σπίτια φυλακές
και τις ζωές μας πλαστικές

Λέγε τα πράγματα με τ’ όνομά τους
λέγε τα πράγματα με τ’ όνομά τους
και διαπίστωνε αργούς θανάτους
λέγε τα σπίτια φυλακές
και τις ζωές μας πλαστικές

Λέγε τα σπίτια φυλακές
και τις ζωές μας πλαστικές
λέγε τα χρόνια μας βροχή
συνάλλαγμα και Ι.Χ
λέγε τον έρωτα δασμό
και νύχτα δίχως προορισμό

Λέγε τα πράγματα με τ’ όνομά τους
λέγε τα πράγματα με τ’ όνομά τους
και διαπίστωνε αργούς θανάτους

Λέγε τον έρωτα δασμό
και νύχτα δίχως προορισμό
Λέγε τα σπίτια φυλακές
και τις ζωές μας πλαστικές

5. ΩΣ ΤΟ ΤΕΡΜΑ

Μέσα σου μια κατάδυση
μια νύχτα που γκρεμίζει
χαμένοι οι παράδεισοι
στη λάμπα που φθορίζει

Και γίνεται η αγάπη σαν εγχείρηση
νυστέρι που μας δάγκωσε το δέρμα
το όνειρο μαζί με την αντίρρηση
ως το τέρμα ως το τέρμα

Μέσα σου βλέπω χάσματα
κανείς δε σε γνωρίζει
γυρεύω αποσπάσματα
κι αυτόν που τραυματίζει

Και γίνεται η αγάπη σαν εγχείρηση
νυστέρι που μας δάγκωσε το δέρμα
το όνειρο μαζί με την αντίρρηση
ως το τέρμα ως το τέρμα

6. ΔΕΝ ΘΕΛΩ ΠΙΑ

Δε θέλω πια να χρωματίζω
δε θέλω πια να χρωματίζω
τους ουρανούς σου δε θέλω πια
αυτό το αστείο τερματίζω και σβήνω
απ’ τους συλλογισμούς σου και σβήνω

Δε θέλω πια να χρωματίζω στον καιρό μου
αυτόν που δεν αναγνωρίζω για δικό μου
δε θέλω πια δε θέλω πια δε θέλω πια

Δε θέλω πια να χρωματίζω δε θέλω πια
να χρωματίζω τα σύνορά σου δε θέλω πια
κι από τον κόσμο που γνωρίζω
να ψάχνω για τη διαφορά σου να ψάχνω

Δε θέλω πια να χρωματίζω στον καιρό μου
αυτόν που δεν αναγνωρίζω για δικό μου
δε θέλω πια δε θέλω πια

7. ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ ΕΧΩ ΧΑΣΕΙ

Φορτηγά καμιόνια με χαλίκια
στο δρόμο τρίζουνε
θάλασσες ξωκλήσια και καΐκια
αυτά με ορίζουνε

Τίποτα δεν έχω ξεχάσει
μόνο τη ζωή μου έχω χάσει

Μάρμαρα και ναύτες
του έκτου στόλου με τριγυρίζουνε
ξένοι και βιτρίνες στην Αιόλου
με βασανίζουνε

Τίποτα δεν έχω ξεχάσει
μόνο τη ζωή μου έχω χάσει

8. ΧΕΙΡΟΛΑΒΗ

Η ζωή μου μια κακή πλαστογραφία
υπογραμμένη υπογραμμένη
σε σταθμούς αφετηρίες και γραφεία
δηλωμένη δηλωμένη

Και δε βρίσκω ν’ ακουμπήσω
σταθερή χειρολαβή γίνεται ό,τι αγαπήσω
μια θανάσιμη λαβή

Το κορμί μου μια βουβή επικοινωνία
να σου γυρεύει να σου γυρεύει
μ’ εκατό την κάθε νύχτα η αγωνία
ταξιδεύει ταξιδεύει

Και δε βρίσκω ν’ ακουμπήσω
σταθερή χειρολαβή γίνεται ό,τι αγαπήσω
μια θανάσιμη λαβή

9. ΞΕΝΟΣ

Με βιτρίνες και μ’ επιγραφές
η νύχτα μου ζυγώνει
η ζωή μου γίνεται χαφιές
και με καρφώνει και με καρφώνει

Ξένος μέσα στα ρούχα μου
μες το κορμί μου ξένος
στον κόσμο ετούτο δανεικός
και μεταχειρισμένος

Με ταινίες και με συντροφιές
η νύχτα μου κυλάει
η ζωή μου γίνεται χαφιές
και με πουλάει και με πουλάει

Ξένος μέσα στα ρούχα μου
μες το κορμί μου ξένος
στον κόσμο ετούτο δανεικός
και μεταχειρισμένος

10. ΡΑΝΤΑΡ

Χαρμάνι σάρκα και μπετό
κι εγώ αγάπη ν’ απαιτώ
μες του καπνού τα καταγώγια
αχ μάνα μου αχ μάνα μου
και μες των τραγουδιών τα λόγια

Της μοναξιάς μου το ραντάρ
που ανιχνεύει τα ίχνη σου αναζητά
και σε γυρεύει

Βιτρίνες σύρματα και φλας
σου απαγορεύουν να γελάς
εδώ που σκάλωσες για πάντα
αχ μάνα μου αχ μάνα μου
στης πολιτείας τον ιμάντα

Της μοναξιάς μου το ραντάρ
που ανιχνεύει τα ίχνη σου αναζητά
και σε γυρεύει

11. ΧΩΡΙΣ ΦΕΓΓΑΡΙΑ

Γυαλίζουν οι προφυλακτήρες
κι αντηχούν τα φρένα
τα μάτια έκλεισες και πήρες
την πόλη αυτή μαζί με μένα

Αγάπη μου χωρίς φεγγάρια
χωρίς λουλούδια χάρτινα
δικιά σου πάρτηνα

Σφυρίζουν έξω οι σειρήνες
κι έχει ξημερώσει
βαρύ πιοτό και ασπιρίνες
τ’ όνειρό μου έχουν σκοτώσει

Αγάπη μου χωρίς φεγγάρια
χωρίς λουλούδια χάρτινα
δικιά σου πάρτηνα

12. ΣΥΝΟΨΗ

Με κομπίνες και φτηνές βιοτεχνίες
από το 49 κι ως εδώ
λογαριάζοντας συνθήκες κι ευκαιρίες
και πληρώνοντας συντριπτικό δασμό

Ο τιμάριθμος η μοναξιά κι η βία
με της φτώχειας σου τη διαλεκτική
ανατρέπουν τη λεπτή σου ισορροπία
και γυρεύουνε μια λύση εκρηκτική

Ξαναπαίζεται στο νου σου η ταινία
συρματόπλεγμα Α2 υπογραφή
η προσέγγιση μια κούφια ειρωνία
κι ένας χρόνος που δεν κάνει επαφή

Τα υπάρχοντα σχεδόν κατεσχεμένα
το δυάρι το παλιό σου Ι.Χ
είναι σήματα σαν κρυπτογραφημένα
που σε μπάζουν σε μια αλλιώτικη εποχή

Κι όμως ξέρω ότι είσαι σαν και μένα
σε συνάντησα στην άσφαλτο θαρρώ
περιμένοντας μαζί καινούργια γέννα
με σημαίες κι ενδοφλέβιο ορό

Με κομπίνες και φτηνές βιοτεχνίες
από το 49 κι ως εδώ
δίχως μελανά σημεία κι απορίες
ψάχνεις σπίρτο κυνικό για εμπρησμό

The new Mikis Theodorakis YouTube Channel

Mikis Theodorakis YouTube Artist Channel – Schott Music, in cooperation with Aviator Management and curator Asteris Kutulas, is launching an initiative to give the Greek composer Mikis Theodorakis, this inspiring composer and humanist a digital home: a global platform – with his music, his thoughts, his humour and his rebellious spirit.  The new Mikis Theodorakis YouTube Channel www.youtube.com/@MikisTheodorakisOfficial will feature an ever-growing collection of footage about his musical work, his life and his artistic & social visions.

Έτσι, στα δεκαέξι μου χρόνια,

Έτσι, στα δεκαέξι μου χρόνια, κατά το πρότυπο του Ιωάννη Σεβαστιανού Μπαχ, όχι φυσικά στη Λειψία αλλά σε μια φτωχική συνοικία της Τρίπολης, στον Ναό της Αγίας Βαρβάρας, έγινα ένας λιλιπούτειος κάντωρ επιφορτισμένος να συνθέτω κάθε Κυριακή εκκλησιαστικούς ύμνους για την ευρωπαϊκή λειτουργία.

Η μεγάλη στροφή μου όμως -θα έλεγα η ολοκληρωτική στροφή- θα γινόταν το επόμενο έτος, το 1942, όταν άκουσα τον «Ύμνο της Χαράς» από την Ενάτη Συμφωνία του Μπετόβεν. Τότε, αυτός ο γίγας της μουσικής εισέβαλε μέσα μου, σε βαθμό που να παραδέχομαι σήμερα ότι είμαι ένας Γερμανός συνθέτης που γεννήθηκε στο Αιγαίο και ένας Κρητικός τραγουδοποιός που έζησε στο Παρίσι».

Μίκης Θεοδωράκης

Εμείς θελήσαμε με το τραγούδι μας αλλά και με την στάση μας, να πούμε στο λαό ότι αυτός είναι το κέντρο της ζωής, η φύτρα της ζωής, πηγή κάθε ωραίου και αληθινού. Να πούμε στο Νέο Έλληνα ότι είναι κληρονόμος μιας βαριάς αλλά μεστής από χυμούς αλήθειας και ομορφιάς Εθνικής κληρονομιάς, φτάνει να την πάρει στα χέρια του να γίνει υπεύθυνος και να προχωρήσει.

"Zorba the Greek Ballet"

Το “Zorba the Greek Ballet” είναι μια διάσημη χορευτική προσαρμογή της ιστορίας του Αλέξη Ζορμπά, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1988 στο Ρωμαϊκό θέατρο Αρένα της Βερόνα από τον Μίκη Θεοδωράκη μεταφέροντας στη σκηνή τη ζωντάνια, το πάθος και τη φιλοσοφία ζωής του Αλέξη Ζορμπά.

Η μουσική του σπουδαίου Έλληνα συνθέτη για το “Zorba the Greek Ballet” – ήδη γνωστή από την ταινία “Zorba the Greek- ενσωματώνει παραδοσιακούς ελληνικούς χορούς, μεταφέρει τη ζωντάνια και τη φιλοσοφία της ελληνικής ψυχής και επιτρέπει στο κοινό να βιώσει την ιστορία με έναν νέο, δυναμικό τρόπο.

Η χορογραφία του μπαλέτου από τον Lorca Massine, συνδυάζει κλασικά και σύγχρονα στοιχεία μπαλέτου με παραδοσιακούς ελληνικούς χορούς. Ο Ζορμπάς και οι υπόλοιποι χαρακτήρες ζωντανεύουν στη σκηνή μέσα από έντονες κινήσεις και συγκινητικές εκφράσεις που αναδεικνύουν τα συναισθήματα και τις φιλοσοφικές αναζητήσεις του έργου.

Το μπαλέτο “Zorba the Greek” μετρά περίπου 5000 παραστάσεις, έχει παρουσιαστεί σε πολλά μεγάλα θέατρα και φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο και έχει λάβει ενθουσιώδεις κριτικές για τον τρόπο που συνδυάζει την ελληνική παράδοση με τη διεθνή καλλιτεχνική σκηνή.

Μίκης θεοδωράκης
Η παράσταση καταφέρνει να αποδώσει τη φιλοσοφία ζωής του Ζορμπά και να επαναφέρει το πνεύμα του Νίκου Καζαντζάκη και του Μίκη Θεοδωράκη στη σύγχρονη εποχή, με τρόπο που αντηχεί με το κοινό κάθε ηλικίας και πολιτισμικού υπόβαθρου

Η ιστορία του Αλέξη Ζορμπά είναι μια από τις πιο γνωστές και αγαπημένες στην ελληνική λογοτεχνία. Το μυθιστόρημα του Καζαντζάκη “Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά”, κυκλοφόρησε το 1946 και αφηγείται την ιστορία μιας μοναδικής φιλίας που αναπτύσσεται ανάμεσα σε έναν μορφωμένο και συγκρατημένο συγγραφέα και έναν απερίσκεπτο, ελεύθερο και γεμάτο πάθος Έλληνα εργάτη, τον Αλέξη Ζορμπά.

Zorba The Greek BalletMassimo Radicchi©
Το έργο αυτό έγινε παγκοσμίως γνωστό μέσα από τη θεατρική και κινηματογραφική του μεταφορά, με αποκορύφωμα την ταινία “Zorba the Greek” του 1964 με τον Άντονι Κουίν στον ομώνυμο ρόλο. Ο ρόλος του Κουίν ως Αλέξης Ζορμπάς παραμένει αξεπέραστος, και η ερμηνεία του στο Zorba the Greek έχει μείνει ως σύμβολο της ελευθερίας και της αυθεντικότητας, εμπνέοντας γενιές θεατών παγκοσμίως. Στην ίδια ταινία το δικό της στίγμα άφησε η Ειρήνη Παπά στον ρόλο της Μαρίνας.

Πώς γράφτηκε το ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ – ΚΕΙΜΕΝΟ – ΙΣΤΟΡΙΑ

Ένα από τα μνημειώδη έργα της νεώτερης ελληνικής Γραμματείας. Το έργο έχει απασχολήσει πάρα πολύ την ελληνική αλλά και την ξένη κριτική (είναι το πιο πολυμεταφρασμένο έργο του Ελύτη, ιδίως μετά το βραβείο Νομπελ του 1979). Ταυτόχρονα έχει γίνει προσφιλές στο ευρύ κοινό, με τη βοήθεια της μελοποίησης αποσπασμάτων του από τον Μίκη Θεοδωράκη, αλλά και μέσα από διαδικασίες που έχουν να κάνουν με τις περιπέτειες του ελληνικού δημόσιου βίου κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Αναμφισβήτητα η εκτενής αυτή ποιητική σύνθεση του Ελύτη έρχεται να προστεθεί σε ανάλογες μεγαλόπνοες ποιητικές συνθέσεις της ελληνικής ποίησης του αιώνα μας, όπως «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου» του Κωστή Παλαμά ή «Ο Πρόλογος στη Ζωή» του Αγγέλου Σικελιανού.

Πώς γράφτηκε το ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ

Δέκα χρόνια μετά την έκδοση του έργου, ο ποιητής θα εμπιστευθεί στον Γ. Π. Σαββίδη κάποιες σημειώσεις που εξηγούν το πώς δημιουργήθηκε το «Άξιον Εστί».

«Όσο κι αν μπορεί να φανεί παράξενο, την αρχική αφορμή να γράψω το ποίημα μου την έδωσε η διαμονή μου στην Ευρώπη τα χρόνια του ’48 με ’51. Ήταν τα φοβερά χρόνια όπου όλα τα δεινά μαζί – πόλεμος, κατοχή, κίνημα, εμφύλιος – δεν είχανε αφήσει πέτρα πάνω στη πέτρα. Θυμάμαι την μέρα που κατέβαινα να μπω στο αεροπλάνο, ένα τσούρμο παιδιά που παίζανε σε ένα ανοιχτό οικόπεδο. Το αυτοκίνητό μας αναγκάστηκε να σταματήσει για μια στιγμή και βάλθηκα να τα παρατηρώ. Ήτανε κυριολεκτικά μες τα κουρέλια. Χλωμά, βρώμικα, σκελετωμένα με γόνατα παραμορφωμένα, με ρουφηγμένα πρόσωπα. Τριγυρίζανε μέσα στις τσουκνίδες του οικοπέδου ανάμεσα σε τρύπιες λεκάνες και σωρούς σκουπιδιών. Αυτή ήταν η τελευταία εικόνα που έπαιρνα από την Ελλάδα. Και αυτή, σκεπτόμουνα, ήταν η μοίρα του Γένους που ακολούθησε το δρόμο της Αρετής και πάλαιψε αιώνες για να υπάρξει.

Πριν περάσουν 24 ώρες περιδιάβαζα στο Ουσί της Λωζάννης, στο μικρό δάσος πλάι στη λίμνη. Και ξαφνικά άκουσα καλπασμούς και χαρούμενες φωνές. Ήταν τα Ελβετόπαιδα που έβγαιναν να κάνουν την καθημερινή τους ιππασία. Αυτά που από πέντε γενεές και πλέον, δεν ήξεραν τι θα πει αγώνας, πείνα, θυσία. Ροδοκόκκινα, γελαστά, ντυμένα σαν πριγκιπόπουλα, με συνοδούς που φορούσαν στολές με χρυσά κουμπιά, περάσανε από μπροστά μου και μ’ άφησαν σε μια κατάσταση που ξεπερνούσε την αγανάκτηση. Ητανε δέος μπροστά στην τρομακτική αντίθεση, συντριβή μπροστά στην τόση αδικία, μια διάθεση να κλάψεις και να προσευχηθείς περισσότερο, παρά να διαμαρτυρηθείς και να φωνάξεις. Ητανε η δεύτερη φορά στη ζωή μου – η πρώτη ήτανε στην Αλβανία – που έβγαινα από το ατόμό μου, και αισθανόμουν όχι απλά και μόνο αλληλέγγυος, αλλά ταυτισμένος κυριολεκτικά με τη φυλή μου. Και το σύμπλεγμα κατωτερότητας που ένιωθα, μεγάλωσε φτάνοντας στο Παρίσι. Δεν είχε περάσει πολύς καιρός από το τέλος του πολέμου και τα πράγματα ήταν ακόμη μουδιασμένα. Όμως τι πλούτος και τι καλοπέραση μπροστά σε μας! Και τι μετρημένα δεινά επιτέλους μπροστά στα ατελείωτα τα δικά μας!

Δυσαρεστημένοι ακόμα οι Γάλλοι που δεν μπορούσαν να ‘χουν κάθε μέρα το μπιφτέκι και το φρέσκο τους βούτυρο, δυσανασχετούσανε. Υπάλληλοι, σωφέρ, γκαρσόνια, με κοιτάζανε βλοσυρά και μου λέγανε: εμείς περάσαμε πόλεμο Κύριε! Κι όταν καμμιά φορά τολμούσα να ψιθυρίσω ότι ήμουν Ελληνας κι ότι περάσαμε κι εμείς πόλεμο με κοιτάζανε παράξενα: α, κι εσείς έ; Καταλάβαινα ότι ήμασταν αγνοημένοι από παντού και τοποθετημένοι στην άκρη-άκρη ενός χάρτη απίθανου. Το σύμπλεγμα κατωτερότητας και η δεητική διάθεση με κυρίευαν πάλι. Ξυπνημένες μέσα παλαιές ενστικτώδεις διαθέσεις άρχισαν να αναδεύονται και να ξεκαθαρίζουν.

Η παραμονή μου στην Ευρώπη με έκανε να βλέπω πιο καθαρά το δράμα του τόπου μας. Εκεί αναπηδούσε πιο ανάγλυφο το άδικο που κατάτρεχε τον ποιητή. Σιγά-σιγά αυτά τα δύο ταυτίστηκαν μέσα μου. Το επαναλαμβάνω, μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά έβλεπα καθαρά ότι η μοίρα της Ελλάδας ανάμεσα στα άλλα έθνη ήταν ότι και η μοίρα του ποιητή ανάμεσα στους άλλους ανθρώπους – και βέβαια εννοώ τους ανθρώπους του χρήματος και της εξουσίας. Αυτό ήταν ο πρώτος σπινθήρας, ήταν το πρώτο εύρημα. Και η ανάγκη που ένιωθα για μια δέηση, μου ‘δωσε ένα δεύτερο εύρημα. Να δώσω, δηλαδή, σ’ αυτή τη διαμαρτυρία μου για το άδικο τη μορφή μιας εκκλησιαστικής λειτουργίας. Κι έτσι γεννήθηκε το «Αξιον Εστί».

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ – ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ

«Όλη η ιντελιγκέτσια πήγαινε στο καφέ το Λουμίδη νωρίς, στη Σταδίου, απέναντι από την Κλαυθμώνος (…) Εκεί λοιπόν έπινα τον καφέ μου και ήρθε και με πλησίασε ο Οδυσσέας Ελύτης, τον οποίο ήξερα. Μου λέει: ‘Μόλις τελείωσα μια ποιητική σύνθεση, το Άξιον Εστί, τη γράφω πολλά χρόνια και θα κυκλοφορήσει αυτόν τον καιρό. Πιστεύω ότι είναι ένα ποιήμα που θα σας οδηγήσει να κάνετε κάτι άλλο, πιθανώς μια λειτουργία, ένα ορατόριο, θα σας εμπνεύσει. Είμαι βέβαιος γι’ αυτό, γιατί απ’ ό,τι άκουσα από τα άλλα έργα σας, νομίζω ότι του ταιριάζει πολύ η μουσική σας»

Ο Θεοδωράκης τον ευχαρίστησε και του έδωσε τη διεύθυνσή του στο Παρίσι , όπου θα έμενε για κάποιο διάστημα.

«Σε λίγες μέρες ο ταχυδρόμος μού έφερε το βιβλίο του, το οποίο καταβρόχθισα και άρχισα να γράφω τη μουσική. Δεν προλάβαινα στο πεντάγραμμο, τα περισσότερα τα έγραψα στο πλάι. Σε μια εβδομάδα είχα τελειώσει όλο το έργο, πλην του φινάλε, του δοξαστικού. (…)

Για τον τρόπο που μελοποιήθηκε το «’Αξιον εστί» ανεφέρεται ο Μίκης Θεοδωράκης, στις σημειώσεις του για το έργο, που δημοσιεύονται στην επίσημη ιστοσελίδα του, www.mikistheodorakis.gr

Τους μελοποίησα [τους στίχους] αμέσως κι άρχισα πάλι να τους τραγουδώ προς μεγάλη χαρά της μικρής Μαργαρίτας και απελπίζοντας τη Μυρτώ μέσα σε κείνο το μικροσκοπικό δωμάτιο, στο οποίο έπρεπε να τα κάνουμε όλα. Να τρώμε, να ταΐζουμε τα παιδιά, να μελετάμε, να γράφω μουσική.

Αλλά δεν ήξερα τι να το κάνω. Να κάνω ένα έργο για τις συναυλίες πάλι, ορχήστρες και λοιπά, ή έπρεπε να κάνω ένα έργο λαϊκό; (…) Οπωσδήποτε έπρεπε να χρησιμοποιήσω μέσα και συμφωνική ορχήστρα και χωρωδία και λόγιο τραγουδιστή. Όλα αυτά έπρεπε να τα συνδυάσω, ήταν τελείως πρωτόγνωρα.

Έπρεπε να βρω μια ισορροπία, ώστε το έργο αυτό να μην είναι μακριά από την ευαισθησία του κόσμου. Ήξερα ότι ο κόσμος είναι ανώριμος ακόμη στο συμφωνικό ήχο, όπως και στο χορωδιακό, ότι ήθελε λαϊκά όργανα, λαϊκή φωνή. (…)

Ήθελα να μιμηθώ απολύτως το εκκλησιαστικό ύφος, αλλά και ο Ελύτης δεν είχε αντίρρηση, διότι μιλούσε πάντα για μια λαϊκή λειτουργία. Είχαμε λοιπόν τον ψάλτη, είχαμε το λαϊκό τραγουδιστή είχαμε και τον ευαγγελιστή, ο οποίος θα διάβαζε»

Προσπάθησα να βρω μια χορωδία που να τραγουδά όσο γίνεται πιο απλά. Η Θάλεια Βυζαντίου κατενόησε ευθύς το έργο και την πρόθεσή μου αυτή. Ο Χορός ήταν ο οποιοσδήποτε. Ήταν οι φωνές οι συνηθισμένες, όταν τραγουδούσαν σε παρέες όλοι μαζί.

Στα 1964 η φωνή του Μπιθικώτση βρισκόταν στον κολοφώνα της. Κάναμε αμέτρητες πρόβες στο γραφείο μου στη Νέα Σμύρνη, μαζί και οι τέσσερις πιστοί μουσικοί μου, ο Λάκης Καρνέζης, ο Κώστας Παπαδόπουλος, ο Γιάννης Διδίλης και ο Βαγγέλης Παπαγγελίδης.

Ο βαρύτονος –τον αποκαλώ Ψάλτη- επιλέχτηκε μέσα από τους ηθοποιούς του χορού του ΑΙΑΝΤΑ, μιας και είχαμε συνεργαστεί και τους γνώριζα έναν-έναν. Διάλεξα τον Θόδωρο Δημήτριεφ και παράλληλα χρησιμοποίησα ολόκληρο το Χορό στις ομαδικές απαγγελίες που ηχογραφήθηκαν με την άμεση επίβλεψη του Ελύτη.

Έμενε ο Αναγνώστης. Για μένα δεν υπήρχε δεύτερη σκέψη : Μάνος Κατράκης. Δεν θυμάμαι ποια ήταν τότε η άποψη του Ελύτη. Ίσως κι αυτός συμφώνησε απ΄την αρχή. Είχε και αυτός τις φιλίες και τις προτιμήσεις του. Κι ας μην ξεχνάμε πως ο Κατράκης τότε ήταν κόκκινο πανί. Πόσοι άλλοι άραγες ηθοποιοί και καλλιτέχνες είχαν πάει στο Μακρονήσι;

Περάσαμε ώρες πολλές ο Ελύτης, ο Κατράκης κι εγώ, στο στούντιο της Κολούμπια, έως ότου βρεθεί το σωστό ύφος, που να ταιριάζει με την ποίηση αλλά και με τον γενικό ήχο του έργου».

Ξεπερνώντας το ένα εμπόδιο μετά το άλλο, που είχαν κυρίως να κάνουν με τη δυσπιστία των περισσότερων απέναντι στο εγχείρημα, ο Μίκης Θεοδωράκης μπαίνει στο στούντιο και ηχογραφεί με πληθώρα μουσικών και χορωδών το Άξιον Εστί. Οι πρώτες αντιδράσεις μόνο θερμές δεν ήταν.

Μόλις τέλειωσε το μοντάζ του έργου, ο Τάκης Λαμπρόπουλος (σ.σ. διευθυντής της δισκογραφικής εταιρείας Columbia) πήρε ένα δίσκο-δείγμα να τον πάει στου Φλόκα, στο ιερατείο της διανόησης, όπου σύχναζε και ο Ελύτης.

Είχε αγωνία να δει τι σκέπτονται, γιατί ο ίδιος, όπως φαίνεται, διατηρούσε πολλές αμφιβολίες. Γνώριζε άλλωστε από πρώτο χέρι τις αντίξοες συνθήκες εργασίας, που τόσο βάραιναν την τεχνική αρτιότητα του έργου.

Φαίνεται πως η ακρόαση του δείγματος ήταν άκρως αρνητική. Δεν πρέπει να τον βγάλουμε, μου λέει. Όσοι τον άκουσαν, είπαν πως ο κόσμος θα γελάσει με το αποτέλεσμα.

Πιο πολύ απ΄όλους, όπως ήταν φυσικό, είχε επηρεαστεί ο ίδιος ο Ελύτης, του οποίου η εμπιστοσύνη στις ικανότητές μου και στο έργο κλονίστηκε.

Όμως εγώ επέμενα. Έτσι φτάσαμε στο εξώφυλλο. Ο Γιάννης Τσαρούχης είχε διαφορετική γνώμη ακούγοντας το δείγμα. Γνώμη που την εξέφρασε με τον θαυμάσιο πίνακα που του ενέπνευσε το έργο και που τον χρησιμοποιήσαμε για εξώφυλλο.

Αντίστοιχες δυσκολίες συνάντησαν και οι προσπάθειες του Μίκη Θεοδωράκη να παρουσιάσει ζωντανά το έργο στο ελληνικό κοινό.

Ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Οδυσσέας Ελύτης υπέβαλαν πρόταση να παρουσιαστεί το Άξιον εστί, στο Ηρώδειο, στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών του 1964. Υπήρξαν όμως σθεναρές αντιρρήσεις από τη διοίκηση του Ε.Ο.Τ. που είχαν να κάνουν με την εμφάνιση ενός λαϊκού τραγουδιστή, όπως ήταν ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης στη σκηνή του Ηρωδείου.

Ασκήθηκαν μεγάλες πιέσεις στον Θεοδωράκη για να αντικαταστήσει τον Μπιθικώτση, ο συνθέτης όμως δεν υπήρχε περίπτωση να δεχτεί. Αποφάσισε να αναλάβει ο ίδιος τα υπέρογκα έξοδα της παραγωγής και να παρουσιάσει το μουσικό του έργο στο θέατρο Ρεξ – Μαρίκα Κοτοπούλη. Η μεγάλη πρεμιέρα προγραμματίστηκε για τις 19 Οκτωβρίου.

Λίγες ημέρες πριν την πρεμιέρα ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Οδυσσέας Ελύτης έδωσαν συνέντευξη τύπου.
‘Έργο ποιητικό. Αυθύπαρκτο. Το ‘Άξιον εστί΄ – ποίηση αφιερωμένη στην ποίηση – είχε την καλή τύχη να μελοποιηθή από τον Θεοδωράκη’

‘Η καλή ποίηση εμπεριέχει μέσα της και την μουσική. Κι εκείνος που θα την μελοποιήση δεν έχει παρά να την τοποθετήση στη μουσική. Το ίδιο συνέβη και με το «Άξιον εστί» του Οδυσσέα Ελύτη…Το έλαβα στο Παρίσι την άνοιξη του ΄61, δώρο ευγενικό του ποιητή. Το ίδιο βράδυ είχα σχεδιασμένα και τα δύο πρώτα μέρη: Τη Γέννηση και τα Πάθη. Στο ποίημα ενυπήρχε ήδη η μουσική…’

Έτσι παρουσίασαν το ‘Άξιον εστί’ οι δύο δημιουργοί του – ο Οδυσσέας Ελύτης και ο Μίκης Θεοδωράκης – στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου. Τους ένωσε σε μια κοινή προσπάθεια τριών χρόνων και πλέον, που ήδη πλησιάζει στο τέρμα της: Επιτέλους το αθηναϊκό κοινό θα γνωρίση το έργο χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία»

Ο Οδυσσέας Ελύτης είχε ήδη από τότε αντιληφθεί τη μεγαλειώδη σημασία που θα είχε αυτό το έργο: « Έκείνο που πρέπει να πω είναι ότι το «Άξιον εστί» δεν γράφτηκε με την πρόθεση να μελοποιηθή. Το κουράγιο του Μίκη Θεοδωράκη να γράψη μουσική σε έργο που η δυσκολία του στίχου είναι τεράστια, αποτελεί σταθμό στην ελληνική μουσική. Η αρχιτεκτονική της μουσικής του ακολουθεί τόσο πιστά την αρχιτεκτονική του κειμένου που εγώ απόρησα».

Ο Θεοδωράκης αναφέρθηκε και στα εμπόδια που συνάντησε:

Επιτέλους το ‘ Άξιον εστί’ θα ανεβασθή στην Αθήνα! (…) Υπήρχε η περίπτωση το έργο μου αυτό να μην πρωτοπαρουσιασθή στην πατρίδα μου. Είναι να αηδιάζη κανείς με την κατάσταση που επικρατεί εδώ.

Να ζητάς αίθουσα για να κάνης δοκιμές και να μη βρίσκης. Να σου παραχωρούν τελικά μια γωνίτσα στον ‘Παρνασσό’ και μετά από δύο ώρες πρόβα να παρουσιάζεται ο πρόεδρός του και να σου λέη: ‘Το έργο είναι υπόπτο και να σταματήσουν οι δοκιμές’ είχα απογοητευθή τόσο πολύ που λίγο ακόμη και θα έπαιρνα το αεροπλάνο να παώ στη Σόφια ή κάποιυ αλλού να παρουσιάσω το έργο μου. Ήθελα όμως να δοθή η παγκόσμια πρεμιέρα του στην πατρίδα μου».

Οι κριτικές πρώτες εντυπώσεις
Η συναυλία δόθηκε και σύμφωνα με τα «ΝΕΑ» η ανταπόκριση του κοινού ήταν ενθουσιώδης.

Ο Θεοδωράκης πάντως, που είχε υπερχρεωθεί για να καλύψει ο ίδιος τα τεράστια έξοδα της συναυλίας εκείνης, αφηγείται πως οι συντελεστές ήλπιζαν σε θερμότερες αντιδράσεις.

«Βάλαμε ακριβό εισιτήριο, οπότε έγινε μια επιλογή, η οποία επηρέασε πολύ την πρώτη ακρόαση, γιατί ήταν άνθρωποι που δεν ήξεραν τη μουσική μου. Ήταν από το Κολωνάκι διάφοροι, πολλοί ήρθαν από περιέργεια.

Αυτό βέβαια επηρέασε την πρώτη παρουσίαση διότι, αφού ο δίσκος πλέον είχε καθιερωθεί (παιζόταν σε παρέες, σε σπίτια και υπήρχε πολύς ενθουσιασμός από τον κόσμο – ήταν γνωστό πια), εμείς περιμέναμε στο τέλος να σηκωθεί το θέατρο όρθιο.

Δεν σηκώθηκε το θέατρο επάνω, απλώς χειροκρότησαν ευγενικά. Εγώ είχα κουραστεί τόσο πολύ, γιατί έκανα τόσες πολλές πρόβες, με τόσο πολύ κόπο, και όταν τελείωσε ήμουν πανευτυχής»

Ανάμεσα σε αυτούς που παρακολούθησαν την παγκόσμια πρεμιέρα του «Άξιον εστί» ήταν και ο Δημήτρης Ψαθάς, ο οποίος έγραψε για τις εντυπώσεις του στα «ΝΕΑ».

Μια εξαιρετική μουσική μυσταγωγία ήταν η πρώτη εκτέλεση του ορατορίου «Άξιον εστί». (…) Όσοι είχαν την τύχη να την παρακολουθήσουν, δίκαια χειροκρότησαν – για να μη πω αποθέωσαν – τον συνθέτη για τη ρωμαλέα του δημιουργία που κυριολεκτικά συνήρπασε και συνεκλόνισε το ακροατήριό του.

Θαυμάζω – μαζί με τους χιλιάδες άλλους Έλληνες – το ταλέντο του εξαιρετικού τούτου συνθέτη μας, που αντλεί τις εμπνεύσεις του κατ’ ευθείαν από την δροσερή βρυσομάνα της λαϊκή μας μουσικής. Τούτη την φορά, ωστόσο, ο συνθέτης ξεπέρασε τον εαυτό του, δίνοντας μεγαλόπνοη μουσική φωνή στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, με το τόσο ελληνικό, το τόσο γνήσια εθνικό του ορατόριο.

Αυτό λοιπόν ήταν το μουσικό κομμάτι που απορρίφθηκε φέτος από το Φεστιβάλ των Αθηνών; Άξιον εστί, στ’ αλήθεια, το ποιεί ανοησίες στον τόπο τούτον! Η δικαιολογία βέβαια, ήταν ότι ο κ. Μπιθικώτσης δεν ταίριαζε με το Ηρώδειο και θα φάνταζε κάπως παράτονα εκεί όπου συχνάζουν ο Σοφοκλής, ο Ευρυπίδης και ο Φον Καραγιάν.

Αλλα ο καημένος, ο…Μπιθί ήταν τόσο σεμνός και τόσο συμπαθής κατά την εκτέλεση στο θέατρο ‘Κοτοπούλη’ – ανάμεσα στα τόσα πρόσωπα της ορχήστρας και της χορωδίας – ώστε δεν νομίζω ότι θα πρόσβαλε τα μάρμαρα του Ηρωδείου, αν του επέτρεπαν να εμφανισθή κι εκεί»

Από το 1964, το «Άξιον εστί» ξεκίνησε ένα ταξίδι που δεν πρόκειται να τελειώσει ποτέ, όσα χρόνια κι αν περάσουν κι όποιες μεταβολές, κι αν επέλθουν στην ελληνική μουσική και την ελληνική ποίηση, η συνάντηση εκείνη του Θεοδωράκη, του Ελύτη, του Κατράκη, του Δημητρίεφ και του Μπιθικώτση δεν πρόκειται ποτέ να ξεχαστεί και ποτέ να σβήσει.

Ίσως γιατί, όπως σημειώνουν και «ΤΑ ΝΕΑ» της 17ης Οκτωβρίου 1964:

«Το ‘Άξιον εστί’ έχει μιάν απολύτρωση. Είναι ο Ύμνος της Ελλαδός μέσα από τα τρία πρόσφατα πάθη μας: Το αλβανικό έπος. Την αντίσταση. Τον εμφύλιο σπαραγμό. Και καταλήγει στην λύτρωση. Στο «Χαίρε»

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΗ-ΓΩΝΙΑ

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΗ-ΓΩΝΙΑ

Η Αση-Γωνιά έπαιξε μεγάλο ρόλο στη ζωή μου. Κάθε πρωί πήγαινα στο κρεβάτι του πατέρα μου για να ακούσω άλλη μια ιστορία για την Κρήτη. Κι ανάμεσα σ’ αυτές, για την Αση-Γωνιά, που όταν ήταν ο πατέρας μου παιδί ακόμα, τον πήρε ο παππούς μου μαζί του στο πανηγύρι της Αση-Γωνιάς.

Κι εγώ διψούσα να μάθω για την πατρίδα των προγόνων μου, την μυθική Κρήτη, που την γνώρισα για πρώτη φορά στα 1949, ευθύς μόλις απελευθερώθηκα από την Μακρόνησο.

Όμως ας γυρίσω στο χωριό σας. Με τις διηγήσεις του πατέρα μου, φανταζόμουν με κάθε λεπτομέρεια την μέρα της γιορτής. Καθώς το κεφάλι μου ήταν γεμάτο μουσική, αποφάσισα να αφιερώσω το πρώτο συμφωνικό μου έργο στην Αση-Γωνιά. Κάπου στα 1946, όταν ήμουν 21 ετών.

Μεσολάβησε όμως ο Εμφύλιος Πόλεμος, οι φυλακές, τα ξερονήσια και η παράνομη δράση μου μέσα στην Αθήνα στα 1948. Τότε, χωρίς να ξέρω αν θα ζήσω, κάτι με έσπρωχνε και σε κάθε ευκαιρία έγραφα τα υλικά για την Συμφωνική Ορχήστρα του έργου αυτού. Σχεδόν 1.000 σελίδες. Τελικά έζησα και στις 5 Μαϊου ημέρα Πέμπτη του 1950 άκουσα κι εγώ ζωντανά αυτό που ως εκείνη τη στιγμή ήταν μόνο στο μυαλό μου. Το «Πανηγύρι της Αση-Γωνιάς», έργο συμφωνικό.

Ξέρω πως ο ήχος της Λύρας είναι ο ήχος της Κρήτης.

Τότε λοιπόν, γιατί τόλμησα να γράψω ένα συμφωνικό έργο για ένα Κρητικό πανηγύρι; Μα γιατί πιστεύω ότι έχω τον δικό μου Κρητικό ήχο και κανείς δεν μπορεί να το αμφισβητήσει, γιατί έχω αποδείξει ότι η μουσική που αναβλύζει μέσα από την ψυχή και το μυαλό ενός γνήσιου Κρητικού όπως εγώ, δεν μπορεί παρά να είναι Κρητικιά.

«Γεια σου Κρήτη», τραγουδάει η Χορωδία στο φινάλε του μπαλέτου «Ζορμπάς» που παίζεται καθημερινά στα πέρατα της Γης.

Το ίδιο θα γίνει και με το συμφωνικό έργο «Το πανηγύρι της Αση-Γωνιάς», όταν αύριο-μεθαύριο θα ακούγεται από τις εκατοντάδες ορχήστρες σε όλο τον κόσμο.

Μακάρι να μπορούσα να επισκεφθώ τον φιλόξενο τόπο σας. Τώρα, κουβαλώντας στην πλάτη μου 95 χρόνια, το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να σας στείλω τις ευχές μου και να σας ευχαριστήσω για τον ρόλο που έπαιξε στη ζωή μου το πανέμορφο χωριό σας.

Με την αγάπη μου,

Μίκης, Αθήνα, 31/7/2020

Για το ίδιο έργο γράφει ο Μίκης Θεοδωράκης στο βιβλίο του «Ο συμφωνικός Θεοδωράκης», εκδόσεις Πατάκη 2006 σελ.51

«ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΑΣΗ-ΓΩΝΙΑΣ

Όσο διάφανη και αστρική ήθελα να είναι η μουσική στη ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ, τόσο γήινη και διονυσιακή θα βγει στο ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΑΣΗ-ΓΩΝΙΑΣ.

Είναι μια πρώτη μουσική αντανάκλαση της Κρήτης, όχι μόνο της μουσικής αλλά κι εκείνης των μύθων.

Ανάμεσα σε άλλα ο πατέρας μου μου μιλούσε για το χωριό της Ασή-Γωνιάς και το μοναδικό πανηγύρι που γινότανε την εποχή που έκαναν το πρώτο άρμεγμα. Γέμιζε ο τόπος φρέσκο γάλα που προσφερόταν δωρεάν. Το βράδυ ακολουθούσε το πατροπαράδοτο κρητικό γλέντι με κρασί και χορούς. Σ’ ένα τέτοιο γλέντι τον είχε πάρει μαζί του ο παππούς μου και του έμεινε αξέχαστο. Τότε κι εγώ με την παιδική μου φαντασία ταξίδευα μαζί του, καθώς όμως η Κρήτη ήταν άγνωστη για μένα, τη μεταμόρφωνα μέσα μου ώσπου έφευγε από τη γη και πήγαινε στους ουρανούς πλάι στα κρυστάλλινα παλάτια των παραμυθιών. Εκείνο πάντως που είχα συλλάβει σωστά ήταν η ορμή και η δύναμη όπως εκφράζονταν στον χαρακτήρα και στους χορούς της Κρήτης. Ρυθμοί ατσάλινοι, αισθήματα ορμητικά, μια συνεχής δύναμη σε έναν χορό χωρίς ανάσα και κάπου στη μέση μια ονειροπόληση κάτω απ’ τον έναστρο ουρανό.

Πρέπει να πω ότι στην πρώτη εκδοχή του έργου, αυτή που πρωτοπαρουσιάστηκε, ξεκινούσε με κρουστά, γεγονός που προκάλεσε αίσθηση που αντανακλάστηκε στους κριτικούς. Φοβήθηκαν λίγο οι άνθρωποι μ’ αυτή τη «βαρβαρική» εισβολή στη μουσική σκηνή της χώρας μου, και γι’ αυτό στις επόμενες εκδοχές απάλυνα αυτή την πρώτη εντύπωση.

Πρέπει τέλος να πω ότι το πρώτο πράγμα που θέλησα να κάνω μόλις βρέθηκα στα 1954 στο Παρίσι ήταν να το καθαρογράψω. Όμως, μετά την πρώτη σελίδα, ξέκοψα και οδηγήθηκα στη σύνθεση της ΠΡΩΤΗΣ ΣΟΥΙΤΑΣ για πιάνο και ορχήστρα.»

Το έργο «το πανηγύρι της Αση-Γωνιάς» βρήκε την εξαίρετη ερμηνεία του το 2018, σ’ ένα άλλο χωριό των Χανίων, στη Ρόκα, στα βουνά της Κισάμου, από άξιους μουσικούς ερμηνευτές της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Μύρωνα Μιχαηλίδη. Ο Μύρων Μιχαηλίδης, σεβάστηκε το έργο και απόδωσε υποδειγματικά -με την ορχήστρα που διεύθυνε- το περιεχόμενο και το χαρακτήρα του.

«Το πανηγύρι της Αση-Γωνιάς» Συμφωνικό Σκέρτσο 1950

«Το πανηγύρι της Αση-Γωνιάς» κατέχει τη θέση ενός ορόσημου στην μουσική εξέλιξη του Μίκη Θεοδωράκη. Είναι το πρώτο του συμφωνικό έργο, η «διπλωματική του εργασία» στο Ωδείο Αθηνών, με την οποία και πιστοποιήθηκε δημόσια ως συνθέτης, με τη πρώτη του συναυλία κλασικής μουσικής στις 5-5-1950 στην Αθήνα, με την Κρατική Ορχήστρα και με μαέστρο το δάσκαλό του Φιλοκτήτη Οικονομίδη. Επίσης είναι το πρώτο του έργο της πάνω στην Κρητική μουσική, για να ακολουθήσουν λίγο αργότερα τη δεκαετία του ’50 ο «Χανιώτικος συρτός» με τις διάφορες παραλλαγές του και η Πρώτη Σουίτα, με την οποία βραβεύεται το 1957 από το Σοστακόβιτς, ως ο καλύτερος νέος συνθέτης στον κόσμο.

Του Γιώργου Αγοραστάκη.

Mikis Theodorakis. The Feast Of Assi Gonia. Symphony Scherzo.

Κατάσταση Πολιορκίας

Κατάσταση πολιορκίας. Πρόλογος.

Κατάσταση πολιορκίας. Εκφώνηση.

Κατάσταση πολιορκίας.Εισαγωγή

Ι. Καθώς το παιδί.

Ι. Καθώς η πρώτη γνώση.

Ι. Πως άλλαξε αυτό το παιδί.

ΙΙ. Μακριά, πολύ μακριά.

ΙΙΙ. Ο χρόνος παραμορφώθηκε.

ΙΙΙ. Και πια δεν θα έχει μείνει τίποτα..

Κατάσταση πολιορκίας. Αποφώνηση.

Ι

Καθώς το παιδί, που σημαδεύεται

απ’ την πρώτη γνώση της μοναξιάς,
ο καιρός κι η απαντοχή θα κάνουνε

συντρίμμια την καρδιά μου
και θα ‘χω χάσει για πάντα τους δρόμους,

τους δρόμους μου,
σα θα μ’ αφήσουνε να βγω από δω.
Θα γυρίζω γυρεύοντάς σε παντού,
στα ισοπεδωμένα τοπία,
στα κομματάκια εκείνου του καθρέφτη,
στις σπαταλημένες ματιές,
να βρω ξανά το πρόσωπό σου,

την καρδιά μου γυρεύοντας

και θα μιλώ και θα μιλώ τη γλώσσα,
που ήταν κάποτε δική μας,
που ήταν κάποτε το μόνο δικό μας

που μας είχε απομείνει μέσα στους ίσκιους

των νεκρών χρωμάτων των νεκρών εικόνων
όταν οι νύχτες μας ήταν απλά επεισόδια
της μεγάλης νύχτας που άρχισε πριν -πόσον καιρό;

Πώς να μετρήσω τον καιρό εδώ μέσα,
τις σεληνιακές σου διαλείψεις,
τ’ αστρικά σου πηδήματα.

Πώς να μετρήσω την πορεία μου τεθλασμένη,
την απρόβλεπτη τροχιά της απουσίας σου,
μέσα σε τούτο το αμείλικτο διαστημόπλοιο,
μες στην καρδιά της πόλης
που ήταν κάποτε δική μου
και τώρα την διαγουμίζουνε τα τανκς;

Εφτάπυλο το χάος,
στεγανό πολιορκημένο μέσα κι έξω

από το φόβο με τα χίλια πρόσωπα.
Οι φωνέςτων ανιάτων κοπάζουν

κάθε αράδυ στις πεντέμισι.
Οι σειρήνες λεηλατούν κάθε βράδυ τη σιωπή.
Οι κοιμισμένοι κάθε βράδυ ανεξιχνίαστοι νεκροί.
Και πάλι, πάντα πού είναι τα χέρια σου;
Η φωνή σου πού;
Θ’ αντέξουν και απόψε τα τοιχώματα;

Ή θα χιμήξει το σκοτάδι;

Πώς να μετρήσω;
Καθώς η πρώτη γνώση της μοναξιάς που σημαδεύει -έφηβο κιόλας το παιδί
η απουσία σου καρφώθηκε μαχαίρι κατακόρυφο στο χωροχρόνο μου,

Ανοιξε από παντού ξετρελαμένα στόματα η ασχήμια,
που ενεδρεύει να με κατααροχθίσει, ο πληγωμένος χρόνος σπαρταράει,
μ’ αφύσικα τινάγματα, η μελλοθάνατη ειμ’ εγώ.

Και γύρω μου παντού, καταμεσίς, κατάστηθα,
στο χάος, στην καρδιά μου, αιμόσυρτες οι τροχιές
από την αθωότητα στο φόνο,

κι απ’ το φόνο στην τύψη,
στο μοιρολόι κι από κει στον άλλο φόνο.

Να σου τραγουδήσω;

Μα κι η φωνή μου, π’ αγαπούσες, μαχαιρωμένη.
Φύκια των ουρανών μες την αγρύπνια
τα μαλλιά μου, π’ αγαπούσες,
τα χέρια μου πλοκάμια απελπισμένα
κι όπου κι αν ψάξω δε σε βρίσκω πια.

Τετράγωνα κομμάτια σκοταδιού
πίσω απ’ τα σίδερα.

Η ρωμιοσύνη προδομένη,
προδοσιά μαχαίρι στην καρδιά.

Το πληγωμένο φως μετά τις δέκα,
οι θόρυβοι ανεξήγητοι, οι ανάσες.
Η δίχως νόημα θυσία,
η πολιορκία, η απουσία
το τσιγάρο του φρουρού.

Και θα μιλώ τούτη τη γλώσσα

«Πώς άλλαξε αυτό το παιδί,

θα λένε οι άλλοι,
κοιτώντας με με το μοναδικό μάτι

του τουρίστα Κύκλωπα
ζητώντας να τους μιλήσω για ήρωες
κοιμώντας, οι άλλοι, τις δαιδαλικές νύχτες,
που θα ουρλιάζει από παντού η προδοσία,
σκεπάζοντας τα τανκς,

τα αεροπλάνα, το φόβο,
το βήμα του φρουρού,
τις νύχτες χωρίς εσένα
που θα ουρλιάζει η προδοσία από παντού
που θα ουρλιάζουνε

τα συντρίμμια της καρδιάς μου,
τα συντρίμμια

σαν τα παιδιά της Ζηνοβίας,
απ’ τα πέρατα της γης

και της απόγνωσης.
Γιατί και σένα θα σ’ έχω χάσει
στο κινούμενο σκοτάδι
όπως κι εμένα,
όπως και τον αγώνα,
που θα ‘ταν δύσκολος, αλλά ωραίος
κι ήρθε να γίνει σαπισμένο σταφύλι,

Χωρίς εσένα, πώς;

Σαν την πρώτη μοναξιά,
που η γνώση της χαράζει για πάντα το παιδί
το σώμα μου θα διαλυθεί
τα κύτταρά μου ένα προς ένα

θ’ αποσυνδεθούν,
πάνω σε τούτο το κρεβάτι του Προκρούστη,

τον καιρό,

το σώμα μου ηλιακή κηλίδα, θα εκραγεί,
γράφοντας τ’ όνομά σου σ’ όλους τους ουρανούς,
τα κύτταρά μου,ένα προς ένα θα κινήσουν

να μπολιάσουν τους ανθρώπους
με την ηλικία της οδύνης,
με το μαβί καπνό του δειλινού

πίσω από τα σίδερα.
Θα στείλω τα όνειρά μου

να ταράξουν το νοικοκυρεμένο ύπνο τους.
Θα στείλω το φόβο να φωλιάσει

στις ανύποπτες καρδιές τους,
κι όταν θα ‘ρθει η υπάλληλος για καταμέτρηση
«δραπέτευσε», θα πουν οι άλλοι,
παρεξηγώντας τον θάνατό μου.
Και μόνο εσύ θα ξέρεις
μόνο εσύ θα θυμάσαι τα χέρια μου,
το θολό παράπονο του σκυλιού

έξω από τη φυλακή,
τις κραυγές των παιδιών

πάνω στην ταράτσα
την απόγνωση του κινέζικου πορτρέτου,
τα ελληνικά αινίγματα
-τι είν’ αυτό που ανεσαίνει με τα πόδια,

και το κατεβάζουνε με κουσέρτα –
και μόνο εσύ θα ξέρεις πώς,
πού χάθηκε το κορμί μου,
τι έγιν’η φωνή μου,
τι η αγρύπνια μου,
τι ήχους έχει ο φόβος
κι η απόγνωση τι πρόσωπα.
«Θεέ μου και τι να γίνηκαν

του κόσμου οι αντρειωμένοι;»

Μονάχα εσύ θα ξέρεις
εγώ θα μιλώ τούτη τη γλώσσα.

ΙΙ

Μακριά, πολύ μακριά,
ακούγεται η ζωή,
ψηλά πολύ ψηλά λάμπουν τα φώτα
-ίσως- τα φώτα, που μας έκλεψαν
της πολιτείας που μας έκλεψαν
κι η θύμηση απ’ το τελευταίο λιόγερμα
και τα βουνά, γύρω δικά μας.

Μακριά πολύ μακριά υπάρχεις.
Πρέπει να υπάρχεις,

Σα να μπορώ ν’ αφουγκραστώ το γέλιο σου,
ξανθό, πίσω απ’ τους λεκιασμένους τοίχους.
Κάποτε όλα θα μαθευτούνε
που θ’ αναλιώσει το παγωμένο κέντρο της μνήμης
-τώρα, παντού, «η κατάθεσή μου,

να θυμάμαι τι είπα στην κατάθεσή μου» –
και θα ξανάρθουνε τα χρώματα
ίσως κάποτε που θ’ ανοιχτούν

οι πόρτες των τάφων,
των σπιτιών, των φυλακών, των νόμων,
να λογαριάσουμε τους νεκρούς μας,
να μοιραστούμε τα καινούργια μας τραγούδια.
Κάποτε θα μάθεις κι εσύ τα υπόλοιπα
θα θυμηθείς και εσύ

μακριά, πολύ μακριά, είσαι η ζωή,
θα είσαι μακριά
τότε εγώ δε θα υπάρχω,

III

Ο χρόνος παραμορφώθηκε,
Τα χρόνια που έρχονται παραμορφώθηκαν.
Ξέρεις πού θα με βρεις,
Εγώ ο Φόβος.
Εγώ ο θάνατος.
Εγώ η μνήμη, ανήμερη.
Εγώ η θύμηση

της τρυφεράδας του χεριού σου,
εγώ ο καημός της χαλασμένης μας ζωής.

Θα πολιορκώ

το «κοίταζε τη δουλειά σου»

με τη αγωνία μου.
Θα θρυμματίζω τον ύπνο τους μ’ άσεμνα, φρικιαστικά βεγγελικά.
Σφαίρες αμέτρητες θα πέφτουν

στους αδιάφορους διαβάτες,
ώσπου ν’ αρχίσουν να σφαδάζουν
ώσπου ν’ αρχίσουν ν’ αναρωτιούνται.
Εμένα δε θα μπορούν να με σκοτώσουν.

Όμως θαρρώ,

οι μόνοι που -ίσως -καταλάβουν

θα ναι τα παιδιά,
πλούσια απ’ την κληρονομιά μας
πρώτη φορά, τα παιδιά
σκληρά στη μνήμη, σκληρά σε μας,
θα διαβάσουν ίσως έγκαιρα
τ’ αδέξια μηνύματα

των προτελευταίων ναυαγών
διορθώνοντας τα λάθη,
σβήνοντας τα ψέματα,
ονοματίζοντας σωστά,

χωρίς ρομαντισμούς τα παιδιά,
χωρίς αναγραμματισμούς ηλικίας
σημαδεμένα από την αστραπή
τη γνώση της μοναξιάς της δύναμης
που σε μας άργησε τόσο πολύ να ‘ρθει.

Κι αν τώρα σε γυρεύω απελπισμένα
στα πελώρια κύματα της αγρύπνιας μου
κι αν τώρα κάθε που αναδαίνω
βγαίνει τ’ όνομά σου
όταν θ’ αρχίσω να γυρίζω

στους σκοτεινούς δρόμους του κόσμου,
με μόνο μια χούφτα φεγγαρόπετρες

να μ’ οδηγούν τυφλώνοντας τον κόσμο

με τις λάμψεις του τρελού γέλιου σου,
της καλόγριας που κρατούσε τα κλειδιά,
κουφαίνοντας τον κόσμο

με τους ήχους της ταράτσας,
με τις κραυγές αυτών που βασανίστηκαν

κι αυτών που βασανίζουν
τραντάζοντας τον κόσμο

με τη γλώσσα τούτη του θανάτου
ίσως τότε θα ‘χεις βρει το δρόμο

στο δικό σου το λαβύρινθο
ίσως εσύ τότε

θα στέκεσαι περήφανο δεντρί,
στο σταυροδρόμι του κόσμου,
μ’ όλους τους ποταμούς

να φτάνουν μυστικά στις ρίζες σου,
ίσως τότε τα παιδιά σου,
μαζί μ’ όλα τα παιδιά,
να προλάαουν τον καιρό και τη ζωή
μια στιγμή πριν απ’ το χάος.

Και πια δε θα ‘χει μείνει

τίποτ’ από μένα
ούτε η τύψη που έμελλε να γίνω
ούτε το άγγιγμά μου στο χέρι σου
ούτε το πιο δικό μου,

η γλώσσα μου,
μα θα ‘χω διαλυθεί

σ’ όλους τους ποταμούς του κόσμου

θα ‘χω γράψει τ’ όνομά σου,

που φοβόμουνα,
ως την άλλη όχθη
και το κορμί μου -ίσως- νεκρό
μα πάλι ακέραιο θ’ αναπαύεται
με γύρω του τη θύμησή σου
και τη λιόλουστη ζωή.

Ποίηση: Ρένας Χατζηδάκη (ψευδώνυμο: Μαρίνα)

Σύνθεση: 1968, Βραχάτι.

Ηχογραφήσεις:

1970, Μαρία Φαραντούρη – Αντώνης Καλογιάν¬νης, ενορχήστρωση Γιάννη Μαρκόπουλου, Polydor

1979, Arja Saijonmaa, Scandia.

1996, Μαρία Φαραντούρη. Κώστας Θωμαΐδης, ζωντανή ηχογράφηση στην ALTER OPER της Φραγκφούρτης, υπό τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη. Ενορχήστρωση Μπάμπη Κανά. Intuition Records 1998

Ο Παγκόσμιος Θεοδωράκης

La nit als teus ullis (Νύχτα μέσα στα μάτια σου)

Romancero Gitano: Prendimiento de Antonito el Camborio en el Camino de Sevilla (The Arrest Of Antonito El Camborio On The Way To Seville)

Luna de miel.

Quatorze Juillet. Edith Piaf.

Sevgiyle

04

Il ragazzo che sorride

The Dream (Τ' όνειρο καπνός)

Ενας Ομηρος -Τον Σεπτεμβριο Θυμάμαι

Ενας Ομηρος -Το Γελαστό παιδί

O Günler. Tώρα στα ογδόντα έξι

I suoi ventanni (Ο αγέρας λέει μια προσευχή)

L, homme au soeur blesse.

The Honeymoon Song

Sul Nostro Giorno Amaro

Il Ragazzo Che Sorride

Es Kann Kein Baum Hier Bluhn.

Mon frere le soleil.

Antonis

Ich hab die liebe geseh,n.

Die Macht Der Gewohnheit

Nous sommes deux.

Nit magica (Νύχτα μαγικιά)

Remets mon coeur a l,endroit.

ΕΧΕΙ Ο ΘΕΟΣ

La son t' envolta (Ο ύπνος σε τύλιξε)

Luna de miel.

I Will Speak Your Name (Θα προφέρω τ' όνομά σου)

Eines Tages erzähl ichs dir (Der Tag der Apokalypse) (Μια μέρα θα σ' το πω)

Lune de miel.

Vrati mi srce.

Mauthausen: Wenn der Krieg vorüber ist (Όταν τελειώσει ο πόλεμος)

Mirtija. Μυρτιά.

Gorka rijeka. Στρώσε το στρώμα σου για δυο.

Είχα τρεις ζωές.

Sie sind so früh von uns gegangen (Cherubengesang an die Brüder des Regens) (Χαθήκανε τόσο νωρίς)

Luna de miel.

Η αρκούδα.

Της νύχτας το μπαλκόνι.

Aigua de roses (Σε πότισα ροδόσταμο)

53

Life goes on

Lune de miel.

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ Λίστα Τραγουδιών Α (282) από 1000 τραγούδια

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΔΙΠΛΑ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΩΝ

ΝΑΥΑΓΟΣ

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΣΕΙΡΗΝΩΝ

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ

ΧΩΡΙΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Mikis Radio

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΣΗΜΑΔΕΜΕΝΟΣ ΑΠ΄ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ

ΚΟΙΤΑ ΜΕ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ

ΑιΒΑΛΙ

ΣΑΝ ΟΡΦΑΝΟ

Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΑΙΩΝ

ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΚΟΣΜΕ ΑΣΩΤΕ

ΜΗΠΩΣ ΖΟΥΜΕ ΣΕ ΑΛΛΗ ΧΩΡΑ

ΤΟ ΣΑΡΑΚΙ

ΜΕ ΤΗ ΖΥΓΑΡΙΑ ΣΤΟ ΧΕΡΙ

ΣΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ

ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΥ

ΣΤΟ ΜΠΑΡ

ΖΟΥΣΑ ΜΙΑ ΧΑΡΤΙΝΗ ΖΩΗ

ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΗ

ΤΩΡΑ ΣΤΑ ΟΓΔΟΝΤΑ

ΕΙΝΑΙ ΦΤΩΧΟ ΤΟ ΜΑΓΑΖΙ

ΕΜΑΛΩΣΑ ΜΕ ΤΗ ΖΩΗ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Διοτίμα - Γιατί είσαι ο άνεμος

Και σ' αγαπώ

Ηχώ θανάτου

Απ' τ' ανοιχτό παράθυρο

Όσο διαρκεί η θάλασσα

Χωρίς ανταπόκριση

Στα βήματα του ήλιου

Το πρόσωπό σου

Κερύνεια (Τα κύματα μαλλιά σου) [Ο ήλιος έμπαινε στη θάλασσα]

Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΊΔΟΥ

ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑ ΝΑ ΣΟΥ ΠΩ

ΞΕΝΟΣ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΑ ΚΑΙ ΟΡΦΑΝΟΣ

ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΡΟΜΟ Ο ΓΥΡΙΣΜΟΣ

ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΠΟΥ ΔΙΩΚΕΤΑΙ

ΜΙΛΑΩ ΠΑΛΙΑ

ΑΧ ΕΛΑ ΚΙ ΑΝΑΨΕ ΤΟ ΦΩΣ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΑΣΤΟΥΣ ΝΑ ΜΑΣ ΚΟΡΟΪΔΕΥΟΥΝ

ΑΡΧΟΝΤΙΣΣΑ ΣΙΩΠΗΛΗ

ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ

ΔΕΝ ΦΤΑΙΣ ΕΣΥ ΠΟΥ ΤΑΞΙΔΕΥΩ

ΜΕΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΤΙΣ ΨΥΧΕΣ

ΣΕ ΠΟΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ

ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΕΚΦΩΝΗΣΗΣ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΤΑ ΜΑΓΙΑ

ΕΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙ ΑΛΛΟΚΟΤΟ

ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΑΛΛΙΩΤΙΚΟ

ΚΑΠΟΤΕ ΘΑ ΄ΡΘΟΥΝ ΝΑ ΣΟΥ ΠΟΥΝ

ΜΕ ΤΑ ΜΑΥΡΑ ΣΟΥ ΤΑ ΜΑΤΙΑ

ΑΛΑΤΙ

ΣΤΟΥ ΣΙΦΝΙΟΥ ΤΟ ΜΠΑΡ

ΔΕΝ ΘΕΛΩ ΠΙΑ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Αυτοκτονία έφεδρου μηνός

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Της νύχτας τ' όνειρο

Αυτό το καλοκαίρι

Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Κι αν θα μου φύγεις

Έβγαλα στο σφυρί τα χάδια

Αγάπη (Φύτεψε δυο φιλιά)

Παλιό τελωνίο

Ο έρωτας

Δάκρυσαν τα σεντόνια μου

Εκφώνηση Νίκος Θεοδωράκης

Το Κελί

Μου Αρκεί

Δεν Πειράζει

Στο Ζεϊμπέκικο Γρηγόρη

Στης Ζωής Σου Τα Σοκάκια

Και Θέλω Να 'Ναι Νύχτα

Κι Αν Θα Γυρίσεις

Βάρδια

Να Με Φιλάς

Κάνε Κουράγιο Μη Μου Πεις

Το Γεράκι

Άδικη Μέρα

Αποφώνηση Νίκος Θεοδωράκης

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΔΡΝ ΗΣΥΧΑΖΟΥΝ ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ

ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΟΥ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Με Πουλιά Τρελά

Πάψε Να Γελάς

Στην Οδό Μηδέν

Η Μεγάλη Άρια Της Βεατρίκης

Όταν οι μέρες κατεβαίνουν χαμηλά

Σε σιωπές φυτών

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΘΑ ΚΑΝΕΙ ΚΡΥΟ

ΤΩΡΑ ΠΡΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙΣ ΜΟΝΟΣ

ΜΕ ΒΡΗΚΕ ΠΑΛΙ Η ΕΡΗΜΙΑ

ΤΟ ΑΙΜΑ

ΘΕΛΩ ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ

ΝΥΧΤΩΝΕΙ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ταξίδι μέσα στη νύχτα

03 Μενεξεδένια τα βουνά. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη

04 Ανατολή σε λέγανε. Σε ποίηση Μίκη Θεοδωράκη

05 Εκεί στην ξενητειά που ζεις. Σε ποίηση Ν. Μπότσαρη

06 Νύχτα μέσα στα μάτια σου. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη.

07 Όλα σαν όνειρο περνούν. Σε ποίηση Δημήτρη Κεσίσογλου.

08 Τώρα που πεθαίνουν τα λουλούδια. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη.

09 Ευανθία. Σε ποίηση Δημήτρη Κεσίσογλου.

10 Μην κλαις. Σε ποίηση Γ. Θεοδωράκη.

11 Αγάπη δίχως άκρη. Σε ποίηση Νίκου Γκάτσου.

12 Στο παζάρι του φονιά. Σε ποίηση Μάνου Ελευθερίου.

Ταξίδι μέσα στη νύχτα

Τί Θέλω

Πιό πολύ κι απο τα μάτια

Είσαι σαν το Λουλουδάκι

Δέν είναι μονάχα τ'αηδόνια

Καληνύχτα

Η Αγράμπελη

Περιβόλι μου Οργωμένο

Φθινόπωρο (Bonus Track)

Μίκης Θεοδωράκης. Ραντάρ σε ποίση Κώστα Τριπολίτη.

Τη ζωή μου έχω χάσει.

Σύνοψη. Ερμηνεύουν: Μίκης Θεοδωράκης & Γιώργος Νταλάρας.

Μίκης Θεοδωράκης. Ραντάρ σε ποίσηση Κώστα Τριπολίτη.

'78 Εκφώνηση

Βγάλε τα μαύρα πανιά

Όσους δεν πήρε η μοναξιά (από "Νύχτα Θανάτου")

Ήταν κάποτε δυό φίλοι (από "Τα Λυρικά")

Σε λένε μάνα του Χριστού (από "Αρκαδία ΙΙΙ")

Ο Χάρος νυχτοπερπατεί

Μέσα σε κήπο κάθησα (από "Αρκαδία ΙΙΙ")

Μελαχρινό παιδί

Τα νεαρά ζευγάρια

Νύχτα

Μπήκε ο Χάρος στο κελί

Μοιρολόι της βροχής (από "Τα Λυρικά")

Έχεις μάτια το φεγγάρι (από "Νύχτα Θανάτου")

Μπαλάντες. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Το ναυάγιο

Δρόμοι παλιοί

Κάτω απ' τα ρούχα μου

Χαρά, χαρά

Οι στίχοι αυτοί

Μες στην κλειστή μοναξιά μου

Και περνούσανε τα τραμ

Όλα έχουν αποδελτιωθεί

Όταν μιαν άνοιξη

Μπαλάντες. Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

01 Στην Ανατολή. Εκφώνηση.

Τα πατροπαράδοτα (Α')

Τα παραθύρια ορθάνοιχτα

Στην ανατολή

Μες στην ταβέρνα

Άστατο πουλί

Και δεν μίλησε κανείς

Τα πατροπαράδοτα (Β')

14 Μίκης Θεοδωράκης. Στην Ανατολή. Αποφώνηση.

Λιποτάκτες. 1952. Εκφώνηση: Μαριλίδα

Λιποτάκτες.1952. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

03 Όμορφη Πόλη (Θα Γίνεις Δικιά Μου) Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης

04 Αυγή Αφράτη (Σκέπασε Ατμός Τον Ερωτά Μας)Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης

05 Δακρυσμένα Μάτια Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης

06 Χάθηκα Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης

09 Λιποτάκτες.1952. Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Επιφάνια Εκφώνηση Νίκος Θεοδωράκης

Επιφάνια: Άνθη της πέτρας

Επιφάνια: Άρνηση (Στο περιγιάλι)

Επιφάνια: Κράτησα τη ζωή μου

Επιφάνια: Μέσα στις θαλασσινές σπηλιές

07 Επιφάνια . Αποφώνηση Νίκος Θεοδωράκης

Αρχιπέλαγος Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Μικρές Κυκλάδες.1963. Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα

Μικρές Κυκλάδες. 1963. Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Αρχιπέλαγος Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Μυρτιά

Ειχα φυτέψει μιά καρδιά

Η Μαργαρίτα Μαργαρώ

Θ' αφήσω τήν μαννουλα μου

Σέ πότισα ροδόσταμο

Ροδιά τετράκλωνη

Πάμε μιά βόλτα στά Χανιά

Τό παλικάρι

Φεύγω μακρυά πατρίδα μου

Ανάμεσα Σύρο καί Τζιά

Δύο τραγούδια για τον Αλέκο Παναγούλη

Εκείνος ήταν μόνος

Κόκκινο Τριαντάφυλλο

Το Κείμενο του Μίκη Θεοδωράκη για την δημιουργία του Mikis Radio

Το Κείμενο του Μίκη Θεοδωράκη για την δημιουργία του Mikis Radio

Αναδημοσίευση με αφορμή το 1.500.000 και πλέον επισκέψεις ακροάσεις στο ραδιόφωνο από 92 χώρες…

Μίκης Θεοδωράκης, 19 Φλεβάρη 2018 Αθήνα: Με αφορμή τη συμπλήρωση ενός εκατομμυρίου επισκέψεων και πλέον, ακροάσεων στο Mikis Radio, σκέφτηκα να θυμίσω στους ακροατές ακριβώς τι σημαίνει, αυτή η αίσθηση που έχω ότι ελευθερώθηκαν επιτέλους τα έργα μου που ήταν θαμμένα μέχρι τώρα και που τώρα ελεύθερα τελείως πετούν πάνω από μίση, από κόμπλεξ, από απαγορεύσεις.

Ελεύθερα πάνω από τον ουρανό της Αθήνας, από Μέγαρα Μουσικής και Νιάρχεια, που με το σταγονόμετρο παίζουν την μουσική μου, ενώ η υπόλοιπη έμενε κάτω στα υπόγεια του Μεγάρου, όπου φυλάσσεται το Αρχείο μου. Όσες φορές πήγα να δω το Αρχείο μου εκεί στο Μέγαρο, έβλεπα τα έργα μου εκεί και αναρωτιόμουν, γιατί άραγε δεν μπορούν να ανεβούνε δύο πατώματα, να φτάσουν στις Μουσικές Σκηνές των αιθουσών του Μεγάρου και να παιχτούν;

Κάτω εκεί μου φαινόταν θαμμένα, όπως θαμμένη μου φαινόταν και η τεράστια προσπάθεια, το τεράστιο έργο των ανθρώπων που εργάστηκαν επί τόσα χρόνια και εργάζονται ακόμα στο Αρχείο μου στην Βιβλιοθήκη Βουδούρη.

Έργο που μένει κατά το μεγαλύτερο μέρος του αναξιοποίητο, αν τα έργα αυτά δεν βγαίνουν στην επιφάνεια με συναυλίες. Θαμμένα 1000 έργα περιμένουν λες και η Ελλάδα έχει τόσα πολλά που δεν έχει ανάγκη τα δικά μου.

Εγώ σε όλη μου τη ζωή δούλεψα σαν το σκυλί χρόνια και χρόνια για την πατρίδα μου και στην πατρίδα μου αυτά που δημιούργησα είναι φυλακισμένα. Στο εξωτερικό ελεύθερα, στην πατρίδα μου φυλακισμένα.

Αισθάνομαι λοιπόν την ανάγκη να πω ορισμένα πράγματα για πρώτη φορά…

Εγώ γεννήθηκα και μεγάλωσα με μια ιδιαιτερότητα: είμαι συγχρόνως συνθέτης και αγωνιστής.

Σαν αγωνιστής είμαι υποχρεωμένος σε καιρούς ειρηνικούς να συμμετέχω σε ιδεολογικούς πολιτικούς αγώνες που με φέρνουν σε μετωπική αντίθεση με κάθε είδους εξουσίες. Γιατί η δική μου ιδεολογία βασίζεται στην υπεράσπιση της Αρμονίας ενάντια στο Χάος. Αυτό στην πολιτική μεταφράζεται σε μια στάση Ελεύθερη, Ανεξάρτητη και βαθιά Αντιεξουσιαστική.

Με αποτέλεσμα να είμαι συνεχώς εκτεθειμένος στα λυσσαλέα χτυπήματα των εξουσιαστών που επειδή δεν μπορούν να με λυγίσουν στον τομέα της ιδεολογίας και της πολιτικής, πέφτουν σαν λυσσασμένοι λύκοι πάνω στην μουσική και το έργο μου. Αυτός είναι ο λόγος που το έργο μου είναι φιμωμένο τώρα, τουλάχιστον κατά τα οκτώ δέκατά του.

Όμως, εδώ και δυο χρόνια που το Mikis Radio πήρε την πρωτοβουλία να το απελευθερώσει οριστικά, έχω την ίδια αίσθηση τώρα, στα ενενήντα πέντε μου χρόνια με κείνη που είχα και στα δεκαεννέα μου χρόνια, που γιόρταζα με όλους τους Έλληνες την απελευθέρωση της πατρίδας μου.

Πρέπει να ξέρετε, ότι ο Συνθέτης μοιάζει με την μάνα που θέλει τα παιδιά της να είναι ελεύθερα και να χαίρονται το ήλιο και την δωρεά της ζωής και όχι να είναι φυλακισμένα, όπως γίνεται με τα έργα μου…

Νίκο, σε ευχαριστώ για το μεγάλο δώρο που μου πρόσφερες αποδεικνύοντας ότι τα έργα μου είναι ικανά να συγκινούν τους ανθρώπους ανεξάρτητα από σύνορα. Μέσα στους δύο πρώτους μήνες, ένα εκατομμύριο σαράντα χιλιάδες ακροατές, ένα τσουνάμι πραγματικό. Μέσα σε λίγες μέρες με ανακάλυψε και αγκάλιασε την μουσική μου ένα τεράστιο πλήθος.

Τους χαιρετώ όλους με αγάπη και χαίρομαι ιδιαίτερα που θα ακουστούν για πρώτη φορά αδικημένοι τραγουδιστές και αγαπημένοι μου κύκλοι τραγουδιών… Ο Πέτρος Πανδής ο δικός μου Καλογιάννης, ο δικός μου Πουλόπουλος, ο δικός μου Μητροπάνος, η Βερούτη, η Σίμου, ο Μωραΐτης, ξεχωριστοί κύκλοι όπως οι «Χαιρετισμοί» με την Γαλάνη η «Φαίδρα» με την Καγιαλόγλου και τον Πανδή, οι «Μπαλάντες» με τον Πέτρο και την Ζορμπαλά, το «Ραντάρ» με τον Νταλάρα, ο «Επιβάτης» με την Φαραντούρη, ο άγνωστος κύκλος «Ο Ήλιος και ο Χρόνος» που τον έγραψα στα 1967, στην απομόνωση της Μπουμπουλίνας πριν από πενήντα ένα χρόνια… Πενήντα ένα χρόνια περίμενε για να ακουστεί για πρώτη φορά.

Κι ακόμα, ο Θωμόπουλος, ο Ζωγράφος και ο Καλογιάννης στα άγνωστα «Γράμματα από την Γερμανία».

Τα «Πρόσωπα του Ήλιου» του ποιητή Διονύση Καρατζά.

Το «Μήπως ζούμε σε άλλη χώρα» του Μάνου Ελευθερίου με την Μαρία Δημητριάδη.

Το «Ασίκικο, Πουλάκη» με τον Βασίλη Λέκκα του ποιητή Μιχάλη Γκανά.

Η «Μνήμη της πέτρας» του ποιητή Μιχάλη Μπουρμπούλη με τον Θανάση Μωραϊτη.

Τα «18 Λιανοτράγουδα» με τον Νταλάρα, με την Βιτάλη και τόσους άλλους ερμηνευτές.

Η «Νύχτα Θανάτου» του Μάνου Ελευθερίου με τον Αντώνη Καλογιάννη.

Ο καταπληκτικός Μπιθικώτσης στον «Οκτώβρη 78» των Λειβαδίτη, Παπαδόπουλου, Χριστοδούλου.

Η «Συνάντηση» του Λευτέρη Παπαδόπουλου με τον Σταμάτη Κόκοτα.

Η «Ερημιά» του Λευτέρη Παπαδόπουλου με την Μαρία Φαραντούρη και τον Μανώλη Μητσιά σε ενορχήστρωση Σταύρου Ξαρχάκου.

Η «Πολιτεία Γ΄» της Λίνας Νικολακοπούλου και του Μάνου Ελευθερίου με τον Μανώλη Μητσιά και την Δήμητρα Γαλάνη, τα «Επιφάνια Αβέρωφ» με τον Αντώνη Καλογιάννη.

Η ‘’Πολιτεία Δ΄’ με τον Πέτρο Γαϊτάνο, ο κύκλος «Μια Θάλασσα γεμάτη μουσική» σε ποίηση Δήμητρας Μαντά που κυκλοφόρησε στο Παρίσι πριν από 25 χρόνια από την εκπληκτική Ιονάτος και τρεις κορυφαίους Γάλλους με επικεφαλής τον Christian Boissel, μια δουλειά που έμεινε άγνωστη στην Ελλάδα.

Σταματώ εδώ, δεν τα θυμάμαι όλα, όλα τα φυλακισμένα έργα που τώρα πετάνε ψηλά, ελεύθερα και άπιαστα από όλους αυτούς που τα φίμωσαν για όλα αυτά τα χρόνια. Μου φτάνει που με γνωρίζουν οι απλοί πολίτες μαζί με τα βουνά, τους βράχους, τα νησιά και τις θάλασσες της πατρίδας μου. Τώρα που το έργο μου διασχίζει τους αιθέρες όλου του κόσμου αλλά και της πατρίδας μου, είμαι επί τέλους κι εγώ ελεύθερος.
Γι’ αυτό στέλνω ένα μεγάλο «Ευχαριστώ».
Μίκης Θεοδωράκης 18 Φλεβάρη 2018

Το Κείμενο του Μίκη Θεοδωράκη για την δημιουργία του Mikis Radio

Mikis Radio – Personal

Mikis Radio | Mikis Theodorakis – Composer – Philosopher – Politician

Οι γειτονιές του κόσμου - Μίκης Θεοδωράκης - Γιάννης Ρίτσος

Λαϊκό Ορατόριο. Ποίηση & Απαγγελία: Γιάννης Ρίτσος.
Έτος σύνθεσης 1978 Αθήνα & Omsk Σιβηρίας.
Ηχογράφηση: Μαρία Φαραντούρη, Γιάννης Θωμόπουλος, Χορωδία Τερψιχόρης Παπαστεφάνου. Συμμετέχουν: Τάσος Διακογιώργης Σαντούρι, Χρήστος Κωνσταντίνου Μπουζούκι, Φίλιππος Τσεμπερούλης Κλαρίνο. και Λαϊκή Ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Οι γειτονιές του κόσμου. Εκφώνηση. Μαριλίδα.

Οι γειτονιές είναι Έρημες. Απαγγελία. Νόνη Ιωαννίδου.

Οι γειτονιές του Κόσμου. Πρόλογος: Νόνη Ιωαννίδου.

Τούτη την άνοιξη

Ο ήλιος εβασίλεψε

Έτσι μικρό ήταν τ' όνειρό μας

Οι γειτονιές είναι έρημες

Ήταν πικρές οι μέρες μας

Βασανισμένη πολιτεία

Ήταν όμορφες εκείνες οι μέρες

Νά' τες και πάλι οι σημαίες

Σκέψου η ζωή

Γεια και χαρά σου λευτεριά

Να λείπεις

Οι γειτονιές του κόσμου. Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Οι Γειτονιές Του Κόσμου (αποσπάσματα)

“Δεν έχουμε καιρό να πεθάνουμε.
Όχι. Όχι. Και δεν θα φύγουμε
απ’ τον κόσμο, να το ξέρεις,
πριν αγαπήσουμε όσο ζητά
η καρδιά μας
πριν τραγουδήσουμε όσο ζητά
η αγάπη…”

Ήταν πικρές οι μέρες μας.
Πολύ πικρές.
Ο ίσκιος ενός κυπαρισσιού μετρούσε
μέτρο – μέτρο όλο τον κόσμο.
Καθένας κουβαλούσε στον ώμο του
κι απόναν πεθαμένο,
κάθε στιγμή κουβαλούσαμε
τον θάνατό μας στον ώμο μας.

…
Βασανισμένη πολιτεία.
Δοξασμένη πολιτεία.
Ερειπωμένη, ερειπωμένη.
Η πολιτεία έχει κλείσει
τα παράθυρά της
έχει κλείσει τα μάτια της
και δεν μπορεί να κοιμηθεί.
Ένδοξη πολιτεία,
διωγμένη, λαχτισμένη.
Η πολιτεία κρύβεται μες στον ίσκιο των σπιτιών της
όπως κρύβεται το πληγωμένο σκυλί
κάτου στο υπόγειο
και ανάμεσα στις σπασμένες καρέκλες
γλείφει τις πληγές του.

Δεν έχω καιρό να κουραστώ.
Δεν έχω καιρό να σταυρώσω
τα χέρια μου.
Δεν έχω καιρό να μην αγαπώ,
να μην μισώ, να μην θέλω,
να μην σκοτώνουμαι
Δος μου το χέρι σου – κι απ’την αρχή –
μιαν άλλη αρχή.
Στις 5, ναι, στη διασταύρωση.
Δικός μας είναι ο κόσμος.
Γεια σου σύντροφε, γεια σου.
Γεια σου σύντροφε – απ’ την αρχή.
Όμορφη μέρα. Ο ήλιος κοίτα.
Γεια σου, σύντροφε.

Τούτη η γαλάζια πολιτεία
δεν χαμπαριάζει τον θάνατο,
όταν της κόβουν τονα χέρι
πολεμάει με τ’ άλλο,
όταν της κόβουν και τα δύο
πολεμάει με τα δόντια,
όταν της κόβουν και τα πόδια
ισοζυγιάζεται στον αέρα
τρέχει σφυρίζοντας στον αέρα
όπως σφυρίζει η σφαίρα τρέχοντας
ίσα για την καρδιά της αδικίας.

Δεν έχουμε καιρό να πεθάνουμε.
Όχι. Όχι. Και δεν θα φύγουμε
απ’ τον κόσμο, να το ξέρεις,
πριν αγαπήσουμε όσο ζητά
η καρδιά μας
πριν τραγουδήσουμε όσο ζητά
η αγάπη.

Έτσι μικρό ήταν τ’ όνειρό μας.
Μα τούτο τ’ όνειρο ήταν τ’ όνειρο
όλων των πεινασμένων
και των αδικημένων.
Κι οι πεινασμένοι ήταν πολλοί
κι οι αδικημένοι ήταν πολλοί.
Και τ’ όνειρο μεγάλωνε
– σιγά σιγά μεγάλωνε –
πάντοτε το ίδιο στρογγυλό σαν το ψωμί
και το ίδιο στρογγυλό και σαν τον ήλιο
και το ίδιο στρογγυλό και σαν τη γη
και το ίδιο στρογγυλό σαν τον ορίζοντα,
ετούτο τ’ όνειρο των πεινασμένων
τ’ όνειρο των αδικημένων
όλου του κόσμου.

* *

“Σκέψου η ζωή
να τραβάει το δρόμο της
και συ να λείπεις,
νάρχονται οι Άνοιξες με τα πολλά
διάπλατα παράθυρα και συ να λείπεις,
νάρχονται τα κορίτσια στα παγκάκια
του κήπου με χρωματιστά φορέματα
και συ να λείπεις,
ενα ανθισμένο δένδρο να σκύβει
στο νερό,
πολλές σημαίες ν’ ανεμίζουν
στα μπαλκόνια
να λένε δυνατά τη λέξη σύντροφος
και συ να λείπεις,
σκέψου δυο χέρια να σφίγγονται
και σένα να σου λείπουν τα χέρια,
δυο κορμιά να παίρνονται
και συ να κοιμάσαι κάτω απ’ το χώμα
και τα κουμπιά του σακακιού σου
ν’ αντέχουν πιότερο από σένα
κάτου απ’το χώμα
κι η σφαίρα η σφηνωμένη
στην καρδιά σου να μην λιώνει
όταν η καρδιά σου,
πού τόσο αγάπησε τον κόσμο,
θάχει λιώσει”.

Τρέχαν στους δρόμους
– φώναζαν ζήτω –
αχ κι οι ροδιές ν’ ανάβουν
κόκκινα βεγγαλικά στου περβολιού
το Πάσχα
και τα χουνιά από γειτονιά σε γειτονιά
ναν το λαλάν ναν το λαλάν
γεια και χαρά Λε, μωρέ Λε,
γεια και χαρά σου Λευτεριά.

“Να λείπεις
δεν είναι τίποτα να λείπεις,
αν έχεις λείψει για ό,τι πρέπει
θάσαι για πάντα μέσα σ’ όλα εκείνα
πού γι’ αυτά έχεις λείψει,
θάσαι για πάντα
μέσα σ’ όλο τον κόσμο”.

Ρωμιοσύνη - Μίκης Θεοδωράκης - Γιάννης Ρίτσος

Μίκης Θεοδωράκης: Ρωμιοσύνη Γιάννη Ρίτσου. Έτος σύνθεσης: 1966. Αθήνα. Συμμετέχουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Γιάννης Διδίλης Πιάνο, Λάκης Καρνέζης Κώστας Παπαδόπουλος Μπουζούκι. Βαγγέλης Παπαγγελίδης Κoντραμπάσο. Εύανδρος Παπαδόπουλος Ντράμς.
Λαϊκή ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Μίκης Θεοδωράκης. Ρωμιοσύνη. 1966. Εκφώνηση: Μαριλίδα

02 Μίκης Θεοδωράκης. Ρωμιοσύνη. 1966. Πρόλογος: Νόνη Ιωαννίδου.

03 Μίκης Θεοδωράκης. Ρωμιοσύνη. 1966. Πρόλογος: Νόνη Ιωαννίδου.

04 Μίκης Θεοδωράκης. Ρωμιοσύνη. 1966. Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου.

06 Αυτά τα δέντρα

07 Όλοι διψάνε

08 Όταν σφίγγουν το χέρι

13 Θα σημάνουν οι καμπάνες

14 Τραβήξανε ψηλά

15 Μίκης Θεοδωράκης. Ρωμιοσύνη. 1966. ποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

16 Για τον Γιάννη Ρίτσο.

Ποίηση: Γιάννη Ρίτσου
Σύνθεση: 1966, Αθήνα.
Ηχογραφήσεις: 1966, Γρηγόρης Μπιθικώτσης
1977. Χορωδία Τρικάλων υπό τη διεύθυνση της Τ. Παπαστεφάνου
Τραγούδια:
ΑΥΤΑ ΤΑ ΔΕΝΤΡΑ
ΟΛΟΙ ΔΙΨΑΝΕ
ΟΤΑΝ ΣΦΙΓΓΟΥΝ ΤΟ ΧΕΡΙ
ΤΟΣΑ ΧΡΟΝΙΑ
ΜΠΗΚΑΝ ΣΤΑ ΣΙΔΕΡΑ
ΔΕΝΤΡΟ ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ
ΠΟΙΟΣ ΝΑ ΤΟ ΠΕΙ
ΘΑ ΣΗΜΑΝΟΥΝ ΟΙ ΚΑΜΠΑΝΕΣ
ΤΡΑΒΗΞΑΝΕ ΨΗΛΑ

1. ΑΥΤΑ ΤΑ ΔΕΝΤΡΑ

Aυτά τα δέντρα δε βολεύονται
με λιγότερο ουρανό,
Αυτές οι πέτρες δε βολεύονται
κάτου απ’ τα ξένα βήματα,

Αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται
παρά μόνο στον ήλιο,
Αυτές οι καρδιές δε βολεύονται
παρά μόνο στο δίκιο.

Eτούτο το τοπίο είναι σκληρό,
σαν τη σιωπή,
Σφίγγει στον κόρφο του
τα πυρωμένα του λιθάρια,
Σφίγγει στο φως
τις ορφανές ελιές του και τ’ αμπέλια του.

Δεν υπάρχει νερό. Mονάχα φως
O δρόμος χάνεται στο φως
κι ο ίσκιος της μάντρας είναι σίδερο

2. ΟΛΟΙ ΔΙΨΑΝΕ

Όλοι διψάνε χρόνια τώρα. Όλοι πεινάνε.
Τα μάτια τους είναι κόκκινα
απ’ την αγρύπνια.

Μια βαθιά χαρακιά σφηνωμένη
ανάμεσα στα φρύδια τους
σαν ένα κυπαρίσσι ανάμεσα
σε δυο βουνά το λιόγερμα.

Το χέρι τους είναι κολλημένο στο ντουφέκι,
το ντουφέκι είναι συνέχεια του χεριού τους,
το χέρι τους είναι συνέχεια της ψυχής τους.

Κι έχουν στα χείλη τους επάνω το θυμό
κι έχουνε τον καημό
βαθιά – βαθιά στα μάτια τους
σαν ένα αστέρι σε μια γούβα αλάτι.

3. ΟΤΑΝ ΣΦΙΓΓΟΥΝ ΤΟ ΧΕΡΙ

Όταν σφίγγουν το χέρι
ο ήλιος είναι βέβαιος
για τον κόσμο

Όταν χαμογελάνε
ένα μικρό χελιδόνι
φεύγει μέσα απ’ τ’ άγρια γένια τους

Όταν σκοτώνονται,
όταν σκοτώνονται
η ζωή τραβάει την ανηφόρα
με σημαίες, με σημαίες
με σημαίες και με ταμπούρλα

Η ζωή τραβάει την ανηφόρα
με σημαίες, με σημαίες
με σημαίες και με ταμπούρλα

Όταν σκοτώνονται,
όταν σκοτώνονται
η ζωή τραβάει την ανηφόρα
με σημαίες, με σημαίες
με σημαίες και με ταμπούρλα

4. ΤΟΣΑ ΧΡΟΝΙΑ

Tόσα χρόνια όλοι πεινάνε,
όλοι διψάνε, όλοι σκοτώνονται
πολιορκημένοι από στεριά και θάλασσα,
έφαγε η κάψα τα χωράφια τους
η αρμύρα πότισε τα σπίτια τους

Από τις τρύπες του πανωφοριού τους
μπαινοβγαίνει ο θάνατος
πολιορκημένοι από στεριά και θάλασσα,
έφαγε η κάψα τα χωράφια τους
η αρμύρα πότισε τα σπίτια τους
από τις τρύπες του πανωφοριού τους
μπαινοβγαίνει ο θάνατος

Πάνoυ στα καραούλια πετρώσαν
βιγλίζοντας το μανιασμένο πέλαγο
όπου βούλιαξε το σπασμένο
κατάρτι του φεγγαριού.

Tο ψωμί σώθηκε, τα βόλια σώθηκαν,
τώρα γεμίζουν τα κανόνια τους
τώρα γεμίζουν μόνο με την καρδιά τους.

5. ΜΠΗΚΑΝ ΣΤΑ ΣΙΔΕΡΑ

Mπήκαν στα σίδερα και στη φωτιά,
κουβέντιασαν με τα λιθάρια,
κεράσανε ρακί το θάνατο
στο καύκαλο του παππουλή τους

στ’ Aλώνια τα ίδια
αντάμωσαν το Διγενή
και στρώθηκαν στο δείπνο
κόβοντας τον καημό στα δυο
έτσι που κόβανε στο γόνατο
το κριθαρένιο τους καρβέλι.

6. ΔΕΝΤΡΟ ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ

Δέντρο το δέντρο, πέτρα την πέτρα
πέρασαν τον κόσμο,
μ’ αγκάθια προσκεφάλι πέρασαν τον ύπνο.

Φέρναν τη ζωή στα δυο στεγνά τους
χέρια σαν ποτάμι

Σε κάθε βήμα κέρδιζαν
μια οργιά ουρανό για να τον δώσουν

Κι όταν χορεύαν στην πλατεία,
μέσα στα σπίτια τρέμαν τα ταβάνια
Και κουδούνιζαν τα γυαλικά στα ράφια

Φέρναν τη ζωή στα δυο στεγνά τους
χέρια σαν ποτάμι

7. ΠΟΙΟΣ ΝΑ ΤΟ ΠΕΙ

Και τώρα πώς κλειδώσανε
την πόρτα τους τ’ αμπέλια μας
Πώς λίγνεψε το φως
πάνω στις στέγες και στα δέντρα.

Ποιος να το πει πως βρίσκονται οι μισοί
κάτο απ’ το χώμα
κι’ οι άλλοι μισοί, κ’ οι άλλοι μισοί
για άλλοι μισοί στα σίδερα

8. ΘΑ ΣΗΜΑΝΟΥΝ ΟΙ ΚΑΜΠΑΝΕΣ

Με τόσα φύλλα σου γνέφει ο ήλιος καλημέρα
με τόσα φλάμπουρα λάμπει,
λάμπει ο ουρανός
και τούτοι μέσ’ τα σίδερα
και κείνοι μεσ’ το χώμα.

Σώπα όπου να ‘ναι
θα σημάνουν οι καμπάνες.
αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας

Κάτω απ’ το χώμα
μες στα σταυρωμένα χέρια τους
κρατάνε τις καμπάνας το σχοινί,
προσμένουνε την ώρα,
προσμένουν να σημάνουν την ανάσταση
τούτο το χώμα είναι δικό τους και δικό μας
δεν μπορεί κανείς να μας το πάρει

Σώπα όπου να ‘ναι ….

9. ΤΡΑΒΗΞΑΝΕ ΨΗΛΑ ΠΟΛΥ ΨΗΛΑ

Τραβήξανε ψηλά πολύ ψηλά
Δύσκολο και να χαμηλώσουνε
Δύσκολο και να πουν το μπόι τους

Μέσα στ’ αλώνια που δειπνήσαν
μια βραδιά τα παλικάρια
Μένουνε τα λιοκούκουτσα
και το αίμα το ξερό του φεγγαριού

Κι ο δεκαπεντασύλλαβος
απ’ τ’ άρματά τους.

Μένουν τα κυπαρίσσια
μένουν τα κυπαρίσσια
μένουν τα κυπαρίσσια κι ο δαφνώνας

Το τραγούδι του νεκρού αδελφού

Μίκης Θεοδωράκης: Το Τραγούδι Του Νεκρού Αδελφού. Σε Ποίηση Μίκη Θεοδωράκη. 1960 Παρίσι. Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Συμμετέχουν: Βέρα Ζαβιτσιάνου, Δέσποινα Μπεμπεδέλη και χορωδία. Μουσικοί: Γιάννης Διδίλης Πιάνο, Λάκης Καρνέζης, Κώστας Παπαδόπουλος Μπουζούκι, Σταύρος Πλέσσας Κιθάρα. Λαϊκή ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Πρόλογος Νόνη Ιωαννίδου.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Δοξαστικό [Instrumental]

Απρίλης - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Το Όνειρο - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Κοιμήσου Αγγελούδι Μου (Νανούρισμα) - Ερμηνεύει η Δέσποινα Μπεμπεδέλη

Ένα Δειλινό - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Προδομένη Αγάπη - Ερμηνεύει η Βέρα Ζαβιτσιάνου

Τον Παύλο Και Τον Νικολιό - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Στα Περβόλια - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Δοξαστικό - Ερμηνεύει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Χορωδία.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελού. Επίλογος Νόνη Ιωαννίδου.

Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Απρίλη μου

Απρίλη μου, Απρίλη μου ξανθέ
και Μάη μυρωδάτε, καρδιά μου πώς αντέ
Καρδιά μου πώς, καρδιά μου πώς αντέχεις
μέσα στην τόση αγάπη και στις τόσες ομορφιές

Γιομίζ’ η γειτονιά τραγούδια και φιλιά
Την κοπελιά μου τη λένε Λενιώ
Την κοπελιά μου τη λένε Λενιώ
Την κοπελιά μου τη λένε Λενιώ, μα το `χω μυστικό

Αστέρι μου, αστέρι μου χλωμό
του φεγγαριού αχτίδα στο γαϊτανόφρυδο
Στο γαϊτανο , στο γαϊτανοφρυδό σου
κρεμάστηκε η καρδιά μου σαν το πουλάκι στο ξόβεργο

Γιομίζ’ η γειτονιά…

Λουλούδι μου, λουλούδι μυριστό
και ρόδο μυρωδάτο, στη μάνα σου θα `ρθω
στη μάνα σου, στη μάνα σου θα `ρθω
να πάρω την ευχή της και το ταίρι που αγαπώ

Δοξαστικό

Ενωθείτε, βράχια βράχια
Ενωθείτε, χέρια χέρια
Τα βουνά και τα λαγκάδια, πιάστε το τραγούδι
Πολιτείες και λιμάνια, μπείτε στο χορό

Σήμερα παντρεύουμε τον Ήλιο
τον Ήλιο με τη νύφη τη μονάκριβη
την Πασχαλιά

Πασχαλιά μας, κοπελιά μας
κάμποι, θάλασσες, βουνά μας
μάνες, κόρες, σκοτωμένα αδέλφια, πατεράδες
ένα δέντρο με μια ρίζα, μια πηγή, μια βρύση

Σήμερα παντρεύουμε τον Ήλιο
τον Ήλιο με τη νύφη τη μονάκριβη
την Πασχαλιά

Πολυχρόνιος ημέρα
τη Υπερμάχω, τη Υπερμάχω

Ένα δειλινό

Ένα δειλινό, ένα δειλινό
ένα δειλινό σε δέσαν στο σταυρό
Σου κάρφωσαν τα χέρια σου, μου κάρφωσαν τα σπλάχνα
Σου δέσανε τα μάτια σου, ω, ω, μου δέσαν την ψυχή μου

Ένα δειλινό, ένα δειλινό
ένα δειλινό με τσάκισαν στα δυο
Μου κλέψανε την όραση, μου πήραν την αφή μου
Μόν’ μου `μεινε η ακοή, ω, ω, να σ’ αγρικώ, παιδί μου

Ένα δειλινό, ένα δειλινό
ένα δειλινό σαν τον σταυραετό
Χίμηξε, πα στις θάλασσες, χίμηξε, πα στους κάμπους
Κάνε ν’ ανθίσουν τα βουνά, ω, ω, και να χαρούν οι ανθρώποι

Η αλυσίδα

Την αλυσίδα την βαριά
Την κάνω χελιδόνι
Τη φυλακή τη σκοτεινή
Την κάνω ξαστεριά
Την αλυσίδα την βαριά
Εγώ και εσύ κι εσύ κι εσύ
Την κόβουμε μαζί

Σπάσε την αλυσίδα με τα σίδερα!
Φτιάξε την αλυσίδα με τα κύματα!
Σπάσε την αλυσίδα με τα σίδερα!
Φτιάξε την αλυσίδα με τα σύννεφα!
Σπάσε την αλυσίδα με τις ντροπές!
Φτιάξε την αλυσίδα με τις Πασχαλιές!
Σπάσε την αλυσίδα με τον αγκυλωτό!
Φτιάξε την αλυσίδα με τον Εωθινό!
Σπάσε την αλυσίδα και τη φυλακή!
Φτιάξε την αλυσίδα κορμί με κορμί!

Την αλυσίδα που μιλά
Την κάνω αστροπελέκι!
Των παλατιών σου τη χλιδή
Σου κάνω φυλακή!
Την αλυσίδα που μιλά
Εγώ κι εσύ κι εσύ κι εσύ
Τη φτιάχνουμε μαζί!

Η Λευτεριά κερδίζεται!
Η Λευτεριά κερδίζεται!
Ραγιάδες σηκωθείτε
Φωνάζει ο Κίτσος!

Κλάψε πικρό μου σύννεφο

Κλάψε πικρό μου σύννεφο
πάει το παλληκάρι
μαχαίρωσαν το δειλινό
καρφώσαν το φεγγάρι

Πάει τώρα, μας τον πήρανε
της λησμονιάς οι κήποι
θα `ρχονται οι μήνες οι έντεκα
κι ο Μάης θα μας λείπει

Σταυρώσανε τον έ έρωτα
κόψαν το κυπαρίσσι
σφάξανε το γλυκό ψωμί
κι έχει ο ουρανός ραγίσει

Πάει τώρα, μας τον πήρανε
της λησμονιάς οι κήποι
θα `ρχονται οι μήνες οι έντεκα
κι ο Μάης θα μας λείπει

Κλάψε πικρό μου σύννεφο
πάει το παλληκάρι
μαχαίρωσαν το δειλινό
καρφώσαν το φεγγάρι

Πάει τώρα, μας τον πήρανε…

Νανούρισμα ( Κοιμήσου αγγελούδι μου ) Κώστα Βίρβου

Κοιμήσου αγγελούδι μου, παιδί μου νάνι νάνι
Να μεγαλώσεις γρήγορα, σαν τ’ αψηλό πλατάνι
Να γίνεις άντρας στο κορμί και στο μυαλό
Και να `σαι πάντα μεσ’ το δρόμο τον καλό

Κοιμήσου αγγελούδι μου γλυκά με το τραγούδι μου

Κοιμήσου περιστέρι μου να γίνεις σαν ατσάλι
Να γίνει κι η καρδούλα σου σαν του Χριστού μεγάλη
Για να μην πεις μεσ’ τη ζωή σου δεν μπορώ
κι αν πρέπει ακόμα να σηκώσεις και σταυρό

Προδομένη αγάπη

Τα μεσάνυχτα που σμίγουνε οι ώρες
Προδομένη μου αγάπη
Τα μεσάνυχα που σμίγουν οι καρδιές μας
Προδομένη μου αγάπη
Νταν νταν νταν νταν σημαίνει
Νταν το τέλος της αγάπης

Δυο πουλιά δυο περιστέρια
ταξιδεύουνε μέσα στ’ αστέρια

Τα μεσάνυχτα που είναι μακριά ο ήλιος
Προδομένη μου αγάπη
Τα μεσάνυχτα που είναι κοντά οι ζωές μας
Προδομένη μου αγάπη
Νταν νταν νταν νταν σημαίνει
Νταν το τέλος της αγάπης

Δυο πουλιά δυο περιστέρια
ταξιδεύουνε μέσα στ’ αστέρια

Τα μεσάνυχτα θα σε περιμένω
Προδομένη μου αγάπη
Σαν θα φύγει το φεγγάρι στο σκοτάδι
Προδομένη μου αγάπη

Στα περβόλια

Στα περβόλια, μες στους ανθισμένους κήπους
σαν άλλοτε θα στήσουμε χορό
και τον Χάρο θα καλέσουμε
να πιούμε αντάμα και να τραγουδήσουμε μαζί

Κράτα το κλαρίνο και το ζουρνά
κι εγώ θα `ρθω με τον μικρό μου τον μπαγλαμά
Αχ, κι εγώ θα `ρθω…
μες στης μάχης τη φωτιά με πήρες, Χάρε
πάμε στα περβόλια για χορό

Στα περβόλια, μες στους ανθισμένους κήπους
αν σε πάρω, Χάρε, στο κρασί
αν σε πάρω στον χορό και στο τραγούδι
τότες χάρισέ μου μιας νυχτιάς ζωή

Κράτα την καρδιά σου, μάνα γλυκιά
κι εγώ είμ’ ο γιος που γύρισε για μια σου ματιά
Αχ, για μια ματιά..

Για το μέτωπο σαν έφυγα, μανούλα
εσύ δεν ήρθες να με δεις
Ξενοδούλευες και πήρα μόνος μου το τρένο
που με πήγε πέρ’ απ’ τη ζωή…

Το όνειρο

Δυο γιους είχες μανούλα μου
δυο δέντρα, δυο ποτάμια,
δυο κάστρα Βενετσιάνικα,
δυο δυόσμους, δυο λαχτάρες.

Ένας για την ανατολή
κι ο άλλος για τη δύση
κι εσύ στη μέση μοναχή
μιλάς, ρωτάς, μιλάς, ρωτάς
τον ήλιο.

Ήλιε που βλέπεις τα βουνά,
που βλέπεις τα ποτάμια
όπου θωρείς τα πάθη μας
και τις φτωχές μανούλες.

Αν δεις τον Παύλο φώναξε
και τον Ανδρέα πες μου.
Μ’ έναν καημό τ’ ανάστησα
μ’ έναν λυγμό τα γέννου.

Μα κείνοι παίρνουνε βουνά
διαβαίνουνε ποτάμια
ο ένας τον άλλο ψάχνουνε
για ν’ αλληλοσφαγούνε.

Κι εκεί στο πιο ψηλό βουνό,
στην πιο ψηλή ραχούλα
σιμά κοντά πλαγιάζουνε
κι όνειρο ί κι όνειρο ίδιο βλέπουν.

Στης μάνας τρέχουνε κι οι
δυο το νεκρικό κρεβάτι.
Μαζί τα χέρια δίνουνε της
κλείνουνε τα μάτια.

Και τα μαχαίρια μπήγουνε
βαθιά μέσα στο χώμα.
Κι απέκει ανέβλυσε νερό
να πιεις να ξε να πιεις να ξεδιψάσεις.

Το ταγκό του Εφιάλτη

Ποιος δεν ξέρει τον Εφιάλτη;
Ο Εφιάλτης ήταν ο πρώτος προδότης!
Τότε ακόμα η προδοσία ήταν αμάρτημα!
Θεοί και ανθρώποι τιμωρούσαν σκληρά τον προδότη.
Ποιος δεν ξέρει τον Εφιάλτη;

Αργότερα η προδοσία έγινε επάγγελμα!
Οι προδότες πηγαίναν στη δουλειά τους
όπως οι μαγαζάτορες στα μαγαζιά τους.
Πουλούσαν την πραμάτεια τους
και παίρναν το μισθό τους τακτικά.
Παντρεύονταν ανάμεσό τους
να μην προδώσουν της ράτσας τη σειρά!
Κι όμως όλος ο κόσμος θυμόταν ακόμα
την ιστορία του Εφιάλτη τόσα χρόνια!

Ώσπου η προδοσία γίνηκε αρετή!
Έγινε καθήκον
και για τους προδότες
θεσπίστηκε εύφημος μνεία ειδική!
“Στο σεμνό προδότη
τη μεγάλη προδοσία πιστοποιούσα
η πατρίς ευγνωμονούσα!”
Ποιος θυμάται πια τον Εφιάλτη;

Τον Παύλο και τον Νικολιό

Τον Παύλο και τον Νικολιό
τους πάνε για ταξίδι
με βάρκα δίχως άρμενα
με πλοίο δίχως ξάρτια

Τ’ άρμενα τα `καψε φωτιά
τα ξάρτια καταιγίδα
και το ταξίδι θάνατος
που γυρισμό που γυρισμό δεν έχει

Του Παύλου και του Νικολιού
οι μάννες πάνε αντάμα
ρωτούν το χώμα να τους πει
κι εκείνο στάζει αίμα

Δεν είναι αναστεναγμός
που βγαίνει απ’ το χώμα
μόνο πηγή λαχταριστή
να πιεις να ξενα πιεις να ξεδιψάσεις

Τραγούδι κόκκινο θα πω

Την ιστορία που θα πω
την πήραν ταχυδρόμοι,
τη θάψαν στην ψυχή βαθιά, στη λησμονιά,
κλειστοί είναι τώρα οι δρόμοι,
τη θάψαν στην ψυχή βαθιά, στη λησμονιά,
κλειστοί είναι τώρα οι δρόμοι.

Οι παπαρούνες μαύρες στη γη,
ο ουρανός πληγή ανοιχτή,
τα βήματά μου χάνονται,
πέτρα στο νερό,
όπου κι αν μ’ αγγίξεις στο κορμί πονώ,
γέρνουν τα πουλιά, νεκρά τ’ αστέρια,
στ’ Αυγούστου τη φωτιά
λιώνουν τα μεσημέρια,
όπου κι αν μ’ αγγίξεις στο κορμί πονώ.

Το θέλεις λοιπόν;

Τραγούδι κόκκινο θα πω
μέσα στους άδειους δρόμους
μέσα στις άδειες τις καρδιές, τις άπονες,
όλο σκουριά και φόβους,
μέσα στις άδειες τις καρδιές, τις άπονες,
όλο σκουριά και φόβους.

Στης αγάπης την κορφή πάλι ο σταυρός και ο καιρός
φωνάζει, θα `ναι τρελός,
όποιος τον αντικρίσει, όποιος μπροστά του σταθεί,
όποιος γι’ αυτόν θα μιλήσει πάνω του θα καρφωθεί,
είναι η νύχτα άσπρη σαν φόνος,
είναι ο φόβος μαύρος σα θάνατος,
μαύρος σα θάνατος, μαύρος σα θάνατος,
θέλω, θέλω, θέλω να μιλήσω,
θέλω, θέλω, θέλω να μιλήσω.

Τραγούδι κόκκινο θα πω
με παγωμένα χείλη
για την αντάρτικη γενιά, αστροφεγγιά,
χορτάρι και τριφύλλι,
για την αντάρτικη γενιά, αστροφεγγιά,
χορτάρι και τριφύλλι.

Το θέλεις λοιπόν;

Είναι η νύχτα άσπρη σαν φόβος,
είναι ο φόνος μαύρος σα θάνατος,
μαύρος σα θάνατος, μαύρος σα θάνατος,
θέλω, θέλω, θέλω να μιλήσω,
θέλω, θέλω, θέλω να μιλήσω.

Θέλω, θέλω, θέλω να μιλήσω,
θέλω, θέλω, θέλω να μιλήσω,
θέλω, θέλω, θέλω να μιλήσω.

Μικρές Κυκλάδες

Μικρές Κυκλάδες.1963. Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα

Μικρές Κυκλάδες. 1963. Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Μικρές Κυκλάδες. 1963. Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Ποίηση: Οδυσσέα Ελύτη
Σύνθεση: 1963 Αθήνα
Ηχογράφηση: 1963, Ντόρα Γιαννακοπούλου.
Ηχογράφηση: 1963, Σούλα Μπιρμπίλη.
‘Αλλες ηχογραφήσεις: 1973, 1974.
Τραγούδια:
ΜΑΡΙΝΑ Η ΜΑΓΙΑ
ΤΟ ΤΡΙΖΟΝΙ
ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΥ ΒΟΡΙΑ
ΤΑ ΕΛΛΗΝΑΚΙΑ
ΤΑ ‘ΔΑΤΕ ΤΑ ΜΑΘΑΤΕ
Ο ΚΗΠΟΣ ΕΜΠΑΙΝΕ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

1. ΜΑΡΙΝΑ

Δώσε μου δυόσμο να μυρίσω,
λουίζα και βασιλικό
μαζί μ’αυτά να σε φιλήσω,
και τι να πρωτοθυμηθώ

Τη βρύση με τα περιστέρια,
των αρχαγγέλων το σπαθί
το περιβόλι με τ’ αστέρια,
και το πηγάδι το βαθύ

Τις νύχτες που σε σεργιανούσα,
στην άλλη άκρη τ’ ουρανού
και ν’ ανεβαίνεις σε θωρούσα,
σαν αδελφή του αυγερινού

Μαρίνα πράσινο μου αστέρι
Μαρίνα φως του αυγερινού
Μαρίνα μου άγριο περιστέρι
και κρίνο του καλοκαιριού

2. Η ΜΑΓΙΑ

Η Πούλια πό’ ‘χει εφτά παιδιά
μέσ’ απ’ τους ουρανούς περνά.
Κάποτε λίγο σταματά
στο φτωχικό μου και κοιτά.

-Γεια σας τι κάνετε; Καλά;
-Καλά. Πώς είναι τα παιδιά;
-Τι να σας πω εκεί ψηλά τα
τρώει τ’ αγιάζι κι η ερημιά.

-Γι αυτό πικραίνεσαι κυρά,
δε μου τα φέρνεις εδωνά;
-Ευχαριστώ μα ‘ναι πολλά
θα σου τη φάνε τη σοδειά.

-Δώσε μου καν την πιο μικρή
τη Μάγια την αστραφτερή.
-Πάρ’ την κι έχε λοιπόν στο νου
πως θα ‘σαι ο άντρας τ’ ουρανού.

Λάμπουνε γύρω τα βουνά,
τα χέρια μου βγάνουν φωτιά.
Κι η Πούλια πόχει εφτά παιδιά
φεύγει και μ’ αποχαιρετά.

3. ΤΟ ΤΡΙΖΟΝΙ

Κοιμήθηκα κοιμήθηκα
στου γιασεμιού την ευωδιά
στην ερημιά του φεγγαριού
στο κυματάκι του γιαλού

Οι άνθρωποι μ’αρνήθηκαν
κανείς δε με σιμώνει
Μόνο μου κάνει συντροφιά
της νύχτας το τριζόνι

Έννοια σου λέει, έννοια σου
Κι εγώ είμαι εδώ σιμά σου
Για συντροφιά στην έγνοια σου
Και για παρηγοριά σου.

Τρι και τρι και τρι και τρι
Τι γλυκιά που είν’ η ζωή
Τι γλυκιά και τί πικρή
Τρι και τρι και τρι και τρι

4. ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΥ ΒΟΡΙΑ

Του μικρού βοριά παράγγειλα,
να ‘ναι καλό παιδάκι
μη μου χτυπάει πορτόφυλλα
και το παραθυράκι

Γιατί στο σπίτι π’ αγρυπνώ,
η αγάπη μου πεθαίνει
και μες στα μάτια την κοιτώ,
που μόλις ανασαίνει

Γεια σας περβόλια, γεια σας ρεματιές
Γεια σας φιλιά και γεια σας αγκαλιές
Γεια σας οι κάβοι κι οι ξανθοί γιαλοί
Γεια σας οι όρκοι οι παντοτινοί
Με πνίγει το παράπονο,
γιατί στον κόσμο αυτόνα
τα καλοκαίρια τα ‘χασα
κι έπεσα στον χειμώνα

Σαν το καράβι π’ άνοιξε τ’ άρμενα
κι αλαργεύει
βλέπω να χάνονται οι στεριές
κι ο κόσμος λιγοστεύει

5. ΤΑ ΕΛΛΗΝΑΚΙΑ

Το Μάρτη περικάλεσα
και το μικρό Νοέμβρη
τον Αύγουστο το φεγγερό,
κακό να μην μας εύρει.

Γιατ’ είμαστε μικρά παιδιά,
είμαστε δυο Ελληνάκια
μεσ’ στα γαλάζια πέλαγα
και στ’ άσπρα συννεφάκια.

Γιατ’ είμαστε μικρά παιδιά
κι η αγάπη μας μεγάλη
που αν τη χωρέσουμε απ’ τη μια,
περσεύει από την άλλη.

Ποιος έχει λόγια
να την πει τέτοιαν αγάπη
ποιος ξέρει μάγια να την κάνει βουητό
μεσ’ στους αιώνες
να χτυπάει σαν άγριο κύμα
και να μην έχει, να μην έχει τελειωμό.

6. ΤΑ ‘ΔΑΤΕ ΤΑ ΜΑΘΑΤΕ

Ήταν μια Θεία θέληση
κι ενός Αγίου τάμα,
εμείς οι δυο να σμίξουμε
και να γενεί το θάμα.

Οι βάρκες ν’ ανεβαίνουνε
ως τα ψηλά μπαλκόνια
κι οι ορτανσίες να πετούν
καθώς τα χελιδόνια.
Ν’ ανάβουν οι άγιοι κερί
στη χάρη των δυονώ μας
και τα ψαράκια να φυλούν
την άκρη των ποδιών μας.

Όλος ο κόσμος ν’ απορεί
μωρέ τι να ‘ν’ και τούτο
με το μπουζούκι να λαλεί
και το μικρό λαγούτο.

Τα ‘δατε τα μάθατε
μια αγάπη που εγεννήθη,
άνθρωπος δεν την κατελεί
κι ο Άδης ενικήθη.

7. Ο ΚΗΠΟΣ ΕΜΠΑΙΝΕ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα
βαθύ γαρούφαλο ακρωτήρι
Το χέρι σου έφευγε με το νερό
να στρώσει νυφικό το πέλαγο
Το χέρι σου άνοιγε τον ουρανό

Άγγελοι μ’ έντεκα σπαθιά
πλέανε πλάι στ’ όνομά σου
σκίζοντας τ’ ανθισμένα κύματα
Στους κόρφους σου έκρυβες μια χάρη
που ήταν το ίδιο το φεγγάρι

Φεγγάρι εδώ, φεγγάρι εκεί
αίνιγμα διαβασμένο από τη θάλασσα
Για το δικό σου το χατίρι
ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα
βαθύ γαρούφαλο ακρωτήρι

Αρχιπέλαγος

Αρχιπέλαγος Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Μυρτιά

Ειχα φυτέψει μιά καρδιά

Η Μαργαρίτα Μαργαρώ

Θ' αφήσω τήν μαννουλα μου

Σέ πότισα ροδόσταμο

Ροδιά τετράκλωνη

Πάμε μιά βόλτα στά Χανιά

Τό παλικάρι

Φεύγω μακρυά πατρίδα μου

Ανάμεσα Σύρο καί Τζιά

Αρχιπέλαγος Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου.

Ποίηση: Νίκου Γκάτσου, Oδυσσέα Ελύτη, Γιάννη Θεοδωράκη, Δημήτρη Χριστοδούλου, Πάνου Κοκκινόπουλου, Μίκη Θεοδωράκη
Σύνθεση: 1959 -1961, Παρίσι – Αθήνα – Λονδίνο (1957, Παρίσι, «Αν θυμηθείς τ’ όνειρο μου»)
Πρώτη ηχογράφηση: Οκτώβρης του 1960, «Μυρτιά», «Αν θυμηθείς τ’ όνειρο μου», Μάνος Χατζιδάκις – Γιοβάνα
Δεύτερη ηχογράφηση: Οκτώβρης του 1960, Μαίρη Λίντα, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Καίτη Θύμη, Αντώνης Κλειδωνιάρης, Μανώλης Χιώτης, (όλα τα τραγούδια).
Τραγούδια:
ΜΥΡΤΙΑ
ΕΙΧΑ ΦΥΤΕΨΕΙ ΜΙΑ ΚΑΡΔΙΑ
ΡΟΔΟΣΤΑΜΟ
ΑΝ ΘΥΜΗΘΕΙΣ Τ’ ΟΝΕΙΡΟ ΜΟΥ
ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΥΡΟ ΚΑΙ ΤΖΙΑ
ΡΟΔΙΑ
ΦΕΥΓΩ ΜΑΚΡΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΟΥ
θ’ ΑΦΗΣΩ ΤΗ ΜΑΝΟΥΛΑ ΜΟΥ
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
ΠΑΛΙΚΑΡΙ
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ
ΑΠΑΓΩΓΗ
ΠΑΜΕ ΒΟΛΤΑ ΣΤΑ ΧΑΝΙΑ

1. ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΡΓΑΡΩ
Μίκη Θεοδωράκη

Η Μαργαρίτα η Μαργαρώ,
περιστεράκι στον ουρανό…
τον ουρανό
μες στα δυο σου μάτια κοιτάζω,
βλέπω την πούλια και τον Αυγερινό.

Η μάνα σου είναι τρελή
και σε κλειδώνει μοναχή,
σαν θέλω να μπω στην κάμαρή σου
μου ρίχνεις μεταξωτό σκοινί,
και κλειδωμένους μας βλέπ’ η νύχτα,
μας βλέπουν τ’άστρα κ’η χαραυγή.

Η Μαργαρίτα η Μαργαρώ,
βαρκούλα στο Σαρωνικό…
Σαρωνικέ μου,
τα κυματάκια σου δώσ’μου,
δώσ’ μου τ’αγέρι, δώσ’ μου το πέλαγο.

Η μάνα σου είναι τρελή
και σε κλειδώνει μοναχή,
σαν θέλω να μπω στην κάμαρή σου
μου ρίχνεις μεταξωτό σκοινί,
και κλειδωμένους μας βλέπ’ η νύχτα,
μας βλέπουν τ’άστρα κ’η χαραυγή.

Η Μαργαρίτα η Μαργαρώ,
δεντράκι στο Βοτανικό…
Πάρε το τραμ
μόλις δεις πως πέφτει η νύχτα,
πέφτουν οι ώρες, πέφτω, λιποθυμώ.

Η μάνα μου είναι τρελή
και με κλειδώνει μοναχή,
σαν θέλω να’ μπεις στην κάμαρή μου
σου ρίχνω μεταξωτό σχοινί,
και κλειδωμένους μας βλέπ’ η νύχτα
μας βλέπουν τ’άστρα κ’η χαραυγή.

2. ΕΙΧΑ ΦΥΤΕΨΕΙ ΜΙΑ ΚΑΡΔΙΑ
Ν. Γκάτσου

Με τ’ αστεράκι της αυγής
στο παραθύρι σου σα βγεις
κι αν δεις καράβι του νοτιά
να ΄ρχεται από την ξενιτιά
στείλε με τ’άσπρα σου πουλιά, γλυκά φιλιά

Με τ’ αστεράκι της αυγής
στο παραθύρι σου σα βγεις
κι αν δεις καράβι του νοτιά
να ‘ρχεται από την ξενιτιά
στείλε με τ’άσπρα σου πουλιά,
χίλια γλυκά φιλιά

Είχα φυτέψει μια καρδιά
στου χωρισμού την αμμουδιά
μα τώρα που ‘ρθα να σε βρω
με δαχτυλίδι και σταυρό
γίνε το φως μου
και του κόσμου η ξαστεριά

Κι απ’ το παλιό μας το κρασί
δώσ’ μου να πιω και πιες κι εσύ
να μείνω αγάπη μου για πάντα
στην πικρή στεριά

3. ΡΟΔΙΑ ΤΕΤΡΑΚΛΩΝΗ
Π. Κοκκινόπουλου

Αχνά χαράματα, σιγά
σαν τρεμοπαίζει η Πούλια
θα μαραθούν τα γιασεμιά
θα μαραθούν τα γιούλια.

Μα εσύ θα είσαι μοναχή
γερμένη στο περβάζι
και θα θωρείς τη χρυσαυγή
τα πέπλα της ν’ αλλάζει.

Ροδιά μου εσύ τετράκλωνη
στολίδι της αυλής μου
ανάπαυση της προσμονής
νεράκι της πληγής μου.

Θα ‘ρθείς στο σπίτι μας ξανά
μ’ εμέ να σμίξεις πάλι
και δυο κρινάκια τ’ Απριλιού
να βάλεις στ’ ανθογυάλι.

Στα χέρια μου σε σήκωσα
σ’ ανύψωσα ως τ’ αστέρια
και σμάρια να φτερούγισαν
στα στήθια περιστέρια.

Με της χαράς το ξύπνημα
με της φυγής τον πόνο
κι από τα τότε καρτερώ
το γυρισμό σου μόνο.
Ροδιά μου εσύ τετράκλωνη
Θα ‘ρθείς στο σπίτι μας ξανά

4. ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΣΥΡΟ ΚΑΙ ΤΖΙΑ
Οδυσσέα Ελύτη

Ανάμεσα Σύρο και Τζια μικρή
φυτρώνει νεραντζιά
όμορφή μου κοπελιά
που ‘χει τις ρίζες στο βυθό
και τα κλαδιά στον ουρανό,
το κορίτσι π’ αγαπώ.

Άιντε, νύφη της θαλάσσης
τι βανίλιες θα χαλάσεις
με τον ήλιο φορεσιά σου
και με τα πουλιά προικιά σου.

Όταν καθίζει ένα πουλί
στην κεφαλή της και λαλεί
ωχ φορτούνα μου κι αυτή.
Χάνω τιμόνι και κουπιά,
με πλημμυράνε τα νερά,
έλα Χριστέ και Παναγιά.

Κι αν γενεί ποτέ το θάμα
κι αγαπήσεις, κάνω τάμα
να σου φέρω μια μπρατσέρα
και τον Πολικό Αστέρα.

5. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
Γιάννη Θεοδωράκη

Στην εκκλησιά έμπηκα για να λειτουργηθώ,
αχ και σε θωρώ, γύρισ’ ο κόσμος
άλλαξε η πλάση μου ‘φυγε το μυαλό.

Άγιε μου μεγάλη χάρη, άγιε μου παρακαλώ
χάρισέ μου χίλια μάτια για να την θωρώ,
χάρισέ μου χίλια χείλια για να την γλυκοφιλώ.

Στου Χερουβείμ απάνω, δυο μάτια σαϊτιές
μ’ άναψαν φωτιές, άλλαξ’ ο κόσμος
γύρισ’ η πλάση κι είναι για να με κλαις.

Άγιε μου μεγάλη χάρη, άγιε μου παρακαλώ
χάρισέ μου χίλια μάτια για να την θωρώ,
χάρισέ μου χίλια χείλια για να την γλυκοφιλώ.

Στην εκκλησιά έμπηκα για να λειτουργηθώ,
αγάπησα αγαπώ, όλος ο κόσμος
είναι δικός μου φτάνει να σε θωρώ.

Άγιε μου μεγάλη χάρη, άγιε μου παρακαλώ
χάρισέ μου χίλια μάτια για να την θωρώ,
χάρισέ μου χίλια χείλια για να την γλυκοφιλώ.

6. ΘΑ ΑΦΗΣΩ ΤΗ ΜΑΝΟΥΛΑ ΜΟΥ
Δημήτρη Χριστοδούλου

Θ’ αφήσω τη μανούλα μου και το φιλί μου πίσω
καθώς τ’ αστέρι που κυλά, στην ξενιτιά θα σβήσω.
Θα τις θυμάμαι τις στιγμές αργά Σαββάτο βράδυ
που λάμπανε τα χέρια της αστέρια στο σκοτάδι.

Με τάιζε γλυκό ψωμί και μου ‘στρωνε να γείρω
ήταν τα χέρια της φτερά και το φιλί της μύρο.
Και το πικρό μας σπιτικό ως έμπαινε η μέρα
γινόταν ύμνος και ψαλμός, είχε ζωής αέρα.

Ήταν η θάλασσα φιλί και ο αφρός αγάπη
ήταν παιχνίδι ο άνεμος και το τραγούδι αλάτι.
Ήταν ευχή ο ουρανός κι ο ορίζοντας ελπίδα
γιορτή ο μόλος κι ο γιαλός που δεν την ξαναείδα.

7. ΜΥΡΤΙΑ
Νίκου Γκάτσου

Είχα μια θάλασσα στο νου
κι ένα περβόλι, περιβόλι τ’ ουρανού.
Την ώρα π’ άνοιγα πανιά
για την απάνω γειτονιά.

Στα παραθύρια τα πλατιά
χαμογελούσε μια μυρτιά.
Κουράστηκα να περπατώ
και τη ρωτώ και τη ρωτώ.

Πες μου, μυρτιά, να σε χαρώ:
Πού θα βρω χώμα, θα βρω χώμα και νερό
να ξαναχτίσω μια φωλιά
για της αγάπης τα πουλιά;

Στα παραθύρια τα πλατιά
είδα και δάκρυσε η μυρτιά.
Την ώρα π’ άνοιγα πανιά
για την απάνω γειτονιά.

8. ΤΟ ΠΑΛΙΚΑΡΙ
Μίκη Θεοδωράκη

Κλαίνε τα δέντρα κλαίνε τα σύννεφα
κι οι φίλοι σου κλαίνε.
Παλικάρι στη δουλειά στο σπίτι παλικάρι
μίλαγες κι η γειτονιά μας γέμιζε πουλιά.
Άπλωνες το χέρι σου κι έκοβες το φεγγάρι
πώς σ’ έκοψε σα λούλουδο ο Χάρος μια νυχτιά.

Κλαίνε οι τράτες κλαίνε τα κύματα
κι οι φίλοι σου κλαίνε.
Παλικάρι στα κουπιά στο γλέντι παλικάρι
οι κοπελιές κεντούσανε για σένανε κρυφά
κεντούσανε τα όνειρα, τον ήλιο, το φεγγάρι
κεντούσαν την αγάπη τους, της βάζανε πανιά.

Κλαίνε οι ναύτες κλαίνε τα σήμαντρα
κι οι φίλοι σου κλαίνε.
Παλικάρι η μάνα σου τυλίχτηκε στα μαύρα
τους φίλους σου τους τύλιξε φουρτούνα, συννεφιά
το λιμανάκι ερήμωσε κι η θάλασσα ερημώθη
κι ο ήλιος εκαρφώθηκε και δε σαλεύει πια.

9. ΑΠΑΓΩΓΗ
Μίκη Θεοδωράκη

Θα πάρω μια βαρκούλα μανούλα μου
στον Κάτω Γαλατά και στην Αθήνα
θα ‘ρθω καρδούλα μου καβάλα στο Νοτιά

Και σαν θα ‘ρθει το δειλινό
στον κήπο σου θα μπω
να κόψω τα τριαντάφυλλα να κόψω τ’ άστρα
τ’ ουρανού και τον Αυγερινό

Θα βάλω στη βαρκούλα μανούλα μου
λουλούδια και φιλιά δυο γλάροι ταξιδεύουν
καρδούλα μου καβάλα στο Βοριά.

Και νάτη η Κρήτη φάνηκε γαλάζια και ξανθιά
τη θάλασσα στα μάτια της
τον ουρανό στην αγκαλιά
τον ήλιο στα μαλλιά

Θ’ αράξω τη βαρκούλα μανούλα μου
μπροστά σε μια σπηλιά θα σε ταΐζω χάδια
καρδούλα μου καβούρια και φιλιά

Στη μάνα μου, στον κύρη μου
λέγω και τραγουδώ
σας φέρνω την τριανταφυλλιά,
σας φέρνω τ’ άστρα τ’ ουρανού
και τον Αυγερινό

10. ΠΑΜΕ ΜΙΑ ΒΟΛΤΑ ΣΤΑ ΧΑΝΙΑ
Μίκη Θεοδωράκη

Το Σαββάτο το βράδυ φτάνει
δώσ’ μου μάνα καινούρια αλλαξιά
τα παιδιά με προσμένουν στο λιμάνι
στο μπαλκόνι καθισμένη η κοπελιά.
Μοσχοβολούν οι γλάστρες,
μοσχοβολάει ο σγουρός βασιλικός
μοσχοβολάει κι η αγάπη
κύμα με κύμα μεγαλώνει ο ωκεανός.

Πάμε βόλτα στα Χανιά στην κάτω γειτονιά
να πάρουμε μια βάρκα με πανιά
Πάμε βόλτα στα Χανιά στην κάτω γειτονιά
στη θάλασσα να βγούμε στ’ ανοιχτά.

Το Σαββάτο το βράδυ φως μου
είμαι πρίγκιπας, είμαι υπουργός
έχω όλα τα πλούτη του κόσμου
δικιά μου η θάλασσα κι ο ουρανός δικός.

Το μπαλκονάκι σου δικό μου
δικές μου οι γλάστρες κι ο σγουρός βασιλικός
κι αν με κοιτάξεις μες στα μάτια
σκλάβος σου γίνομαι κι υπήκοος πιστός

Πάμε βόλτα στα Χανιά στην κάτω γειτονιά…

Μοσχοβολούν οι γλάστρες
μοσχοβολάει ο σγουρός βασιλικός
μοσχοβολάει κι η αγάπη
κύμα με κύμα μεγαλώνει ο ωκεανός.

Πάμε βόλτα στα Χανιά στην κάτω γειτονιά…

11. ΦΕΥΓΩ ΜΑΚΡΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΟΥ
Δημήτρη Χριστοδούλου

Φεύγω μακριά πατρίδα μου,
φεύγω και το μαντίλι
να μην το φέρεις στο γιαλό,
να μη μου φέρεις δείλι.

Πικρά είν’ τα μάτια του γιαλού
γι’ αυτόν που ταξιδεύει
γι’ αυτόν που πάει στην ξενιτιά
και μια φωνή γυρεύει.

Αδειάσανε τα χέρια μου
και γέμισαν τα μάτια
δάκρυα, πόνο, μοναξιά
και η καρδιά φαρμάκια.

Πικρά είν’ τα μάτια του γιαλού…

Να του φωνάξει απ’ τη στεριά
καλέ μου γύρνα πίσω
θα σου χαρίσω την αυγή,
μ’ αστέρια θα σε ντύσω.

Πικρά είν’ τα μάτια του γιαλού…

12. ΣΕ ΠΟΤΙΣΑ ΡΟΔΟΣΤΑΜΟ
Νίκου Γκάτσου

Στον άλλο κόσμο που θα πας
κοίτα μη γίνεις σύννεφο
κοίτα μη γίνεις σύννεφο
κι άστρο πικρό της χαραυγής
και σε γνωρίσει η μάνα σου
που καρτερεί στην πόρτα

Σε πότισα ροδόσταμο
με πότισες φαρμάκι
της παγωνιάς αητόπουλο
της ερημιάς γεράκι

Πάρε μια βέργα λυγαριά
μια ρίζα δεντρολίβανο
μια ρίζα δεντρολίβανο
και γίνε φεγγαροδροσιά
να πέσεις τα μεσάνυχτα
στη διψασμένη αυλή σου

Σε πότισα ροδόσταμο
με πότισες φαρμάκι
της παγωνιάς αητόπουλο
της ερημιάς γεράκι

ΜΗΔΕΙΑ Βασισμένη στην ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη.

ΜΗΔΕΙΑ

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ

ΣΥΝΘΕΣΗ: ΣΕΠΡΕΜΒΡΙΟΣ 1998 – 1990

Όπερα σε δύο πράξεις βασισμένη στην ομώνυμη τραγωδία του Ευρυπίδη.

Μετάφραση, προσθήκες, προσαρμογή για όπερα Μίκης Θεοδωράκης.

Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της Αγίας Πετρούπολης.

Τα Πρόσωπα

ΜΗΔΕΙΑ – EMILIA TITARENKO

ΙΑΣΩΝ – NIKOLAO OSTROFSKY

ΑΙΓΕΥΣ – PETER MIGOUNOV

ΚΡΕΩΝ – WLADIMIR FELJAER

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ – JURI WOROBIOW

ΤΡΟΦΟΣ – IRINA LIOGKAJA

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ – EUGENI WITSHNEWSKII

ΚΟΡΥΦΑΙΑ – DARIA RYBAKOVA

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ ΜΗΔΕΙΑΣ

Μήδεια. Εκφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Τροφός. Δεν τρώει δεν πίνει. Με δάκρυα λιώνει...15.47

Μήδεια. Γυναίκες της Κορίνθου! Να μαι μπροστά σας! 11.32

Κρέων. Εσένα που φωνάζεις! Σε εσένα, Μήδεια... μιλώ! 15.45

Χορός γυναικών. Αχ, δυστυχισμένη εσύ...Πικραμένη...14.13

Χορός. Κορυφαία. Βασίλισσα άλλη πιο δυνατή από σε πήρε το δικό σου κρεβάτι. 4.53

Μήδεια. Όλα θα σ' τα πω απ΄την αρχή. Σ΄έσωσα...10.40

Ιάσων. Τρικυμία ξεσηκώνουν τα λόγια σου...8.21

Κορυφαία. καλά τα είπες, Ιάσονα...6.55

Αιγεύς. Χαίρε, Μήδεια! 9.23

Μήδεια. Στη Γη! Και στον Ήλιο!...7.18

Χορός γυναικών. Άμποτε ο Ερμής ο γιος της Μαρίας...12.57

Ιάσων. Με κάλεσες κι ήρθα...7.13

Χορός γυναικών. Η δύστυχη θα πέσει. δεν θα γλυτώσει απ΄το χαμό...2.55

Παιδαγωγός. Κυρά μου τα παιδιά σου δεν θα πάνε εξορία! 16.12

Πολλές φορές μπήκα...Κορυφαία. Πολλές φορές μπήκα σε σκέψεις...2.38

Αγγελιοφόρος. Μήδεια! Μήδεια! Εσύ που έχεις κάνει...14.40

Η άρια της Μήδειας. Πρέπει να πεθάνουν. Εγώ θα τα σκοτώσω...8.08

Χορός. Ω Γη! Και εσύ του Ήλιου αχτίνα φωτεινή! 8.16

Ιάσων. Γυναίκες! Έγκλημα φρικτό η Μήδεια έκανε! 4.34

Μήδεια. Άδικα τις πόρτες χτυπάς! Τους νεκρούς ζητάς...8.33

Μήδεια. και σε τούτη τη χώρα του Σίσυφου...3.33

Μήδεια, Ιάσων. Ω! Μεγάλε Δία.... 6.10

Μήδεια. Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

ΠΡΑΞΗ ΠΡΩΤΗ

Σκηνή 1

(Σκοτάδι. Η τροφός και ο γυναικείο χορός παίρνουν θέση μπροστά στο σκηνικό. Το φώς τις φωτίζει απότομα με το τέλος της μουσικής.)

ΤΡΟΦΟΣ

Μακάρι η Αργώ να μη διάβαινε τις μαύρες Συμπληγάδες τραβώντας κατά την Κολχίδα. Μακάρι να μην πέφτανε τα πεύκα στις πλαγιές του Πηλίου, χτυπημένα από το τσεκούρι. Μήτε να βρίσκονταν χέρια να πιάσουν τα κουπιά, για να οδηγήσουν το πλοίο για χάρη του Πελία στην Κολχίδα με το χρυσόμαλλο το δέρας. Τότε και η κυρά μου η Μήδεια δε θα ‘φτανε στο κάστρο της Ιωλκού, ερωτοχτυπημένη για τον Ιάσονα. Μετά έπεισε τις κόρες του Πελία να σφάξουν το γονιό τους κι έτσι αναγκάστηκε να ‘ρθει να κατοικήσει στην Κόρινθο. Στην αρχή οι ντόπιοι την αγάπησαν. Με τον Ιάσονα ζούσανε αγαπημένα. Τι ευλογία αλήθεια το ταιριαστό ζευγάρι! Μα τώρα οι ντόπιοι τη μισούν. Την άφησε μόνη ο Ιάσονας, μαζί με τα παιδιά της, σε ξένη χώρα. Κι αυτός κοιμάται με τη βασιλοπούλα, του Κρέοντα την κόρη, του βασιλιά τούτης της χώρας. Άμοιρη και καταφρονεμένη, σκούζοντας, θυμάται τους όρκους του Ιάσονα και μάρτυρες βάζει τους θεούς για την προδοσία που της έλαχε να λάβει. Δεν τρώει, δεν πίνει. Με δάκρυα λιώνει το κορμί της σα σκέφτεται την αδικία. Κοιτάζει μόνο τη γή. Διστάζει να σηκώσει το κεφάλι. Δεν ακούει πια κανέναν, όπως τα βράχια στο γιαλό που μένουν αδιάφορα στο βόγγο των κυμάτων. Όλα τα πρόδωσε στον Ιάσωνα: Πατέρα, αδερφό, πατρίδα αγαπημένη. Τα πάντα! Κι αυτός τώρα την καταφρονεί. Τώρα μόνο νιώθει, μα είναι αργά, τι σημαίνει ν’ απαρνιέσαι πατρίδα και δικούς. Έφτασε ως να μισεί τα ίδια τα παιδιά της. Τι να πω; Φοβάμαι τη συμφορά. Στο μυαλό της κλώθει μεγάλο κακό. Την ξέρω! Δε θα καταπιεί την αδικία. Είναι φοβερή! Κι αλίμονο σ’ αυτόν που θα τα βάλει μαζί της. (Μπαίνουν ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ και τα δυο αγοράκια –τα κρατά απ’ τα δύο του χέρια- φαίνονται «πρόσχαρα κι ανέμελα».) Μα να τα παιδιά της! Έρχονται πρόσχαρα κι ανέμελα! Έχουν αθώα ψυχή! Ανυποψίαστα στην τρικυμία που συγκλονίζει την ψυχή και το νου της μητέρας.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Πιστή δουλεύτρα εσύ της δέσποινάς μου, τι κάθεσαι στην πύλη κι ολομόναχη θρηνείς; Τη Μήδεια πως μπορείς και την αφήνεις μόνη;

ΤΡΟΦΟΣ

Γέροντα πιστέ, συνοδέ των παιδιών του Ιάσονα. συμφορές που ξεσκίζουν τ’ αφεντικά, ξεσκίζουν κι εμάς τους πιστούς δούλους. Νιώθω πόνο στην καρδιά. Κι ήρθα να κλάψω… Να πω τα πάθη της κυράς μου σε ουρανό και γή, να ξαλαφρώσω.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Δεν έπαψε ακόμα η άμοιρη το κλάμα…

ΤΡΟΦΟΣ

Καλότυχος είσαι που δεν ξέρεις… Τα πάθη της τώρα αρχίζουν. Πίσω είναι τα μεγάλα.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Τρελή! Τρελός είμαι να μιλώ έτσι για την κυρά μου… Όμως δεν ξέρει ακόμα τις συμφορές που την προσμένουν.

ΤΡΟΦΟΣ

Τι ξεστομίζεις γέροντα; Τι λες;

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Τίποτα! Μετάνιωσα και δε σου λέω.

ΤΡΟΦΟΣ

Δούλα κι εγώ όπως κι εσύ. Μυστικά από μένα μην κρατάς. Θα ‘χω το στόμα σφαλιστό.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Στον ιερό ναό της Πειρώνας, εκεί που οι γέροντες κάθονται στις σκιές, άκουσα τυχαία να λένε ότι ο Κρέοντας το πήρε απόφαση να διώξει από την πόλη τη Μήδεια και τα παιδιά της. Δε θέλω όμως να το πιστέψω.

ΤΡΟΦΟΣ

Και ο Ιάσονας; Κι αν δε θέλει τη Μήδεια, όμως θα το δεχθεί για τα παιδιά του;

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Θάβουν τις παλιές συγγένειες οι καινούριες…

ΤΡΟΦΟΣ

Χαθήκαμε! Νέο κακό πάνω στο άλλο, θα μας τσακίσει.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Καλά θα κάνεις να το κρύψεις απ’ τη κυρά. Δείχνε ήρεμη σα να μην ξέρεις.

ΤΡΟΦΟΣ

Αχ παιδιά μου εσείς αθώα, πόσο σκληρά σας φέρνεται ο γονιός σας. Άσχημο τέλος να’ χει! Όχι, δεν το λέω γιατί είναι κύρης μου. Άπονος! Άπονος για το αίμα του…

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Γνωρίζεις άνθρωπο που να μην είναι άπονος; Τώρα το μαθαίνεις πως ο καθένας αγαπά πρώτα τον εαυτό του; Κοιτάζει μόνο το συμφέρον; Ο πατέρας μισεί τα παιδιά του για το καινούριο νυφικό κρεβάτι…

ΤΡΟΦΟΣ

Πηγαίνετε, παιδιά, στο σπίτι… Κι εσύ, γέρο, κρύψε τα απ’ τη μάνα τους. Στάζει χολή η ψυχή της και είδα το βλέμμα της να το καρφώνει πάνω τους με μίσος, λες και βάζει στο νού της μεγάλο κακό… Την ξέρω καλά… Ετοιμάζει κεραυνούς. Αν είναι όμως να τους ρίξει, κάλιο να πέσουν πάνω σε εχθρούς.

ΜΗΔΕΙΑ

(Ακούγεται μέσα απ’ το σπίτι) Αχ, εγώ η άμοιρη! Συφοριασμένη! Άχ, να ‘τανε τώρα να πεθάνω…

ΧΟΡΟΣ

Ώχου! Άχ! Αλί! Αχ, αλί, παιδιά μου…

ΤΡΟΦΟΣ

Όπως φοβόμουνα, παιδάκια μου, ο θυμός πνίγει τη μάνα σας.

ΧΟΡΟΣ

Ο θυμός πνίγει τη μάνα σας…

ΤΡΟΦΟΣ

Τρέξτε μέσα, κρυφτείτε…

ΧΟΡΟΣ

Κρυφτείτε… κρυφτείτε…

ΤΡΟΦΟΣ

Μην πάτε κοντά της…

ΧΟΡΟΣ

Μην πάτε κοντά της…

ΤΡΟΦΟΣ

Προπαντός μην την κοιτάξετε στα μάτια…

ΧΟΡΟΣ

Μην την κοιτάξετε στα μάτια. Η ψυχή της έχει μανιάσει. Φυλαχτείτε…

ΤΡΟΦΟΣ

Έχει μανιάσει η ψυχή της… Φυλαχτείτε… Γρήγορα γρήγορα τρέξτε στο σπίτι. Κρυφτείτε.

ΧΟΡΟΣ

Τρέξτε στο σπίτι…

ΤΡΟΦΟΣ

Σύγνεφα μέσα της ανεβαίνουν βαριά. Δε θ’ αργήσει η καταιγίδα.

ΧΟΡΟΣ

Σύγνεφα ανεβαίνουν βαριά… Δεν θ’ αργήσει η καταιγίδα…

ΤΡΟΦΟΣ

Περήφανη ψυχή, σκληρή κι αλύγιστη! Τη δαγκάνει ο πόνος και ξεσπά. Για όλα είναι ικανή!

ΜΗΔΕΙΑ

(Μέσα από το σπίτι) Αχ, εγώ η άμοιρη, έπαθα μαύρες συμφορές. Θρηνώ και δε χορταίνω. Καταραμένα παιδιά δύστυχης μάνας… Αι να χαθείτε! Μαζί με το γονιό σας… Συθέμελα το σπίτι να χαθεί!

ΤΡΟΦΟΣ

Αλίμονο μου η βαριόμοιρη. Αλίμονο μου. Τι φταίνε τα παιδιά για του πατέρα τους το κρίμα; Γιατί, πως τα μισεί; Παιδιά μου αγαπημένα, τρέμω μην σας εύρει κακό… Βασιλιάδες κακοί, συνηθισμένοι σε προσταγές, αν τους εύρει η οργή, τους συνεπαίρνει. Δε δέχονται συμβουλές. Μόνο να δίνουν ξέρουν. Πότε θα μάθει ο άνθρωπος, αληθεία, πως όλοι πρέπει να έχουν ίσα δικαιώματα; Να φτάσω θέλω στα γεράματα δίχως μεγαλεία και δίχως συμφορές. Το μέτριο είναι καλό και ωφέλιμο για τους ανθρώπους. Η υπερβολή προσβάλει τους θνητούς. Φέρνει συχνά μεγάλες συμφορές. Θεού κατάρα πλακώνει το σπίτι.

ΧΟΡΟΣ

Της Μήδειας τις οιμωγές άκουσα κι ήρθα. Ακόμα δε γαλήνεψε. Πονώ για τις συμφορές γιατί το σπίτι αυτό το ‘χω αγαπήσει.

ΤΡΟΦΟΣ

Πάει το σπίτι, χάθηκε. Ο Ιάσονας σε ξένο κρεβάτι τώρα κοιμάται και η κυρά μου λιώνει μοναχή. Κανείς πια δεν μπορεί να της ζεστάνει την καρδιά.

ΜΗΔΕΙΑ

(Πάντα μέσα απ’ το σπίτι, όμως λίγο πιο κοντινά) Αστροπελέκι, κάψε με! Η ζωή μου χάθηκε. Χάρε, γιατί αργείς; Πάρε την πικραμένη τη ζωή μου…

ΧΟΡΟΣ

Ω Δία και Γη και Φως! Ξεσκίζει το μοιρολόι της άτυχής της νύφης. Άμυαλη είσαι Μήδεια! Παρ’ το απόφαση : Σε άλλο κρεβάτι κοιμάται ο Ιάσονας. Μην καλείς το Χάρο, γιατί γοργά θα ρθεί. Δεν το ξέρεις; Όταν ο άντρας σ’ άλλο κρεβάτι ξελογιάζεται, μόνο το Δία μπορεί να’ χεις βοηθό. Μη λιώνεις έτσι για έναν άντρα…

ΜΗΔΕΙΑ

(Από μέσα) Ω Μέγα Δία! Σεβάσμια Θέμιδα! Μάρτυρες εσείς στα πάθη που υπομένω από επίορκο και καταραμένο άντρα. Αυτός κι η νύφη του που μ’ αδικούν, στα ερείπια του σπιτιού τους να χαθούνε. Ω πατέρα! Ω πατρίδα! Ω μονάκριβε αδελφέ μου που σ’ έσφαξα με τα ίδια μου τα χέρια για την αγάπη του Ιάσονα, άτιμα χέρια… Και τώρα εξόριστη είμαι μακριά από την πατρίδα…

ΤΡΟΦΟΣ

Κράζει τη Θέμιδα! Επικαλείται το Δία! Με ευχές και κατάρες. Σημάδια σκοτεινά που προμηνούν μεγάλες συμφορές…

ΧΟΡΟΣ

Πρέπει να τη δούμε, να της μιλήσουμε και να την πείσουμε. Τα λόγια μαλακώνουν την οργή και τον πόνο της ψυχής. Λοιπόν σύρε και φερ’ την κοντά μας. Την αγαπούμε! Τρέξε πριν κάνει κακό στα παιδιά της ανεπανόρθωτο. Νιώθω τον πόνο της να γιγαντώνει ασυγκράτητος.

ΤΡΟΦΟΣ

Πάω! Θα προσπαθήσω να την πείσω. Αν και σωστή λέαινα που μόλις γέννησε, άγριο βλέμμα γύρω ρίχνει στους σκλάβους που την κοιτάζουν. Σκέφτομαι τώρα πόσα τραγούδια υπάρχουν για να συνοδεύουν τις γιορτές των θνητών. Όμως κανένας δε σκέφτηκε ένα τραγούδι που να γιατρεύει τον αφόρητο πόνο… Τις πίκρες που φέρνουν συμφορές και δυστυχία στα σπίτια… Κι όμως τις λύπες έχουν συμφέρον να γιατρεύουν οι θνητοί.

(Πηγαίνει προς το σπίτι, ανοίγει την πόρτα και μπαίνει μέσα)

ΧΟΡΟΣ

Θρήνους ακούω και στεναγμούς. Σκούζει και καταριέται τον γαμπρό που αρνήθηκε τους όρκους του. Κράζει τώρα στη Θέμιδα που κάθεται πλάι στο Δία, φρουρός των όρκων. Όμως αυτή, η Θέμις, την πέρασε μεσ’ απ’ τα στενά τα Δαρδανέλια νύχτα για να την οδηγήσει στο αρμυρό το πέλαγο, το ατελείωτο.

(Η μεγάλη πόρτα ανοίγει διάπλατα και φαίνεται η Μήδεια. Στέκεται μια στιγμή και μετά προχωρεί ορμητικά προς τις γυναίκες. Την ακολουθεί η Τροφός διακριτικά.)

Σκηνή 2

ΜΗΔΕΙΑ

Γυναίκες της Κορίνθου! Να’ μαι μπροστά σας! Για να μη λέτε λόγο κακό για μένα. Ο περήφανος φαντάζει στα μάτια του κόσμου ακατάδεχτος όταν στον εαυτό του κλείνεται… Δίκαιοι δεν είναι οι άνθρωποι, αφού χωρίς να γνωρίσουν την καρδιά του άλλου τον μισούν κι ας μην έχουν πάθει απ’ αυτόν κανένα κακό. Γι’ αυτό ο ξένος πρέπει να συμμορφώνεται στον ξένο τόπο. Όμως ούτε τον ντόπιο επαινώ, τον αλαζόνα που πικραίνει τους δικούς του. Ρήμαξε η ψυχή μου στο ανέλπιστο κακό που με βρήκε… Χαρά δεν έχω για να ζήσω. Μόνο το θάνατο αποζητώ… Είχα έναν άντρα που ήταν όλα για μένα. Πώς να ζήσω που αποδείχτηκε αισχρός; Ω δύστυχη γυναίκα που έχεις νου και ψυχή κι όμως ένα τίποτα είσαι. Πληρώνουμε ακριβά για ν’ αγοράσουμε τον άντρα και να τον κάνουμε αφέντη του κορμιού μας. Να ποια είναι η πιο πικρή μας συμφορά. Κι αν βγει άγριος ή ήμερος, πώς να το ξέρουμε; Όσο κακός κι αν βγεί στο τέλος, δεν είναι έντιμο για την γυναίκα να τον αφήσει. Μήπως την δίδαξαν οι δικοί της για τον άντρα που θα πάρει; Πρέπει η δόλια να μαντεύει τις συνήθειές του στο νέο σπίτι γιατί δεν ξέρει αν πήρε άντρα καλόν ή κακό. Κι όταν το μάθει είναι πια αργά. Δεν είναι σωστό να χωρίζει γυναίκα τον άντρα, αλλά να υποτάσσεται. Κι αν τύχει και βγει καλός, όλα καλά. Ειδεμή, καλύτερος ο θάνατος. Ο άντρας, αν τον στενοχωρεί το σπίτι, ελεύθερος είναι να βγει έξω με φίλους. Εμάς το μάτι μας πρέπει να πέφτει μοναχά σ’ έναν άνθρωπο. Λένε πως εμείς ζούμε σε ασφάλεια ενώ εκείνοι με τα κοντάρια πολεμούν και κινδυνεύουν. Σκέψη κουτή. Κάλιο τρείς φορές να σταθώ πλάι σε ασπίδα πολεμιστή, παρά μια φορά να γεννήσω. (Στρέφεται προς τις γυναίκες) Όμως οι σκέψεις μας διαφέρουν. Γιατί εσύ έχεις πατρίδα, σπίτι, πατρικό αγαπημένα πρόσωπα. Έρημη είμαι εγώ, εξόριστη, χωρίς πατρίδα, με άντρα που με καταφρονεί, ενώ εκείνος μ’ άρπαξε από τον βάρβαρο τον τόπο μου. Δεν έχω μάνα. Δεν έχω αδερφό ούτε συγγενή, δεν έχω λιμάνι ν’ αράξω να γλιτώσω την καταιγίδα… Λοιπόν, μια χάρη σου ζητώ. Για τούτα τα κακά, ψάχνω να βρω τρόπο να εκδικηθώ. Να πληρώσει όπως πρέπει ο άντρας που με πρόδωσε, η νέα του νύφη κι ο γονιός της. Λοιπόν, εσύ βλέπε και μη μιλάς! Μπορεί τα όπλα να φοβάται η γυναίκα κι ανυπεράσπιστη μένει. Όμως όταν της πάρουν τον άντρα, δεν υπάρχει τότε ψυχή πιο αιμοβόρα!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Θα κάνω ό, τι μου πεις! Το δίκιο είναι μαζί σου! Ο άντρας πρέπει να τιμωρηθεί! Και δεν απορώ που θρηνείς τις συμφορές σου… (Μπαίνει αργά ο Κρέων με τη συνοδεία του : Χορός Αντρών) Μα να! Βλέπω τον Κρέοντα, τον βασιλιά τούτης της χώρας. Έρχεται να σου πει τους νέους ορισμούς του!

Σκηνή 3

(Ο Κρέων πλησιάζει με δύναμη και θυμό τη Μήδεια)

ΚΡΕΩΝ

Εσένα που φωνάζεις! Σε σένα Μήδεια μιλώ! Φύγε αμέσως! Μαζί με τα παιδιά σου! Και μην αργοπορείς! Εγώ ο ίδιος θα επιβλέψω! Δεν πρόκειται να επιστρέψω στο παλάτι, αν δε σε πετάξω έξω από τη χώρα!

ΜΗΔΕΙΑ

Αλί μου! Χάνομαι η άμοιρη, χάνομαι! Φυσομανώντας με τσακίζουν οι εχθροί. Λιμάνι δεν υπάρχει για μένα να κρυφτώ. Κρέοντα, το ξέρεις, μου κάνεις μεγάλο κακό. Κι όμως εγώ ήρεμα σε ρωτώ : Από τον τόπο σου γιατί με διώχνεις;

ΚΡΕΩΝ

Σε φοβάμαι! Φοβάμαι μην κάνεις της κόρης μου μεγάλο κακό. Την αλήθεια λέω. Είσαι πονηρή. Στο μυαλό σου πλάθεις το κακό ξετρελαμένη που σου πήραν τον άντρα απ’ το κρεβάτι. Άλλωστε εσύ η ίδια δε φοβερίζεις ανοικτά πως θα βλάψεις πεθερό, γαμπρό και νύφη; Θέλω λοιπόν να φυλαχτώ πρίν να είναι αργά. Κάλιο να με μισήσεις τώρα εσύ παρά να φανώ πονετικός και να βαριαναστενάζω.

ΜΗΔΕΙΑ

Αλίμονο μου! Τώρα βλέπω πόσο η ίδια μου η φήμη μ’ έχει βλάψει. Γι’ αυτό ένας μυαλωμένος πρέπει να μαθαίνει τα παιδιά του με μέτρο που να μην ξεπερνά το συνηθισμένο. Οκνηρά θα τα πουν σαν ασχολούνται με θεωρίες κι ο κόσμος θα τα φθονήσει. Αν στον αμόρφωτο πεις νέες σοφίες, τεμπέλη θα σε πει κι όχι σοφό. Κι αν ξεπεράσεις τους σοφούς, δεν θα σου το συγχωρήσουν οι συμπολίτες σου. Αυτή είναι τώρα και η δική μου τύχη. Για τη σοφία μου με φθονούν. Κι ας μην είναι μεγάλη. Εσύ, Κρέοντα, λες πως με φοβάσαι. Δεν έχω λόγω να κάνω κακό σε βασιλιάδες. Μήπως με αδίκησες εσύ; Την κόρη σου πάντρεψες μ’ αυτόν που διάλεξες. Τον άντρα μου μισώ εγώ! Εσύ γνωστικά τα’ κάνες όλα. Γιατί να σου φθονώ την ευτυχία; Ας γίνουν οι γάμοι! Ευτυχείτε εσείς! Κι εγώ ας μείνω εδώ. Κι αν αδικήθηκα, δε θα μιλώ, γιατί ανώτεροί μου μ’ έχουν νικήσει…

ΚΡΕΩΝ

Τα λόγια σου είναι μαλακά, μα έχω το φόβο πως στην ψυχή σου μέσα πλάθεις κανένα κακό. Πιο εύκολα φυλάγεσαι από οξύθυμο παρά απ’ τον πολυμήχανο που μαλακά μιλάει. Φύγε λοιπόν αμέσως! Και λόγια περιττά μη λες. Το πήρα απόφαση! Δεν υπάρχει τρόπος να μείνεις εδώ! Είσαι εχθρός μου!

ΜΗΔΕΙΑ

(Του αγκαλιάζει τα πόδια) Μη! Στα γόνατα προσπέφτω! Στα πόδια σου ορκίζομαι και στη νιόπαντρη σου κόρη!

ΚΡΕΩΝ

Τα λόγια σου χάνεις! Αμετάπειστος είμαι!

ΜΗΔΕΙΑ

Στ’ αλήθεια θα με διώξεις; Τις ικεσίες μου θα τις περιφρονήσεις;

ΚΡΕΩΝ

Γιατί αγαπώ το σπίτι μου κάλιο από σένα!

ΜΗΔΕΙΑ

Πατρίδα! Ω Πατρίδα! Πόσο σε συλλογίζομαι τούτη την ώρα!

ΚΡΕΩΝ

Κι εγώ, ύστερα απ’ τα παιδιά μου, την πατρίδα μου αγαπώ…

ΜΗΔΕΙΑ

Απαίσιο κακό για τον θνητό ο έρωτας.

ΚΡΕΩΝ

Όχι πάντα… Κατά τις περιστάσεις…

ΜΗΔΕΙΑ

Ώ Δία! Τον αίτιο αυτής της συμφοράς μην τον ξεχάσεις.

ΚΡΕΩΝ

(Την σπρώχνει) Ανόητη γυναίκα! Φύγε! Μη βάζεις βάσανα…

ΜΗΔΕΙΑ

Τα βάσανα όλα δικά μου είναι και δεν αντέχω άλλα.

ΚΡΕΩΝ

(Προς τους συνοδούς του) Πιάστε την και σύρτε την έξω!

ΜΗΔΕΙΑ

(Που έχει απομακρυνθεί από τον Κρέοντα) Όχι Κρέοντα! Σε ικετεύω! Μην το κάνεις! Είναι κακό!

ΚΡΕΩΝ

Μας δυσκολεύεις κυρά μου…

ΜΗΔΕΙΑ

Θα φύγω! Δε θέλω πιά να μείνω!

ΚΡΕΩΝ

Καν’ το επιτέλους! Και μην προσπαθείς με το στανιό να μας κάνεις ν’ αλλάξουμε γνώμη.

ΜΗΔΕΙΑ

Σου ζητώ προθεσμία μόνο μια μέρα! Αφού πατέρα δεν έχουν, εγώ πρέπει να σκεφτώ για τα παιδιά μου. Παιδιά είναι. Δεν έχουν ανάγκες; Λυπήσου τα! Έχεις κι εσύ παιδιά. Δεν τ’ αγαπάς; Για μένα δε με νοιάζει. Για κείνα πονώ και κλαίω που τα βρήκε τέτοια συμφορά…

ΚΡΕΩΝ

(Μονολογεί) Στα λόγια είμαι τύραννος. Στην πράξη, καλός και φιλάνθρωπος. Κι αυτό είναι το ελάττωμά μου και το ξέρω. Γιατί έχω πάθει πολλά. Και τώρα το βλέπω πως δεν κάνω καλά, (προς τη Μήδεια) όμως, κυρά μου, ας γίνει αυτό που ζητάς. Μόνο ένα σου λέω : Αν αύριο εσένα και τα παιδιά σου σας δει ο ήλιος σ’ αυτά τα χώματα, θα πεθάνεις! Μέτρησε μόνο καλά αυτά που σου λέω γιατί είναι η γυμνή αλήθεια. Λοιπόν! Μείνει μόνο μια μέρα! Μια μέρα δε σου φτάνει, έτσι πιστεύω, για να πράξεις αυτά που φοβάμαι… (Προσευχή) Καλώ τους χθόνιους θεούς για να με προστατέψουν. Φίδια με ζώνουν και θαρρώ το αίμα μου πως πίνουν. Φλόγες με ζώνουν και θωρώ τις σάρκες μου πως σκίζουν. Έχω φριχτά μετανιώσει που είπα το Ναι στην κακούργα και βάρβαρη τούτη που ήρθε κι έφερε φόβο και πόνο σε τούτη την πόλη. Γι’ αυτό κι εγώ προσεκτικός να είμαι πρέπει…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Πολύ φοβάμαι, Κρέοντα, τη μαγική τη δύναμη της μάγισσας της Μήδειας. Φαρμάκι στάζουν τα γλυκά της λόγια.

ΚΡΕΩΝ

Ξέρω! Το καλό φέρνει πάντα θρήνους. Φτάνει μόνο να μην πάθει κακό το παιδί μου που είναι αθώο…

(Ο Κρέων βγαίνει με τη συνοδεία του)

Σκηνή 4

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Άχ, δυστυχισμένη εσύ… Πικραμένη… Που θα πάς… Χωρίς πατρίδα! Δίχως ζεστή αγκαλιά! Ποιός θα σε δεχτεί; Ποιος θα σε σώσει απ’ τα δεινά που σε δέρνουν; Ποιος Θεός σε μισεί και σε σπρώχνει στην άβυσσο;

ΜΗΔΕΙΑ

Οι συμφορές με πολιορκούν! Αυτή είναι η μόνη αλήθεια. Μα όπως σας είπα, η τάξη των πραγμάτων θα χαλάσει! Αυτό μόνο εσείς πρέπει να ξέρετε. Θα πάθουν δεινά οι νιόπαντροι κι ο πεθερός θα στενάξει. Τι νομίζετε; Έτσι τον καλόπιασα μόνο για το τίποτα; Ή για να βγάλω όφελος για τον σκοπό μου; Τον σιχαίνουμαι! Δε θα του μιλούσα ούτε θα τον άγγιζα! Και είδατε πόσο βλάκας είναι! Αντί να με πετάξει έξω απ’ τη χώρα και να μου χαλάσει τα σχέδια, μου ‘δωσε μια μέρα διορία! Μια μέρα! Μου φτάνει! Σε μια μέρα μπορώ τρεις εχθρούς να θανατώσω : πατέρα, κόρη και άπιστο άντρα! Δρόμους θανάτου βλέπω μπροστά μου… Πέστε μου, καλές μου, από ποιόν ν’ αρχίσω; Τι να πρωτοκάνω; Στο νυφικό δώμα να βάλω φωτιά; Ή καθώς θα’ ναι πλαγιασμένοι στο νυφικό κρεβάτι να τους μαχαιρώσω; Δύσκολο το βλέπω. Πως θα μπω στο παλάτι; Κι αν με πιάσουν, τότε θα με θανατώσουν και θα δώσω χαρά στους εχθρούς μου. Καλύτερα η τέχνη που την ξέρω καλά! Θα τους φαρμακώσω! Φαρμάκι! Και τέλος! Ας πούμε πως το ‘κανα. Μετά τι θα γίνει; Ποια πόλη θα με δεχτεί; Ποιος ξένος θα μου προσφέρει καταφύγιο για να γλιτώσω; Δεν υπάρχει για μένα τέτοιος ξένος. Σωστό λοιπόν να περιμένω μήπως δω κάποιο φως. Τότε, στα ύπουλα τους σκοτώνω. Αν όμως με σφίξει η συμφορά και μου πάρει τα μυαλά, τότε δεν ξέρω τι μπορεί να κάνω. Μπορεί ν’ αρπάξω μαχαίρι. Θα τους σφάξω ακόμα κι αν πρόκειται να θανατώσουν κι εμένα. Τέτοια άγρια τόλμη με δέρνει! Ορκίζομαι στην Εκάτη, που την τιμώ πιότερο απ’ όλους τους θεούς γιατί κατοικεί στα βάθη του σπιτιού μου, πως όποιος με πίκρανε δεν πρόκειται να μείνει ατιμώρητος. Πίκρα θα δώσω στο συμπεθεριό. Με πίκρες θα’ απαντήσω στο διωγμό μου. Εμπρός λοιπόν, Μήδεια! Θυμήσου καλά όσα ξέρεις. Σκέψου και σχεδίαζε! Προχώρα σταθερά στο κακό! Έχεις πόλεμο μπροστά σου! Χρειάζεσαι γερή καρδιά! Μην ξεχνάς τις συμφορές σου. Να θυμάσαι πάντα πως είσαι κόρη άξιου πατέρα! Του Ήλιου εγγονή! Ποιος μπορεί να γελάσει μαζί σου; Οι απόγονοι του Σίσυφου; Ή μήπως η καλή του Ιάσονα; Μήδεια! Μια λέξη μόνο για σένα τώρα υπάρχει : Εκδίκηση! Μην ξεχνάς : Γυναικά είσαι! Και η γυναίκα, αν στα καλά φανερώνεται συχνά αδέξια, στα κακά μάστορας είναι αξεπέραστος.

ΧΟΡΟΣ

Ώ ιερά νερά των ποταμών, ανάστροφα τώρα τρέχετε. Και συ δικαιοσύνη ανάποδα πηγαίνεις. Κι όλα στον κόσμο πίσω πάνε. Γιατί στους άντρες ο δόλος αρέσει κι ας κλονίζονται η πίστη και οι όρκοι. Είμαι γυναίκα και γι’ αυτό άδοξη… Όμως η φήμη δοξασμένη τώρα θα με κάμει. Ώ γένος των γυναικών! Τώρα θα σας σκεπάσουν με τιμές και υπόληψη. Φήμη κακή δεν θα μας πιάνει πια. Και οι Μούσες των παλιών τραγουδιστών θα σταματήσουν να ψέλνουν των γυναικών την απιστία. Ο θεός των τραγουδιών, ο Φοίβος, δε χάρισε στο νού μας τη δύναμη να πλάθει το θεϊκό τραγούδι. Τότε θα τραγουδούσαμε κι εμείς των αντρών τις αμαρτίες. Μάρτυρας μας ο Χρόνος που γνωρίζει καλά τη μοίρα αντρών και γυναικών.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Τρελή από Έρωτα, πατρικό σπίτι αφήνεις και με καϊκι διάβηκες ανάμεσα στους βράχους του Πόντου. Δυστυχισμένη τώρα κατοικείς σε ξένο τόπο. Έχασες το ταίρι σου… Ορφανή από άντρα είναι η κλίνη σου… Σε διατάζουν τώρα ν’ αφήσεις τούτη τη χώρα, καταφρονεμένη.

ΧΟΡΟΣ-ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Ώ Ελλάδα! Ελλάδα δοξασμένη! Ποιος σήμερα σέβεται όρκους και τιμή; Στους ουρανούς πέταξε και χάθηκε η ντροπή… Δυστυχισμένη… Δεν υπάρχει λιμάνι για σένα, σπίτι πατρικό να σε σώσει απ’ τα δεινά. Μόνο στο σπίτι σου τώρα βασίλισσα άλλη πιο δυνατή από σε, πήρε το δικό σου κρεβάτι.

(Μπαίνει ο Ιάσων με τη συνοδεία του : Χορός Αντρών)

ΧΟΡΟΣ ΑΝΤΡΩΝ

Μυρίζω θάνατο μες στο παλάτι… Θάνατο!

ΙΑΣΩΝ

(Τραγουδά πάνω στο πρωτότυπο)

ου νυν κατειδον πρώτον αλλά πολλάκις

τραχειαν οργήν ως αμήχανον κακόν.

σοι γαρ παρόν γην τηνδε και δομους έχειν

κούφως φερούση κρεισσόνων βουλεύματα,

λόγων ματαίων ουνεκ’ εκπεση χθονός.

καμοί μέν ουδέν πραγμα۬ μη παύση ποτέ

λέγουσ’ Ιάσον’ ως κακιστός εστ’ ανήρ˙

α δ’ ές τυράννους εστί σοι λελεγμένα,

παν κέρδος ηγου ζημιουμένη φυγη.

καγώ μεν αιεί βασιλέων θυμουμένων

οργάς αφηήρουν και σ’ εβουλόμην μένειν۠۠

συ δ’ ούκ ανίεις μωρίας, λέγουσ’ αεί

κακως τυράννους˙ τοιγάρ εκπεση χθονός.

[Μετάφραση :

Δεν είναι η πρώτη φορά που βλέπω

πως ολέθριο κακό είναι η τυφλή οργή.

Έτσι, ενώ θα μπορούσες να μείνεις

σ’ αυτή τη χώρα και σ’ αυτό το σπίτι,

αν έσκυβες μπροστά στους ορισμούς

των ανωτέρων σου, θα σε διώξουν

κι αίτια θα’ ναι τ’ ανοητά σου λόγια…

Για μένα, το ίδιο μου κάνει… Λέγε όσο

θέλεις πως είμαι αισχρός.

Όμως, για όσα είπες ως τώρα για τους

βασιλιάδες, πρέπει να είσαι ευχαριστημένη

που τιμωρείσαι μόνο με εξορία.

Κι εγώ πάντοτε προσπαθούσα να καταπραϋνω

την οργή των βασιλέων, θέλοντας να μείνεις εδώ. Εσύ όμως δεν σταματούσες

τα ανόητα λόγια σου, βρίζοντας τους βασιλιάδες

και γι’ αυτό θα φύγεις από δω.]

ΧΟΡΟΣ ΑΝΤΡΩΝ

Κατειδον πρω… αλλά πολλά…

αμήχανον κακόν… εκπεση χθονός…

ποτέ… ζημιουμένη

φυγη… σύ δ’ ουκ ανίεις…

Χθονός εκπεσειν ηκω,

το σον, γύναι, ως μητ’ αχρήμων…

ενδεής του… ουκ φρονειν ποτε…

ΜΗΔΕΙΑ

Άτιμε άντρα! Άτιε! Βαριά βρισιά βγάζει το στόμα μου για την αισχρή τη διαγωγή σου. Πως μπορείς να στέκεις μπροστά μου; Όλοι σ’ έχουμε μισήσει. Οι θεοί, οι άνθρωποι κι εγώ η δύστυχη. Θαρρείς πως λέγεται θάρρος όταν κοιτάς κατάματα αυτούς που τους έχεις βλάψει; Αναίδεια είναι! Και τίποτ’ άλλο! Η πιο βαριά ασθένεια μέσα στην κοινωνία… Όμως καλά ήρθες. Γιατί θα μπορέσω να σε βρίσω. Να σε κάνω να υποφέρεις. Να ξαλαφρώσω κι εγώ την ψυχή μου.

Σκηνή 5

ΜΗΔΕΙΑ

Όλα θα στα πω απ’ την αρχή. Σ’ έσωσα. Μάρτυρες μου οι Έλληνες, όσοι μαζί μου μπήκανε στην Αργώ. Σ’ έσωσα τότε που σε στείλανε να σπείρεις το χωράφι του θανάτου, έχοντας ζέψει ταύρους που ξερνάγανε φωτιά. Εγώ σκότωσα το Δράκο που φυλούσε ακοίμητος το χρυσόμαλλο δέρας! Τι ήμουν το φως της ανατολής για σένα. Μετά απαρνήθηκα σπίτι, πατέρα, και σ’ ακολούθησα στην Ιωλκό ξετρελαμένη, φλογισμένη απ’ τον Έρωτα…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΤΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Βλέπειν εναντίον ανανδρίαν

νόσων ευτολμία

συνεισέβησαν… σκάφος Αργωον…

ταύρων πεμφθέντα…

Ώ Ζευ, τι δή! Ώ Ζευ, τι δή!

ΜΗΔΕΙΑ

Πείθω τα τέκνα του Πελία να σκοτώσουν τον πατέρα τους. Μόνο και μόνο για πάψεις να φοβάσαι εσύ… Σε ευεργέτησα! Κι εσύ μ’ απαρνήθηκες… Άτιμε!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΤΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Σκάφος Αργωον…. Ταύρων πεμφθέντα…

ΜΗΔΕΙΑ

Κι ενώ ήσουν πιά πατέρας, πήρες άλλη γυναίκα…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Σκάφος Αργωον… Ταύρων πεμφθέντα…

ΜΗΔΕΙΑ

Αν δεν είχες παιδιά…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Ώ Ζευ, τι δή! Ώ Ζευ, τι δή!

ΜΗΔΕΙΑ

…ίσως να μπορούσε να συγχωρεθεί ο πόθος γι’ αυτή τη γυναίκα… Είσαι επίορκος! Λοιπόν, τι σκέφτεσαι;

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Σκάφος Αργωον… Ταύρων πεμφθέντα…

ΜΗΔΕΙΑ

Πιστεύεις πως πάψαν να κυβερνούν οι θεοί;

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Σκάφος Αργωον… Ταύρων πεμφθέντα… Ώ Ζευ, τι δή! Ώ Ζευ, τι δή!

ΜΗΔΕΙΑ

Κάποτε τους καλούσες… για μάρτυρες. Ή πως έγιναν απ’ τους θνητούς νέοι νόμοι…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Ή πως έγιναν απ’ τους θνητούς νέοι νόμοι;

ΜΗΔΕΙΑ

…που επιτρέπουν να πατάς τον όρκο που έδωσες;

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Βλέπειν εναντίον ανανδρίαν… Νόσων ευτολμία… συνεισέβησαν…

ΜΗΔΕΙΑ

Ώ δεξί μου χέρι! Που κάποτε το’ παιρνες στα χέρια σου…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Σκάφος Αργωον… Ταύρων πεμφθέντα…

ΜΗΔΕΙΑ

Κι εσείς γόνατά μου, που σας μαγάρισε βρώμικος άντρας…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Ώ Ζευ, τι δή! Ώ Ζευ, τι δή! Μη λησμονείς Ιάσων.

ΜΗΔΕΙΑ

Και ερείπια σωριάστηκαν τώρα τα όνειρά μου… Θα σε ρωτήσω τώρα, σα να ‘σουν φίλος μου: Τι καλό μπορώ να περιμένω από σένα; Που λες να πάω;

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Μήδεια! Όλα τελειώνουν…

ΜΗΔΕΙΑ

Στο πατρικό μου σπίτι που τ’ αρνήθηκα;

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Όλα τελειώνουν πιά, Μήδεια…

ΜΗΔΕΙΑ

Στην πατρίδα μου που την αρνήθηκα κι αυτήν;

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Μήδεια! Μήδεια! Καλαμιά στο βοριά.

ΜΗΔΕΙΑ

Ή να πάω στις δύστυχες κόρες του Πελία; Φαντάσου με πόση χαρά θα με δεχτούν που σκότωσα τον πατέρα τους για σένα! Αυτή είναι η κατάντια μου… Να κερδίσω το μίσος των δικών μου. Κι όλων αυτών που αδίκησα για χάρη σου… Χωρίς να’ χω ανάγκη τους έκανα κακό. Έτσι λοιπόν με πληρώνεις για όσα έχω κάνει για σένα…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Δίχως φίλους, δίχως σπίτι, ολομόναχη…

ΜΗΔΕΙΑ

Μ’ έκανες…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

…με τα παιδιά σου…

ΜΗΔΕΙΑ

…να με ζηλεύουν οι γυναίκες στην Ελλάδα. Αφού έχω άντρα τόσο θαυμάσιο, τόσο πιστό, που με διώχνει απ’ αυτόν τον τόπο, να ζήσω έρημη χωρίς φίλους, ολομόναχη, μόνο με τα παιδιά μου… Τιμή λοιπόν για σένα το νιόγαμπρο, να τριγυρνάμε κυνηγημένα ζώα σε ξένους τόπους, εγώ και τα παιδιά σου… Ώ Δία, γιατί να μπορεί κανείς να δεί το ψεύτικο χρυσάφι και να μη βλέπει τον άνθρωπο τον κακό; Γιατί ξέχασες να του βάλεις σημάδι στο κορμί του;

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Φοβερή κι αγιάτρευτη πληγή, όταν το μίσος χωρίζει δικούς με δικούς…

Σκηνή 6

ΙΑΣΩΝ

Τρικυμία ξεσηκώνουν τα λόγια σου γι’ αυτό κι εγώ σαν τον καλό τιμονιέρη θα ελέγχω τώρα πανιά και τιμόνι για να σου απαντήσω σωστά. Φουσκώνεις πολύ, Μήδεια, τα καλά που μου έκανες. Εγώ πάντως χάρη χρωστώ για το ταξίδι μου μονάχα στην Κύπρη που με βοήθησε. Κι όχι άλλος κανείς άνθρωπος ή θεός. Μολόγα λοιπόν -έξυπνη είσαι!- ότι μονάχα ο Έρωτας σ’ έκανε να ενδιαφερθείς για το κορμί μου.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ο Ιάσων λέει την αλήθεια!

ΙΑΣΩΝ

Όμως τι σημασία έχει για ποιο λόγο μ’ έσωσες; Ναι, με ωφέλησες! Και κοντά σε με ωφελήθηκες κι εσύ…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ο Ιάσων μιλάει σοφά!

ΙΑΣΩΝ

Πολύ περισσότερο, και θα στο αποδείξω…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Πρόσεξε, Μήδεια, τα λόγια του Ιάσωνα.

ΙΑΣΩΝ

Πρώτον, κατοικείς στην Ελλάδα κι όχι σε χώρα βάρβαρη. Ζεις με δικαιοσύνη σύμφωνα με νόμους κι όχι με το νόμο του ισχυρού.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ζεις στην Ελλάδα!

ΙΑΣΩΝ

Οι Έλληνες σε δοξάσανε για τη σοφία σου!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Σε δοξάσανε οι Έλληνες!

ΙΑΣΩΝ

Αν ζούσες στα μέρη σου, στην άκρη του κόσμου, ποιος θα μιλούσε για σένα;

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Ποιος θα μιλούσε;

ΙΑΣΩΝ

Εγώ τουλάχιστον δεν ανταλλάσσω τη φήμη ούτε με χρυσάφι ούτε κι αν ακόμα είχα το χάρισμα να τραγουδώ πιο γλυκά κι απ’ τον Ορφέα. Αυτά λοιπόν είναι τα καλά που σου ‘κάμα… Εσύ άρχισες τον πόλεμο με το φαρμακερό σου στόμα.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Εσύ, Μήδεια, άρχισες τον πόλεμο…

ΙΑΣΩΝ

Κι όσο για τις βρισιές σου που παντρεύτηκα τη βασιλοπούλα, πρωτ’ απ’ όλα φέρθηκα γνωστικά, έπειτα με αγνότητα και τέλος ευεργέτησα εσένα και τα παιδιά μου. Άκουσε με καλά! Ξεχνάς πως ήρθα εδώ εξόριστος από την Ιωλκό; Γεμάτος συμφορές αγιάτρευτες. Λοιπόν, ποια καλύτερη τύχη μπορούσα να βρω από το γάμο μου με τη βασιλοπούλα; Μη βασανίζεις το νού σου και μην πικραίνεσαι. Δεν παντρεύομαι άλλη γιατί τάχα μισώ το κρεβάτι σου είτε πως έχω ερωτοχτυπηθεί είτε να κάνω παιδιά. Αυτά που έχω, με φτάνουν. Και σ’ ευχαριστώ. Το πιο πολύ παντρεύτηκα…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Κούφια λόγια! Κάνει κακό να τ’ ακούς…

ΙΑΣΩΝ

…για να μη μας λείπει τίποτα…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Απ’ το ψέμα χίλιες φορές…

ΙΑΣΩΝ

Μιάς και ο φίλος…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

…σιωπή…

ΙΑΣΩΝ

…εγκαταλείπει τον φτωχό. Κι ακόμα, ν’ αναθρέψω τα παιδιά μου όπως τους αξίζει σε σπίτι δικό μου.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Ιάσονα, είναι αργά.. Όλα έχουν σφραγιστεί…

ΙΑΣΩΝ

Κι όταν σπείρω νέα παιδιά να τα σμίξω με τα παλιά…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

…με τη μεγάλη σφραγίδα…

ΙΑΣΩΝ

Να κάνω ένα γένος, να ενώσω γενιές…

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

…θεού μοχθηρού και σκληρού…

ΙΑΣΩΝ

…να ευτυχήσω!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

…για σένα και για τα τέκνα σου… κλάψε, Ιάσων!

ΙΑΣΩΝ – ΤΕΝΟΡΟΙ

Εσύ δεν έχεις ανάγκη από καινούρια παιδιά!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Κλάψε, Ιάσων… Κλάψε, Ιάσων…

ΙΑΣΩΝ – ΤΕΝΟΡΟΙ

Δεν σου χρειάζονται! Όμως εγώ έχω συμφέρον να βοηθήσω τα παιδιά μας σμίγοντάς τα με τα παιδιά που θα γεννηθούν.

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Η κατάρα πέφτει στα παιδιά σου. Αδύνατη (αδύνατος) είμαι να βοηθήσω όπως θα’ θελα, τι η καρδιά μου στάζει αίμα και χολή…

ΙΑΣΩΝ

Άσκημα έκανα; Σε ρωτώ. Είμαι βέβαιος ότι θα συμφωνήσεις μαζί μου… Όμως εσείς οι γυναίκες η σκέψη σας δεν ξεπερνά το κρεβάτι σας. Αν το χάσετε, τότε το άσπρο το βλέπετε μαύρο. Οι άνθρωποι έπρεπε να’ χουν παιδιά με άλλο τρόπο κι όχι με τις γυναίκες. Έτσι θα ‘ταν ήσυχοι χωρίς συμφορές.

Σκηνή 7

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Καλά τα είπες Ιάσονα. Όμως δε με πείθεις γιατί άδικα παράτησες τη γυναίκα σου.

ΜΗΔΕΙΑ

(Μονολογεί) Είναι αλήθεια ότι δεν συμφωνώ με τους πολλούς. Πιστεύω πως πρέπει να βασανίζεται ο άδικος που έχει την τέχνη να λέει ωραία λόγια για να σκεπάσει τις αδικίες του κι έτσι εγκληματεί. Όμως η σοφία του μεγάλη δεν είναι. (Προς τον Ιάσονα) Κι εσύ μην παριστάνεις τον σεμνό και γλυκομίλητο. Μ’ ένα μου λόγο σε ρίχνω χάμου. Αν δεν ήσουν άτιμος, έπρεπε πρίν κάνεις αυτόν τον γάμο, πρώτα να με έπειθες πως κάνεις καλά κι όχι να κρύβεσαι.

ΙΑΣΩΝ

Πολύ που θα με βοηθούσες! Αφού και τώρα σε τυφλώνει η οργή.

ΜΗΔΕΙΑ

Μη λες ψέματα! Δεν είναι που σ’ ένοιαζε η στάση μου, μα πως με βάρβαρη γυναίκα δεν ήθελες να ζήσεις.

ΙΑΣΩΝ

Σ’ το ξαναλέω. Δεν πήρα τη βασιλοπούλα γιατί ήθελα γυναίκα. Το κάνω μόνο για να σώσω εσένα και τα παιδιά μου.

ΜΗΔΕΙΑ

Δεν τη θέλω εγώ την πικρή ευτυχία που μου προσφέρεις και μου ξεσκίζει την καρδιά.

ΙΑΣΩΝ

Στάσου γνωστική! Πάψε να θεωρείς πως τα καλά είναι κακά και η ευτυχία δυστυχία.

ΜΗΔΕΙΑ

Με περιπαίζεις, Ιάσονα, γιατί εσύ μπήκες τώρα στο παλάτι. Εγώ όμως απροστάτευτη και μόνη πρέπει να φύγω.

ΙΑΣΩΝ

Εσύ είσαι υπεύθυνη γι’ αυτό. Μην τα ρίχνεις σε άλλους.

ΜΗΔΕΙΑ

Τι έκανα; Μήπως εγώ παντρεύτηκα άλλην; Μήπως εγώ σ’ εγκατέλειψα;

ΙΑΣΩΝ

Ανίερες κατάρες ξεστομίζεις για τους άρχοντες.

ΜΗΔΕΙΑ

Για το σπίτι το δικό σου!

ΙΑΣΩΝ

Πολλά είπαμε! Είμαι έτοιμος να σου δώσω ό, τι θες για σένα και τα παιδιά σου να πορευτείς στην εξορία σου. Ακόμα είμαι πρόθυμος να σε συστήσω σε φίλους να σε βοηθήσουν. Γυναίκα! Αν δε δεχτείς την προσφορά μου, ανόητη σε λέω. Όμως αν πνίξεις το θυμό σου, όφελος θα ‘χεις.

ΜΗΔΕΙΑ

Φύλαξε τα λεφτά σου! Δεν τα θέλω! Ούτε τους φίλους σου! Άχρηστα κι ανώφελα είναι τα δώρα που τα προσφέρει κακός άνθρωπος σαν κι εσένα.

ΙΑΣΩΝ

Μάρτυρες βάζω τους θεούς πως ήρθα να σε βοηθήσω, εσένα και τα παιδιά. Όμως εσύ περιφρονείς το καλό που σου προσφέρω. Περιφρονείς αυτούς που σ’ αγαπούν. Γι’ αυτό ετοιμάσου για νέες πίκρες.

ΜΗΔΕΙΑ

Φύγε! Ο νους σου στην κάμαρα της νεόνυμφης γύρνα. Σε καίει ο πόθος. Τρέξε στη νύφη! Το λέω κι ας μ’ ακούσουν οι θεοί : Θα κάνω το γάμο σου έτσι που γάμο δεν θα τον λές…

(Ο Ιάσων βγαίνει μαζί με την ακολουθία του.)

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Αλίμονο στον χτυπημένο απ’ τις σαΐτες του Έρωτα. Τιμή και αρετή κούφια λόγια είναι γι’ αυτόν. Άμποτες να ‘ρθει η Κύπρη η γαληνότατη! Άλλη θεά γλυκύτερη δεν υπάρχει σαν κι αυτήν. Όμως, κυρά μου και δέσποινα, μη μου ρίξεις στην καρδιά σαϊτα στον πόθο βουτηγμένη. Κάλιο να σ’ αγαπά η Φρόνηση, το πιο λαμπρό θεϊκό δώρο στους θνητούς. Κι η Αφροδίτη η φοβερή ας μη με τρελάνει για ξένον άντρα βάζοντας εντός μου άγριους θυμούς. Κάλιο είναι να τιμά τα’ αγαπημένα τα ζευγάρια. Πατρίδα αγαπημένη, σπίτι γλυκό, ας ήτανε να μη βρεθώ σε ξένους τόπους τυλιγμένη στη φτώχεια και τους πικρούς της θρήνους. Αν χάσω την πατρίδα μου, προτιμώ το Χάρο να με πάρει να γλιτώσω μια τέτοια ζωή. Γιατί απ’ όλους τους πόνους ο πιο βαρύς είναι να χάνεις την πατρίδα. Δεν είναι φήμες. Με τα ίδια μας τα μάτια τα είδαμε, Μήδεια. Εσένα κανείς δε σε συμπόνεσε. Ούτε χώρα ούτε φίλοι ενώ εσύ σφαδάζεις μέσα σε τραγικά παθήματα. (Μπαίνει ο Αιγεύς και η συνοδεία του.) Για κείνον που καταφρονεί τους δικούς του, κακός χαμός. Τέτοιος άνθρωπος ποτέ δε θα ‘χει τη δική μου αγάπη.

Σκηνή 8

ΑΙΓΕΥΣ

Χαίρε, Μήδεια! Δέξου αυτή την όμορφή προσφώνηση φίλου.

ΜΗΔΕΙΑ

Ώ, χαίρε και σε σένα Αιγέα, γιέ του Πανδίονος του σοφού. Από ποιόν τόπο έρχεσαι;

ΑΙΓΕΥΣ

Από το πανάρχαιο του Φοίβου το Μαντείο.

ΜΗΔΕΙΑ

Πως και πήγες στο μαντικό ομφαλό της γης;

ΑΙΓΕΥΣ

Πως ν’ αποχτήσω παιδιά. Αυτό ρώτησα.

ΜΗΔΕΙΑ

Για το θεό! Δεν έχεις παιδιά; Άκληρος είσαι;

ΑΙΓΕΥΣ

Κάποιος θεός με κατατρέχει.

ΜΗΔΕΙΑ

Γυναίκα έχεις; Ή μήπως είσαι άγαμος;

ΑΙΓΕΥΣ

Έχω γυναίκα.

ΜΗΔΕΙΑ

Κι ο Φοίβος τι σου είπε;

ΑΙΓΕΥΣ

Χρησμό ανεξήγητο για το ανθρώπινο μυαλό.

ΜΗΔΕΙΑ

Μπορώ να μάθω κι εγώ το θεϊκό χρησμό;

ΑΙΓΕΥΣ

Και βέβαια ναι, αφού χρειάζεται σοφία.

ΜΗΔΕΙΑ

Αφού λοιπόν επιτρέπεται, ας το μάθουμε κι εμείς.

ΑΙΓΕΥΣ

«Το πόδι δεν πρέπει ν’ ακουμπήσει τον ασκό»

ΜΗΔΕΙΑ

Πρίν από ποια πράξη; Και πρίν πας σε ποια χώρα;

ΑΙΓΕΥΣ

Προτού φτάσω στο πατρικό μου σπίτι.

ΜΗΔΕΙΑ

Και γιατί με το καϊκι σου άραξες σε τούτη τη χώρα;

ΑΙΓΕΥΣ

Υπάρχει μου είπαν κάποιος ονόματι Πιτθέας.

ΜΗΔΕΙΑ

Γιός του Πέλοπα! Θεοσεβούμενος!

ΑΙΓΕΥΣ

Σ’ αυτόν πρέπει να μεταφέρω το θεϊκό χρησμό.

ΜΗΔΕΙΑ

Είναι πραγματικά σοφός. Και ειδικός στις μαντείες.

ΑΙΓΕΥΣ

Μα και για μένα αγαπητός σαν αδερφός.

ΜΗΔΕΙΑ

Μακάρι να ευτυχήσεις. Να βρεις αυτό που λαχταράς.

ΑΙΓΕΥΣ

Όμως χλωμή σε βλέπω και μαραμένη. Τι έχεις;

ΜΗΔΕΙΑ

Αιγέα! Άντρας χειρότερος δεν υπάρχει απ’ τον δικό μου.

ΑΙΓΕΥΣ

Τι σου ‘κάνε; Μίλα καθαρά!

ΜΗΔΕΙΑ

Άλλη πήρε γυναίκα…

ΑΙΓΕΥΣ

Τόλμησε να κάνει μια τέτοια ατιμία;

ΜΗΔΕΙΑ

Ναι! Και μένα που άλλοτε μ’ αγαπούσε, τώρα με περιφρονεί.

ΑΙΓΕΥΣ

Τον χτύπησε ο Έρωτας; Ή σε βαρέθηκε;

ΜΗΔΕΙΑ

Μεγάλος έρωτας! Αρνιέται τους δικούς του.

ΑΙΓΕΥΣ

Παράτα τον λοιπόν κι εσύ αφού ανάξιος είναι.

ΜΗΔΕΙΑ

Γαμπρός βασιλικός πάσχισε να γίνει.

ΑΙΓΕΥΣ

Ποιανού κόρη παίρνει;

ΜΗΔΕΙΑ

Του Κρέοντα. Του βασιλιά της Κορίνθου.

ΑΙΓΕΥΣ

Με το δίκιο σου πονάς, κόρη μου.

ΜΗΔΕΙΑ

Χάθηκα. Και τώρα με διώχνουν απ’ την πόλη.

ΑΙΓΕΥΣ

Και ο Ιάσονας; Το δέχεται αυτό; Ανάξιο είναι

ΜΗΔΕΙΑ

Με τα λόγια, όχι. Στην πράξη, ναι.

(Γονατίζει.)

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Μήδεια! Μήδεια! Μήδεια! Μήδεια!

ΜΗΔΕΙΑ

Όρκο κάνω στα γένια σου και στα γόνατά σου! Ικέτισσα γίνομαι…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Βλέπω το χαμό σου και πονώ, Μήδεια…

ΜΗΔΕΙΑ

Σπλαχνίσου με τη βαριόμοιρη…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Ποια Μοίρα κακιά σε κατατρέχει. Δεν υπάρχει θεός για σένα…

ΜΗΔΕΙΑ

Σπλαχνίσου με, μη μ’ αφήνεις έρημη στη εξορία μου…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Κλάψε, Μήδεια. Ποια Μοίρα κακιά…

ΜΗΔΕΙΑ

Δέξου με στη χώρα σου… Έτσι, να σου χαρίσουν οι θεοί παιδιά…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Κλάψε, Μήδεια… Κλάψε, Μήδεια…

(και ΜΠΑΣΟΙ): …σε κατατρέχει.

ΜΗΔΕΙΑ

…κι ευτυχισμένος κάποτε τα μάτια σου να κλείσεις. Ανέλπιστο καλό για σένα είναι που με βρήκες. Τα βότανά μου έχουν δύναμη να χαρίζουν τέκνα σε όσους δεν μπορούν να τ’ αποκτήσουν.

ΑΙΓΕΥΣ

(Τη σηκώνει) Δε σου αρνούμαι αυτή τη χάρη. Πρώτον γιατί σέβομαι τους θεούς κι ύστερα μου τάζεις παιδιά. Έλα στον τόπο μου και θα σε προστατέψω. Όμως δε θα σε πάρω εγώ. Μόνη σου πρέπει να ’ρθεις και θα βρεις ασφάλεια κοντά μου. Φύγε μόνη.

ΜΗΔΕΙΑ

Θα κάνω όπως το λες. Όρκο όμως θέλω από σένα.

]ΑΙΓΕΥΣ

Γιατί, ο λόγος μου δε σου φτάνει;

ΜΗΔΕΙΑ

Μου φτάνει. Όμως με μισεί το σπίτι του Πελία και ο Κρέοντας. Αν δεθείς με όρκο, δεν θα μ’ αφήσεις τότε να με πάρουν. Αν αρκεστώ μόνο στο λόγο σου, αύριο μπορεί να γίνεις φίλος τους και να με παραδώσεις. Τι εγώ δύναμη δεν έχω, ενώ εκείνοι πλούτη έχουν και παλάτια.

ΑΙΓΕΥΣ

Μεγάλη πρόβλεψη δείχνουν τα λόγια σου. Δεν αρνούμαι αν επιμένεις να ορκιστώ. Είναι και για μένα ασφάλεια, γιατί θα ‘χω να το λέω στους εχθρούς σου. Έτσι, πιο ασφαλισμένη θα είσαι. Πες μου, σε ποιους θεούς θέλεις να ορκιστώ;

ΜΗΔΕΙΑ

Στη Γη! Και στον Ήλιο! Πατέρα του πατέρα μου! Όρκο να κάνεις στους θεούς και στο μεγάλο Δία στου Άδη τις βαριές σκιές που κατοικούν βαθιά στη γη, τη Μοίρα μας ορίζουν! Ήλιε! Λούσε με στο Φως!

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ – ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Λούσε μας στο Φως! Διώξε τα σκοτάδια! Τυφλός είναι όποιος πονά… Ο πόνος κλώθει ανήκουστα δεινά. Μέγα Δία, εσένα καλώ! Μην αφήσεις να δουν τα μάτια μου φονικό φριχτό.

ΑΙΓΕΥΣ

Όρκο θα κάνω στους θεούς και στο μεγάλο Δία! Στου Άδη τις βαριές σκιές που κατοικούν βαθιά στη γή, τη Μοίρα μας ορίζουν. Ήλιε, λούσε με στο Φως! (Προς τη Μήδεια) Πως θα κάνω ή δεν θα κάνω ποιο πράγμα;

ΜΗΔΕΙΑ

Πως δε θα με διώξεις ποτέ από τον τόπο σου ούτε θα δεχτείς ποτέ να με παραδώσεις στους εχθρούς μου.

ΑΙΓΕΥΣ

Ορκίζομαι στη Γη και στο λαμπρότατο το φως του Ήλιου! Και σ’ όλους τους θεούς πως είμαι βράχος ακλόνητος σε όσα μου ζητάς.

ΜΗΔΕΙΑ

Σ’ ευχαριστώ. Κι αν πατήσεις τον όρκο σου ποια κατάρα πρέπει τότε να σε βρεί;

ΑΙΓΕΥΣ

Να πάθω όσα παθαίνουν όσοι δε φοβούνται τους θεούς!

ΜΗΔΕΙΑ

Να πας στο καλό! Μόλις τελειώσω αυτά που πρέπει να πράξω εδώ, να με περιμένεις, Αιγέα, στην πόλη σου.

(Οι Ακόλουθοι, οι Αυλικοί και οι Στρατιώτες τραγουδώντας περικυκλώνουν τον Αιγέα που τους οδηγεί προς την Έξοδο.)

ΧΟΡΟΣ ΑΝΔΡΩΝ

Γλυκιά στιγμή του γυρισμού με γεμίζεις με χαρά!

Να φύγω γρήγορα ζητώ, με πνίγει το κακό…

Αιγέα, δώσε προσταγή! Στο πλοίο βιάζομαι να μπω!

Μονάχα οι θεοί μπορούν να πνίξουν τη σφαγή!

Εγώ είμαι θνητός… Σε σπίτι γυρνώ πατρικό.

Θυσία θα κάνω στο βωμό!

(Όλοι έχουν βγεί. Στην τελευταία στιγμή, πάνω στο Αλέγκρο Βιβάτσε, ο Αιγέας στέκεται και στρέφεται προς το Χορό Γυναικών που τραγουδά γι’ αυτόν. Στο τέλος του χορικού, ο Αιγέας βγαίνει απ’ τη σκηνή.)

ΠΡΑΞΗ ΔΕΥΤΕΡΗ

Σκηνή 9

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

(Προς τον Αιγέα που φεύγει) Άμποτε ο Ερμής ο γιός της Μαίας, προστάτης των οδοιπόρων, να σ’ οδηγήσει καλά ως το παλάτι σου κι όσα ζητάς να γίνουν γιατί έχεις μεγάλη καρδιά, ώ Αιγέα.

ΜΗΔΕΙΑ

Ώ Δια! και σύ ώ Δίκη του Δία! Και συ του Ήλιου το Φως! Φίλες μου, έφτασε η ώρα να νικήσω τους εχθρούς μου! Τη στιγμή που πνιγόμουν μέσα στα πάθη μου, ήρθε αυτός ο άνθρωπος, αληθινό λιμάνι. Σ’ αυτό το λιμάνι θα δέσω σαν το πλοίο στον κάβο, όταν με το καλό φθάσω στης Παλλάδας την πόλη και στην Ακρόπολή! Και τώρα, άκου τα σχέδια μου: Θα ζητήσω να δω τον Ιάσονα. Θα του μιλήσω γλυκά πως συμφωνώ τάχα με τα έργα του. «Καλά έκανες το γάμο» θα του πω. «Καλά που με παράτησες. Για το συμφέρον μας το κάνεις. Καλά τα σκέφτηκες». Θα του ζητήσω μετά να μείνουν τα παιδιά μας εδώ για να μην τα περιπαίζουν στα ξένα κι έτσι να σκοτώσω με δόλο τη νύφη. Θα δώσω στα παιδιά μου να της πάνε δώρο νυφικό αραχνοΰφαντο βουτηγμένο σε φαρμάκι που θα δώσει σ’ αυτήν και σ’ όποιους την αγγίζουν θάνατο φριχτό! Ως εδώ καλά… Για τα μετά βασανίζομαι γιατί δεν ξέρω τι πρέπει να πράξω… Θα σφάξω τα παιδιά μου! Κανένας δεν θα μπορέσει να τα γλιτώσει απ’ τα θανατερά μου χέρια! Έτσι θα ξεριζώσω το σπίτι του Ιάσονα. Φριχτότατο έργο θα κάνω με γερή καρδιά! Και μετά θα φύγω μακριά από τούτο τον τόπο όπου θα χύσω το αίμα των παιδιών μου…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Είναι λόγια του θυμού. Είσαι μάνα, δεν μπορεί να πιστεύεις σε όσα λες…

ΜΗΔΕΙΑ

Φίλες μου, δεν το μπορώ να γελούν με τα πάθη μου οι εχθροί μου.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τα παιδιά σου σε τι φταίν;

ΜΗΔΕΙΑ

Εμπρός!

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Μήδεια!

ΜΗΔΕΙΑ

Κι αν ζήσουν, τι καλό θα ιδούν;

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Μόνο το φως τους φτάνει…

ΜΗΔΕΙΑ

Δίχως σπίτι και πατρίδα…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Η μάνα είναι πατρίδα!

ΜΗΔΕΙΑ

Λάθος φριχτό που πίστεψα τον Έλληνα κι άφησα το πατρικό το σπίτι.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Το φταίξιμο δικό σου…

ΜΗΔΕΙΑ

Όμως με τη βοήθεια του θεού, ο Ιάσων θα πληρώσει σκληρά…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Λυπήσου τα παιδιά σου!

ΜΗΔΕΙΑ

Γιατί ούτε τα παιδιά του πιά θα έχει… Ούτε θ’ αποχτήσει καινούρια από νύφη νεκρή… Αυτή είναι η Μοίρα κι αυτής της δύστυχης απ’ τα δικά μου τα φαρμάκια φριχτό θάνατο να βρεί…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Κλάψε, καρδιά μου, κλάψε… Μας ξεχάσαν οι θεοί… Μέγα Δία, σε καλώ! Σε δοξάζω και βογγώ…

ΜΗΔΕΙΑ

Κανένας να μη με θαρρεί αδύνατη και ήρεμη… Για τους εχθρούς μου σκληρή είμαι. Γλυκιά για όσους μ’ αγαπούν. Άνθρωποι τέτοιο ζούνε με τιμή.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Αφού μας εμπιστεύτηκες, άκου τι θα σου πούμε κι εμείς. Από σέβας στους νόμους αλλά και για το δικό σου καλό, τέτοιες πράξεις μην κάνεις.

ΜΗΔΕΙΑ

Αλλιώς δεν γίνεται! Αν είχες πάθη τα πάθη τα δικά μου δε θα με συμβούλευες έτσι.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Και πως θ’ αντέξει η καρδιά σου να σφάξεις τα ίδια τα παιδία σου;

ΜΗΔΕΙΑ

Με φαρμάκι θα γεμίσω έτσι την καρδιά του Ιάσονα…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Φοβάμαι πως το πάθος της τυφλώνει τη σκέψη της. Και τη δική σου δυστυχία δεν την λογαριάζεις;

ΜΗΔΕΙΑ

Εμπρός! Τα λόγια είναι περιττά! (Προς την ΤροφόJ Πήγαινε λοιπόν να φέρεις τον Ιάσονα. Σε σένα εμπιστεύομαι. Κι αν θέλεις το καλό μου, κι αν είσαι κι εσύ γυναίκα, έχετε το στόμα σφαλιστό.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Ώ Αθηναίοι! Ερεχθείδαι το παλαιόν Όλβιοι! Παιδιά καλότυχων θεών και της ιερής Γης απάτητης από εχθρούς, πανένδοξη σοφία σας τρέφει! Με βήμα αλαφρό περπατάτε μέσα σε αιθέριο κλίμα εκεί που η Αρμονία γέννησε τις Μούσες! Η Αφροδίτη εκεί δροσίζεται στου Κηφισού τα κρυστάλλινα τα νερά όπου αύρες γλυκόπνοες κάμπους και βουνά δροσίζουν. Στολίζουν τα μαλλιά της με στεφάνι αρωματιστό ροδοδάφνης καθώς στέλνει τους Έρωτες να καθίσουν στο πλευρό της Σοφίας και να τη βοηθούν σε κάθε φανέρωμα της Αρετής. Αυτή η πόλη πως θα σε δεχτεί, Μήδεια, σα σκοτώσεις τα παιδιά σου; Εσένα την ανόσια; Η πόλη με τα ιερά ποτάμια, χώρα φιλόξενη για τους καλούς. Σκέψου, σκέψου, σκέψου τα παιδιά σου, πως θα τους μπήξεις το μαχαίρι; Το χέρι σου πως θα τολμήσει τέτοιο φονικό; Προσπέφτουμε στα γόνατα. Σε ικετεύουμε. Μη! Μη σκοτώσεις τα παιδιά σου! Από πού θα πάρεις θάρρος; Πως θα τολμήσει η ψυχή και το χέρι σου τέτοιο κακό να κάνουν στων παιδιών σου την καρδιά; Πως θα μπορέσεις να τα δεις νεκρά και σκοτωμένα; Από σένα τη μάνα τους; Όχι! Δεν θα το μπορέσεις! Τι θα κάνεις όταν τα άμοιρα γονατίσουν μπροστά σου; Θα μπορέσεις τότε (μπαίνει αργά ο Ιάσων συνοδευόμενος απ’ την Τροφό) να βάψεις τα χέρια σου στο αίμα των παιδιών σου;

Σκηνή 10

ΙΑΣΩΝ

Με κάλεσες κι ήρθα. Εγώ δε σ’ αποφεύγω κι ας με μισείς. Πες μου, τι άλλο θέλεις από μένα;

ΜΗΔΕΙΑ

Συμπάθησέ με σε παρακαλώ, Ιάσονα, για όσα είπα. Γλυκιές που ήταν οι κρυφές μας αγάπες… Σ’ έκρυβα, Ιάσονα, Θυμήσου και σου ‘δειχνα το δρόμο να βγαίνεις πάντα νικητής… Γλυκιές ήσαν οι κρυφές μας αγάπες… Γι’ αυτό αν θυμώνω, εσύ πρέπει να με συγχωρείς… Αλήθεια να τρελάθηκα τόσο που να μισώ τους γνωστικούς; Να γίνομαι μισητή στον βασιλιά και στον άντρα μου που για το καλό μου παντρεύεται τη βασιλοπούλα να σπείρει τ’ αδέρφια των παιδιών μου. Λοιπόν, ας μη θυμώνω! Άλλωστε όλα με τη βοήθεια των θεών πάνε καλά! Έχω παιδιά κι είμαστε διωγμένοι απ‘ την Ιωλκό χωρίς φίλους… Αυτά σκέφτηκα, Ιάσονα, κι είπα μέσα μου: Πόσο μυαλωμένος αλήθεια στάθηκες να μας δώσεις αυτή τη συγγένεια! Άμυαλη ήμουνα να μη σου συμπαρασταθώ απ’ την αρχή. Εγώ το κρεβάτι σας θα στρώσω! Κι όλο χάρες τη νύφη θα στολίσω! Γυναίκες όμως είμαστε και δε σου πάει στο άδικο να μου μοιάσεις… Και στις ανοησίες μου ανοησίες κι εσύ να πεις… υποχωρώ γιατί ξέρω πως δεν σκεφτόμουν λογικά… Τώρα σκέφτομαι σωστά! (Γυρίζει κατά το σπίτι και φωνάζει: ) Παιδιά! Παιδιά μου! Τι κάθεστε μέσα; Βγείτε έξω! (Τα παιδιά βγαίνουν συνοδευόμενα απ’ τον Παιδαγωγό) Φιλήστε τον πατέρα σας! Βγάλτε το μίσος απ’ την καρδούλα σας, όπως έκανα κι εγώ. Φιλιωθείτε! Φιλιωθείτε! Με τα χεράκια σας πάρτε το χέρι του… (Ενώ τα παιδιά δίνουν τα χέρια στον πατέρα τους, η Μήδεια στρέφεται προς το κοινό) Ωιμένα! Ωιμέ! Αλίμονο! Σα συλλογίζομαι το τρομερό κακό που μου καίει το μυαλό… Παιδιά μου! Τάχα θα ζήσετε πολύ ν’ απλώνετε τα χέρια σας έτσι… Άμοιρη εγώ τα μάτια μου βουρκώνουνε… Φόβος κατέχει την ψυχή μου… (Αγκαλιάζει τα παιδιά της) Με δάκρυα βρέχω τ’ αγαπημένα σας πρόσωπα που τώρα ξανά με τον πατέρα σας φιλιώνω.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Δάκρυα και μένα μου πλημμυρίσανε τα μάτια. Άχ, ας σταματήσει εδώ το κακό.

ΙΑΣΩΝ

Αινώ, γύναι, ταδ’, ουδ’, εκείνα μέμφομαι. Επαινώ τα λόγια σου τα τωρινά ξεχνώντας τα παλιά. Βρίσκω πως είναι φυσικός ο θυμός της γυναίκας που την αφήνει ο άντρας της για κάποιαν άλλη, Όμως εσύ άλλαξες τώρα γνώμη. Βλέπω πως σκέφτεσαι σωστά είναι τα έργα του με τη βοήθεια των θεών. Γιατί εσείς και τα’ αδέρφια σας πρώτοι πολίτες θα ‘σαστε στην Κόρινθο. Μεγαλώστε εσείς. Ο πατέρας σας θα φροντίζει για τα υπόλοιπα με τη βοήθεια των θεών. Να γίνετε παλικάρια ξακουστά. Φόβος και τρόμος για τους εχθρούς μου. (Προς τη Μήδεια που του έχει γυρίσει την πλάτη και κλαίει) Μα εσύ γιατί γύρισες το πρόσωπό σου με δάκρυα τα μάτια σου ποτίζεις; Γιατί δε χαίρεσαι με όσα λέω;

ΜΗΔΕΙΑ

Δεν είναι τίποτα… Αυτά τα παιδιά συλλογιέμαι…

ΙΑΣΩΝ

Διώξε το φόβο! Για όλα θα φροντίσω εγώ!

ΜΗΔΕΙΑ

Αυτό θα κάνω! Στα λόγια σου θα στηριχτώ! Όμως η γυναίκα είναι δειλή κι εύκολη στα δάκρυα.

ΙΑΣΩΝ

Τότε γιατί κλαίς για τα παιδιά μας;

ΜΗΔΕΙΑ

Μάνα τους είμαι. Όταν άκουσα τις ευχές σου, φόβος μ’ έπιασε μήπως και δε γίνουν αυτά που σκέφτεσαι. Σου μίλησα πρίν. Τώρα άκου και τα υπόλοιπα: Αφού ο βασιλιάς της Κορίνθου αποφάσισε να με διώξει, τότε ας φύγω μόνη. Ζήτησε απ’ τον Κρέοντα να κρατήσεις εσύ τα παιδιά στη δική σου προστασία.

ΙΑΣΩΝ

Θα δοκιμάσω να το κάνω. Δεν ξέρω αν θα τον πείσω…

ΜΗΔΕΙΑ

Τότε ζήτησε απ’ τη γυναίκα σου να πείσει τον πατέρα της.

ΙΑΣΩΝ

Είμαι σύμφωνος γι’ αυτό. Ελπίζω πως θα την πείσω.

ΜΗΔΕΙΑ

(Μιλώντας στον εαυτό της) Αν μοιάζει με τις άλλες γυναίκες… (Προς τον Ιάσονα) Θα σε βοηθήσω κι εγώ σ’ αυτό. Θα της στείλω με τα παιδιά δώρα ανεκτίμητα! Νυφικό φόρεμα αραχνοϋφαντο και στεφάνι χρυσό! (Προς τις υπηρέτριες) Γρήγορα τρέξτε και φέρτε τα δώρα! Χίλιες φορές ευτυχισμένη θα ‘ναι η νύφη αφού θα πλαγιάσει στο πλευρό σου στολισμένη με τα στολίδια που Ήλιος , ο πατέρας του πατέρα μου, τα χάρισε στους απογόνους του. (Μια σκλάβα φέρνει τα δώρα) Παιδιά μου, πάρτε τα νυφιάτικα δώρα μου να τα πάτε στην ευτυχισμένη νιόπαντρη βασιλοπούλα. Δεν είναι δώρα ευκαταφρόνητα.

ΙΑΣΩΝ

Άμυαλη είσαι, Μήδεια, να σκορπάς τα πλούτη σου. Το παλάτι είναι γεμάτο με χρυσάφι και πέπλα. Μην τα δίνεις. Φύλαξέ τα για σένα. Προτιμώ η γυναίκα μου να τιμήσει με την πράξη της το δικό μου λόγο, παρά με τα δώρα σου.

ΜΗΔΕΙΑ

Κάνεις λάθος! Ακόμα και οι θεοί πείθονται με δώρα. Πιο δυνατό είναι το χρυσάφι για τους θνητούς, παρά χίλια λόγια. Εκείνη τώρα είναι ευτυχισμένη. Χαρές και μεγαλεία της χαρίζουν οι θεοί. Είναι κορίτσι! Είναι βασίλισσα! Για να μην πάνε τα παιδιά μου εξορία, θα της χάριζα την ίδια μου τη ζωή! (Αγκαλιάζει τα παιδιά της) Πηγαίνετε στα λαμπερά παλάτια. Ζητείστε να σας λυπηθεί η καινούρια νύφη του πατέρα σας και δική μου κυρά! Παρακαλέστε την να μην σας διώξουν από δώ και δώστε της τα στολίδια. (Επίσημα) Είναι ανάγκη να γίνει αυτό που σας λέω! Να τα πάρει με τα ίδια της τα χέρια… (Τα σπρώχνει) Τρέξτε γρήγορα. Κι όταν τελειώσετε, ελάτε ξανά κοντά μου να μου φέρετε ευχάριστη είδηση για όσα ποθώ να πετύχω.

(Τα παιδιά απομακρύνονται μαζί με τον Ιάσονα και τον Παιδαγωγό.)

Σκηνή 11

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Πάνε οι ελπίδες μου πια για των παιδιών της τη ζωή. Παίρνουν το δρόμο της σφαγής. Η νύφη, ώ άμοιρη, στεφάνια χρυσά στα χρυσά της μαλλιά θα βάλλει θανατερά στολίδια. Ξεγελασμένη από την θεϊκή τη λάμψη θα βάλει το πέπλο και το στεφάνι το χρυσό, νύφη του Χάρου θα γίνει. Σε τέτοιο θάνατο φριχτό, από τη μοίρα της γραμμένο η δύστυχη θα πέσει. Δε θα γλιτώσει απ’ το χαμό. Και συ, βασιλικέ γαμπρέ, βαριόμοιρε, σε θάνατο ζυγώνεις φριχτό δίχως να το βλέπεις. Κλάψε τα παιδιά σου και τη γυναίκα σου. Δύστυχε Ιάσων, δεν ξέρεις τι σου γράφει η Μοίρα… Μα στενάζω και για σένα, άμοιρη, που τα ίδια τα παιδιά σου θα σφάξεις για ένα κρεβάτι νυφικό.

Σκηνή 12

(Μπαίνει ο Παιδαγωγός με τα παιδιά.)

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Κυρά μου, τα παιδιά σου δεν θα πάνε εξορία! Η νύφη χαρούμενη πήρε τα δώρα και σου κάνει τη χάρη! Όμως εσύ γιατί δεν χαίρεσαι γι’ αυτό;

ΜΗΔΕΙΑ

Ωιμένα!

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Τα νέα είναι καλά, γιατί θρηνείς;

ΜΗΔΕΙΑ

Ωιμένα και πάλι ωιμένα!

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Μήπως άθελα μου σου έφερα κακά νέα; Για καλά τα νόμιζα.

ΜΗΔΕΙΑ

Σ’ άκουσα. Δε φταις εσύ.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Μα εσύ κλαίς!

ΜΗΔΕΙΑ

Άκουσε, γέρο. Η ανάγκη με κάνει να κλαίω. Εγώ τα σκέφτηκα όλα όσα θα γίνουν με τη βοήθεια των θεών.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Υπομονή! Ίσως γίνει και για σένα αυτό που γίνεται για τα παιδιά.

ΜΗΔΕΙΑ

Όμως πρίν, θα γίνουν πολλά…

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Δεν είσαι η πρώτη που χάνεις τα παιδιά σου. Θνητή είσαι και πρέπει να υπομένεις.

ΜΗΔΕΙΑ

Αυτό θα κάνω! Πήγαινε να ετοιμάσεις το δείπνο των παιδιών. (Ο Παιδαγωγός φεύγει. Η Μήδεια πλησιάζει αργά προς τα παιδιά της. Τα παίρνει αγκαλιά. Τα χαϊδεύει και τα γεμίζει φιλιά.) Παιδιά μου! Μικρά γλυκά μου παιδιά… Εσείς τώρα έχετε σπίτι και πόλη για να ζήσετε μόνα, χωρίς τη δύστυχη τη μάνα σας. Εγώ διωγμένη πρέπει τώρα να φύγω, σε ξένους τόπους εξόριστη να ζήσω, χωρίς να σας χαρώ πριν σας παντρέψω, να στολίσω με άνθη το νυφικό σας κρεβάτι. Ώ! ταλαίπωρη είμαι! Του κάκου σας μεγάλωσα, του κάκου σας γέννησα με πόνους. Έλπιζα πως θα σταθείτε στο πλευρό μου στη στερνή μου την ώρα να μου κλείσετε τα μάτια. Να με νεκροστολίσετε… Πάνε πια αυτές οι σκέψεις οι γλυκιές, χαθήκανε για μένα… Δίχως εσάς, έρημη και μόνη, μαύρες μέρες με προσμένουν τώρα… Τα ματάκια σας, παιδιά μου, θα πάψουν να βλέπουν τη μάνα σας, αφού κι εσείς θα φύγετε, θ’ αλλάξετε ζωή. Γιατί, καρδούλες μου, έτσι με γλύκα με κοιτάτε; Γιατί στα χείλη σας ανθίζει αυτό το γέλιο το στερνό; Ώιμένα! Ωιμέ! Τι να κάνω; Καλές μου, το θάρρος μου φεύγει βλέποντας τα πρόσωπά τους. Αφήνω τις κακές τις σκέψεις! Θα πάρω μαζί μου τα παιδιά! Τάχα είναι ανάγκη μόνο και μόνο για να πικράνω τον πατέρα του διπλές και τρίδιπλες συμφορές να βάλω στην καρδιά μου; Όχι! Δε θα το κάνω! Όμως, τι μ’ έπιασε ξαφνικά; Ν’ αφήσω τους εχθρούς μου ατιμώρητους να γελούν με τα δικά μου πάθη; Χρειάζεται τόλμη! Να σκληρύνω πρέπει την καρδιά μου! Παιδιά! (Τα σπρώχνει) Μπείτε μέσα! Γρήγορα! (Τα παιδιά φοβισμένα τρέχουν προς το σπίτι.) Όποιος βρίσκει πως η θυσία που θα κάνω είναι ανόσια, να φύγει! Αυτό το χέρι είναι σταθερό! Δε θα δειλιάσει! Άχ, όχι! Δύστυχη Μήδεια… Μην προχωρήσεις σε τέτοιες πράξεις. Λυπήσου τα παιδιά σου… Σε σας ορκίζομαι τώρα, θεοί τιμωροί του Κάτω Κόσμου! Σε σένα, Πλούτωνα, πως δε θ’ αφήσω τους εχθρούς μου να σκοτώσουν με μαρτύρια τα παιδιά μου! Κάλιο να τα σκοτώσω εγώ η ίδια που τα γέννησα! Το τέλος τους είναι γραμμένο! Θάνατος! Και δε θα τον ξεφύγουν! (Σα να βλέπει όραμα.) Και να! Η νύφη τώρα βάζει το στεφάνι, σφαδάζοντας πεθαίνει μες στα πέπλα… Ναι! Το ξέρω! (Ξανασκέφτεται τα παιδιά της κοιτάζοντας προς το σπίτι.) Όμως, ας χαιρετήσω τα παιδιά μου. Πικρό δρόμο τώρα πρόκειται να πάρω εγώ κι αυτά τα δύσμοιρα ακόμα πιο πικρό… (Κάνει νόημα για να βγουν. Τα παιδιά έρχονται διστακτικά κοντά της.) Παιδιά μου! Δώστε μου το δεξί σας χέρι… (Τα σφίγγει στην αγκαλιά της και τα γεμίζει φιλιά) …να το φιλήσει η μάνα σας. Ώ, ακριβό μου χέρι. Ακριβό μου στόμα. Κορμιά ευγενικά, πρόσωπα ωραία, ας είστε καλά εκεί που πάτε… Σ’ αυτόν τον κόσμο δεν έχει για σας ευτυχία. Σας την έχει κλέψει ο πατέρας σας… Ω, αγκάλιασμα γλυκό… Ω, τρυφερά κορμάκια και γλυκιά ανάσα των παιδιών μου. (Τα σπρώχνει ξανά με βία) Γρήγορα! Πηγαίνετε μέσα! (Τα προστάζει να μπουν στο σπίτι) Δε βαστώ άλλο να σας βλέπω… Με γονατίζει η δυστυχία και η συμφορά… (Τα παιδιά μπαίνουν στο σπίτι) Ξέρω καλά το κακό που πρόκειται να κάνω. Όμως ο θυμός νικά τα λογικά μου… Έτσι γίνονται πάντα στους ανθρώπους οι μεγάλες συμφορές…

Σκηνή 13

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Πολλές φορές μπήκα…

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Πολλές φορές μπήκα σε σκέψεις δύσκολες για γυναίκα…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Δύσκολες και λεπτές…

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Όμως σε μερικές από μας η Μούσα μας συντροφεύει και μας χαρίζει σοφία…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Όμως σε μερικές από μας η Μούσα…

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Λέω λοιπόν, ευτυχισμένοι είναι όσοι δεν έχουν παιδιά…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Η Μούσα…

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Ο άτεκνος δεν ξέρει αν τα παιδιά γλυκαίνουν ή πικραίνουν τη ζωή.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Η Μούσα μας συντροφεύει…

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Κι αυτοί που έχουν παιδιά, τους βασανίζει η έγνοια πώς να τα μεγαλώσουν…

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Μας συντροφεύει…

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

…δίχως να ξέρουν αν μοχθούν για τέκνα καλά ή όχι…

ΜΗΔΕΙΑ

Καλές μου, ώρα πολλή πέρασε κι ακόμα περιμένω να δω τι γίνηκε στο παλάτι. Μα να! Βλέπω ένα δούλο του Ιάσονα να έρχεται λαχανιασμένος. Σίγουρα κάποιο κακό έρχεται να μας πει.

(Μπαίνει λαχανιασμένος ο Αγγελιαφόρος)

Σκηνή 14

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Μήδεια! Μήδεια! Εσύ που’ χεις κάνει έργο φριχτό κι ανόσιο. Φύγε! Φύγε! Πάρε καράβι ή άμαξα και φύγε γρήγορα!

ΜΗΔΕΙΑ

Πες πρώτα τι με κατηγορούν πως έκανα.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Τα φαρμακερά σου βότανα σκοτώσαν τη βασιλοπούλα και τον Κρέοντα!

ΜΗΔΕΙΑ

Να ζήσεις! Ωραία τα λες! Με τα όμορφα λόγια σου φίλος μου έγινες!

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Άκουσα τάχα καλά; Τι λες; Τρελάθηκες φαίνεται ν’ ακούς φριχτά γεγονότα και συ να χαίρεσαι. Κι ούτε που φοβάσαι…

ΜΗΔΕΙΑ

Μη βιάζεσαι. Άκουσε πρώτα. Όμως πριν, πες πως έγινε το κακό. Πως χαθήκανε; Γιατί, αν ο θάνατός τους ήταν μαρτυρικός, διπλή θα ‘ναι η χαρά μου.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Όταν είδαμε τα παιδιά σου να μπαίνουν στο παλάτι με τον πατέρα τους, εμείς οι δούλοι χαρήκαμε γιατί σκεφτήκαμε πως φιλιώσατε με τον Ιάσονα. Γεμίζαμε με φιλιά τα παιδιά σου σα μάγουλα και στα ξανθά μαλλιά τους. Εγώ είχα τόση χαρά που τα’ ακολούθησα στα δωμάτια των γυναικών. Η βασιλοπούλα σαν είδε τον Ιάσονα γλύκανε η όψη της. Όμως, σαν πρόσεξε τα παιδιά, γύρισε το κεφάλι με σιχασιά. Τότε ο Ιάσονας της λέει: «Γιατί μισείς τα παιδιά μου; Άφησε το θυμό και στρίψε το κεφάλι. Πρέπει και συ ν’ αγαπάς αυτό που αγαπώ κι εγώ. Δέξου λοιπόν τα δώρα και για χάρη μου παρακάλεσε τον βασιλιά πατέρα σου να μην τα στείλει εξορία». Μόλις εκείνη βλέπει τα δώρα, χάρηκε και λέει στον Ιάσονα: «Θα μιλήσω στον πατέρα μου, έχεις δίκιο». Στη συνέχεια, παίρνει τα πέπλα και τα φορεί. Μετά βάζει το χρυσό στεφάνι στα μαλλιά της. Τα συγυρίζει και καμαρώνει την ομορφιά της στον καθρέπτη. Χαρούμενη τρέχει εδώ κι εκεί, σηκώνεται στις άκρες των ποδιών της κι όλο κοιτάζει στον καθρέπτη. Και ξαφνικά όλα αλλάζουν. Το χρώμα του προσώπου αλλάζει, το κορμί της διπλώνεται και στα δυό και σωριάζεται στην πολυθρόνα.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Ψέματα! Με γεμίζεις ψέματα!

ΣΟΠΡΑΝΟΙ

Μεγάλη φαντασία έχεις!

ΑΛΤΟΙ

Πάψε ν’ ακούσουμε!

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Μια γριά δούλα που πίστεψε πως το κακό έρχεται απ’ τα πάνω, άρχισε να σκούζει και να καλεί τους θεούς.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τέτοιες πράξεις ξέρω πως τις κάνουν μόνο οι θεοί… Μου ‘ρχεται να σκούξω. Ψέματα! Μας γεμίζεις με ψέματα. Κλείσε, Μήδεια, τ’ αυτιά σου.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Μα εκείνη τώρα βγάζει αφρούς απ’ το στόμα. Τις κόρες των ματιών της στριφογυρίζει.

ΧΟΡΟΣ

Ψέματα λες, για τέτοιες πράξεις φριχτές ο Δίας είναι ικανός, δεν υπάρχει τέτοιος θνητός.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Κάτασπρη γίνεται λες κι άδειασε όλο της το αίμα… Τότε η γριά δούλα βγάζει κραυγή δεητική…

ΧΟΡΟΣ

Να σκούξω μου ‘ρχεται. Δε θέλω ν’ ακούσω…

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Η νύφη ορμά τώρα να βρει το βασιλιά ενώ η δούλα ψάχνει τον Ιάσονα.

ΧΟΡΟΣ

Όλα γύρισαν ανάποδα για μένα.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Το σπίτι βούιζε…

ΧΟΡΟΣ

Ήλιε μου! Ήλιε μου! Σένα κράζω!

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

…τρέχει η νύφη κι ενώ άφωνη ήταν, τώρα σκούζει με τα μάτια κλειστά. Διπλό κακό την κυνηγούσε…

ΧΟΡΟΣ

Κάλιο σκοτάδι!

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

…απ’ τη μια στο στεφάνι βγάζει φλόγες…

ΧΟΡΟΣ

Για να μη βλέπω το αίμα!

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

…απ’ την άλλη τα πέπλα της τρώνε τις σάρκες…

ΧΟΡΟΣ

Άχ! πως σπαράζω! Πονώ!

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

…σπαράζει… Προσπαθεί να βγάλει το πύρινο στεφάνι μα εκείνο έχει κολλήσει. Διπλασιάζει τις φλόγες που καίνε τώρα τα χρυσά της μαλλιά.

ΧΟΡΟΣ

Έργα δαιμονικά…

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Η όψη της αλλάζει τόσο που μόνο ο πατέρας μπορεί πιά να γνωρίσει.

ΧΟΡΟΣ

(Προς τη Μήδεια) Πρέπει να πεις ένα ναι ή ένα όχι. Μήδεια, πες μας αν εσύ τα έχεις κάνει ολ’ αυτά τα έργα τα φριχτά…

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Χάθηκαν τα μάτια της, το ωραίο της πρόσωπο γέμισε φωτιά και αίμα…

ΧΟΡΟΣ

Θολώνει το μυαλό. (Προς τον Αγγελιοφόρο) Απίστευτα φριχτά μου φαίνονται τα όσα λες.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

…ενώ το φαρμάκι έτρωγε τις σάρκες της βαθιά ως να φανούν τα κόκαλα…

ΧΟΡΟΣ

Αθώων αίμα χύνεται…

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Θέαμα φριχτό…

ΧΟΡΟΣ

Γιατί θεοί;

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

…αβάσταχτο.

ΧΟΡΟΣ

Όλα τώρα τελείωσαν. Όλα.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Τέλος, πέθανε… Όμως εμείς διστάζαμε να την αγγίξουμε. Τότε ο δύστυχος πατέρας μπαίνει ξαφνικά με ορμή και πέφτει πάνω στο λείψανο… Ουρλιάζει…

ΧΟΡΟΣ

Βασιλοπούλα…

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

…καθώς αγκαλιάζει το άψυχο κορμί…

ΧΟΡΟΣ

Βασιλοπούλα…

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

…το φιλεί και λέει…

ΧΟΡΟΣ

Τα αθώα σου μάτια δεν βλέπουν πιά.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

«Άμοιρο παιδί μου, ποιος θεός σου ’κανε τέτοιο κακό; Ποιος ορφάνεψε τα γηρατειά μου;

ΧΟΡΟΣ

Ω πατέρα έρημε…

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Ωιμένα! Ω θάνατε, έλα να με πάρεις!»

ΧΟΡΟΣ

Μήδεια! Οι θεοί θα σε κάψουν! Όλα τελείωσαν…

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Σαν έπαψε τους θρήνους, κάνει να σηκωθεί όμως δεν μπορεί γιατί τα πέπλα έχουν κολλήσει πάνω του και τον κρατούν σαν τον κισσό που τυλίγει της δάφνης τα κλαριά. Τραβιέται με δύναμη και τότε οι σάρκες του ξεκολλούν και φαίνονται τα κόκαλά του.

ΧΟΡΟΣ

Φρίκη! Φρίκη!

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Τέλος, σωριάζεται και πεθαίνει εκεί δα πάνω στο νεκρό της κόρης του κορμί.

ΧΟΡΟΣ

Το φώς τ’ ουρανού τώρα λιγοστεύει.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Συμφορά αμέτρητη που θέλει θρήνους και θρήνους.

ΧΟΡΟΣ

Θρηνώ και πονώ βαθιά.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Για σένα, Μήδεια, τι να πώ; Ξέρεις εσύ πώς να ξεφύγεις.

ΧΟΡΟΣ

Αχ, παιδιά μου έρημα, τέλειωσαν όλα. Όλα μια σκιά.

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Μια σκιά ο άνθρωπος είναι, αυτό το ξέρω.

ΧΟΡΟΣ

Γιατί οι θεοί μας μισούν;

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Κι όσοι περνάνε για σοφοί και αραδιάζουν θεωρίες, ανόητοι είναι.

ΧΟΡΟΣ

Δεν μιλάς, Μήδεια!

ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Δεν υπάρχει ευτυχία για τους θνητούς. Κι αν κανείς πλουτίσει, τυχερός είναι μα ποτέ ευτυχισμένος.

(Φεύγει ο Αγγελιοφόρος)

ΧΟΡΟΣ

Μήδεια! Σε φοβάμαι. Άχ, περιμένω ν’ ακούσω…

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Δίκιο έχει ο θεός να τιμωρήσει σήμερα τον Ιάσονα. Όμως εσένα δύστυχη κόρη του Κρέοντα, εσένα κλαίμε. Τώρα χτυπάς την πόρτα του Άδη μόνο και μόνο γιατί άντρα σου πήρες τον Ιάσονα.

ΜΗΔΕΙΑ

Καλές μου φίλες! Η απόφαση πάρθηκε οριστικά! Θα σκοτώσω τα παιδιά μου! Και θα φύγω. Δεν πρέπει να χαθούν από χειρότερο χέρι. Πρέπει να πεθάνουν.

Σκηνή 15

ΜΗΔΕΙΑ

Πρέπει να πεθάνουν – εγώ θα τα σκοτώσω

καρδιά μου ετοιμάσου.

Δεν πρέπει να καθυστερώ

στη Μοίρα και στην Ανάγκη

που μου ζητούν να κάνω έργο φριχτό.

Πρέπει να πεθάνουν – εγώ θα τα σκοτώσω

καρδιά μου ετοιμάσου.

Δύστυχό μου χέρι κι εσύ

πιάσε τώρα το σπαθί

ν’ αρχίσεις καινούρια θλιβερή ζωή.

Πρέπει να πεθάνουν – εγώ θα τα σκοτώσω

καρδιά μου ετοιμάσου.

Μήδεια, βγάλει απ’ το νου

ξέχασε πως τα γέννησες

ξέχασε πως τα λατρεύεις.

ΚΟΡΟ

Μήδεια, βλέπω το χαμό σου και πονώ.

ΜΗΔΕΙΑ

Σήμερα λησμόνησέ τα

κι αύριο κλαις.

Κλάψε, κλάψε Μήδεια

θυμήσου μόνο,

πως κι αν τα σκοτώσεις

στην καρδιά σου πάντα είναι

– είναι για πάντα.

Δεν υπάρχει πιο δύστυχη

από μένα.

(Πηγαίνει με αργά βήματα προς το σπίτι. Ανοίγει τη μεγάλη πόρτα και χάνεται.)

Σκηνή 16

ΧΟΡΟΣ

Ω Γη! Και συ του Ήλιου αχτίνα φωτεινή! Καλύτερα είναι γι’ αυτήν να χαθεί πρίν ν’ απλώσει πάνω στα παιδιά της χέρι διψασμένο για αίμα, χέρι έτοιμο να σφάξει την ίδια της τη σάρκα… Ήλιε, αυτά τα παιδιά είναι δική σου σπορά, μην επιτρέψεις σε άνθρωπο να ποτίσει τη γης με αίμα θεού! Εμπόδισέ την εσύ, Φως, γέννημα του Δία! Δία, σε σένα υψώνω κραυγή – μην επιτρέψεις ανόσια σφαγή! Διώξε απ΄το σπίτι τη φοβερή ερινύα που δαίμονες της συμφοράς την αγριεύουν και την κάνουν να διψάει για αίμα! Μάταια βασανίστηκες για τα παιδιά σου! Μάταια τα γέννησες, εσύ που πέρασες τις Συμπληγάδες! Δυστυχισμένη! Δέρνει η οργή την καρδιά σου και σε σπρώχνει σε άγριο σκοτωμό. Φόνοι συγγενών μολύνουν τη γη με αίμα και κατάρα πέφτει στους θνητούς. Τα σπίτια των φονιάδων οι θεοί χτυπούν με κεραυνούς ώσπου να πληρωθούν οι φόνοι. (Κραυγές των παιδιών) Άκου τις φωνές! Άκου τα παιδιά! Σκούζουν! Ω δυστυχισμένη εσύ, τρισάθλια γυναίκα! (Κραυγές των παιδιών) Πρέπει να μπω μέσα! Πρέπει να γλιτώσω! (Κραυγές παιδιών)

ΠΑΥΣΗ

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Πανάθλια γυναίκα! Δεν είσαι άνθρωπος! Σίδερο και πέτρα είσαι για να σφάξεις με τα ίδια σου τα χέρια τη φύτρα των σπλάχνων σου. Ξέρω μονάχα την Ιώ, από τις παλιές ιστορίες. Μονάχα αυτή σκότωσε τα παιδιά της όταν οι θεοί της πήραν τα λογικά κι αυτή τρέχει και τρέχει. Και πέφτει στη θάλασσα να πνίξει ανόσια τα τέκνα της. Υπάρχει άλλο πιο φριχτό απ’ αυτό;

ΧΟΡΟΣ

Όχι!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Ω πικρό κρεβάτι της γυναίκας! Πόσους θρήνους έχεις σκορπίσει στους θνητούς.

Σκηνή 18

ΙΑΣΩΝ

(Μπαίνει τρέχοντας.) Γυναίκες! Έγκλημα φριχτό η Μήδεια έκανε! Ξέρετε μήπως που είναι; Μέσα στο σπίτι ή έφυγε;

ΧΟΡΟΣ

Είναι μέσα! Είναι μέσα! Με τα νεκρά παιδιά της…

ΙΑΣΩΝ

Αν θέλει να γλιτώσει την εκδίκηση, πρέπει βαθιά στο χώμα να χωθεί ή με φτερά στα ύψη να πετάξει.

ΧΟΡΟΣ

Στο αίμα, αίμα!

ΙΑΣΩΝ

Βασιλιάδες κανείς δε σκοτώνει ατιμώρητα! Μα δε με νοιάζει για κείνη, όσο για τα παιδιά μου. Αυτή θα λάβει την τιμωρία που της πρέπει.

ΧΟΡΟΣ

Όταν μάθεις, δύστυχε…

ΙΑΣΩΝ

Ήρθα να σώσω τα παιδιά μου, μήπως και πάνω τους θελήσουν να πάρουν εκδίκηση οι συγγενείς του βασιλιά για τα φριχτά εγκλήματα που η μάνα τους έχει κάνει.

ΧΟΡΟΣ

…δύστυχε, την αλήθεια για τα παιδιά σου, κάλιο να μη μάθεις ποτέ την αλήθεια.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Δύστυχε Ιάσονα, αν ήξερες τι σε περιμένει, έτσι δε θα μίλαγες.

ΙΑΣΩΝ

Μήπως η Μήδεια θέλει και μένα να σκοτώσει;

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Νεκρά τα παιδιά σου! Σφαγμένα απ’ της μάνας του το χέρι…

ΙΑΣΩΝ

Τι ‘ν’ αυτά που λες! Με θανατώνεις!

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Φρόντισε τώρα τα παιδιά σου, σα να μην υπάρχουν…

ΙΑΣΩΝ

Που τα σκότωσε;

ΚΟΡΥΦΑΙΑ

Άνοιξε τις πόρτες να δείς…

Σκηνή 19

(Ο Ιάσων χτυπά με τις γροθιές του τη μεγάλη πόρτα βγάζοντας άνανθρες κραυγές. Ξαφνικά εμφανίζεται πάνω απ’ το σπίτι ένα άρμα που το σέρνουν δράκοντες με φτερά. Η Μήδεια στητή κρατά τα χαλινάρια. Πλάι της τα σφαγμένα παιδιά.)

ΜΗΔΕΙΑ

Άδικα τις πόρτες χτυπάς! Τους νεκρούς ζητάς ή εμένα τη φόνισσα; Αν με χρειάζεσαι, πες τα με το στόμα γιατί το χέρι σου δεν μπορεί να μ’ αγγίξει! Γιατί ο Ήλιος, ο πατέρας του πατέρα μου, μου πρόσφερε άμαξα απόρθητη για τους κοινούς θνητούς.

ΧΟΡΟΣ

Βλέπω το χέρι του θεού. Βλέπω τα θύματα.

ΙΑΣΩΝ

Δεν υπάρχει γυναίκα πιο μισητή σε μένα, μισητή στους ανθρώπους.

ΧΟΡΟΣ

Βλέπω τα θύματα… Σφαγμένα παιδιά αθώα…

ΙΑΣΩΝ

Εσύ που άντεξες να μπήξεις μαχαίρι στις σάρκες των τέκνων που γέννησες…

ΧΟΡΟΣ

Θύματα οργής θεϊκής.

ΙΑΣΩΝ

Μ’ αφάνισες!

ΧΟΡΟΣ

Πιο μαύρο κρίμα δεν υπάρχει.

ΙΑΣΩΝ

Μου πήρες τα παιδιά μου…

ΧΟΡΟΣ

Αχ, δεν αντέχω, νιώθω φλόγες να με ζώνουν.

ΙΑΣΩΝ

Πως βλέπεις ακόμα τον Ήλιο και τη Γή, ύστερα από έργα τόσο φριχτά κι ανόσια;

ΧΟΡΟΣ

Βλέπω να τρίζουν οι ρίζες της γης!

ΙΑΣΩΝ

Χάσου! Χάσου απ’ τη γη!

ΧΟΡΟΣ

Ακούω πέλματα βαριά… Είναι το τέλος της ζωής…

ΙΑΣΩΝ

Άργησα να δω και να μάθω.

ΧΟΡΟΣ

Το τέλος της γης!

(Μπαίνει διακριτικά ο Αντρικός Χορός –Λαός- και μένει στη σκιά.)

ΙΑΣΩΝ

Τώρα βλέπω και όχι τότε που σε πήρα απ’ το βάρβαρό σου σπίτι και την βάρβαρή σου χώρα για να σε φέρω σε σπίτι ελληνικό.

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Το κακό, Ιάσων, δεν το παίρνεις πίσω…

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Άνοιξε, Γη, στα σκοτάδια να μπω. Νυχτώνει. Έδυσε το φως. Τρίζουν τα θεμέλια της γης.

ΙΑΣΩΝ

Δαίμονας εκδίκησης πήρε τα λογικά σου κι έπεσε επάνω μου.

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Άνοιξε, Γη, στα σκοτάδια να μπω. Τρίζουν τα θεμέλια της γης.

ΙΑΣΩΝ

Τον αδερφό σου τον σκότωσες.

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Τον αδερφό σου τον σκότωσες.

ΙΑΣΩΝ

Και μπήκες στο καράβι με την όμορφη πλώρη, την Αργώ.

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Δεν ωφελούνε τα λόγια. Αργά τα σκέφτηκες.

ΙΑΣΩΝ

Μ’ εγκλήματα ξεκίνησες και πλάγιασες στο πλευρό μου και μου γέννησες παιδιά, για να τα σφάξεις για ένα κρεβάτι νυφικό.

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Τά-τά-τά-τά Βουνά!

Ποτέ Ελληνίδα δεν θα έπραττε έργα τόσο φριχτά!

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Τά-τά-τά-τά Βουνά πονούν!

ΙΑΣΩΝ

Κι εγώ προτίμησα σένα τη βάρβαρη. Γυναίκα ολέθρια.

Σκηνή 20

ΙΑΣΩΝ

Όχι γυναίκα! Λέαινα! Πιο άγρια κι απ’ τη Σκύλα! Όμως άδικα σου μιλώ. Άδικα σε βρίζω, ξεδιάντροπη είσαι! Χάσου όπως είσαι βουτηγμένη μες στο αίμα των παιδιών σου. Για μένα τώρα οι θρήνοι. Άτυχος είμαι. Δεν έχω νύφη να χαρώ ούτε παιδιά που έσπειρα κι ανάστησα… Όλοι νεκροί… Χάθηκα…

ΜΗΔΕΙΑ

Απορώ πως ο Δίας ο πατέρας σου δε φρόντισε να δεις όσα καλά σου έχω κάνει και πως με ξεπλήρωσες εσύ. Περιφρόνησες το κρεβάτι μου. Πως ήθελες λοιπόν χαρούμενα να ζήσεις και να περιπαίζεις; Τα ίδια θα πω και για τη νύφη σου, τη βασιλοπούλα… Κι ο Κρέοντας που δέχτηκε το δεύτερο γάμο, τιμωρήθηκε κι αυτός. Λέγε με λέαινα λοιπόν και Σκύλα! Όμως εγώ φαρμάκωσα την καρδιά σου όπως πρέπει. Πόνεσες κι αυτό μου φτάνει…

ΙΑΣΩΝ

Κι εσύ πονάς. Έχεις κι εσύ στον πόνο μερτικό…

Σκηνή 21

ΜΗΔΕΙΑ

Ο δικός σου πόνος τον δικό μου αλαφρώνει.

ΙΑΣΩΝ

Άμοιρα παιδιά μου, μάνα κακούργα σας έτυχε…

ΜΗΔΕΙΑ

Παιδιά μου, του πατέρα σας τα πάθη σας έχουν αφανίσει.

ΙΑΣΩΝ

Το δικό μου χέρι δεν σκότωσε.

ΜΗΔΕΙΑ

Η ατιμία σου σκότωσε και οι γάμοι σου.

ΙΑΣΩΝ

Τα σκότωσες, αλήθεια, για ένα κρεβάτι;

ΜΗΔΕΙΑ

Μικρό κακό το νομίζεις αυτό για μια γυναίκα;

ΙΑΣΩΝ

Για τη φρόνιμη γυναίκα, ναι. Όμως κι εσύ όλα μαύρα τα ‘βλεπες.

ΜΗΔΕΙΑ

Κοίτα! Κοίτα καλά! Νεκρά είναι! Την καρδιά σου ξεσκίζω…

ΙΑΣΩΝ

Δαίμονες εκδίκησης θα γίνουν και θα σε συντρίψουν.

ΜΗΔΕΙΑ

Ξέρουν οι θεοί ποιος πρώτος άρχισε.

ΙΑΣΩΝ

Ναι, ξέρουν τη βρώμικη ψυχή σου.

ΜΗΔΕΙΑ

Κράτα το μίσος σου για σένα, σιχαίνομαι πια να σ’ ακούω.

ΙΑΣΩΝ

Κι εγώ εσένα… Μια λύτρωση τώρα σου ζητώ.

ΜΗΔΕΙΑ

Κι εγώ το θέλω. Τι πρέπει να κάνω; τι θες να κάνω;

ΙΑΣΩΝ

Θέλω να μ’ αφήσεις να κλάψω και να θάψω τα νεκρά παιδιά μου.

ΜΗΔΕΙΑ

Όχι! Με το δικό μου χέρι θα τα θάψω στο Ναό της Ήρας της Ακραίας! Θα τα πάω, απρόσβλητοι να μείνουν οι τάφοι απ’ τους εχθρούς μου. Και σε τούτη τη χώρα του Σίσυφου.

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Ναό! Ναό!

ΜΗΔΕΙΑ

Θα ορίσω πένθιμες γιορτές…

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Της Ήρας! Στο Ναό της Ήρας!

ΜΗΔΕΙΑ

…και μυστηριακές τελετές για τον ανόσιο φόνο.

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Στη χώρα του Σίσυφου!

ΜΗΔΕΙΑ

Κι εγώ πάω να κατοικήσω στην Αθήνα, στην χώρα του Ερεχθέα!

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Αθήνα!

ΜΗΔΕΙΑ

Μαζί με τον Αιγέα, τον γιο του Πανδίονα!

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Στην Αθήνα! Στο Ναό της Ήρας!

ΜΗΔΕΙΑ

Κι εσύ ντυμένος στις πίκρες, θα ‘χεις τέλος πικρό καθώς σου πρέπει…

Σκηνή 22

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Οι Ερινύες!

ΙΑΣΩΝ

Οι Ερινύες των παιδιών να σε αφανίσουν και η θεά Δίκη που τους φόνους τιμωρεί.

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Τους φόνους!

ΜΗΔΕΙΑ

Και ποιος θεός ή δαίμονας ακούει κάποιος που τους όρκους του πατά;

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Οι Ερινύες φοβερές! Φόβος! Φόβος! Φόβος!

ΙΑΣΩΝ

Βρώμικη γυναίκα! Φόνισσα των παιδιών μου!

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Φόνισσα! Φόνισσα! Φόνισσα!

ΜΗΔΕΙΑ

Τράβα τώρα στο παλάτι τη γυναίκα σου να θάψεις.

ΙΑΣΩΝ

Πηγαίνω έχοντας χάσει τα δυό παιδιά μου.

ΜΗΔΕΙΑ

Δεν είδες ακόμα τίποτα! Περίμενε τα γηρατειά σου και θα δεις!

ΙΑΣΩΝ

Παιδιά μου ακριβά!

ΜΗΔΕΙΑ

Για τη μάνα, όχι για σένα!

ΙΑΣΩΝ

Ακριβά για σένα που τα σκότωσες!

ΜΗΔΕΙΑ

Να σε πονέσω ήθελα!

ΙΑΣΩΝ

Ωιμένα! Ωιμέ! Ο δύστυχος θέλω το στόμα των παιδιών μου να φιλήσω.

ΜΗΔΕΙΑ

Τώρα θρηνείς και φωνάζεις. Τώρα να τα φιλήσεις θέλεις. Χτές όμως τα ‘διωχνες…

ΙΑΣΩΝ

Στο όνομα των θεών! Άφησε με τα τρυφερά τους κορμιά ν’ αγγίξω!

ΜΗΔΕΙΑ

Δε γίνεται! Του κάκου στενάζεις!

(Η Μήδεια φεύγει με το άρμα της.)

Σκηνή 23

ΙΑΣΩΝ

Ώ, Δία, μ’ ακούς;

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Τα πάντα ορίζει ο Δίας απ’ τον Όλυμπο.

ΙΑΣΩΝ

Βλέπεις τι μου κάνει η βλεδυρή λέαινα που τα τέκνα της σκότωσε! Τι μου μένει άλλο παρά να θρηνώ τα παιδιά μου.

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Οι θεοί ορίζουν… Ορίζει ο Δίας…

ΙΑΣΩΝ

Να κράξω τους θεούς να γίνουν μάρτυρες που δε μ’ άφησε ν’ αγγίξω τα νεκρά κορμιά τους…

ΧΟΡΟΣ ΜΙΚΤΟΣ

Έτσι τελειώνει κι αυτή η ιστορία…

ΙΑΣΩΝ

Μακάρι να μην τα ‘σπερνα για να τα δω σφαγμένα από σένα…

(Βγαίνει ο Ιάσων και ο Αντρικός Χορός.)

ΧΟΡΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Τα πάντα ορίζει ο Δίας απ’ τον Όλυμπο! Και πολλά ανέλπιστα φέρνουν οι θεοί. Κι όσα προσμένουμε τα πιο συχνά δε γίνονται. Όμως για τ’ αναπάντεχα βρίσκουν τρόπους οι θεοί να γίνουν. Έτσι τελειώνει αυτή η ιστορία.

ΤΕΛΟΣ

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ

Με τη σύνθεση μουσικής για το αρχαίο δράμα ασχολούμαι από το 1960, τότε που έγραψα τη μουσική για τις ΦΟΙΝΙΣΣΕΣ του Ευρυπίδη. Έκτοτε το όνειρό μου ήταν να μελοποιήσω όχι μόνο τα χωρικά, όπως συνηθίζεται, αλλά μια ολόκληρη τραγωδία. Κάτι τέτοιο δεν γινόταν μήπως και την αρχαία εποχή; Έπρεπε όμως γι’ αυτό το μέγα εγχείρημα να δοκιμάσω πρώτα τα όπλα μου.

Έτσι, πριν πέντε χρόνια αποφάσισα να συνθέσω την πρώτη μου όπερα σε σενάριο δικό μου. Πρόκειται για τον ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ ή ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ που βασίζεται στην ζωή, την ποίηση και τον τραγικό θάνατο του ομώνυμου μεγάλου Έλληνα ποιητή (1896-1929).

Αργότερα, η Διεύθυνση της Όπερας της Βερόνα (στα 1987) μου παράγγειλε να συνθέσω ένα συμφωνικό μπαλέτο επάνω σε θέματα τραγουδιών μου και του ΖΟΡΜΠΑ, που παρουσιάστηκε στη σκηνή της Arena di Verona στα 1988 και 1990. Την πρώτη φορά, το 1988, στο πρόγραμμα –εκτός από το μπαλέτο μου- υπήρχε η Αΐντα του Βέρντι και η Τουραντό του Πουτσίνι.

Αναθρεμμένος μουσικά με τη συμφωνική μουσική, είχα περιθωριοποιήσει μέσα μου τη γοητεία και τη δύναμη της όπερας. Αισθανόμενος τύψεις γι’ αυτό, έστω και αργά, μετά την πρεμιέρα του ΖΟΡΜΠΑ δήλωσα ότι από δω και στο εξής θα ασχοληθώ αποκλειστικά με το είδος αυτό συνθέτοντας μια ΜΗΔΕΙΑ προς τιμή του Βέρντι, μια ΗΛΕΚΤΡΑ προς τιμή του Πουτσίνι και μια ΕΚΑΒΗ προς τιμή του Μπελίνι.

Δούλεψα επί δύο χρόνια εντατικά, αποκλειστικά. Μετέφρασα το κείμενο του Ευριπίδη στα νέα ελληνικά κάνοντας ελάχιστες αλλαγές. Εισήγαγα πλάι στον γυναικείο χορό και τον ανδρικό με τη μορφή ακολούθων, στρατιωτών, πολιτών, κ.α. για να έχω στη διάθεση μου μια τετράφωνη μικτή χορωδία. Από κει και πέρα προσπάθησα να εξαντλήσω όση μελωδική φλέβα διαθέτω στην προσπάθεια μου να παρακολουθήσω τον Ευρυπίδη στους λαβύρινθους αυτής της πρωτοφανούς ανάλυσης που κάνει στα βάθη της ανθρώπινης ψυχής. Άλλωστε, αυτό ήταν και το βασικό στοιχείο που με οδήγησε στην επιλογή της ΜΗΔΕΙΑΣ.

Για τον συνθέτη, όπως και για τον συγγραφέα, δε νομίζω ότι μπορεί να υπάρξει πιο συγκλονιστική ‘επιχείρηση’ από το να παρακολουθήσει τις άπειρες διακυμάνσεις της ανθρώπινης προσωπικότητας, τη στιγμή ακριβώς που ο άνθρωπος βρίσκεται πρόσωπο με πρόσωπο με τη Μοίρα του… Η βάρβαρη, η ξεριζωμένη, η παθιασμένη από τον έρωτα και ντροπιασμένη από τον άντρα της, η μάνα που λατρεύει τα παιδιά της και που δεν δέχεται τη ατίμωση της εξορίας, η γυναίκα που οδηγείται στην κορύφωση του πάθους και σκοτώνει τα ίδια της τα σπλάχνα, είναι ίσως κάτι παραπάνω από την τραγωδία ενός προσώπου… Μήπως ο Ευρυπίδης ήθελε μ’ αυτό να ‘μαστιγώσει’ τους ‘πολιτισμένους’ συμπατριώτες του Αθηναίους, καθώς έμπαιναν στον τελικό κατήφορο της παρακμής;

Είμαι ευτυχής γιατί ένα έργο με αυτές τις μουσικές και σκηνικές διαστάσεις έχει την τύχη να παρουσιάζεται με αγάπη. Οι βασικοί συντελεστές και πρωταγωνιστές το αγάπησαν βάζοντας απ’ τη πρώτη στιγμή όλη τους την ψυχή, με πρώτη τη Μήδεια-Κατερίνα Οικονόμου, που φορτώνεται ένα τεράστιο ερμηνευτικό βάρος, καθώς όχι μόνο τραγουδάει, όχι μόνο ερμηνεύει μουσικά αλλά –ίσως πιο σπουδαίο- θα πρέπει να ταυτιστεί με την μοίρα της πιο άτυχης, της πιο τραγικής και δυστυχισμένης γυναίκας που έζησε ποτέ στη γη. Χωρίς να ξεχνά και την πικρή της περηφάνεια…

Την ίδια αγάπη βρήκα και στους δύο βασικούς συντελεστές για το ανέβασμα της όπερας μου: τον Σπύρο Ευαγγελάτο, τον εμπνευσμένο σκηνοθέτη, και τον Λουκά Καρυτινό, ιδανικό ερμηνευτή της συμφωνικής μου μουσικής.

Όλες και όλους τους ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου.

(Μίκης Θεοδωράκης, κείμενο από το πρόγραμμα της παρουσίασης της όπερας στο Ηρώδειο, 6 & 8 Ιουλίου 1993.

Επιφάνια - Μίκης Θεοδωράκης - Γιώργος Σεφέρης

Επιφάνια Εκφώνηση Νίκος Θεοδωράκης

Επιφάνια: Άνθη της πέτρας

Επιφάνια: Άρνηση (Στο περιγιάλι)

Επιφάνια: Κράτησα τη ζωή μου

Επιφάνια: Μέσα στις θαλασσινές σπηλιές

07 Επιφάνια . Αποφώνηση Νίκος Θεοδωράκης

Ποίηση: Γιώργου Σεφέρη
Σύνθεση: 1960, Παρίσι.
Πρώτη ηχογράφηση: Φεβρουάριος του 1962, Μπιθικώτσης – Χιώτης
Τραγούδια:
ΑΡΝΗΣΗ
ΚΡΑΤΗΣΑ ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ
ΑΝΘΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ
ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΝΕΣ ΣΠΗΛΙΕΣ

9. ΣΤΟ ΠΕΡΙΓΙΑΛΙ ΤΟ ΚΡΥΦΟ (ΑΡΝΗΣΗ)

Στο περιγιάλι το κρυφό
κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι
μα το νερό γλυφό.

Πάνω στην άμμο την ξανθή
γράψαμε τ’ όνομά της
Ωραία που φύσηξε ο μπάτης
και σβήστηκε η γραφή.

Με τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος
πήραμε τη ζωή μας· λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή.

10. ΚΡΑΤΗΣΑ ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ

Κράτησα τη ζωή μου
ταξιδεύοντας ανάμεσα
σε κίτρινα δέντρα

κάτω απ’το πλάγιασμα της βροχής
σε σιωπηλές πλαγιές φορτωμένες
με τα φύλλα της οξιάς

καμιά φωτιά
στην κορυφή τους βραδιάζει.

11. ΑΝΘΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ

Άνθη της πέτρας μπροστά
στην πράσινη θάλασσα
με φλέβες που μου θύμιζαν
άλλες αγάπες γυαλίζοντας
στ’ αργό ψιχάλισμα

Άνθη της πέτρας
φυσιογνωμίες που ήρθαν
όταν κανένας δεν μιλούσε
και μου μίλησαν
που μ’ άφησαν να τις αγγίξω
ύστερα από την σιωπή
μέσα σε πεύκα
σε πικροδάφνες και σε πλατάνια

12. ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΝΕΣ ΣΠΗΛΙΕΣ

Μέσα στις θαλασσινές σπηλιές
υπάρχει μια δίψα υπάρχει μια αγάπη
υπάρχει μια έκσταση,

όλα σκληρά σαν τα κοχύλια
μπορείς να τα κρατήσεις
μες στη παλάμη σου.

Μέσα στις θαλασσινές σπηλιές
μέρες ολόκληρες σε κοίταζα στα μάτια
και δε σε γνώριζα μήτε με γνώριζες

Επιτάφιος - Μίκης Θεοδωράκης - Γιάννης Ρίτσος

02 Μίκης Θεοδωράκης Επιτάφιος. Γιάννη Ρίτσου. 1958 Πρόλογος Νόνη Ιωαννίδου

Μίκης Θεοδωράκης Επιτάφιος. Γιάννη Ρίτσου. 1958 Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου.

Επιτάφιος Γιάννης Ρίτσος

Που πέταξε τ' αγόρι μου

Χείλι μου μοσκομύριστο

Μέρα Μαγιού

Βασίλεψες αστέρι μου

Ήσουν καλός

Στο παραθύρι στεκόσουν

Νά 'χα τ' αθάνατο νερό

Γλυκέ μου εσύ δεν χάθηκες

Μάης του 1936. Γεγονότα.

Μίκης Θεοδωράκης Επιτάφιος. Γιάννη Ρίτσου. 1958. Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Ποίηση: Γιάννη Ρίτσου Σύνθεση: 1958, Παρίσι
Πρώτη ηχογράφηση: Αύγουστος του 1960, Μάνος Χατζιδάκις – Νανά Μούσχουρη
Δεύτερη ηχογράφηση: Σεπτέμβριος του 1960, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Καίτη Θύμη – Μανώλης Χιώτης
Τρίτη ηχογράφηση: 1963, Μίκης Θεοδωράκης – Μαίρη Λίντα – Μανώλης Χιώτης και ορχήστρα εγχόρδων

1. ΠΟΥ ΠΕΤΑΞΕ Τ’ ΑΓΟΡΙ ΜΟΥ

Γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου
καρδούλα της καρδιάς μου
πουλάκι της φτωχιάς αυλής
ανθέ της ερημιάς μου.

Πού πέταξε τ’ αγόρι μου
πού πήγε, που μ’ αφήνει.
Χωρίς πουλάκι το κλουβί
χωρίς νερό η κρήνη.

Πώς κλείσαν τα ματάκια σου
και δεν θωρείς που κλαίω
και δεν σαλεύεις δεν γρικάς
τα που πικρά σου λέω.

2. ΧΕΙΛΙ ΜΟΥ ΜΟΣΚΟΜΥΡΙΣΤΟ

Μαλλιά σγουρά που πάνω τους
τα δάχτυλα περνούσα
τις νύχτες που κοιμόσουνα
και πλάι σου ξαγρυπνούσα.

Φρύδι μου γαϊτανόφρυδο
και κοντυλογραμμένο,
καμάρα που το βλέμμα μου
κούρνιαζε αναπαμένο.

Μάτια γλαρά που μέσα τους
αντίφεγγαν τα μάκρη
πρωινού ουρανού και πάσκιζα
μην τα θαμπώσει δάκρυ.

Χείλι μου μοσκομύριστο
που ως λάλαγες ανθίζαν
λιθάρια και ξερόδεντρα
κι αηδόνια φτερουγίζαν.

3. ΜΕΡΑ ΜΑΓΙΟΥ ΜΟΥ ΜΙΣΕΨΕΣ

Μέρα Μαγιού μου μίσεψες
μέρα Μαγιού σε χάνω
άνοιξη γιε που αγάπαγες
κι ανέβαινες απάνω

Στο λιακωτό και κοίταζες
και δίχως να χορταίνεις
άρμεγες με τα μάτια σου
το φως της οικουμένης

Και μου ιστορούσες με φωνή
γλυκιά ζεστή κι αντρίκεια
τόσα όσα μήτε του γιαλού
δεν φτάνουν τα χαλίκια

Και μου ‘λεγες πως όλ’ αυτά
τα ωραία θα ειν’ δικά μας
και τώρα εσβήστεις κι έσβησε
το φέγγος κι η φωτιά μας

4. ΒΑΣΙΛΕΨΕΣ ΑΣΤΕΡΙ ΜΟΥ

Βασίλεψες αστέρι μου,
βασίλεψε η πλάση.
Κι ο ήλιος, κουβάρι ολόμαυρο,
το φέγγος του έχει μάσει.

Κόσμος περνά και με σκουντά,
στρατός και με πατάει
κι εμέ το μάτι ουδέ γυρνά
ουδέ σε παρατάει.

Την άχνα απ’ την ανάσα σου
νιώθω στο μάγουλό μου,
αχ, κι ένα φως, μεγάλο φως
στο βάθος πλέει του δρόμου.

Τα μάτια μου σκουπίζει τα
μια φωτεινή παλάμη.
Αχ κι η λαλιά σου, γιόκα μου
στο σπλάχνο μου έχει δράμει.

Και να που ανασηκώθηκα,
το πόδι στέκει ακόμα.
Φως ιλαρό λεβέντη μου
μ’ ανέβασε απ’ το χώμα.

Σημαίες τώρα σε ντύσανε,
παιδί μου εσύ κοιμήσου.
Κι εγώ τραβώ στ’ αδέρφια σου
και παίρνω τη φωνή σου.

5. ΗΣΟΥΝ ΚΑΛΟΣ ΚΙ’ ΗΣΟΥΝ ΓΛΥΚΟΣ

Ήσουν καλός κι ήσουν γλυκός
κι είχες τις χάρες όλες,
όλα τα χάδια του αγεριού,
του κήπου όλες τις βιόλες.

Το πόδι ελαφροπάτητο
σαν τρυφερούλι ελάφι
πάταγε το κατώφλι μας
κι έλαμπε σα χρυσάφι.

Νιότη απ’ τη νιότη σου έπαιρνα
κι ακόμη αχνογελούσα,
τα γερατειά δεν τρόμαζα,
το θάνατο αψηφούσα.

Και τώρα που θα κρατηθώ,
πού θα σταθώ, που θάμπω,
που απόμεινα ξερό δεντρί
σε χιονισμένο κάμπο;

6. ΣΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΙ ΣΤΕΚΟΣΟΥΝ

Στο παραθύρι στεκόσουν
κι οι δυνατές σου οι πλάτες
φράζαν ακέρια την μπασιά
τη θάλασσα τις τράτες.

Κι ο ίσκιος σου σαν αρχάγγελος
πλημμύριζε το σπίτι
κι εκεί στ’ αυτί σου σπίθιζε
η γαζία τ’ αποσπερίτη.

Κι ήταν το παραθύρι μας
η θύρα όλου το κόσμου
κι έβγαζε στον παράδεισο
που τ’ άστρα ανθίζαν φως μου.

Κι ως στεκόσουν και κοίταζες
το λιόγερμα ν’ ανάβει
σαν τιμονιέρης φάνταζες
κι η κάμαρα καράβι.

Και μες στο χλιό και γαλανό
το απόβραδο έγια λέσα
μ’ αρμένιζες στη σιγαλιά
του γαλαξία μέσα.

Και το καράβι βούλιαξε
κι έσπασε το τιμόνι
και στου πελάγου το βυθό
πλανιέμαι τώρα μόνη.

7. ΝΑ ‘ΧΑ Τ’ ΑΘΑΝΑΤΟ ΝΕΡΟ

Να’χα τ’αθάνατο νερό
ψυχή καινούργια να ‘χα
να σού’δινα να ξύπναγες
για μια στιγμή μονάχα

Να δεις, να πεις, να το χαρείς
ακέραιο τ’όνειρό σου
να στέκεται ολοζώντανο
κοντά σου, στο πλευρό σου
Βροντάνε στράτες κι αγορές
μπαλκόνια και σοκάκια
και σου μαδάμε οι κορασιές
Λουλούδια στα μαλάκια

Με τα χεράκια σου τα δυο
τα χίλιοχαϊδεμένα
όλη τη γης αγκάλιαζα
κι όλα ήτανε για μένα

8. ΓΛΥΚΕ ΜΟΥ ΣΥ ΔΕΝ ΧΑΘΗΚΕΣ

Γιε μου ποια μοίρα στο ’γραφε,
ωιμέ
και ποια μου το’ χε γράψει.

Τέτοιον καημό τέτοια φωτιά,
καημέ
στα στήθια μου ν’ ανάψει.

Γλυκέ μου εσύ δεν χάθηκες,
ωιμέ,
μέσα στις φλέβες μου είσαι.

Γιε μου, στις φλέβες ολουνών
καημέ έμπα βαθιά και ζήσε.

Les amants de Teruel.

01 Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Les amants de Teruel

02 First Movement. Andante con moto

03 Second Movement. Andante con moto

04 Third Movement

05 Fourth Movement. Andante

06 Fifth Movement

07 Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Les amnts de teruel

Λιποτάκτες

Λιποτάκτες.1952. Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

03 Όμορφη Πόλη (Θα Γίνεις Δικιά Μου) Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης

04 Αυγή Αφράτη (Σκέπασε Ατμός Τον Ερωτά Μας)Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης

05 Δακρυσμένα Μάτια Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης

06 Χάθηκα Ποίηση: Γιάννης Θεοδωράκης

09 Λιποτάκτες.1952. Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Ποίηση: Γιάννη Θεοδωράκη
Σύνθεση: 1952 – 1954.Χανιά – Αθήνα – Παρίσι.
Ηχογραφήσεις: Οκτώβρης του 1960, Μίκης Θεοδωράκης, Μανόλης Χιώτης (μπουζούκι), Δημήτρης Φάμπας (κιθάρα)
Τραγούδια:
ΟΜΟΡΦΗ ΠΟΛΗ
ΑΥΓΗ ΑΦΡΑΤΗ
ΔΑΚΡΥΣΜΕΝΑ ΜΑΤΙΑ
ΧΑΘΗΚΑ

8. ΘΑ ΓΙΝΕΙΣ ΔΙΚΙΑ ΜΟΥ
(ΟΜΟΡΦΗ ΠΟΛΗ)

Όμορφη πόλη, φωνές μουσικές
απέραντοι δρόμοι, κλεμμένες ματιές
Ο ήλιος χρυσίζει, χέρια σπαρμένα
βουνά και γιαπιά, πελάγη απλωμένα
Θα γίνεις δικιά μου, πριν έρθει η νύχτα
τα χλωμά τα φώτα, πριν ρίξουν δίχτυα
θα γίνεις δικιά μου
Η νύχτα έφτασε, τα παράθυρα κλείσαν
η νύχτα έπεσε, οι δρόμοι χαθήκαν

9. ΔΑΚΡΥΣΜΕΝΑ ΜΑΤΙΑ

Δακρυσμένα μάτια, νυσταγμένοι κήποι
όνειρα κομμάτια, ας ήτανε να ζω
στους μεγάλους δρόμους, κάτω απ’ τις αφίσες
στα χιλιάδες χρώματα, ας ήταν να βρεθώ

Να ‘ταν η καρδιά μου λαμπερό αστέρι
να ‘ταν η ματιά μου δίκοπο μαχαίρι
αστραφτερό σπαθί μες το μεσημέρι
αστραφτερό σπαθί μες το μεσημέρι

10. ΣΚΕΠΑΣΕ ΑΤΜΟΣ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΜΑΣ
(ΑΥΓΗ ΑΦΡΑΤΗ)

Αυγή αφράτη, τσεκουριά στην πλάτη
απ’ τις καμινάδες ξέφυγε η καπνιά
και κρεμάστηκε στα παράθυρά μας

Σκέπασε ατμός τον έρωτά μας
σκέπασε ατμός τον έρωτά μας
τη νύχτα απόλυτη γαλήνη
στα κρεμαστάρια σφαχτάρια τα ρούχα μας

11. ΧΑΘΗΚΑ

Χάθηκα, μέσα στους δρόμους
που μ’ έδεσαν για πάντα
μαζί με τα σοκάκια, μαζί με τα λιμάνια

Χάθηκα, γιατί δεν είχα τα φτερά
και είχα εσένα Κατινιώ
γιάτ’ είχα όνειρα πολλά

Και το λιμάνι και το λιμάνι είναι μικρό
γιάτ’ ήμουν πάντα μόνος
και θα ‘μαι πάντα μόνος.

Gala Rusia & Greece. Carnaval

Gala Rusia & Greece. Carnaval. Εκφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

Gala Rusia & Greece. Carnaval. Αποφώνηση. Νόνη Ιωαννίδου.

ΚΑΤΑ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΩΝ - ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ - ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ

Κατά Σαδδουκαίων Πάθη. 1983 Πρόλογος: Νόνη Ιωαννίδου

Κατά Σαδδουκαίων Πάθη. 1983 Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

I. Form Meines Ego. Το σχήμα μου.

II. Blinde Zeit. Τυφλή εποχή.

III. Jetzt Diesen Schritt. Έπρεπε τώρα.

IV Dorier. Δωριείς.

V Im Toten Wald. Στο νεκρό δάσος.

VI Blonder Jüngling. Ξανθός όμορφος.

VII Nach Sadduzäerart. Κατά Σαδδουκαίων.

Κατά Σαδδουκαίων Πάθη. 1983 Επίλογος: Νόνη Ιωαννίδου.

Κατά Σαδδουκαίων Πάθη. 1983 Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου.

ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ – ΜΙΧΑΛΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ: ΚΑΤΑ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΩΝ
‘Έργο αφιερωμένο στη μνήμη του Δημήτρη Δεσποτίδη

ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΜΟΥ

Θα προσπαθήσω να δώσω το σχήμα μου

όπως συντρίβεται σε δυο λιθάρια.

Θέλω να μιλήσω απλά για την αγάπη

και παρεμβαίνουν οι θύελλες παρεμβαίνει το πλήθος

το τρομερό ηφαίστειο που λειτουργεί κάτ’ από πέτρες.

Τα φριχτά ερωτήματα παραμένουν επίμoνα

μαύρα υγρά ακατανόητα ο πύργος μας καίγεται.

Δεν έχομε τίποτα να σας πούμε

έτσι που όλα προδοθήκανε από πίστη σε πίστη

από υπόγειο σε υπόγειο από πρόσωπο σε πρόσωπο.

Βαθιά στις ρίζες του δέντρου σας

μαζί με τους τυφλοπόντικους

μαζί με τους καταποντισμένους πίθηκους

σε σκοτεινούς υποχθόνιους κρότους

ασθμαίνοντας μετατοπίζομαι

-ανακατωμένοι οι βρόγχοι-

βαθιά στα ξερά λιβάδια σας

πέφτει καινούρια αθόρυβη βροχή.

Κάποτε θ’ ανεβούμε καθώς προζύμι

ο σιδερένιος κλοιός θα ραγιστεί

τα όρη σας όπως πυκνά σύννεφα θα χωριστούν

οι κόσμοι θα τρίξουν

στις έντρομες αίθουσες οι ρήτορες θα σωπάσουν

και θ’ ακουστεί η φωνή μου:

«Οι νέοι πρίγκηπες με σάλπιγγες και νέες στολές

οι νέοι συμβουλάτορες οι νέοι παπάδες

οι νέοι πρόεδροι και τα συμβούλια και οι επιτροπές

όλοι οι μάγοι προφεσόροι…»

Περιμένετε αύτη τη φωνή.

Έτσι θ’ αρχίζει.

II

ΤΥΦΛΗ ΕΠΟΧΗ

Άγνωστη μέρα δείξε μας το πρόσωπο σου.

Κάτω στο βάθος τόσα πέλματα βαριά

τόση βουή με καταρράχτες

ακούγονται να σπάζουν επιφάνειες

κατρακυλάν στις φλέβες μας ποτάμια εγώ

με φωτεινό το μέτωπο να χάνομαι

να μην μπορώ να καταλάβω

πως γίνηκε ν’ αναζητάμε δράμα

τώρα που όλα στερεώθηκαν επίσημα

τώρα που ένας πρίγκηπας επέθανε

τώρα που οι δείχτες ύψωσαν τα φέρετρα

κει που βουλιάζουν οι αετοί τις ώρες.

Άγνωστη μέρα δείξε μας το πρόσωπο σου.

Δείξε μας δείξε μας το μπόι σου.

Μέρα με τις πληγές ορθές στο βάδισμα σου

εγώ μαζί με το Βλαδίμηρο

θα σε στεγάσουμε να μη φοβάσαι

οι άλλοι πέτρωσαν δίπλα στους χωροφύλακες

έντρομοι θα σαλπίσουν

θα κλείσουν οι πύλες θα κλείσουν τα τείχη

θα παρατάξουν τα στρατεύματα

εσύ θα τους διαπερνάς αθόρυβα θα προβαδίζεις

και πίσω θα σ’ ακολουθάν

οι Ασσύριοι οι Βαβυλώνιοι οι Ιουδαίοι οι Ισπανοί

πριν προδοθούν τα όνειρα

οι Γάλλοι μεταλλωρύχοι

ο σύντροφός μου Γκαρώ πριν γίνει διευθυντήριο

οι πρόεδροι θ’ αλλάξουν έντρομοί τα διατάγματα

οι άλλοι θα υποκρίνονται τους έμπιστους

εγώ μαζί με την ακολουθία μου

θ’ ανακηρύσσομαι ήρωας

το άργυρο σπαθί των ιπποτών θα λάμπει

ο πρίγκηπας ένα χλωμό παιδί με πορφυροϋν χιτώνα

πάλι θα στερεώνονται οι αυλοκόλακες

κι εγώ θα φεύγω

θ’ αναζητάω έντρομος την όψη σου.

Κάτω στο βάθος τόσα πέλματα βαριά.

Ακούω να ’ρχεται καινούριο βήμα.

III

ΕΠΡΕΠΕ ΤΩΡΑ

Έπρεπε τώρα να κάνω αυτό το διάβημα.

Ο πύργος χωρίς τους φρουρούς χωρίς υπαλλήλους

υψώθηκε όλος μπετόν και αδιάτρητά τα τεράστια τείχη.

Έπρεπε τώρα να βρω τα κλειδιά που πετάξαν

μες στο βαθύ πηγάδι οι υπηρέτες φεύγοντας.

Γύρω τα τείχη πιο ψηλότερα απ’ το μπόι μου

τα άδεια δωμάτια χρόνια τα στόλιζα με πράσινες λάμπες

έψαχνα στα σκονισμένα υπόγεια

κουβάλαγα σπάνιες πέτρες σπάνια γέλια

σπάνιο θάνατο

όμως ανέβαιναν οι ποταμοί με μουσικές

πλημμύριζαν το μεγάλο σαλόνι κι εκεί όλα μαρμάρωναν.

Χρόνια αναμεσά σε μάρμαρα

οι άγρυπνοι λύχνοι δε φώταγαν

όλο και απουσίαζαν.

Όμως επέμενα.

Τους συνωμότες τους χτύπησα.

Δεν έδινα το λόγο στα πουλιά.

Εγώ εξουσίαζα.

Απάντησέ μου εσύ.

Τα σκοινιά δεν κατάλαβες στο λαιμό μας;

Δεν υπάρχει λοιπόν σωτηρία για τούτο το πλάσμα σου;

Δε βρίσκω το ρήγμα σ’ αυτό το μπετόν

σ’ αυτά τα παλιά τα πηγάδια –

στις ρίζες έψαξα παντού

κλειστές και δε μιλάνε.

Κι έτσι απόμεινα με γεμάτα τα χέρια

αυτό το βαρύ δυναμίτη

που ώρα σε ώρα σκάζοντας θα με τινά; ζει-

Γι’ αυτό είναι που γυρίζω τρέχοντας

από σταθμό σε σταθμό από τοίχο σε τοίχο

γεμάτος με δύναμη άχρηστη

και ξέρω πως σπαταλιέται.

Γι’ αυτό είναι που σκάβω με τα νύχια μου

αυτές τις ξερές ημερομηνίες

μήπως αστράψει κάποτες μια λύση.

Αυτό δε λέει πως μπορεί πάντα ν’ απουσιάζει.

Το ζήτημα έχει πια τεθεί:

Ή θα εξακολουθούμε να γονατίζουμε όπως αυτός ο δραπέτης

η θα σηκώσουμε άλλον πύργο ατίθασο απέναντί τους.

IV

ΔΩΡΙΕΙΣ

Μπορούσα βέβαια να βρίσκομαι πρώτος

αναμεσά στους οπλισμένους Δωριείς

ντυμένος την περιλάλητη αμφίεσή τους

μπορούσα βέβαια κι όχι τυχαία.

Όμως σε τι θα ωφελούσε την υπόθεση μας

όλη μου η μεγαλοπρέπεια

όλες μου οι φωνές μέσα στα τείχη;

Οι ποταμοί θα γύριζαν κύκλο στα περιθώριά μου

οι ελπίδες μου φτηνές παλιές πραμάτειες

να υποκρίνομαι τον άθεο και τον καταλυτή

εγώ ο πιο ειλικρινής νέος με τα όνειρα

εγώ ο θερμός ανδαλουσιανός

μέσα σ’ αυτά τα απαίσια σίδερα της πανοπλίας.

Για τούτο παρέμεινα με τα κουρέλια μου

όπως με γέννησε η Γαλλική Επανάσταση

όπως με γέννησε η απελευθέρωση των νέγρων

όπως με γέννησες μάνα μου Ισπανία

ένας σκοτεινός συνωμότης.

Και τώρα – απ’ έξω απ’ τα στρατεύματα

κοιτάζω την ένδοξη πόλη

οπού ξαπλώνει ράθυμα

πόρνη και δυναμίτης –

κοιτάζω τούτη την πόλη που την περικυκλώσαν τα φρούρια

αύτη που με γέννησε και δεν έχει πια όνομα

δεν έχει αναμμένη φωτιά –

κοιτάζω και υψώνω θεριό τη φωνή μου

μήπως μ’ ακούσουν.

Η κίνηση μέσα στα τείχη μας είναι σημαντική .

V

ΣΤΟ ΝΕΚΡΟ ΔΑΣΟΣ

Στο νεκρό δάσος των λέξεων προχωράω.

Ανάβω τα χλωμά φανάρια στους δρόμους

προσπαθώ ν’ αναστήσω.

Τα ονόματα που πυρπόλησαν τις καρδιές

σε μυστικές συνεδριάσεις

τα ονόματα που οδήγησαν όλα δολοφονούνται.

Ώ Ρόζα Λούξεμπουργκ. Λένιν, ποιητές.

Ώ Τέλμαν Τάνεφ παγωμένοι σε επίσημες τελετές.

Πως θα ξαναβαπτίσουμε τις πυρκαγιές

ελευθερία, ισότητα. Σοβιέτ, εξουσία;

Εγώ ένδοξος γράφω

σ’ όλα τα όνειρά σας: Ελευθερία.

Ω Ρόζα Λούξεμπουργκ, Λένιν, ποιητές.

Ω Τέλμαν Τάνεφ

δαφνοστεφείς ήρωες μυθικά πρόσωπα ελάτε.

Εγώ έχω μέσα στη θύμησή μου

την ώρα που ανέβαινε το πλήθος στις σκάλες

με τη φωτιά κρατώντας τη μεγάλη ταμπέλα

Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ.

Πως θα ξαναβαφτίσουμε τις πυρκαγιές

ελευθερία, ισότητα. Σοβιέτ, εξουσία;

ΙV

ΞΑΝΘΟΣ ΟΜΟΡΦΟΣ

Στις έξι και τριάντα στη Ρώμη

να μπαίνεις σαν έμπορος η καμηλιέρης

μεταμορφωμένος σε συνοδό χρυσού

και άσημο επισκέπτη –

κι όμως στον κόρφο σου να φέρνεις μυστικά γράμματα

του Δεκριανοϋ –

κι αμέσως να διαδίδεται στις αγορές

μετά στα ανάκτορα

ότι κατέφθασε ένα πρόσωπο

ν’ ανατινάξει την πόλη.

Ο γραμματέας του αυτοκράτορος έμπιστα να ρωτά

να τερματίζεται η δεξίωσής η φήμη σου να μεταφέρει το μπόι σου

να μεταφέρει τ’ άλογό σου

ξανθός όμορφος ο εχθρός του βασιλείου

έχει χιτώνα πράσινο και κάτω το ξίφος

τα μάτια του αστραπές και συνωμοσία

περιπλανάται σε υγρές αυλές και μυστικά οπλοστάσια

συγκάλεσε εκτάκτως τη Σύνοδο

κλείστε καλά τις εξώπορτες ν’ ασφαλιστείτε.

Κι εσύ πάνω σε ξύλινα τραπέζια και καπηλειά

να προετοιμάζεις την ένδοξη παρουσία –

όμως – να εκφυλίζεσαι σε αγοραίο ρήτορα

να κεραυνώνεις τα πλήθη με λόγους

να ξεχνάς τον προορισμό σου

να ξεχνάς τ’ άλογό σου

να προσπαθείς να φτάσεις με υπομνήματα

τον αυτοκράτορα

να ζητάς πίστωση χρόνου

οι γραμματείς να σου απορρίπτουν την αίτηση –

Πως γίνεται τόσο εσύ να ξεπέσεις;

Η ένδοξη Ρώμη σε περίμενε τόσους αιώνες

σε προφητείες έλεγε τον ερχομό σου

κι εσύ αφομοιώθηκες;

Εγώ είχα χαθεί μέσα στο ταραγμένο πλήθος

μόνος μου – σα να ’μουνα η φωνή σου.

Τα μάτια του αστραπές και συνωμοσία

περιπλανάται σε υγρές αυλές και μυστικά

οπλοστάσια

συγκάλεσε εκτάκτως τη Σύνοδο

κλείστε καλά τις εξώπορτες ν’ ασφαλιστείτε .

Ο δούλος που δραπέτευσε

έλεγε προσευχές στους φιλήσυχους πολίτες

γονατίζοντας σε λιγδωμένα προσκέφαλα.

Εγώ δεν ήλπιζα πως μπορεί να σωθεί.

Οι χωροφύλακες έχουν γερή όραση

δεν διαλύονται με αυταπάτες και ψυχοσάββατα.

Εγώ πάντως εξακολουθούσα να βλέπω τον επερχόμενο αιώνα

με φάλαγγες πιστών με αργυρά δισκοπότηρα αφρίζοντας αίμα

με σημαιοστολισμούς και παρελάσεις

με ραβδούχους καλοθρεμμένους καλόγερους

εικόνες από παλιές εκστρατείες και τυφεκισμούς

ήρωες με αυστηρά βλέμματα.

Άμες δε γ’ εσόμεθα πληρωμένη εκπαίδευση

θεός αγέρας τα στοιχεία της φύσεως

κλειδωμένα στην αποχή σε χάλκινα θησαυροφυλάκια.

Αν έξαφνα σας γεννηθεί το ερώτημα

πως τα κατάφερε αυτός ο θνητός

μέσα σ’ αυτό το βαρύγδουπο διαπασών των ύμνων

να δραπετεύσει με αληθινό λαμπερό ήλιο

με αληθινές εξαρτύσεις του βίου

αν δεν μπορείτε να καταλάβετε

τι τον οδήγησε σ’ αυτό το τελευταίο διάβημα

που βρήκε την έξοδο αφού γύρω ήταν μπετόν

αφού γύρω τραγούδαγε η φοιτήτρια

ένα τραγούδι ιστορικό παλιών ηρώων

τότε δε θα ’χετε δει κάτι κρυφές μικρές πόρτες

όμως ολοφάνερες στα μάτια των ειδικών

δε θα ’χετε δει το ραγισμένο τοίχο.

Το ζήτημα έχει πια τεθεί:

Η θα εξακολουθούμε να γονατίζουμε όπως αυτός ο δραπέτης

η θα σηκώσουμε άλλον πύργο ατίθασο απέναντί τους.

VII

ΚΑΤΑ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΩΝ

Θ’ ανοίξω το στόμα μου και θα γεμίσουν οι κήποι με καταρράχτες.

Πάλι σας δίνω όραμα. Εγώ πάντα σωπαίνω.

Πλήθος Σαδδουκαίων Ρωμαίων υπάλληλων μάντεις και αστρονόμοι

(κάποιος Βαλβίλος εξ Εφέσου)

περιστοιχίζουν τον Αυτοκράτορα.

Κραυγές απ’ τον προνάρθηκα του Ναού.

Τους ύπατους εγώ ανάδειξα στις συνελεύσεις

κι αυτοί κληρονομήσανε τα δικαιώματα

φορέσαν πορφυρού ατίθασο ένδυμα

σανδάλια μεταξωτά η πανοπλία

εξακοντίζουν τα βέλη τους εναντίον μου

η θέλησή μου που καταπατήθηκε τόσους αιώνες.

Τους άλλους απ’ την πέτρα και το τείχος μου

καθώς νερό πηγής τους είχα φέρει

η θρησκεία τους μυστηριώδης δεισιδαιμονία

τ’ άλογά τους απ’ τον κάμπο μου·

δεν μου επέτρεψαν να δω τον Αυτοκράτορα

τους υπάτους δεν άφηναν να πλησιάσω

σε μυστικά συμπόσια και ένδοξα

τη θέλησή μου την καταπατήσανε τόσους αιώνες.

Εγώ πάλι μέσα στο πλήθος διακλαδίζομαι

η θέλησή μου διακλαδίζεται μέσα στο πλήθος

μαζεύω τους σκόρπιους σπόρους μου

για την καινούρια μακρινή μου ανάσταση μαζεύω.

Η θέλησή μου που καταπατήθηκε τόσους αιώνες.

Απ’ την φατρία των Εβιονιτών κραυγές:

Ο φευδο-Μάρκελος να παριστάνει το Χριστό.

Τώρα κι εγώ υποψιάζομαι

όλο το πλήθος των αυλοκολάκων

όλους τους ταπεινούς γραμματικούς

τους βραβευμένους με χρυσά παράσημα

λεγεωνάριους και στρατηλάτες

υποψιάζομαι τις αυλητρίδες, τη γιορτή

τον πορφυρούν χιτώνα του πρίγκηπος

τους συμβουλάτορες και τους αιρετικούς

υποψιάζομαι συνωμοσία

νύχτα θ0α ρεύσει πολύ αίμα

νύχτα θα εγκαταστήσουν τη βασιλεία τους

νέοι πρίγκιπες με νέους στεφάνους·

οι πονηροί Ρωμαίοι υπάλληλοι

του Αυτοκράτορος

ετοιμάζουνε κρυφά να παραδώσουν

να παραδώσουν τα κλειδιά και την υπόκλισή τους.

Άξαφνα η πόρτα μας άνοιξε.

Πρώτος κατέβαινε ο Αυτοκράτορας με καινούρια στολή

ο νέος αρχιεπίσκοπος ο υπουργός παιδείας και θρησκευμάτων

(η εργάτρια Ντούμπιοβα παρήγαγε δεκαπέντε χιλιάδες ποτήρια).

Η θέλησή μου καταπατήθηκε τόσους αιώνες.

Εγώ αντιπροσώπευα τα στρατεύματά της Κορέας

των Γάλλων πατριωτών.

Εγώ πάλι μέσα στο πλήθος διακλαδίζομαι

η θέλησή μου διακλαδίζεται μέσα στο

πλήθος μαζεύω τους σκόρπιους σπόρους μου

για την καινούρια άνοιξη.

Αντισταθείτε στα κρατικά εκπαιδευτήρια

στη δουλειά με το κομμάτι στην ποινή του θανάτου

ως και σε μένα τον αδιάφορο.

Είχανε εισχωρήσει Βησιγότθοι.

Υπάρχουνε προϋποθέσεις για μια καινούρια άνοιξη.

Καντάτα σε ποίηση: Μιχάλη Κατσαρού. Έργο αφιερωμένο στη μνήμη του Δημήτρη Δεσποτίδη. Το Κατά Σαδδουκαίων είναι ένα κοινωνικό, πολιτικό και, πάνω απ’ όλα, ποιητικό μανιφέστο.

Από το σημείωμα του Μίκη Θεοδωράκη στο δίσκο.

Με τον Μιχάλη Κατσαρό συναντηθήκαμε για πρώτη φορά στιγμιαία στη ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΗ στα 1944. Τότε ανήκα στον 1ο Λόχο του 1ου Τάγματος του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, που είχε τη βάση του στην Άνω Νέα Σμύρνη. Στις 3 του Δεκέμβρη πήρα μέρος στο Συλλαλητήριο στο Σύνταγμα. Με χτύπησαν άγρια οι Εγγλέζοι κι έτσι καθώς ήμουνα μέσα στα αίματα, κατηφόριζα τη λεωφόρο Συγγρού. Μέναμε τότε στη Νέα Σμύρνη, οδός Σμύρνης 39. Η μητέρα μου, πες από ανησυχία, πες από προαίσθηση, ανηφόριζε την ίδια λεωφόρο. Συναντηθήκαμε μπροστά στου ΦΙΞ. Μόλις με είδε, τρόμαξε. Όμως την καθησύχασα. Την πήρα στην αγκαλιά μου – σαν λάβαρο, έλεγα τότε. Στον κήπο μας είχα θαμμένο το όπλο που είχα πάρει από τους Γερμανούς. Λίγο αργότερα ήμουν μπροστά στο Αστυνομικό Τμήμα της Νέας Σμύρνης. Την άλλη μέρα πήγαμε –ορισμένοι από μας- στην κηδεία των θυμάτων. Γυρίζοντας αρχίσαμε τη μάχη. Σε δύο μέρες όλοι οι αστυνομικοί παραδόθηκαν. Δεν υπήρχε ούτε ένα θύμα. Πολλούς αξιωματικούς τους οδηγήσαμε οι ίδιοι στα σπίτια τους να μην πάθουν κακό. Ένας απ΄αυτούς στα 1948 ήρθε χαράματα στο σπίτι μας για να με πιάσει και να με κλείσει στην απομόνωση. Πολλοί οδηγήθηκαν στην Ικαρία. Το Τάγμα μας πήρε μέρος στις μάχες του Χαροκόπου, στα Παλαιά Σφαγεία. Στο Ιωσηφόγλειο και μετά στου Μακρυγιάννη. Εκεί μείναμε ως τις 20 περίπου του Δεκέμβρη. Γυρίσαμε στην Άνω Νέα Σμύρνη που χτυπούσαν Εγγλέζοι, Ινδοί και Κούρκας. Σε μία από τις τελευταίες μάχες, είναι τότε που συνάντησα τον Κατσαρό που ήταν αξιωματικός του ΕΛΑΣ. (…) Θυμάμαι ήταν δειλινό και υποχωρούσαμε προς τα υψώματα του Νέου Κόσμου. Εγώ ύστερα από είκοσι πέντε μέρες μάχες νύχτα-μέρα, τις πιο πολλές φορές νηστικός, άπλυτος, με ένα παπούτσι –στο δεξί πόδι που είχα κρυοπαγήματα είχα βάλει κουρέλια- φορούσα γερμανικό κράνος και ήμουν τυλιγμένος με κουβέρτα. Εκείνος με πεντακάθαρη στολή αξιωματικού είχε το δεξί πόδι πάνω σ΄ένα βράχο και με κοίταζε θα ΄λεγα με αποτροπιασμό… Μου λέει:

-Πού πας στρατιώτη;

Τον κοίταξα καλά καλά σα να΄ταν φάντασμα. Δεν του αποκρίθηκα. Εκείνος ξανά επιτακτικά:

-Εκεί είναι η μάχη! και μου δείχνει με το χέρι σαν τον Κολοκοτρώνη κατά τη μεριά του νεκροταφείου όπου όλοι χτυπούσαν τα τανκς.

Τότε δεν βάσταξα και του είπα προσπερνώντας τον:

-Να πάς εσύ!

Σκεφτόμουν , ειλικρινά, πως είναι κανένας παλαβός…

Τρείς μήνες αργότερα, δούλευα σ΄ένα γραφείο στην οδό Φιλελλήνων, τον βλέπω με στολή αξιωματικού της Αεροπορίας να μπαίνει στο γραφείο μου. Στην αρχή τρόμαξα, όμως εκείνος έσκυψε στο αυτί μου και μου ψιθύρισε.

-Έρχομαι από τον Πέτρο [Σημ.: Πέτρος ήταν το συνομωτικό όνομα του Μίμη Δεσποτίδη]. Μου είπε να σου πω ότι το βράδυ έχουμε συνεδρίαση στο σπίτι του Τούγια (του ζωγράφου) στην Πλάκα.

Έτσι αρχίζει ένας νέος κύκλος φιλίας. Ένα τρίγωνο θα ΄λεγα, Δεσποτίδης (Πέτρος) – Κατσαρός – κι εγώ. Ο Πέτρος είναι ο Διαφωτιστής στην ΕΠΟΝ Αθήνας. Εγώ Β΄Γραμματέας και υπεύθυνος εκπολιτισμού.

Μια μέρα ο Πέτρος μου λέει:

-Έχουμε ένα νέο συνθέτη από το Παγκράτι. Ζητάει να παιχτούν τα έργα του από τη Χορωδία της ΕΠΟΝ (που τη διηύθυνα εγώ), θέλεις να τον συναντήσεις;

Την άλλη μέρα, μεσημεράκι, η Λέσχη της ΕΠΟΝ (Ακαδημίας και Κριεζώτου) είναι σχεδόν άδεια. Στο βάθος, στον πάγκο κάθεται ένα χλωμό, αδύνατο παιδί. Κρατάει κάτι χαρτιά στα χέρια του. Τον πλησιάζουμε και ο Πέτρος μας συστήνει:

– Ο συναγωνιστής Μίκης, ο συναγωνιστής Μάνος.

Λίγο αργότερα διηύθυνα τη Χορωδία της ΕΠΟΝ στα τραγούδια του Χατζιδάκι στο θέατρο «Βρετάνια» στο έργο του Δαμιανού ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΘΑ ΘΕΡΙΣΟΥΜΕ, με σκηνοθεσία του Γιώργου Σεβαστίκογλου. Όμως το πιο σπουδαίο «επίτευγμα» της συνεργασίας μου με τον Πέτρο ήταν η δημιουργία της ΟΜΑΔΑΣ ΝΕΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ, όπου συμμετείχαν πολλοί νέοι ποιητές και λογοτέχνες της εποχής εκείνης. Η βασική μας ιδέα ήταν να τους φέρουμε σε επαφή με τους κορυφαίους μας λογοτέχνες, Βάρναλη, Γαλάτεια Καζαντζάκη, Νικηφόρο Βρεττάκο, Ρίτσο, Ρώτα κ.α. Μερικοί από αυτούς έγιναν σπουδαίοι, όπως ο Κατσαρός, Λειβαδίτης, Κοτζιάς, Αργυρίου, Περγιάλης και άλλοι που μου διαφεύγουν αυτή τη στιγμή τα ονόματά τους.

Ακολούθησε ο Εμφύλιος. Στα 1947 βρεθήκαμε με τον Πέτρο στις Ράχες της Ικαρίας. Στα 1948 σμίξαμε στην παρανομία στην Αθήνα. Μαζί μας και ο Παύλος Παπαμερκουρίου˙ θυμάμαι πως κάμποσες φορές ο πατέρας μου μας έκανε το τραπέζι στα υπόγεια μαγειρεία της οδού Αθηνάς.

Η τελευταία φορά που συναντήθηκα με τον Πέτρο, πριν πιαστούμε (άνοιξη του 1948) ήταν στο Μοναστηράκι. Εκεί βλέπαμε μια ομάδα τσαγκαράδες. Τα ραντεβού μας γίνονταν στα πεταχτά. Συγκεκριμένος δρόμος, ώρα, κατεύθυνση, οι κουβέντες μετρητές, όμως ο Πέτρος δεν άντεχε, τον έτρωγε το σαράκι.

– Λένε ότι ο Σοστακόβιτς είναι ο μεγαλύτερος σύγχρονος συνθέτης.

– Έτσι είναι, του αποκρίνομαι.

– Είμαστε πάντα οι πρώτοι! είπε και έλαμψε το πρόσωπό του.

Η παρανομία την εποχή εκείνη ήταν δύσκολη. Και γιατί η παρακολούθηση ήταν σφιχτή, αλλά προπαντός γιατί οι συνθήκες τροφής και στέγης φριχτές. Μια φορά τη βδομάδα ο Χατζιδάκις με πήγαινε στο Κολωνάκι, σε φίλους του. Έπρεπε να βγάλω τη νύχτα κι αυτός έπιανε τη κουβέντα ως το πρωί. Παράγγελνε και μου ΄φερναν σάντουιτς και μ΄άφηνε να κοιμάμαι στην πολυθρόνα. Κανείς δε με ήξερε. Με παρουσίαζε σα φίλο του. Φεύγαμε τα ξημερώματα κι εγώ πήγαινα κατευθείαν στο Ωδείο Αθηνών. Εκεί μ΄έκρυβε ο Μούτσης (θείος του συνθέτη).

Άλλος ένας συνθέτης μ΄ε ‘κρυβε τα βράδια μια-δυό φορές τη βδομάδα, ο Γιώργος Σισιλιάνος. Καθόταν τότε σ’ ΄ένα πελώριο παλιό μέγαρο στην οδό Ακαδημίας, που το μισό ήταν το Στρατοδικείο! Ο Κώστας Κοτζιάς είχε αναλάβει από την παράνομη οργάνωση να μου βρίσκει σπίτια, όταν βρισκόμουν σε δυσκολία.

Μια μέρα στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου έπεσα πάνω στον Μιχάλη Κατσαρό. Χαιρετηθήκαμε βιαστικά και εμείς πήραμε το τραμ για την Κολοκυνθού. Τη μάνα μου την έβλεπα κάθε Τετάρτη απόγιομα. Περίμενε σ΄ένα καφενεδάκι στην πλατεία Κλαυθμώνος. Μόλις μ΄’έβλεπε, μ΄’έπαιρνε από πίσω. Μπαίναμε σ΄’ ένα σινεμά. Καθόμασταν πλάι πλάι. Μου ‘΄δινε το πακέτο με τα καθαρά ρούχα. Πήγαινα στην τουαλέτα. Άλλαζα, έβαζα στο πακέτο τα βρώμικα και γύριζα στη θέση μου. Εκείνη ήθελε να με πιάσει να με χαϊδέψει, όμως της σταμάταγα το χέρι. Ήταν αφύσικη μια τέτοια στάση κι ο χαφιές, που σίγουρα θα κάθονταν σε κάποια γωνιά, θα καταλάβαινε ότι είμαι παράνομος.

Κάποια Τετάρτη, τον Μάη του ΄48, η μάνα μου περίμενε μάταια στο καφενεδάκι. Μας πιάσανε και τους τρεις χωριστά. Ο Παύλος δικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε. Ο Πέτρος δικάστηκε σε θάνατο όμως με ψήφους 3-2 κι έτσι τελικά έζησε. Εγώ γλίτωσα κι αυτό το οφείλω στο λάθος που έκανα να πάω ένα βράδυ ξαφνικά στο σπίτι μας στη Νέα Σμύρνη, όπου και με συνέλαβε η τοπική Ασφάλεια και μ΄’ έστειλε για δεύτερη φορά εξορία.

Δούλευα στο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ – έπαιζα αρμόνιο- στο έργο « Το Τραγούδι της Κούνιας» με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα Μερκούρη. Το βράδυ το λεωφορείο του θεάτρου μας ανέβαζε στην Αθήνα. Ήταν η εποχή που είχα πλευρίτιδα και την έβγαζα στο πόδι. Τα σπίτια είχαν γίνει σπάνια και πολλά βράδια κοιμόμουνα στα γιαπιά παστωμένος με εφημερίδες για το κρύο. Υπέφερα πολύ από πυρετό και προπαντός από τον αφόρητο πόνο. Όμως δεν έπρεπε να δείχνω τίποτα. Έπαιζα κανονικά στην κουίντα του θεάτρου και μετά έψαχνα για κανένα γιαπί να βγάλω τη νύχτα με ψωμί και τυρί. Έτσι, κάποιο βράδυ δεν άντεξα. Το λεωφορείο ανέβαινε τη λεωφόρο Συγγρού κι όταν φτάνει ξαφνικά στο ύψος του σπιτιού μου, λέω ξαφνικά στο σωφέρ:

-Κάνε σε παρακαλώ, στάση.

Πηδάω έξω. Ψυχή στο δρόμο. Πετάω ένα χαλικάκι στο παράθυρο της κρεβατοκάμαρας. Οι γονείς μου δεν κοιμόνταν. Κάθε βράδυ είχαν την αγωνία μου. Έκαιγα στον πυρετό. Ο αδερφός μου μου δίνει τον καναπέ που πλάγιαζε. Ήταν ζεστός και αμέσως κοιμήθηκα. Η Ασφάλεια κύκλωσε το σπίτι κατά τα χαράματα, πριν προλάβω ν’ ανοίξω τα μάτια μου ήταν από πάνω μου οι αστυνομικοί με επικεφαλής τον ίδιο αξιωματικό που στα Δεκεμβριανά τον είχα συνοδεύσει στο σπίτι του.

-Με συγχωρείς, μου λέει. Δεν είναι τίποτα. Έλεγχος ταυτοτήτων.

Η μητέρα μου που μ΄’ έβλεπε ξαπλωμένο, ντράπηκε για την αγένειά μου.

-Μίκη, σήκω, δεν είναι σωστό, περιμένουν οι κύριοι…

Η δε θεία μου, η Στάσα, ετοιμάζονταν να τους βγάλει και γλυκό του κουταλιού. Ήσαν κι οι δύο μικρασιάτισσες και γι΄’ αυτές η φιλοξενία είναι φιλοξενία. Ακόμα και για τους διώκτες μας. Μόνο ο αδελφός μου ένιωσε τον τόνο της στιγμής.

-Γειά και χαρά σύντροφε, μου λέει την ώρα που μ΄έπαιρναν κοιτάζοντας επιδειχτικά τους μυστικούς που είχαν πλημμυρίσει το σπίτι.

Στο Τμήμα, στην απομόνωση, βρήκα άλλους 12 Νεοσμυρνιώτες. Συμπτωματικά εκείνο το βράδυ η Νέα Σμύρνη έκανε συλλήψεις για εξορία. Έτσι, δεν γλίτωσα. Ικαρία, και τέλη του 1948 Μακρονήσι. Δ΄Τάγμα. Στις 26 του Μάρτη 1949 μεταφέρομαι στο Α΄Τάγμα (στρατιωτικό), όπου μας χτύπησαν παραδειγματικά!

Αρχές του ΄50 ψάχνω στην Αθήνα για συντρόφους. Βρίσκω μερικούς σ΄ένα καφενεδάκι στη Σόλωνος. Αν δεν κάνω λάθος, ανάμεσά του ο Νικηφόρος Βρεττάκος και ο Τάσος Βουρνάς. Ακούνε προσεκτικά, με δέος θα΄λεγα, για τη Μακρόνησο. Κάποιοι μπαίνουν στο καφενείο, μαζί κι ο Κατσαρός. Κατά το σούρουπο με ρωτάνε «πού θα μείνεις;»

-Δεν ξέρω τους λέω. Δεν έχω σπίτι. Ο πατέρας μου μου έδωσε 300 δρχ. και την ευχή του.

-Έλα στο δικό μου, λέει ο Κατσαρός κι έτσι βρέθηκα στα υπόγεια στο Χαλάνδρι.

Εκεί ο Μιχάλης έγραψε τους ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΟΥΣ. Εγώ δούλευα πάντα πάνω στην ΤΡΕΛΗ ΜΑΝΑ του Σολωμού.

Ζήσαμε μαζί σχεδόν δυό χρόνια. Μαζί μας ήρθε να μείνει και ο αδελφός μου, ο Γιάννης. Πεινάγαμε όμως πολύ. Ο Γιάννης, αφού έφαγε ακόμα και τις σουλφαμίδες, γύρισε στην Κρήτη στο χωριό. Και ο Μιχάλης έκανε αιμόπτυση. Τον πήγαινα στην Πάρνηθα. Εγώ λίγο αργότερα, το 1953, παντρεύτηκα κι έτσι μπήκα σε μια σειρά. Αργότερα παντρέψαμε με τη γυναίκα μου και τον Κατσαρό με την Κούλα Μαραγκοπούλου. Και τον επόμενο χρόνο βαφτίσαμε το γιό τους τον Στάθη.

Οι Σαδδουκαίοι: ήταν ένα από τα τρία κύρια ιουδαϊκά πολιτικά και θρησκευτικά κινήματα της περιόδου. Ήταν οι πλούσιοι, οι αριστοκράτες της εποχής, οι συντηρητικοί και οι ελιτιστές. Κατείχαν θέσεις εξουσίας, συμπεριλαμβανομένων αυτές των επικεφαλής ιερέων και των αρχιερέων. Με το μύθο των Σαδδουκαίων ο Κατσαρός και ο Θεοδωράκης στην συνέχεια μιλά για την εξουσία.

Μιχάλης Κατσαρός, Κατά Σαδδουκαίων (1953)

Μια εισαγωγή

«Και συ λοιπόν στέκεσαι έτσι βουβός με τόσες παραιτήσεις από φωνή από τροφή από άλογο από σπίτι στέκεις απαίσια βουβός σα πεθαμένος: Ελευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν». (Μιχάλης Κατσαρός, ‘Υστερόγραφο’).

Ο Μιχάλης Κατσαρός, στην ποιητική του συλλογή που φέρει τον τίτλο ‘Κατά Σαδδουκαίων’ ανάγει την ποίηση σε ‘εργαλείο’ καταδίκης της κάθε εξουσίας και των εξουσιαστικών σχέσεων, σε γραπτή ‘μορφή’ που προσλαμβάνει τα χαρακτηριστικά μίας εν δυνάμει εξέγερσης των λέξεων και των σωμάτων, γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης στο Νόστιμον Ήμαρ και συνεχίζει:

“Η ποιητική του πράξη διακρίνεται για την ευθύτητα και την αμεσότητα της, για την εν συνόλω συγκρότηση του γίγνεσθαι ως πεδίου μάχης, για την ίδια την εννοιολόγηση του ως ‘πεδίου’ που διαπερνάται από στάσεις, πράξεις, αφηγήσεις, μύθους και συμβάντα.

Πραγματικά, η ποίηση ή αλλιώς η ‘κατά σαδδουκαίων’ αλλαγή συμπυκνώνει και συμβολίζει όχι τις νόρμες του καθημερινού αλλά τις νόρμες του κατά ποιητή αναγκαίου: αυτού που υποκρύπτεται «υπόγεια» και «χαμηλόφωνα», αυτού του συλλογικού υποκειμένου που ως «σώμα» δύναται να προκαλέσει τεκτονικές αλλαγές…

Ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός, ο ποιητής που διαμορφώνει την ονειρική του ύλη σε μπαρούτι, δεν απομακρύνεται από την πόλη και τα τείχη της, από τις τάξεις των πολλών στρατιωτών δια τις εις άτοπον απαγωγής. Αντιθέτως, η απομάκρυνση του είναι το αποτέλεσμα της ‘κτήσης’ του συστατικού και ουσιαστικού λόγου, της διαρκούς επιστροφής στην ιστορία όχι ως μύθο αλλά ως βιωμένη, βίαιη και αιματηρή πραγματικότητα: «για τούτο παρέμεινα με τα κουρέλια μου όπως με γέννησε η Γαλλική επανάσταση όπως με γέννησε η απελευθέρωση των νέγρων όπως με γέννησες μάνα μου Ισπανία ένας σκοτεινός συνωμότης»

…ο Μιχάλης Κατσαρός «ανοίγει το δρόμο», και ως ποιητής αλλά και ως »δηλωμένος σκεπτόμενος» που απευθύνεται στην ποίηση, στην ποίηση που τη βιώνει ως αίσθηση «αποκάλυψης», αφύπνισης στο ίδιο του το σώμα. Και μόνο μία λέξη που περικλείει πολλές έννοιες θα αρκούσε για να προσδιορίσει το ποιητικό του πράττειν. Η λέξη Αντισταθείτε. Αντισταθείτε στα μικρά και στα μεγάλα, αυτή είναι η διαρκής προτροπή του.

«Αντισταθείτε πάλι σ’ όλους αυτούς που λέγονται μεγάλοι στον πρόεδρο του Εφετείου αντισταθείτε στις μουσικές τα τούμπανα και τις παράτες σ’ όλα τα ανώτερα συνέδρια που φλυαρούνε πίνουν καφέδες σύνεδροι συμβουλατόροι σ’ όλους που γράφουν λόγους για την εποχή δίπλα στη χειμωνιάτικη θερμάστρα στις κολακείες τις ευχές τις τόσες υποκλίσεις από γραφιάδες και δειλούς για το σοφό αρχηγό τους». Αυτό είναι το νόημα που προκύπτει από την ποίηση του Μιχάλη Κατσαρού, από την ‘κατά σαδδουκαίων’ συλλογή.»

ΟΙ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΟΙ

Θρησκευτική, πολιτική αίρεση των Ιουδαίων, που εμφανίζεται κατά τον 2ο αι. π.Χ. Στηριζόταν στην εκκλησιαστική, αγροτική και πολιτική αριστοκρατία, στους ανώτερους υπαλλήλους και στους πλούσιους εμπόρους. Οι Σαδδουκαίοι κατέλαβαν διοικητικές θέσεις στην εκκλησία και την πολιτική ζωή και έγιναν το πολιτικό στήριγμα των Χασμοναίων. Είχαν μεγάλες διαφορές με τους Φαρισαίους στα ζητήματα της λατρείας. απέρριπταν την προσκόλληση των Φαρισαίων για την υπερβατικότητα του Θεού, οι Σαδδουκαίοι πίστευαν στην ανθρώπινη μορφή του και απέρριπταν τη διδασκαλία για το πεπρωμένο και την ανάσταση των νεκρών, την αθανασία της ψυχής κ.ά. Δίδασκαν ότι ο Θεός δεν επεμβαίνει στα ανθρώπινα και πίστευαν στην ελευθερία της βούλησης και την ελευθερία του ανθρώπου να επιλέγει ανάμεσα στο καλό και τι κακό. [1]

Μίκης Θεοδωράκης και Μιχάλης Κατσαρός

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΘΕΤΗ

Η αντίληψη μιας σύγχρονης μουσικής τραγωδίας διακατέχει τα τρία έργα αυτής της περιόδου (1980-’83), την «Τρίτη και την « Έβδομη Συμφωνία», καθώς και το « Κατά Σαδδουκαίων ». Και τα τρία έργα στηρίζονται πάνω σε ποιητικά κείμενα , που σηματοδοτούν τη γενική ευαισθησία που διαπερνά το κάθε έργο, αλλά που προπαντός αποτελούν την ιδεοκρατική-στοχαστική ραχοκοκαλιά που γύρω της «χτίζεται» το ηχητικό οικοδόμημα .

Σέβομαι και νιώθω το σύγχρονο μέσο ακροατή, τον καθένα και ιδιαίτερα τον Έλληνα. Επειδή γνωρίζω ότι η γενική μουσική του αγωγή δεν του επιτρέπει ακόμα (εξάλλου είναι ένα ανοιχτό πρόβλημα αν θα τού το «επιτρέψει» ποτέ)να ταυτίζεται με απόλυτες μουσικές φόρμες, στηρίζω τη μουσική μου πάνω σε «ζώντα» ποιητικά κείμενα, που κι εκείνον τον βοηθούν να ανακαλύπτει με τη βοήθεια του λόγου και της λογικής την ιδεοκρατική ταυτότητα τού έργου αλλά κι εμένα με εξυπηρετούν διπλά.

Πρώτον, γιατί ο μουσικός στοχασμός αναπηδά πλουσιότερα- για την προσωπική μου ευαισθησία- μέσα από την ποιητική ευαισθησία του κειμένου.

Και, δεύτερον, γιατί χρησιμοποιώ έτσι την ανθρώπινη φωνή (χορωδία, σολίστ, απαγγελία), που τη θεωρώ στοιχείο πολύτιμο, για να μην πω απαραίτητο, στην επικοινωνία της μουσικής με τον σύγχρονο μέσο ακροατή.

Δεν θεώρησα το «Κατά Σαδδουκαίων» σαν συμφωνία (τώρα το βλέπω) επηρεασμένος ασφαλώς από φορμαλιστικές καταπιέσεις… Γιατί κατά τα άλλα, ως μουσικό στοχαστικό έργο, κατά τη γνώμη μου, έχει όλα τα στοιχεία αυτού που αποκαλώ σύγχρονη μουσική τραγωδία. Ο αποσπασματικός χαρακτήρας των ποιημάτων με οδήγησε αναγκαστικά σε επτά μουσικά μέρη, διαφορετικά στην επιφάνεια το ένα από το άλλο.

Όμως κάτω από αυτές τις επιφανειακές «διαστάσεις», υπάρχει το ενιαίο τραγικό στοιχείο καθώς εκφράζεται μέσα από τις θέσεις και αντιθέσεις του τραγικού προσώπου απέναντι σ’ ένα καίριο πρόβλημα του καιρού μας – το πιο καίριο θα έλεγα-, το πρόβλημα της Εξουσίας. Είναι η τραγωδία της ελεύθερης συνείδησης που μπορεί να συμφιλιώνει το αίμα με το τριαντάφυλλο, τη βεβαιότητα ότι αυτός είναι ο μοναδικός δρόμος κι εμείς είμαστε καταδικασμένοι να τον αγαπούμε και να τον τρέφουμε με το αίμα μας, πατώντας με απελπισμένη πίστη πάνω στα καρφιά του.

Αν οι νέοι μας σήμερα κατανοούσαν σωστά αυτή τη σκληρή διαλεκτική του καιρού μας, πολλά πράγματα θα ήταν για πολλούς ευκολότερα. Μα κι αυτή η «σκοπιμότητα» να έλειπε, εγώ πάλι θα συνέθετα του «Σαδδουκαίους» γιατί με εκφράζουν. Όχι σαν άτομο αλλά σαν γενιά. Κι όχι οποιαδήποτε γενιά. Αλλά τη γενιά του Εμφυλίου. Των νέων κομμουνιστών που σήκωσαν ένα βουνό κι όταν αυτό τους έλιωνε κάτω από το συντριπτικό του βάρος οι νέοι το δόξαζαν γιατί ήξεραν ότι το βουνό αυτό ήταν μαζί λαός και ιστορία.

Θα ήταν κάτι παραπάνω από βεβήλωση, σκέτη ιστορική μυωπία, να εγκαταλείψει κανείς το πάθος των «Σαδδουκαίων» και να εκφυλίσει το μέγεθος σε πεζά επεισόδια είτε φτηνή ανεκδοτολογία. να το συγκεκριμενοποιήσει. Τότε θα έπρεπε να διαλύσουμε τον Παρθενώνα για να δούμε την «ουσία» των υλικών.

Είναι, λοιπόν, το «Κατά Σαδδουκαίων » μια μορφή σύγχρονης τραγωδίας που, για λόγους καθαρά συμβατικούς, της δίνω την ονομασία της καντάτας[2].

Σε συνέντευξή του στο περιοδικό Ταχυδρόμος, το 1983, ο συνθέτης αφηγείται:

« Αν κάτι πρέπει να επισημάνω από αυτό το έργο είναι οι μεγάλες τεχνικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η χορωδία. Κι αυτό γιατί ενώ στη χρήση των χορωδιακών μερών, σ’ όλα μου ανεξαιρέτως τα έργα είμαι «συντηρητικός» -δεν χειρίζομαι τις ανθρώπινες φωνές, δηλαδή, σαν μουσικά όργανα- σ’ αυτό ειδικά το έργο φτάνω στα όρια της τεχνικής μου. Τα χορωδιακά μέρη τραγουδιώνται με μεγάλο κόπο. Κι αυτό γιατί ήθελα να φωτίσω όσο το δυνατόν πιο βίαια, μέσω της χορωδίας, την καταπατημένη βούληση του ποιητή, αν δεχτούμε ότι η χορωδία αντιπροσωπεύει το μεγάλο πλήθος, τον κοινωνικό ιστό…»

Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε το 1983, για την 9η Μπιενάλε του Βερολίνου, της τότε Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Ήδη από το 1982, ο Θεοδωράκης αναγνωρίζεται ως συνθέτης συμφωνικής μουσικής και μπορεί να επιβληθεί ως τέτοιος.

Πρώτη παρουσίαση: 23/2/1983, Metropol-Theater Berlin, Μετάφραση στα γερμανικά: Dirk Mandel. Joachim Vogt (τενόρος), Herman Christian Polster (μπάσος). Jürgen Freier (βαρύτονος), Friedrich Wilhelm Junge (αφηγητής), Rundfunkchor Berlin (διδασκαλία χορωδίας Dietrich Knothe, Berliner Sinfonie Orchester, υπό τη διεύθυνση του Hans-Peter Frank.[5]

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ GUY WAGNER ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ, ΜΙΑ ΖΩΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Το ποιητικό έργο που έγραψε ο Μιχάλης Κατσαρός στα 1951 και που διάβασε ο συνθέτης ένα χρόνο αργότερα τον συγκλόνισε, στάθηκε γι αυτόν μια πραγματική αποκάλυψη. Στο εν λόγω κείμενο, ένας στρατευμένος αριστερός αγωνιστής καταφέρνει να αποδώσει σε όλη της την ένταση την απομυθοποίηση της γενιάς του-γενιάς της Αντίστασης ενάντια στους Γερμανούς, τους Εγγλέζους, τους Αμερικάνους, τους φασίστες, τους Συνταγματάρχες, τους αντιδραστικούς. Η απομυθοποίηση αυτή δεν ενσαρκώνει μονάχα την αποτυχία της επανάστασης κατά του ξένου εχθρού αλλά κυρίως τη διάψευση του αγώνα στους κόλπους της ίδιας της οργάνωσης.

Ο Θεοδωράκης έχει λοιπόν κάθε λόγο να ταυτίζεται με το παρόν έργο, καθώς παραδέχεται ότι «οι Σαδδουκαίοι […] με εκφράζουν. Όχι σαν άτομο αλλά σαν γενιά».

Ο Αστέρης Κούτουλας δικαιολογημένα κάνει λόγο για τα «πάθη μιας γενιάς», για την «απέλπιδα οδύνη του ατόμου»:
« Η μεταστροφή κατά το 2ο π.Χ. αιώνα της μερίδας του κράτους που αποτελούσαν οι Σαδδουκαίοι –μία από τις τέσσερεις φιλοσοφικές σχολές μεταξύ των Φαρισαίων, των Ζηλωτών και των Εσσαίων, σύμφωνα με τον Φλάβιο Ιώσηφ-σε μια ραδιούργα, καιροσκόπο ομάδα του ιερατείου της Ιερουσαλήμ και που, από τον 6ο μ.Χ. αιώνα, συνεργάστηκε με τους Ρωμαίους, φανερώνεται να συμβολίζει –στην ακραία της μορφή- τις προσωπικές εμπειρίες του Μιχάλη Κατσαρού».

Κατά προέκταση, ο συνθέτης και οι σύντροφοί του στον αγώνα συμμερίζονται τη συντριβή του ποιητή. Απηχεί τον προσωπικό εσωτερικό πόνο όσων επέζησαν της Μακρονήσου, που δυσκολεύτηκαν να επανενταχθούν στην κοινωνία:

Εντέλει, οι μεγάλοι επαναστάτες απέκτησαν το έργο τους, το ευαγγέλιό τους. Μέχρι τώρα δεν είχαν κάτι παρόμοιο, αν και το είχαν απόλυτη ανάγκη. Είναι το ευαγγέλιο των επαναστατών που λιντσαρίστηκαν. Είναι η ουσία μιας πληγωμένης γενιάς που έχει ως πιο πολύτιμη κληρονομιά της τις ίδιες της τις πληγές[6].

Ο Κατσαρός υπήρξε -κατά την κρίση του Θεοδωράκη- ο πρώτος που «είχε το θάρρος να ξεστομίσει ιδιαίτερα πικρές αλήθειες για εκείνη την εποχή». (Μ.Θ.)

«Στον Κατσαρό, το λαϊκό γίνεται παγκόσμιο. Αυτό σημαίνει ότι το λαϊκό διαλύεται σε εκατομμύρια μικρές ακίδες που διασκορπίζονται στο σύμπαν. Οι εμπειρίες του κατσαρού είναι σαφώς ελληνικές αλλά ταυτόχρονα είναι κα πανανθρώπινες και αφορούν όλο τον κόσμο. Η μουσική μου έπρεπε ακόμα να αγγίξει ένα άλλο στάδιο όπου τα λαϊκά στοιχεία θα εκρήγνυντο κι εγώ θα κατακτούσα μια πιο προσωπική γραφή». (Μ.Θ.)

Μετά την ανάρρωσή του στην Κρήτη, μετά τον εμφύλιο πόλεμο ο Θεοδωράκης είχε περάσει πολλούς μήνες στο σπίτι του Κατσαρού κι έκτοτε ο συνθέτης σχεδίαζε να μελοποιήσει το ποίημα που τον είχε τόσο συγκινήσει. Το 1967 έκανε κάποια προσχέδια, το πραξικόπημα όμως τον εμπόδισε να το πραγματοποιήσει, μιας και χάθηκαν όταν αναγκάστηκε να βγει στην παρανομία. Κάποια άλλα αποσπάσματα γραμμένα στη Ζάτουνα χάθηκαν όταν ο Μίκης οδηγήθηκε στο στρατόπεδο του Ωρωπού κι αργότερα στο Παρίσι, όπου στάθηκε αδύνατον να βρει τις σημειώσεις του.

Μονάχα μετά την επιστροφή του, την εποχή που ο αντιστασιακός που άλλοτε τον θαύμαζαν αλλά τώρα τον υποψιάζονταν για «συνεργάτη» του Καραμανλή αδικούνταν καταφανώς, ο Θεοδωράκης βρήκε το δρόμο που τον οδήγησε στην τελική μουσική επεξεργασία του Κατά Σαδδουκαίων: «Τότε αισθάνθηκα ικανός, πνευματικά και τεχνικά, να καταπιαστώ με το κείμενο και να συνθέσω ένα τέτοιο έργο». (Μ.Θ.)

Η σύνθεση ακολουθεί τη σειρά των τίτλων που δίνει ο Κατσαρός στο κείμενό του και χωρίζεται σε επτά μέρη: Το σχήμα μου-Τυφλή εποχή- Έπρεπε τώρα- Δωριείς- Στο νεκρό δάσος- Ξανθός όμορφος-Κατά Σαδδουκαίων και τελειώνει με το στίχο:

Η θέλησή μου καταπατήθηκε τόσους αιώνες.

Ο Θεοδωράκης, φέρνει αντιμέτωπο το κοινό του με μια καινούρια γλώσσα, πρωτόγνωρη για το ακροατήριο αλλά όχι τόσο για τον ίδιο το συνθέτη. Με την ημιτελή Σουίτα αρ. 4 στα τέλη της δεκαετίας του ’50, είχε φτάσει σ’ αυτό το στάδιο της σύνθεσης κι εκεί έκοψε το νήμα, το οποίο εδώ προσπαθεί να επανασυνδέσει με την προγενέστερή του συμφωνική δημιουργία. Η αρχή στο Κατά Σαδδουκαίων αποτελείται από αποσπάσματα της Σουίτας αρ. 4, κι ακόμα ξανασυναντάμε στοιχεία από τον Οιδίπους Τύραννο. Όλα όμως τα παραπάνω συστατικά πλάθουν με θαυμαστό τρόπο μια νέα μουσική γλώσσα.

Αυτή η μουσική γλώσσα ταιριάζει απόλυτα με τον πολυσύνθετο κείμενο. Απηχεί το μείζον δογματικό ζήτημα αναφορικά με γεγονότα που καλύπτουν δύο χιλιετίες –ξεκινώντας από την Ιερουσαλήμ των Σαδδουκαίων, συνεχίζοντας με τη Ρώμη, το Βυζάντιο, τη Γαλλική Επανάσταση, και φτάνοντας έως τις μέρες μας. Εδώ καταλύεται ακόμα και η μουσική καθαρότητα των προηγούμενων έργων του. Η εύθραυστη τραχύτητα της μουσικής και των χορωδιακών του Θεοδωράκη αντικατοπτρίζει την αμφισημία του κειμένου. Συγκρατημένη στις άμεσες εντυπώσεις που προκαλεί, η μουσική οδηγεί τον ακροατή σε μια νέα ψυχική κατάσταση, την οδύνη. Κι ακριβώς αυτή η οδύνη αποτελεί το περιεχόμενο και την ουσία του έργου!

Η ένταση παραμένει ένα σταθερό στοιχείο τού λαϊκού αυτού ορατορίου: από το κεντρικό θέμα του πρώτου μέρους «Το σχήμα μου» μέχρι το ρυθμό 5/8 που κυριαρχεί σ’ ολόκληρο το τελευταίο μέρος, το «Κατά Σαδδουκαίων» και το τελικό γκλισάντο… « η τελευταία νότα δεν θα μπορούσε να ήταν η τελευταία λέξη». (Peter Zacher).

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

18/9/1988, Ωδείο Ηρώδου Αττικού, Κώστας Πασχάλης, Θάνος Πετράκης, Φραγκίσκος Βουτσίνος, Νίκος Τζόγιας (αφηγητής). Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της ΕΡΤ (διδασκαλία Χορωδίας: Έλλη Νικολαΐδη), υπό τη διεύθυνση του Λουκά Καρυτινού[7].

18/10/1991 Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με τους ίδιους συντελεστές.

Mikis Theodorakis Alexis Zorbas. Ballet Suite. 1987

Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου -Alexis Zorbas. Ballet Suite. 1987

01 Scene 1. Daybreak. Zeibekiko Songs

02 Scene 2. John's Entrance

03 Scene 3. Zorba's Entrance

04 Scene 4. The Girl's Danve Scene 5 Gran Ballo

05 Scene 6 Madame Hortense

06 Scene 7 John and Hortense

07 Scene 8 Tsifteteli Scene 9 Evin-Evan-Bacchio Dance

08 Scene 10 The Dance Of Love

09 Scene 11 The return of Zorba

10 Scene 12 Veatriki (Marriage of Hortense)

11 Scene 13 Women's dance

12 Scene 14 Asteraki

13 Scene 15 Marina

14 Scene 16 Ritual of widow's murderer

15 Scene 17 Hassapiko dance

16 19 Scene 18. 20 The death of Hortense.

17 Scene 21. 23 Zorba's dance

22 Mikis Theodorakis Alexis Zorbas. Ballet Suite. 1987

23 Mikis Theodorakis Alexis Zorbas. Ballet Suite. 1987

Cando General - Mikis Theodorakis - Pablo Nerouda

09 Vienen Los Pajaros

16 America Insurrecta

pronunciation

CANDO GENERAL

Ποίηση: Pablo Neruda, μετάφραση Δανάης Στρατηγοπούλου
ALGUNAS BESTIAS
VOY A VIVIR (1949)
LOS LIBERTADORES
A MI PARTIDO
LAUTARO
VIENEN LOS PAJAROS
SANDING (1926)
LA UNITED FRUIT Co.
VEGETACIONES
AMOR AMERICA (1400)
A EMILIANO ZAPATA
AMERICA INSURRECTA (1800)
NERUDA REQUIEM ETERNAM

Σύνθεση: 1972, Γαλλία.

Ηχογραφήσεις:
1975, Στάδιο Καραϊσκάκη, Μαρία Φαραντούρη – Πέτρος Πανδής, Εθνική Χορωδία Γαλλίας (διευθυντής: Jacques Grimbert, Κρουστά Στρασβούργου, Alberto Newman (πιάνο), Ντόρα Μπακοπούλου (πιάνο), Ευάγγελος Ασημακόπουλος (κλασική κιθάρα), Λίζα Ζώη (δωδεκάχορδη κιθάρα), Λαϊκή Όρχήστρα: Γιάννης Διδίλης, Λάκης Καρνέζης, Χρήστος Κωνσταντίνου. Πρόλογος: Μάνος Κατράκης, ΜΙΝOS.
1975, Μ. Φαραντούρη – Π. Πανδής, Estero
1975, Μ. Φαραντούρη – Π. Πανδής, Pathe Marconi, EMI
1975, Μ. Φαραντούρη – Π. Πανδής, RCA (Greece)
1977, Grupo Toideria, Ëstero.
1980, Μ. Φαραντούρη, Etema (DDR).
1981 – Olympia Halle του Μονάχου , Μ . Φαραντούρη – Π. Πανδής, Συμφωνική Ορχήστρα Στοκχόλμης, ΜΙΝOS.
1982, Μ. Φαραντούρη – Π. Πανδής, Proprius (Suéde)
1983. Natalia Peneva – Stefan Soblev, “Svetoslav Obretenov” Bulgarian National Choir and small orchestra (διευθυντής : Georgi Robev). Balkantone (Bulgarie).
1984. Monique Hauswald, P. Rique, υπό τη διεύθυνση του D. Verdin SFP
1993, (πρώτη εγγραφή με λυρικούς τραγουδιστές) Φραγκίσκος Βουτσίνος, Αλεξάνδρα Παπατζιάκου, διεύθυνση Λουκά Καρυτινού, INTUITION.
Μεταφράσεις στίχων: Δανάη Στρατηγοπούλου

1. Algunas Bestias*

Era el crepúsculo de la iguana.
Desde la arcoirisada crestería
su lengua como un dardo
se hundía en la verdura,
el hormiguero monacal pisaba
con melodioso pie la selva,
el guanaco fino como el oxígeno
en las anchas alturas pardas
iba calzando botas de oro,
mientras la llama abría cándidos
ojos en la delicadeza
del mundo lleno de rocío.
Los monos trenzaban un hilo
interminablemente erótico
en las riberas de la aurora,
derribando muros de polen
y espantando el vuelo violeta
de las mariposas de Muzo.
Era la noche de los caimanes,
la noche pura y pululante
de hocicos saliendo del légamo,
y de las ciénagas soñolientas
un ruido opaco de armaduras
volvía al origen terrestre.
El jaguar tocaba las hojas
con su ausencia fosforescente,
el puma corre en el ramaje
como el fuego devorador
mientras arden en él los ojos
alcohólicos de la selva.
Los tejones rascan los pies
del río, husmean el nido
cuya delicia palpitante
atacarán con dientes rojos.

Y en el fondo del agua magna,
como el círculo de la tierra,
está la gigante anaconda
cubierta de barros rituales,
devoradora y religiosa.

1. Μερικά Ζωντανά
Ήταν το λυκόφως της ιγουάνας
απ’ το αψιδωτό λειρί
η γλώσσα της χυνόταν
σαν ακόντιο μες στη βλάστηση
ο μοναστικός μερμηγκοφάγος πατούσε
τη σέλβα με βάδισμα μελωδικό
το γουανάκο, ανάερο σαν οξυγόνο
πήγαινε στα φαιά πλατιά υψώματα
με τις χρυσές του μπότες
ενώ το λάμα άνοιγε τ’ αθώα του μάτια
μπροστά σ’ ένα κόσμο τρισευγενικό
γεμάτον δροσοστάλες
οι μαϊμούδες πλέκαν το νήμα
του ατελεύτητου ερωτισμού
στα ρείθρα της αυγής
ρίχνοντας τοίχους από γύρη
τρομάζοντας του Μούζου
τις πεταλούδες
με τα βιολετιά φτερουγίσματα
ήταν η νύχτα του καϊμάν
νύχτα καθάρια, πνιγμένη στα ρύγχη
που πρόβαλαν μες απ’ τη λάσπη
κι απ’ τα υπναλέα τενάγη
ένας μουντός θόρυβος από πανοπλίες
γυρνούσε στη χθόνια καταγωγή
ο ιαγουάρος άγγιζε τα φύλλα
με τη φωσφορική απουσία του
τρέχει η πούμα μέσα στα κλαδιά
σαν την καταλυτική φωτιά
ενώ μέσα της καίνε της σέλβας
τα μάτια τα αλκοολικά
οι ασβοί γδέρνουν τα πόδια του ποταμού
κι οσμίζονται τη φωλιά
που μέσα και πάνω στη λαχταριστή
λιχουδιά της
θα χυμήξουνε με κόκκινα δόντια
και στο βάθος του μείζονος νερού
ίδιος κύκλος της γης
σκεπασμένος λάσπη λειτουργική
θρησκευτικός και αδηφάγος
κείται ο γίγας ανακόντα.

2. Voy a vivir

Yo no voy a morirme. Salgo
ahora, en este día lleno de volcanes
hacia la multitud, hacia la vida.
Aquí dejo arregladas estas cosas
hoy que los pistoleros se pasean
con la “cultura occidental” en brazos,
con las manos que matan en España
y las horcas que oscilan en Atenas
y la deshonra que gobierna a Chile
y paro de contar.

2. Εγώ θα ζήσω
Εγώ δεν θα πεθάνω τώρα
τούτη τη μέρα τη γεμάτη ηφαίστεια
κινάω για τα πλήθη, τη ζωή
αφήνω ταχτοποιημένα εδώ
τούτα τα πράγματα
σήμερα που οι πιστολάδες σεργιανίζουν
με τη “δυτική κουλτούρα” υπό μάλης
με το χέρια που σκοτώνουν στην Ισπανία
και τις κρεμάλες που αιωρούνται στην Αθήνα
και την ατιμία που κυβερνάει τη Χιλή
και παύω πια να λέω
θα μείνω εδώ
με λέξεις και λαούς
και δρόμους που με προσμένουνε ξανά
και που χτυπούν με χέρια έναστρα
την πόρτα μου.

3. Los Libertadores

Aquì viene el árbol, el árbol
de la tormenta, el árbol del pueblo.
De la tierra suben sus héroes
como las hojas por la savia,
y el viento estrella los follajes
de muchedumbre rumorosa,
hasta que cae la semilla
del pan otra vez a la tierra.

Aquí viene el árbol, el árbol
nutrido por muertos desnudos,
muertos azotados y heridos,
muertos de rostros imposibles,
empalados sobre una lanza,
desmenuzados en la hoguera,
decapitados por el hacha,
descuartizados a caballo,
crucificados en la iglesia.

Aquí viene el árbol, el árbol
cuyas raíces están vivas,
sacó salitre del martirio,
sus raíces comieron sangre
y extrajo lágrimas del suelo:
las elevó por sus ramajes,
las repartió en su arquitectura.
Fueron flores invisibles,
a veces, flores enterradas,
otras veces iluminaron
sus pétalos, como planetas.

Y el hombre recogió en las ramas
las caracolas endurecidas,
las entregó de mano en mano
como magnolias o granadas
y de pronto, abrieron la tierra,
crecieron hasta las estrellas.

Éste es el árbol de los libres.
El árbol tierra, el árbol nube,
el árbol pan, el árbol flecha,
el árbol puño, el árbol fuego.
Lo ahoga el agua tormentosa
de nuestra época nocturna,
pero su mástil balancea
el ruedo de su poderío.

Otras veces, de nuevo caen
las ramas rotas por la cólera
y una ceniza amenazante
cubre su antigua majestad:
así pasó desde otros tiempos,
así salió de la agonía
hasta que una mano secreta,
unos brazos innumerables,
el pueblo, guardó los fragmentos,
escondió troncos invariables,
y sus labios eran las hojas
del inmenso árbol repartido,
diseminado en todas partes,
caminando con sus raíces.
Éste es el árbol, el árbol
del pueblo, de todos los pueblos
de la libertad, de la lucha.

Asómate a su cabellera:
toca sus rayos renovados:
hunde la mano en las usinas
donde su fruto palpitante
propaga su luz cada día.
Levanta esta tierra en tus manos,
participa de este esplendor,
toma tu pan y tu manzana,
tu corazón y tu caballo
y monta guardia en la frontera,
en el límite de sus hojas.

Defiende el fin de sus corolas,
comparte las noches hostiles,
vigila el ciclo de la aurora,
respira la altura estrellada,
sosteniendo el árbol, el árbol
que crece en medio de la tierra.
Aquí me quedo con palabras y pueblos y caminos
que me esperan de nuevo, y que golpean
con manos consteladas en mi puerta.

3. Οι ελευθερωτές

Κι έρχεται το δέντρο
το δέντρο της καταιγίδας, το δέντρο του λαού
απ’ τη γη ανεβαίνουν οι ήρωές του
όπως τα φύλλα απ’ το χυμό
κι ο άνεμος θρίβει τα φυλλώματα
της βουερής ανθρωποθάλασσας
ώσπου πέφτει στη γη ξανά
κι έρχεται το δέντρο, το δέντρο
που τράφηκε με γυμνούς νεκρούς
νεκρούς μαστιγωμένους
και πληγωμένους
νεκρούς με απίθανη όψη
παλουκωμένους σε κοντάρια
κομματιασμένους στην πυρά
αποκεφαλισμένους με τσεκούρια
πετσοκομμένους απ’ τα τέσσερα άλογα
σταυρωμένους μες στην εκκλησιά
κι έρχεται το δέντρο, το δέντρο
που ‘ναι οι ρίζες του ζωντανές
πήρε μαρτυρικά νίτρο
φάγαν οι ρίζες του αίμα
ρούφηξε δάκρυα απ’ το χώμα
τ’ ανέβασε με τα κλαδιά του
τα μοίρασε μες στην αρχιτεκτονική του
γίναν αόρατα λουλούδια
άλλοτε λουλούδια θαμμένα
κι άλλοτε τα πέταλά τους
φωτίσαν σαν πλανήτες
κι ο άνθρωπος μάζεψε απ’ τους κλώνους
τα δεμένα μπουμπουκάκια
χέρι, χέρι τα παράδωσε
σα ρόδια ή μαγνόλιες
και κείνα ευθύς τη γη ανοίξαν
κι έφτασαν ψηλά ως τ ‘αστέρια
αυτό το δέντρο των ελεύτερων
το δέντρο γη, το δέντρο σύννεφο
το δέντρο ψωμί, το δέντρο ακόντιο
το δέντρο γροθιά, το δέντρο φωτιά
το πνίγουν το φουρτουνιασμένα νερά
του νύχτιου καιρού μας
μα στο κατάρτι ζυγιάζεται
της εξουσίας του ο τροχός
άλλοτε πάλι ξαναπέφτουν
τα κλαδιά σπασμένα απ’ την οργή
και μια στάχτη απειλητική
σκεπάζει το αρχαίο μεγαλείο του
έτσι πέρασε μες από άλλους καιρούς
έτσι ξέφυγε το άγχος το θανατερό
ώσπου ένα χέρι μυστικό
κάποια μπράτσα αναρίθμητα
ο λαός, φύλαξε τα κομμάτια
έκρυψε αναλλοίωτους κορμούς
και τα χείλη τους ήταν τα φύλλα
του πελώριου μοιρασμένου δέντρου
που διασπάρθηκε σ’ όλες τις μεριές
που ταξίδεψε μ’ όλες του τις ρίζες
αυτό είναι το δέντρο, το δέντρο
του λαού, όλων των λαών
της λευτεριάς, του αγώνα
έλα ως τη χαίτη του
άγγιξε τις ξανανιωμένες του αχτίδες
βύθισε το χέρι στα εργαστήρια
όπου ο παλλόμενος καρπός του
το φως του διαδίδει καθημερινά
σήκωσε τη γη τούτη στα χέρια σου
μέθεξε σε τούτη τη λαμπρότητα
πάρε το ψωμί σου και το μήλο σου
την καρδιά σου και το άτι σου
και στήσε φρούριο στο σύνορο
στη μεθόριο της φυλλωσιάς του
υπερασπίσου τα χείλη
κάθε στεφάνης του
μοιράσου τις εχθρικές του νύχτες
άγρυπνα για το τόξο της αυγής
στηρίζοντας το δέντρο, το δέντρο
που μεστώνει καταμεσής στη γη.

4. A mi partido

Me has dado la fraternidad hacia el que no conozco.
Me has agregado la fuerza de todos los que viven.
Me has vuelto a dar la patria como en un nacimiento.
Me has dado la libertad que no tiene el solitario.
Me enseñaste a encender la bondad, como el fuego.
Me diste la rectitud que necesita el árbol.
Me enseñaste a ver la unidad y la diferencia de los hombres.
Me mostraste cómo el dolor de un ser ha muerto en la victoria de todos.
Me enseñaste a dormir en las camas duras de mis hermanos.
Me hiciste construir sobre la realidad como sobre una roca.
Me hiciste adversario del malvado y muro del frenético.
Me has hecho ver la claridad del mundo y la posibilidad de la alegría.
Me has hecho indestructible porque contigo no termino en mí mismo.

4. Στο Κόμμα μου
Αδερφοσύνη μου δωσες γι αυτούς που δε γνωρίζω.
Μου πρόστεσες τη δύναμη όλων αυτών που ζούνε.
Μου ‘δωσες την πατρίδα μου σα μια καινούρια γέννα.
Μου δωσες και τη λευτεριά που δεν την έχει ο μόνος.
Την καλοσύνη μου μαθές σαν τη φωτιά ν ανάβω.
Μου δωσες την ευθύτητα που χρειάζεται το δέντρο.
Τη διαφορά κι ενότητα να βλέπω στους ανθρώπους.
Το πως πεθαίνει η πίκρα ενός μες σ’ ολονών τη νίκη.
Και στα σκληρά των αδερφιών κρεβάτια να κοιμάμαι.
Μες την πραγματικότητα να χτίζω σα σε βράχο.
Μ έκανες τοίχο του τρελού κι αντίπαλό του αχρείου.
Τη δυνατότη της χαράς το μεγαλείο του κόσμου.
Μ έκανες ακατάλυτον γιατί μου έχεις μάθει ότι με σένανε μαζί σ εμένα δεν τελειώνω.

5. Lautaro

Lautaro era una flecha delgada.
Elástico y azul fue nuestro padre.
Fue su primera edad sólo silencio.
Su adolescencia fue dominio.
Su juventud fue un viento dirigido.
Se preparó como una larga lanza.
Acostumbró los pies en las cascadas.
Educó la cabeza en las espinas.
Ejecutó las pruebas del guanaco.
Vivió en las madrigueras de la nieve.
Acechó las comidas de las águilas.
Arañó los secretos del peñasco.

Entretuvo los pétalos del fuego.
Se amamantó de primavera fría.
Se quemó en las gargantas infernales.
Fue cazador entre las aves crueles.
Se tiñeron sus manos de victorias.
Leyó las agresiones de la noche.
Sostuvo los derrumbes del azufre.
Se hizo velocidad, luz repentina.
Tomó las lentitudes del otoño.
Trabajó en las guaridas invisibles.
Durmió en las sábanas del ventisquero.
Igualó las conductas de las flechas.

Bebió la sangre agreste en los caminos.
Arrebató el tesoro de las olas.
Se hizo amenaza como un dios sombrío.
Comió en cada cocina de su pueblo.
Aprendió el alfabeto del relámpago.
Olfateó las cenizas esparcidas.
Envolvió el corazón con pieles negras.
Descifró el espiral hilo del humo.
Se construyó de fibras taciturnas.
Se aceitó como el alma de la oliva.
Se hizo cristal de transparencia dura.
Estudió para viento huracanado.
Se combatió hasta apagar la sangre.

Sólo entonces fue digno de su pueblo.

Lautaro. Su nombre original, Leftraru, significa “Caracara veloz” en el idioma Mapuche.

5. Ο λαουτάρο

Ήταν ο Λαουτάρο βέλος λεπτό.
Λυγερός και γαλάζιος ήταν ο πατέρας μας.
Η πρώτη του ηλικία ήτανε σκέτη σιωπή.
Η εφηβεία του ήταν αυτοκυριαρχία.
Η νιότη ήταν οδηγητής άνεμος.
Προετοιμάστηκε σα μακρύ ακόντιο.
Συνήθισε τα πόδια στους καταρράχτες.
Εκπαίδεψε το κεφάλι μες στ’ αγκάθια.
Ασκήθηκε στις δοκιμασίες του γουανάκο.
Έζησε στα φωλιάσματα των πάγων.
Άρπαξε την τροφή των αετών.
Έξυσε της βουνοκορφής τα μυστικά.
Συντήρησε τα πέταλα της φωτιάς.
Βύζαξε κρύαν άνοιξη.
Κάηκε στα λαρύγγια της κόλασης.
Έγινε κυνηγός σ’ άγρια όρνια.
Οι κάπες του βαφτήκανε με νίκες.
Διάβασε της νυχτιάς τις προκλήσεις.
Συγκράτησε τις πτώσεις του θειαφιού.
Έγινε γρηγοράδα, φως ξαφνιαστικό.
Πήρε τους αργούς ρυθμούς του φθινοπώρου.
Δούλεψε στις αθώρητες αϊτοφωλιές.
Κοιμήθηκε στων παγετώνων τα σεντόνια.
Εξομοιώθηκε με του βέλους τη διαγωγή…

Τότε μόνο έγινε άξιος του λαού του.

Το αίμα αγγίζει ένα κοίτασμα χαλαζία.
Θεριεύει το πέτρωμα εκεί που πέφτει η στάλα.
Έτσι γεννιέται από τη γη ο Λαουτάρο.

6. Vienen los pájaros

Todo era vuelo en nuestra tierra.
Como gotas de sangre y plumas
los cardenales desangraban
el amanecer de Anáhuac.
El tucán era una adorable
caja de frutas barnizadas,
el colibrí guardó las chispas
originales del relámpago
y sus minúsculas hogueras
ardían en el aire inmóvil.
Los ilustres loros llenaban
la profundidad del follaje
como lingotes de oro verde
recién salidos de la pasta
de los pantanos sumergidos
y de sus ojos circulares
miraban una argolla amarilla,
vieja como los minerales.
Todas las águilas del cielo
nutrían su estirpe sangrienta
en el azul inhabitado,
y sobre las plumas carnívoras
volaba encima del mundo
el cóndor, rey asesino,
fraile solitario del cielo,
talismán negro de la nieve,
huracán de la cetrería.
La ingeniería del hornero
hacia del barro fragante
pequeños teatros sonoros
donde aparecía cantando.
El atajacaminos iba
dando su grito humedecido
a la orilla de los cenotes.
La torcaza araucana
hacía ásperos nidos matorrales
donde dejaba el real regalo
de sus huevos empavonados.
La Loica del Sur, fragante,
dulce carpintera de otoño,
mostraba su pecho estrellado
de constelación escarlata,
y el austral chingolo elevaba
su flauta recién recogida
de la eternidad del agua.
Más, húmedo como un nenúfar,
el flamenco abría sus puertas
de sonrosada catedral,
y volaba como la aurora,
lejos del bosque bochornoso
donde cuelga la pedrería
del quetzal, que de pronto despierta,
se mueve, resbala y fulgura
y hace volar su brasa virgen.
Vuela una montaña marina
hacia las islas, una luna
de aves que van hacia el Sur,
sobre las islas fermentadas del Perú.
Es un río vivo de sombra,
es un cometa de pequeños
corazones innumerables
que oscurecen el sol del mundo
como un astro de cola espesa
palpitando hacia el archipiélago.
Y en final del iracundo mar,
en la lluvia del océano
surgen las alas del albatros
como dos sistemas de sal
estableciendo en el silencio
entre las rachas torrenciales,
con su espaciosa jerarquía
el orden de las soledades.

6. Έρχονται τα πουλιά

Όλα ήταν πέταγμα στη γη μας.
Σταγόνες αίμα και φτερό
οι καρδερίνες, αφαίμαζαν
τη χαραυγή του Ανάγουακ.
Το τουκάν, αξιολάτρευτο ήταν κουτί
με καλογυαλισμένα φρούτα.
Το κολιμπρί διαιώνιζε τα πρωτεϊκά
σπιθοβολήματα της αστραπής
κι οι μικρές πυρκαγιές του
φουντώναν στον ασάλευτο αγέρα.
Οι λαμπερόχρωμοι παπαγάλοι πλημμύριζαν
τα βάθη των φυλλωμάτων
σα λάμες από πράσινο χρυσάφι
φρεσκοβγαλμένο απ’ τον πολτό
του αποπνιχτικού βάλτου,
και μες από τα μάτια τους τα κυκλικά
ένας κίτρινος κοίταζε κύκλος
παλιός όσο τα ορυχτά.
Όλοι οι αϊτοί τα’ ουρανού
σιτίζαν το ματωμένο σόι τους
στο ακατοίκητο γαλάζιο,
και με τα σαρκοβόρα του φτερά
πέταγε πάνω από τον κόσμο
ο κόντωρ, ο βασιλιάς δολοφόνος,
καλόγερος ερημικός των ουρανών,
του χιονιού μαύρο χαϊμαλί,
λαίλαπα σε γερακιού φωλιά.
Το ορνέρο, με την επιδέξια μηχανική του
έφτιαχνε από λάσπη ευωδιαστή
μικρά εύηχα θέατρα
όπου εμφανιζόταν τραγουδώντας.
Το αταχακαμίνος πέρναγε
μπήζοντας την υγρή κρωξιά του,
στον όχθο της υπόγειας πηγής.
Η αραουκάνικη τρυγόνα έχτιζε
τραχιές φωλιές στους αγριόβατους
κι εκεί απίθωνε το δώρο το βασιλικό
των πιτσιλωτών αυγών της.
Η λόικα του Νότου, μυρωμένη,
γλυκιά φθινοπωρινή ξυλουργός,
καμάρωνε το έναστρο στήθος της
πλουμισμένο με πορφυρούς αστερισμούς,
κι ο ανταρκτικός τσινγκόλο ανασήκωνε
τη φλογέρα του που μόλις περιμάζεψε
απ’ την αιωνιότητα των νερών.
Και το φλαμένκο, υγρό νούφαρο,
άνοιγε τις ρόδινες
καθεδρικές του πύλες,
και φτερούγιζε σαν την αυγή
πέρ’ απ’ το δάσος το πνιχτό,
όπου κρέμονται τα πολύτιμα πετράδια
του κετσάλ, που άξαφνα ξυπνάει,
αναδεύει, ξεγλιστράει και σκάει τη λάμψη του
ταξιδεύοντας στα ύψη την παρθένα του φλόγα.
Φτερουγίζει ένα βουνό πελαγίσιο
κατά τα νησιά, ένα φεγγάρι πουλιά
που οδεύουνε κατά το Νότο,
πάνω στα λιπασματικά νησιά
του Περού.
Είναι ένα ζωντανό ποτάμι από σκιά,
είναι κομήτης απροσμέτρητες
μικρές καρδιές,
που τον ήλιο σκοτεινιάζουν του κόσμου,
ένα αστέρι με ουρά δασιά
που αρμενίζει κατά το αρχιπέλαγος.
Και στο τέρμα του οργισμένου
πελάγου, στη βροχή του ωκεανού
προβάλλουν τα φτερά του άλμπατρος,
δίδυμα συστήματα αλατιού,
και εγκαθιδρύουν στη σιωπή,
σε χειμαρρώδεις μέσα τρικυμίες,
με την αυστηρή ιεραρχία τους
την τάξη των μοναξιών.

7. Sandino

Fue cuando en tierra nuestra
se enterraron
las cruces, se gastaron
inválidas, profesionales.
Llegó el dólar de dientes agresivos
a morder territorio,
en la garganta pastoril de América.
Agarró Panamá con fauces duras,
hundió en la tierra fresca sus colmillos,
chapoteó en barro, whisky, sangre,
y juró un Presidente con levita:
«Sea con nosotros el soborno
de cada día.»
Luego, llegó el acero,
y el canal dividió las residencias,
aquí los amos, allí la servidumbre.
Corrieron hacia Nicaragua.
Bajaron, vestidos de blanco,
tirando dólares y tiros.
Pero allí surgió un capitán
que dijo: «No, aquí no pones
tus concesiones, tu botella.»
Le prometieron un retrato
de Presidente, con guantes,
banda terciada y zapatitos
de charol recién adquiridos.
Sandino se quitó las botas,
se hundió en los trémulos pantanos,
se terció la banda mojada
de la libertad en la selva,
y, tiro a tiro, respondió
a los «civilizadores.»
La furia norteamericana
fue indecible: documentados
embajadores convencieron
al mundo que su amor era
Nicaragua, que alguna vez
el orden debía llegar
a sus entrañas soñolientas.
Sandino colgó a los intrusos.
Los héroes de Wall Street
fueron comidos por la ciénaga,
un relámpago los mataba,
más de un machete los seguía,
una soga los despertaba
como una serpiente en la noche,
y colgando de un árbol eran
acarreados lentamente
por coleópteros azules
enredaderas devorantes.
Sandino estaba en el silencio,
en la Plaza del Pueblo, en todas
partes estaba Sandino,
matando norteamericanos,
ajusticiando invasores.
Y cuando vino la aviación,
la ofensiva de los ejércitos
acorazados, la incisión
de aplastadores poderíos,
Sandino, con sus guerrilleros,
como un espectro de la selva,
era un árbol que se enroscaba
o una tortuga que dormía
o un río que se deslizaba.
Pero árbol, tortuga, corriente
fueron la muerte vengadora,
fueron sistemas de la selva,
mortales síntomas de araña.
(En 1948
un guerrillero
de Grecia, columna de Esparta,
fue la urna de luz atacada
por los mercenarios del dólar.
Desde los montes echó fuego
sobre los pulpos de Chicago,
y como Sandino, el valiente
de Nicaragua, fue llamado
«bandolero de las montañas.»)
Pero cuando fuego, sangre
y dólar no destruyeron
la torre altiva de Sandino,
los guerreros de Wall Street
hicieron la paz, invitaron
a celebrarla al guerrillero,
y un traidor recién alquilado
le disparó su carabina.
Se llama Somoza. Hasta hoy
está reinando en Nicaragua:
los treinta dólares crecieron
y aumentaron en su barriga.
Ésta es la historia de Sandino,
capitán de Nicaragua,
encarnación desgarradora
de nuestra arena traicionada,
dividida y acometida,
martirizada y saqueada.

7. Ο Σαντίνο
Συνέβη τότε που θάφτηκαν
σε δικά μας χώματα που ρήμαξαν,
ανάπηροι, επαγγελματικοί, οι σταυροί.
Έφτασε το δολλάριο με δόντια επιθετικά
να δαγκάσει γη,
στον ποιμενικό λαιμό της Αμερικής.
Άρπαξε τον Παναμά μ’ άγρια σαγόνια,
έμπηξε στην αφράτη γη τα καπρόδοντά του,
ανατάραξε στο βόρβορο ουίσκυ κι αίμα
κι όρκισε έναν Πρόεδρο με ρεντικότα:
“Έσεται μεθ’ ημών η δωροδοκία
η επιούσιος.”
Ύστερα ήρθε ο χάλυβας,
και το κανάλι διαίρεσε τις κατοικίες:
από δω οι αφέντες, από κει οι υπηρέτες.
Τρέξανε κατά τη Νικαράγουα.
Κατέβηκαν ντυμένοι στ’ άσπρα,
ρίχνοντας δολλάρια και πιστολιές.
Εκεί όμως σηκώθηκε ένας καπετάνιος
που είπε: “Όχι, δε θα φέρεις
εδώ τις λιτανείες σου και τις μποτίλιες σου.”
Του υποσχέθηκαν ένα πορτραίτο
Προέδρου με γάντια,
με ταινία στο στήθος και γόβες
από ολοκαίνουριο λουστρίνι.
Ο Σαντίνο πέταξε τις μπότες του,
βουτήχτηκε στους πηχτούς βάλτους,
τυλίχτηκε γύρω του τη νοτισμένη ταινία
της λευτεριάς μέσα στη σέλβα,
και σφαίρα τη σφαίρα αποκρίθηκε
στους “εκπολιτιστές”.
Η βορειοαμερικάνικη λύσσα
στάθηκε ανείπωτη: κατατοπισμένοι
πρεσβευτές έπεισαν
τον κοσμάκη πως η Νικαράγουα ήταν
η αγάπη τους, πως κάποτε
έπρεπε να μπει στα νυσταλέα
σπλάχνα της ο νόμος και η τάξη.
Ο Σαντίνο κρέμασε τους παρείσαχτους…

8. Neruda requiem æternam

Lacrimae para los vivientes
América esclavizada
esclavos de todos los pueblos
lacrimosa
tú fuiste él último sol
ahora dominan los duendes
la tierra
está huérfana

8. Neruda Requiem Aeternam Το Αιώνιο Ρέκβιεμ Του Νερουδα (Μίκη Θεοδωράκη)
Λάκρυμα για τους ζωντανούς
Αμέρικα σκλάβα
Σκλάβοι όλοι οι λαοί
Λακρυμόζα
Ήσουν ο στερνός ήλιος
Τώρα κυβερνούν νάνοι
Ορφάνεψε η γη.

9. La United Fruits Co.

Cuando sonó la trompeta, estuvo
todo preparado en la tierra,
y Jehova repartió el mundo
a Coca-Cola Inc., Anaconda,
Ford Motors, y otras entidades:
la Compañía Frutera Inc.
se reservó lo más jugoso,
la costa central de mi tierra,
la dulce cintura de América.

Bautizó de nuevo sus tierras
como “Repúblicas Bananas,”
y sobre los muertos dormidos,
sobre los héroes inquietos
que conquistaron la grandeza,
la libertad y las banderas,
estableció la ópera bufa:
enajenó los albedríos
regaló coronas de César,
desenvainó la envidia, atrajo
la dictadora de las moscas,
moscas Trujillos, moscas Tachos,
moscas Carías, moscas Martínez,
moscas Ubico, moscas húmedas
de sangre humilde y mermelada,
moscas borrachas que zumban
sobre las tumbas populares,
moscas de circo, sabias moscas
entendidas en tiranía.

Entre las moscas sanguinarias
la Frutera desembarca,
arrasando el café y las frutas,
en sus barcos que deslizaron
como bandejas el tesoro
de nuestras tierras sumergidas.

Mientras tanto, por los abismos
azucarados de los puertos,
caían indios sepultados
en el vapor de la mañana:
un cuerpo rueda, una cosa
sin nombre, un número caído,
un racimo de fruta muerta
derramada en el pudridero.

9. Η United Fruit Co.
Όταν ήχησαν οι σάλπιγγες, όλα
είχαν ετοιμαστεί πάνω στη γη,
κι ο Ιεχωβά μοίρασε τον κόσμο
σε Coca Cola Inc., Ανακόντα,
Ford Motors και σε άλλες μονάδες.
Η Εταιρία Φρούτων Ιnc.
κράτησε γι αυτήν το πιο ζουμερό:
το κεντρικό παράλιο της γης μου,
τη γλυκιά μέση της Αμερικής.

Της ξαναβάφτισε τα χώματά της,
“Δημοκρατίες της Μπανάνας”,
και πάνω στους ξεχασμένους νεκρούς,
πάνω στους ταραγμένους ήρωες
που καταχτήσανε το μεγαλείο,
τη λευτεριά και τις σημαίες,
ίδρυσε την “Όπερα Μπούφα” της:
αλλοτρίωσε τις λεύτερες θελήσεις,
πρόσφερε καισαρικά στέμματα,
εξαπόλυσε τον φθόνο, κουβάλησε
τη διχτατορία “της Μύγας”,
μύγα Τρουχίγιο, μύγα Τάτσος,
μύγα Καρρίας, μύγα Μαρτίνες,
μύγα Ουβίκο, μύγες ποτισμένες
με αίμα ταπεινό και μαρμελάδα,
μύγες μπεκρούδες που βουίζουνε,
πάνω στα ομαδικά λαϊκά νεκροταφεία,
μύγες τσίρκου, σοφές μύγες
ειδικευμένες στην τυραννία.
Μέσα στις αιμόχαρες μύγες
ξεμπαρκάρει η “Φρούτων”,
ξεχειλίζοντας με καφέ και φρούτα
τα καράβια της που ξεγλιστράνε
σα νταβάδες με θησαυρούς
απ’ τα στραγγαλισμένα μας χώματα.
Και την ίδια ώρα, απ’ τις ζαχαρωτές
αβύσσους των λιμανιών,
οι ίνδιοι γκρεμίζονταν και θάβονταν
μέσα στην πάχνη του πρωινού:
κυλάει ένα κορμί, ένα πράμα
χωρίς όνομα, ένα νούμερο πεσμένο,
ένα κλαδί νεκρή οπώρα,
λιωμένη στα σαπιστήρια.

10. Vegetaciones

A las tierras sin nombres y sin números
bajaba el viento desde otros dominios,
traía la lluvia hilos celestes,
y el dios de los altares impregnados
devolvía las flores y las vidas.

En la fertilidad crecía el tiempo.

El jacarandá elevaba espuma
hecha de resplandores transmarinos,
la araucaria de lanzas erizadas
era la magnitud contra la nieve,
el primordial árbol caoba
desde su copa destilaba sangre,
y al Sur de los alerces,
el árbol trueno, el árbol rojo,
el árbol de la espina, el árbol madre,
el ceibo bermellón, el árbol caucho,
eran volumen terrenal, sonido,
eran territoriales existencias.

Un nuevo aroma propagado
llenaba, por los intersticios
de la tierra, las respiraciones
convertidas en humo y fragancia:
el tabaco silvestre alzaba
su rosal de aire imaginario.
Como una lanza terminada en fuego
apareció el maíz, y su estatura
se desgranó y nació de nuevo,
diseminó su harina, tuvo
muertos bajo sus raíces,
y luego, en su cuna, miró
crecer los dioses vegetales.
Arruga y extensión, diseminaba
la semilla del viento
sobre las plumas de la cordillera,
espesa luz de germen y pezones,
aurora ciega amamantada
por los ungüentos terrenales
de la implacable latitud lluviosa,
de las cerradas noches manantiales,
de las cisternas matutinas.
Y aun en las llanuras
como láminas del planeta ,
bajo un fresco pueblo de estrellas,
rey de la hierba, el ombú detenía
el aire libre, el vuelo rumoroso
y montaba la pampa sujetándola
con su ramal de riendas y raíces.

América arboleda,
zarza salvaje entre los mares,
de polo a polo balanceabas,
tesoro verde, tu espesura.

Germinaba la noche
en ciudades de cáscaras sagradas,
en sonoras maderas,
extensas hojas que cubrían
la piedra germinal, los nacimientos.
Útero verde, americana
sabana seminal, bodega espesa,
una rama nació como una isla,
una hoja fue forma de la espada,
una flor fue relámpago y medusa,
un racimo redondeó su resumen,
una raíz descendió a las tinieblas.

10. Βλαστησεις

Στα χώματα, που δεν είχαν όνομα κι ούτε αριθμό
κατέβαινε ο άνεμος από κυριαρχίες άλλες.
Έφερνε η βροχή κλωστές ουράνιες,
και των κυοφορούντων βωμών ο υγρός θεός
ξανάδινε τα λουλούδια και τις ζωές.
Μέσα στη γονιμότητα αυγάταινε ο καιρός.
Το χακαραντά έσκαγε αφρό από
φωτοβολήματα γαλάζια,
η αραουκάρια με τις εχθρικές της λόγχες
ήτανε η μεγαλοπρέπεια αντίκρυ στο χιόνι,
το αρχέγονο δέντρο καόβα
διύλιζε στην κορφή του αίμα,
κι εκεί στο Νότο των αλέρσε
το δέντρο-κεραυνός, το κόκκινο δέντρο,
το δέντρο-αγκάθι και το δέντρο-μάνα,
το πορφυρό σέιβο, το δέντρο κάουτσο,
ήτανε χθόνιοι όγκοι, ήτανε ήχος,
υπάρξεις ήταν του χώρου τούτου.
Ένα διάχυτο καινούργιο άρωμα
πλημμύριζε, απ’ τις ρωγμές
της γης, ανάσες
που άλλαζαν σε μύρο και καπνό:
ο χλωρός άγριος ταμπάκος ύψωνε
τους αέρινους φανταστικούς ροδώνες του…

11. Amor América

Antes de la peluca y la casaca
fueron los ríos, ríos arteriales,
fueron las cordilleras, en cuya onda raida
el cóndor o la nieve parecían inmóviles:
fue la humedad y la espesura, el trueno
sin nombre todavía, las pampas planetarias.

El hombre tierra fue, vasija, párpado
del barro trémulo, forma de la arcilla,
fue cantaro caribe, piedra chibcha,
copa imperial o silice araucana.
Tierno y sangriento fue, pero en la empunadura
de su arma de cristal humedecido,
las iniciales de la tierra estaban escritas.

Nadie pudo
recordarlas después: el viento
las olvidó, el idioma del agua
fue enterrado, las claves se perdieron
o se inundaron de silencio o sangre.

No se perdió la vida, hermanos pastorales.
Pero como una rosa salvaje
cayo una gota roja en la espesura
y se apagó una lámpara de tierra.

Yo estoy aquí para contar la historia.
Desde la paz del búfalo
hasta las azotadas arenas
de la tierra final, en las espumas
acumuladas de la luz antártica,
y por las madrigueras despenadas
de la sombría paz venezolana,
te busque, padre mío,
joven guerrero de tiniebla y cobre
o tú, planta nupcial, cabellera indomable,
madre caimán, metálica paloma.

Yo, incásico del legamo,
toqué la piedra y dije:
¿Quién me espera? Y aprete la mano
sobre un punado de cristal vacío.
Pero anduve entre flores zapotecas
y dulce era la luz como un venado,
y era la sombra como un párpado verde.

Tierra mía sin nombre, sin América,
estambre equinoccial, lanza de púrpura,
tu aroma me trepó por las raíces
hasta la copa que bebía, hasta la más delgada
palabra aún no nacida de mi boca.

11. Amor América – Αμορ Αμερικα

Πριν από την περούκα και την καζάκα
ήταν τα ποτάμια, ποτάμια αρτηριακά,
ήταν οι οροσειρές που πάνω στο φαγωμένο κύμα τους
ο κόντωρ και το χιόνι μοιάζαν ασάλευτα,
ήταν η υγράδα και η λόχμη, ο κεραυνός,
δίχως όνομα ακόμη, οι πάμπες οι πλανητικές.
Ο άνθρωπος γη ήτανε, στάμνα, βλέφαρο
τρεμουλιαστού πηλού, μορφή του άργιλου,
ήταν κανάτι καρίβε, πέτρα τσίμπτσα
κούπα ιμπεριάλ ή πυρίτης αραουκάνικος.
Τρυφερός και ματωμένος ήταν, αλλά στου όπλου του
τη λαβή από υγρό κρύσταλλο
τ’ αρχικά της γης ήταν
γραμμένα.
Κανείς δεν μπόρεσε
ύστερα να τα θυμηθεί: ο άνεμος
τα λησμόνησε, η γλώσσα του νερού
θάφτηκε, οι κώδικες χάθηκαν
ή πνιγήκανε στο αίμα ή στη σιωπή.
Η ζωή δε χάθηκε, βοσκαδέρφια.
Μα σαν άγριο τριαντάφυλλο
έπεσε μια πορφυρή σταλαγματιά στη λόχμη,
και σβήστηκε ένα φωτιστικό της γης.
Εγώ είμαι εδώ για να πω την ιστορία.
Απ’ την ειρήνη του βουβαλιού
ως τις μαστιγωμένες αμμουδιές της τελικής γης
ως εκεί που στοιβάχτηκαν
όλοι οι αφροί, στο φως το ανταρκτικό,
και στις σπηλιές των γκρεμνών
της ζοφερής βενεζολάνικης ειρήνης
σ΄ αναζήτησα, πατέρα μου,
νεαρέ πολεμιστή από χαλκό και καταχνιά,
κι εσένα, γαμήλιο φυτό, αδάμαστη χαίτη,
μάνα του κροκόδειλου, μεταλλική περιστέρα.
Εγώ, Ινκαϊκός του κόκκινου άργιλου
άγγιξα την πέτρα και είπα:
Ποιος
με περιμένει; Κι έσφιξα το χέρι μου
πάνω σε μια χουφτιά κούφιο κρύσταλλο.
Μα πήγα μες απ’ τα λουλούδια του σαπότε
κι ήταν το φως γλυκό σαν ελαφάκι,
κι ήταν ίδιο πράσινο βλέφαρο η σκιά.
Γη μου χωρίς όνομα, χωρίς Αμερική,
στημόνι ισημερινό, δόρυ άλικο,
το άρωμά σου σκαρφάλωσε πάνω μου απ’ τις ρίζες
ως το ποτήρι που ’πινα , ως την παραμικρή
λέξη, αγέννητη ακόμα, στο στόμα μου.

12. Emiliano Zapata

Cuando arreciaron los dolores
en la tierra, y los espinares desolados
fueron la herencia de los campesinos,
y como antaño, las rapaces
barbas ceremoniales, y los látigos,
entonces, flor y fuego galopado.

«Borrachita me voy
hacia la capital…»

se encabritó en el alba transitoria
la tierra sacudida de cuchillos,
el peón de sus amargas madrigueras
cayó como un elote desgranado
sobre la soledad vertiginosa.

«a perdirle al patrón
que me mandó llamar»

Zapata entonces fue tierra y aurora.
la multitud de su semilla armada.
En un ataque de aguas y fronteras
el férreo manantial de Coahuila,
las estelares piedras de Sonora:
todo vino a su paso adelantado,
a su agraria tormenta de herraduras.

«que si se va del rancho
muy pronto volverá»

Reparte el pan, la tierra:
te acompaño.
Yo renuncio a mis párpados celestes.
Yo, Zapata, e voy con el rocio
de las caballerias matutinas,
en un disparo desde los nopales
hasta las casas de pared rosada.

«… cintitas pa tu pelo
no llores por tu Pancho…»

La luna duerme sobre las monturas.
La muerte amontonada y repartida
yace con los soldados de Zapata
El sueño esconde bajo los baluartes
de la pesada noche su destino,
su incubadora sábana sombria.
La hoguera agrupa el aire desvelado:
grasa, sudor y pólvora nocturna.

«…Borrachita me voy
para olvidarte…»

Pedimos patria para el humillado.
Tu cuchillo divide el patrimonio
y tiros y corceles amedrentan
los castigos, la barba del verdugo.
La tierra se reparte con un rifle.
No esperes, campesino polvoriento,
después de tu sudor la luz completa
y el cielo parcelado en tus rodillas.
Levántate y galopa con Zapata.

«…Yo la quise traer
dijo que no…»

México, huraña agricultura, amada
tierra entre los oscuros repartida:
de las espadas del maiz salieron
al sol tus centuriones sudorosos.
De la nieve del Sur vengo a cantarte
y Ilenarme de pólvora y arados.

«…Que si habrá de Ilorar
pa’ qué volver…»

12. Emiliano Zapata – Στον Εμιλιανο Ζαπατα

Σαν πληθύναν οι συφορές
πάνω στη γη κι οι ερημικές ξεραγκαθιές
απόμειναν της αγροτιάς μοναδική κληρονομιά
κι απαράλλαχτα σαν πρώτα οι αρπαχτικές
μεγαλόπρεπες γενειάδες, και τα μαστίγια,
τότε, ανθός και φωτιά μανιάσανε…
Μπεκρούλα, φεύγω
στην πρωτεύουσα πάω…
Τότε ο Ζαπάτα έγινε γη και αυγή.
Ξεφύτρωσε σ’ ολόκληρο τον ορίζοντα
το πλήθος της αρματωμένης σποράς του.
Σε μιαν επίθεση σε νερά και σύνορα
Η σιδεροπηγή της Κοαγουίλα
Και τ’ αστρικά λιθάρια της Σονόρα,
όλα σμίξανε στο βήμα του το πρωτοπόρο,
στον καμπίσιο από αλογοπέταλα καταρράχτη του.

…πως απ’ το ράντσο αν φύγει
γρήγορα θα ‘ρθει πίσω…
…κορδελίτσες για τα μαλλάκια σου
μην κλαις τον Πάντσο σου…
…Μπεκρούλα, φεύγω
για να σε ξεχάσω…
Ζητάμε πατρίδα για τον ταπεινωμένο.
Το μαχαίρι σου διαιρεί την πατρική κληρονομιά
και οι ντουφεκιές και τα άτια κάνουνε
τα βασανιστήρια και τα γένια του μπόγια να τρέμουν.
Η γη μοιράζεται με το δίκανο.
Αγρότη που σε τρώει το χώμα μην περιμένεις
απ’ τον ιδρώτα σου το άπλερο φως,
ούτε το στρέμμα τ’ ουρανού σου να στο φέρουνε
μπρος στα πόδια σου.
Πετάξου απάνω και κάλπασε με τον Ζαπάτα.
Μεξικό, παράξενη γεωργία, αγαπημένο
χώμα, μοιρασμένο στους μελαμψούς:
απ’ τις λόγχες του καλαμποκιού ξεπετάχτηκαν
στον ήλιο οι ιδρωμένοι κένταυροί σου.
Απ’ το χιόνι του Νότου έρχομαι να σε τραγουδήσω.
Άσε με να καλπάσω μες στη μοίρα σου,
να πνιγώ στο μπαρούτι και στ’ αλέτρια.

…Κι αν είναι να κλαις
γιατί να ξαναρθείς…

13. América insurrecta

Nuestra tierra, ancha tierra, soledades,
se pobló de rumores, brazos, bocas.
Una callada sílaba iba ardiendo,
congregando la rosa clandestina,
hasta que las praderas trepidaron
cubiertas de metales y galopes.

Fue dura la verdad como un arado.

Rompió la tierra, estableció el deseo,
hundió sus propagandas germinales
y nació en la secreta primavera.
Fue callada su flor, fue rechazada
su reunión de luz, fue combatida
la levadura colectiva, el beso
de las banderas escondidas,
pero surgió rompiendo las paredes,
apartando las cárceles del suelo.
El pueblo oscuro fue su copa,
recibió la substancia rechazada,
la propagó en los límites marítimos,
la machacó en morteros indomables.
Y salió con las páginas golpeadas
y con la primavera en el camino.
Hora de ayer, hora de mediodía,
hora de hoy otra vez, hora esperada
entre el minuto muerto y el que nace,
en la erizada edad de la mentira.

Patria, naciste de los leñadores,
de hijos sin bautizar, de carpinteros,
de los que dieron como un ave extraña
una gota de sangre voladora,
y hoy nacerás de nuevo duramente
desde donde el traidor y el carcelero
te creen para siempre sumergida.

Hoy nacerás del pueblo como entonces.

Hoy saldrás del carbón y del rocío.
Hoy llegarás a sacudir las puertas
con manos maltratadas,con pedazos
de alma sobreviviente, con racimos
de miradas que no extinguió la muerte,
con herramientas hurañas
armadas bajo los harapos.

13. Ξεσηκωμένη Αμερική

Η γη μας, γη πλατιά, ερημιές,
πλημμύρισε βουητό, μπράτσα, στόματα.
Μια βουβαμένη συλλαβή άναβε λίγο λίγο
συγκρατώντας το παράνομο ρόδο,
ωσότου οι πεδιάδες δονήθηκαν
όλο σίδερο και καλπασμό.
Σκληρή η αλήθεια σαν αλέτρι.
Έσκισε τη γη, θεμέλιωσε τον πόθο,
έπνιξε τις φύτρες της προπαγάνδας τους
και λευτερώθηκε μέσα στη μυστική άνοιξη.
Είχε βουβαθεί το λουλούδι της, είχε κυνηγηθεί
το συναγμένο φως της, είχε χτυπηθεί
το μαζικό της προζύμι, των κρυμμένων
λάβαρων το φιλί,
αυτή όμως ξεπετάχτηκε σκίζοντας τοίχους
αποσπώντας τις φυλακές απ’ τη γη.
Κούπα της έγινε ο σκούρος λαός.
Παράλαβε το εξοστρακισμένο υλικό
το διάδωσε στης θάλασσας τα πέρατα,
το κοπάνισε σ’ αδάμαστα γουδιά
και βγήκε, με χτυπημένες σελίδες
και με την άνοιξη στο δρόμο.
Ώρα χτεσινή, ώρα μεσημεριού,
ώρα σημερινή ξανά, ώρα καρτερεμένη
ανάμεσα στο λεφτό που πέθανε και σ’ αυτό που γεννιέται,
στην αγκαθιασμένη εποχή της ψευτιάς.
Πατρίδα, έχεις γεννηθεί από ξυλοκόπους,
από τέκνα αβάφτιστα, από μαραγκούς,
από κείνους που δώσαν σαν παράξενο πουλί
μια σταγόνα αίμα πετούμενο
και σήμερα θα γεννηθείς και πάλι σκληρή,
μες από κει που ο προδότης και ο δεσμοφύλακας
σε πιστεύανε παντοτινά θαμμένη.
Σήμερα, όπως και τότε, θα γεννηθείς απ’ το λαό.
Σήμερα θα βγεις μες απ’ το κάρβουνο και τη δρόσι.
Σήμερα θα καταφέρεις να τραντάξεις τις πόρτες
με χέρια κακοπαθιασμένα, με κομμάτια
ψυχής που περισώθηκε, με δέσμες
από βλέμματα που ο θάνατος δεν έσβησε:
εργαλεία φοβερά
κάτω απ’ τα κουρέλια, έτοιμα για τη μάχη.

MIKIS THEODORAKIS – PABLO NEROUDA Canto General
CANDO GENERAL – Η ΙΣΤΟΡΑ

Η ιστορία ξεκινά το 1971. Ο Μίκης Θεοδωράκης, όπως γράφει στο βιβλίο του «Μελοποιημένη Ποίηση» τόμος Β΄- «Το 1971 επισκέφθηκα τη Χιλή ύστερα από πρόσκληση της κυβέρνησης Aλιέντε. Ήμουν τότε Πρόεδρος του Πατριωτικού Αντιδικτατορικού Μετώπου. Σε μια συναυλία στην πόλη Βαλπαραΐζο, μια ομάδα νέοι Χιλιανοί συνθέτες παρουσίασαν την εργασία τους πάνω στην ποίηση του Πάμπλο Νερούδα. Μιλώντας μαζί τους στα παρασκήνια, μετά το τέλος της συναυλίας, τους υποσχέθηκα να δώσω κι εγώ στη Χιλή σ’ ένα χρόνο τη δική μου μουσική άποψη για το “CANTO GENERAL”.

Την άλλη μέρα, σε γεύμα που παρέθεσε στο σπίτι του ο Σαλβατόρ Αλιέντε σε μένα και τον Τάκη Λαμπρία πρόσφερε πανευτυχής τους δύο τόμους του “CANTO GENERAL” και γυρίζοντας στο Παρίσι συνέθεσα τη μουσική για το πρώτο και δεύτερο ποίημα, το “AMOR AMERICA” (“Αγάπη Αμερική”) και τις “VEGETACIONES” (“Βλαστήσεις”) . Το ίδιο καλοκαίρι πήγαμε οικογενειακώς στο Cap d’ Agde πάνω στη Μεσόγειο. Ενα μέρος που μου θύμιζε έντονα την Ελλάδα. Εκεί συνέχισα τη σύνθεση ακολουθώντας τη σειρά του Νερούδα. Έτσι μέσα σε λίγες μέρες είχα σχεδιάσει τα “ALGUNAS BESTIAS” (“Μερικά τέρατα”), “VIEVEN LOS PAJAROS” (“Έρχονται τα πουλιά”), “LIBERTADORES” (“Απελευθερωτές”), “AMERICA INSURRECTA” (“Ανυπότακτη Αμερική”), “VOY A VIVIR” (“Θα ζήσω”) και “A MI PARTIDO” (Αφιερωμένο στο Κόμμα μου). Επιστρέφοντας στο Παρίσι, βρέθηκα και πάλι μπλεγμένος μέσα στην έντονη αντιστασιακή, πολιτική και καλλιτεχνική δράση. Καθαρόγραψα απλώς το μελωδικό υλικό και το άφησα πάνω στο πιάνο.

Εκείνο τον καιρό κάλεσα τον Γιάννη Διδίλη να φύγει από την Ελλάδα και να ‘ρθει κοντά μου για να μπει επικεφαλής στη λαϊκή μου ορχήστρα. Δίναμε τότε τη μια συναυλία μετά την άλλη στην Ευρώπη, στην Αυστραλία, στην Αμερική. Παράλληλα, μπαίναμε κάθε τόσο στα διάφορα στούντιο για δίσκους είτε για τηλεοπτικά φιλμ και εκπομπές. Επρεπε να έχω κάποιον δίπλα μου που να γνωρίζει και να αγαπά τη μουσική μου καλύτερα κι από μένα. Κι αυτός δεν ήταν άλλος παρά ο Διδίλης. Εφτασε, λοιπόν, μια μέρα στο Παρίσι. Το πρώτο κιόλας βράδυ θέλησε ν’ ακούσει όλη την εργασία μου από τον καιρό που χωρίσαμε, δηλαδή από τις 20 Απριλίου του 1967… Όταν κάποτε έφτασα στα σχέδια του “CANTO GENERAL”, με ρώτησε τι σκοπεύω να τα κάνω. “Τίποτα”, του είπα. “Όπως βλέπεις, πνίγομαι στη δουλειά”.

– Τότε θα τα διδάξω εγώ στην ορχήστρα και τους τραγουδιστές. Αυτό είναι το ωραιότερο έργο σου…

Είχαμε τότε στην ορχήστρα μας τρία μπουζούκια, τους Θανάση Σαρέλλα, Αχιλλέα Κωστούλη και Αντώνη Πολεμίτη, δύο κιθάρες, τον Νίκο Μανιάτη και τον Νίκο Μωραΐτη, το κοντραμπάσσο και τα κρουστά – ο Gerard Berlioz – ήταν Γάλλοι και διάβαζαν νότες. Ομως όλοι οι υπόλοιποι δεν ήξεραν σολφέζ. Τραγουδιστές η Μαρία Φαραντούρη, η Αρια Σαϊγιονμάα και ο Πέτρος Πανδής. Κάθισε λοιπόν μπροστά στο πιάνο του ο Διδίλης. Και για τρεις τουλάχιστον μήνες δεν βγήκε από το σπίτι του. Κατάφερε στο τέλος να διδάξει φράση φράση ένα έργο πολυρυθμικό και από μια άποψη “ανώμαλο” για έναν λαϊκό οργανοπαίχτη. Ακόρντα δύσκολα με συνεχείς αλλαγές. Μελωδίες και κόντρα μελωδίες. Κι όλα αυτά οι μουσικοί τα ‘μαθαν με το αυτί. Απ’ έξω.

Το επόμενο καλοκαίρι του 1972, βρισκόμαστε πάλι στο Cap d’ Agde. Σε 15 μέρες θα φεύγαμε για Ισραήλ. Τυνησία και στη συνέχεια για Νότιο Αμερική… Εκεί, λοιπόν, στο μέρος όπου ένα χρόνο πιο πριν είχα σχεδιάσει το έργο. Πήρα στα χέρια μου τους μουσικούς που τόσο καλά είχε προετοιμάσει ο Γιάννης Διδίλης. Ξεκινήσαμε με το “AMOR AMERICA” που έλεγε η Φαραντούρη, το “VOY A VIVIR” ο Πανδής και τις “VEGETACIONES” η Σαϊγιονμάα. Στο Ισραήλ παρουσιάζαμε τα μέρη πειραματικά, ένα ένα. Συγχρόνως δουλεύαμε και άλλα. Τους “LIBERTADORES” με την Μαρία, το “AMERICA INSURRECTA” με τον Πέτρο, το “VIENEN LOS PAJAROS” με την Αρια. Ετσι φτάνοντας στο Μπουένος Αϊρες, μπορέσαμε να δώσουμε μια πρώτη πλήρη σειρά από το “CANTO”. Το χειμώνα του 1972 πάλι στο Παρίσι ένα πρωινό ήρθε η Αρια στο σπίτι. Μου διάβασε τη μετάφραση του “UNITED FRUIT”. Κάθισα αμέσως κι έγραψα τη μουσική και σε λίγο στις συναυλίες, στην Αυστραλία, το τραγουδούσε η Σαϊγιονμάα.

Πάλι στο γυρισμό, στο Παρίσι, καλέσαμε τον Πάμπλο Νερούδα στο στούντιο που δουλεύαμε στη Rue Poliveau να ‘ρθει ν’ ακούσει το έργο του. Ηρθε με τη γυναίκα του. Κάθισαν ήσυχα σε μια γωνιά και παρακολούθησαν κατανυχτικά την πρόβα.

Την άλλη μέρα με κάλεσε στη Χιλιανή πρεσβεία. Ήταν πρεσβευτής. Φάγαμε συζητώντας κυρίως για το “CANTO”. Φαίνεται ότι η δουλειά μου του άρεσε. Γι’ αυτό πήρε έναν τόμο δεμένο πράσινο και με πράσινο μολύβι μου έκανε μια πολύ κολακευτική αφιέρωση. Μετά μου λέει:

– Θα ‘θελα πολύ να μελοποιήσεις αυτό κι αυτό το ποίημα, και πλάι στους τίτλους έβαζε σταυρούς… Για να γίνει ένα έργο ποιητικά ολοκληρωμένο.

Έτσι ξαναστρώθηκα στη δουλειά σχεδιάζοντας τη μουσική στο “EMILIANO ZAPATA” και “LAUTARO και SANDINO”. Όμως έπρεπε να ξαναφύγουμε – θέρος του 1973 – για τη Νότια Αμερική. Στο μεταξύ, η Αφροδίτη Μάνου είχε αντικαταστήσει τη Σαϊγιονμάα και από το “CANTO” έλεγε, εκτός από τα τραγούδια της Άριας, και το “ALGUNAS BESTIAS”. Κάποιο πρωινό μού τηλεφώνησε ο Νερούδα. Πήγα αμέσως στην πρεσβεία.

– Πρέπει να φύγω για τη Χιλή. Ο Αλιέντε μού είπε ότι υπάρχουν προβλήματα και ότι η παρουσία μου θεωρείται απαραίτητη… Αποχαιρετιστήκαμε με την υπόσχεση ότι θα ιδωθούμε σε λίγες βδομάδες στη Χιλή. Λίγο αργότερα, ο ιμπρεσάριός μου στο Παρίσι, Norbert Gamsohn, είχε ένα σήμα από τον Νερούδα. Ζητούσε την… άδεια να πάρει μέρος στις συναυλίες μας στη Νότιο Αμερική. Απαντήσαμε αμέσως με ενθουσιασμό και δώσαμε το πρώτο μας ραντεβού στο τεράστιο λούνα παρκ στο Μπουένος Αϊρες. Οταν φτάσαμε, το κλειστό στάδιο είχε πουληθεί για μια βδομάδα. Όμως, ο Νερούδα δεν ήταν εκεί. Δώσαμε στο πρώτο μέρος του προγράμματος τα 7 μέρη από το “CANTO GENERAL” με θριαμβευτική επιτυχία. Αμέσως μετά τον πήρα τηλέφωνο. Βρισκότανε στο σπίτι του στην ISLA NEGRA – Μαύρο Νησί – στις ακτές της Χιλής. Ήταν η τελευταία φορά που άκουγα τη φωνή του.

– Το έργο μας είχε θριαμβευτική επιτυχία.

– Να μου στείλεις την ηχογράφηση.

– Ο κόσμος φώναζε τ’ όνομά σας. Γιατί δεν ήρθατε;

– Με συγχωρείτε πολύ. Ομως οι ρευματισμοί με έχουν ρίξει στο κρεβάτι. Σας υπόσχομαι την άλλη βδομάδα να είμαι στο Στάδιο του Σαντιάγο. Θα απαγγείλω…

Λίγο πριν φύγουμε για τον επόμενο σταθμό μας, στη Χιλή, μου τηλεφώνησε ο Τρέγιες, προσωπικός γραμματέας του Αλιέντε:

– Δεν πρέπει να ‘ρθείτε τώρα. Εχουμε μερικά μικρά προβλήματα που θα τα ξεπεράσουμε. Θα σας περιμένουμε μετά ένα μήνα…

Έτσι φύγαμε για τη Βενεζουέλα και εκεί μας ήρθε η είδηση για τη σφαγή στο Σαντιάγκο».

Πέρασαν λίγες βδομάδες η μέρες, δεν θυμάμαι, και βρισκόμασταν στο Μεξικό, όταν μάθαμε την καινούρια συμφορά: ΠΕΘΑΝΕ Ο ΝΕΡΟΥΝΤΑ.

Την ίδια μέρα πήραμε μέρος στην τεράστια πορεία διαμαρτυρίας στο κέντρο της πόλης και από το ίδιο βράδυ εγκαινιάζαμε στο θέατρο της Όπερας μια καινούρια σειρά συναυλιών αφιερωμένων τόσο στην Ελλάδα -πού υπήρχε ακόμα η Χούντα- όσο και στη Χιλή. Και πιο ειδικά στη μνήμη του μεγάλου ποιητή και επαναστάτη.

Είχαμε παίξει έτσι το CANTO GENERAL στην πρώτη του μορφή, δηλαδή με συνοδεία λαϊκής ορχήστρας, δεκάδες φορές σε δεκάδες χώρες. Έτσι σιγά σιγά ωρίμασε μέσα μου η ανάγκη να καταπιαστώ κι εγώ σοβαρά μαζί του για να του δώσω την τελική του μορφή. Το χειμώνα του 1973 προς ’74, πάντοτε στο Παρίσι, άρχισα την ενορχήστρωση. Περιέργως, στα πρώτα 7 μέρη που δούλεψα δεν είχα συμπεριλάβει το AMOR AMERICA.

Έχοντας πάντα κατά νου τον εφιάλτη του κόστους που απαιτεί μια μεγάλη ορχήστρα, προσπάθησα να περιοριστώ στον ελαχιστότερο δυνατόν αριθμό μουσικών και φυσικά στο ίδιο σύνολο οργάνων για όλα τα μέρη. Κάνοντας όλες τις πιθανές επιλογές κατέληξα στη χορωδία, τα 2 πιάνα, τις 3 κιθάρες, το κοντραμπάσο και στους 6 κρουστούς που ο καθένας παίζει φυσικά πλήθος κρουστών οργάνων. Στην ενορχήστρωση των πρώτων 7 κομματιών μεταχειρίστηκα 3 μπουζούκια. Ενώ στην ενορχήστρωση των υπόλοιπων 6, τα αντικατέστησα με 3 φλάουτα, μιας και στο εξωτερικό δύσκολα βρίσκεται μπουζούκι. Άλλωστε στο δίσκο με τη φωνοληψία που κάναμε στο Μόναχο στα 1981 με τους Σουηδούς, τα 3 φλάουτα παίζουν σε όλο το έργο. Δηλαδή δεν υπάρχουν καθόλου μπουζούκια. Έτσι υπάρχει ένα εντελώς διαφορετικό άκουσμα από τους προηγούμενους δίσκους. Το περίεργο είναι ότι στη συναυλία αυτή που ηχογραφήθηκε το πλήρες έργο (MINOS) συμμετείχε και ο Λάκης Καρνέζης με το μπουζούκι του. Όμως ο Γερμανός ηχολήπτης ξέχασε ν’ ανοίξει το μικρόφωνό του!..

Τον Σεπτέμβριο του 1974 παίχτηκαν για πρώτη φορά στο Παρίσι στη Γιορτή της Ουμανιτέ τα 4 πρώτα μέρη με σολίστ τη Μαρία Φαραντούρη. τον Πέτρο Πανδή και τον Λάκη Καρνέζη, και με τη συμμετοχή της Εθνικής Χορωδίας της Γαλλίας (διευθυντής ο Ζακ Γκριμπέρ) και ορχήστρα από Γάλλους μουσικούς με σολίστ στο πιάνο τον Αλμπέρτο Νιούμαν. Με τους ίδιους μουσικούς και σολίστ, το CANTO GENERAL παίχτηκε το θέρος του 1975 στην Ελλάδα. Στα στάδια Καραϊσκάκη Παναθηναϊκού Καυταντζόγλειο και Παναχαϊκής. Εκεί έγινε και η φωνοληψία άθλος στο ύπαιθρο από τον Γιάννη Σμυρναίο (μόνο τα εφτά πρώτα τραγούδια. MINOS).

Mikis Theodorakis – Maria Farantouri – Premiere Canto General – Paris 1974 – Vegetaciones

Έπρεπε να φτάσουμε στο χειμώνα του 1980 προς ‘81, πάλι στο Παρίσι, για να ολοκληρώσω τη σύνθεση και ενορχήστρωση στα υπόλοιπα πέντε μέρη του CANTO: AMOR AMERICA. SANDINO. LAUTARO, ZAPATA, A MI PARTIDO και φυσικά και το REQUIEM στον PABLO NERUDA, που με τους λίγους στίχους που έγραψα στη μνήμη του μεγάλου ποιητή, νομίζω ότι δίνω όλη μου τη φιλοσοφία -και πίκρα για την υποβάθμιση και υποταγή των σύγχρονων πνευματικών αξιών στις τρομερές εξουσίες.

Είχα την τύχη να βρω την καταπληκτική χορωδία St. Jacobs της Στοκχόλμης με διευθυντή τον Stefan Skold, κι αυτό χάρη στη μεγάλη αγάπη που δείχνει για το έργο μου ο Ingemar Rhedin -μεταφραστής στα σουηδικά του Άξιον Εστί στον όποιο οφείλεται και η προηγούμενη εκτέλεση του CANTO και του ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ από την επίσης σουηδική χορωδία του Collegium Musicum.

Με βοηθό και συν-μαέστρο τον προικισμένο ‘Έλληνα διευθυντή ορχήστρας Αλέξανδρο Μυράτ ξεκινήσαμε για τη Στοκχόλμη. Εκεί, ύστερα από πρόβες που βάσταξαν δυο βδομάδες, κάναμε την πρώτη συναυλία στο LUNA PARK και μετά μπήκαμε σε δυο πούλμαν που μας πήγαν στην καρδιά της Ευρώπης. Τα εκατό αγόρια και κορίτσια της χορωδίας, οι 15 μουσικοί, οι 2 σολίστ, οι 3 μαέστροι, τεχνικοί, ηχολήπτες, διοικητικοί… Ήταν τα πούλμαν της μουσικής, της ειρήνης και της φιλίας, όπως τα ονομάζαμε.

Στοκχόλμη, Μάλμε, Αννόβερο, Αμβούργο, Βερολίνο, Στουτγάρδη, Μόναχο, Μάιντς, Βρυξέλλες, Παρίσι, Λυών…

Σέ μια από αυτές τις συναυλίες, στο Μόναχο, στο Olympia Halle, έγινε και η φωνοληψία αυτή που κυκλοφορεί για πρώτη φορά σε δίσκο στην Αθήνα.

Στο μεταξύ, στην ολοκληρωμένη του μορφή, το CANTO δόθηκε από τη χορωδία και ορχήστρα της Ραδιοφωνίας στο Βερολίνο (DDR). Καθώς και στην Αβάνα και στη Νικαράγουα, από ένα σύνολο κουβανέζικων χορωδιών, και στις αρχές του Δεκέμβρη στο Ελσίνκι από τη χορωδία και την ορχήστρα της τηλεόρασης με σολίστ την Άρια Σαϊγιονμάα.

Το CANTO GENERAL είναι αφιερωμένο στη μνήμη του μεγάλου φίλου μου και συνεργάτη Γιάννη Διδίλη. Γιατί χωρίς αυτόν ίσως βρισκόταν ακόμα θαμμένο ανάμεσα στις μουσικές σημειώσεις που περιμένουν κάποιο χέρι να τις ανασύρει στο φως.

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ

Άξιον Εστί - Μίκης Θεοδωράκης - Οδυσσέας Ελύτης

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ

Μίκης Θεοδωράκης – Οδυσσέας Ελύτης – 1961 Παρίσι
Λαϊκό Ορατόριο σε τρία μέρη για Λαϊκό τραγουδιστή, Ψάλτη (Βαρύτονο), Αναγνώστη,Λαϊκά όργανα, Συμφωνική μουσική και Μικτή Χορωδία.

Εκφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου.

Η γένεσης - Τότε είπε.

Τα πάθη - Ιδού λοιπόν.

Τα πάθη - Πορεία προς το μέτωπο.

Τα πάθη - Ένα το χελιδόνι.

Τα πάθη - Τα θεμελιά μου στα βουνά.

Τα πάθη - Με το λύχνο του άστρου.

Τα πάθη - Η μεγάλη έξοδος

Τα πάθη - Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ.

Τα πάθη - Ναοί στο σχήμα του Ουρανού. Ορχηστρικό.

Τα πάθη - Της αγάπης αίματα.

Τα πάθη - Ναοί στο σχήματ του ουρανού.

Τα πάθη - Προφητικόν.

Τα πάθη - Ανοίγω το στόμα μου.

Τα πάθη - σε μια χώρα μακρινή.

Το δοξαστικό.

Τα πάθη - Προφητικόν απαγγέλει η Νόνη Ιωαννίδου.

Νόνη Ιωαννίδου - Αποφώνηση.

Ι. Η Γένεσις

Τότε είπε

Τότε είπε και γεννήθηκεν η θάλασσα – Και είδα και θαύμασα
Και στη μέση της έσπειρε κόσμους μικρούς κατ’ εικόνα και ομοίωσή μου:
Ίπποι πέτρινοι με τη χαίτη ορθή και γαλήνιοι αμφορείς και λοξές δελφινιών ράχες
η Ίος η Σίκινος η Σέριφος η Μήλος
«Κάθε λέξη κι από ‘να χελιδόνι για να σου φέρνει την άνοιξη μέσα στο θέρος» Είπε…

Κάθε λέξη κι από ‘να χελιδόνι για να σου φέρνει την άνοιξη μέσα στο θέρος

Και πολλά τα λιόδεντρα που να κρησάρουν στα χέρια τους το φως
κι ελαφρό ν’ απλώνεται στον ύπνο σου και πολλά τα τζιτζίκια
που να μην τα νιώθεις όπως δε νιώθεις το σφυγμό στο χέρι σου
αλλά λίγο το νερό για να το ‘χεις Θεό και να κατέχεις τι σημαίνει ο λόγος του
και το δέντρο μονάχο του χωρίς κοπάδι
για να το κάνεις φίλο σου και να γνωρίζεις τ’ ακριβό του τ’ όνομα φτενό στα πόδια σου
το χώμα για να μην έχεις πού ν’ απλώσεις ρίζα
και να τραβάς του βάθους ολοένα και πλατύς επάνου ο ουρανός
για να διαβάζεις μόνος σου την απεραντοσύνη.

ΑΥΤOΣ ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας!

Φτενό στα πόδια σου
το χώμα για να μην έχεις πού ν’ απλώσεις ρίζα
και να τραβάς του βάθους ολοένα και πλατύς επάνου ο ουρανός
για να διαβάζεις μόνος σου την απεραντοσύνη.

ΙΙ Τα πάθη.

Ιδού λοιπόν
Ιδού εγώ λοιπόν, ο πλασμένος για τις μικρές τις Κόρες και τα νησιά του Αιγαίου·
ο εραστής του σκιρτήματος των ζαρκαδιών και μύστης των φύλλων της ελιάς·
ο ηλιοπότης και ακριδοκτόνος.

Λύνει αέρας τα στοιχεία και βροντή προσβάλλει τα βουνά.
Μοίρα των αθώων, πάλι μόνη, να σε, στα Στενά!
Στα Στενά τα χέρια μου άνοιξα

Στα Στενά τα χέρια μου άδειασα κι άλλα πλούτη δεν είδα,
κι άλλα πλούτη δεν άκουσα παρά βρύσες κρύες να τρέχουν
Ρόδια ή Ζέφυρο ή Φιλιά. Ο καθείς και τα όπλα του, είπα:

Στα Στενά τα ρόδια μου θ’ ανοίξω
Στα Στενά φρουρούς τους ζέφυρους
θα στήσω τα φιλιά τα παλιά θ’ απολύσω που η λαχτάρα μου άγιασε!
Λύνει αέρας τα στοιχεία και βροντή προσβάλλει τα βουνά.
Μοίρα των αθώων, είσαι η δική μου η Μοίρα!

-Ιδού εγώ καταντικρύ του μελανού φορέματος των αποφασισμένων και της άδειας των ετών,
που τα τέκνα της άμβλωσε, γαστέρας, το άγκρισμα!
Λύνει αέρας τα στοιχεία και βροντή προσβάλλει τα βουνά.
Μοίρα των αθώων, πάλι μόνη, να σε, στα Στενά!

Στα Στενά τα χέρια μου άνοιξα
Στα Στενά τα χέρια μου άδειασα κι άλλα πλούτη δεν είδα,
κι άλλα πλούτη δεν άκουσα παρά βρύσες κρύες να τρέχουν
Ρόδια ή Ζέφυρο ή Φιλιά. Ο καθείς και τα όπλα του, είπα:
Στα Στενά τα ρόδια μου θ’ ανοίξω
Στα Στενά φρουρούς τους ζέφυρους θα στήσω τα φιλιά τα παλιά θ’ απολύσω
που η λαχτάρα μου άγιασε!

Λύνει αέρας τα στοιχεία και βροντή προσβάλλει τα βουνά.
Μοίρα των αθώων, είσαι η δική μου η Μοίρα!

Η πορεία προς το μετώπο

Ξημερώνοντας τ’ Ἀγιαννιού, μὲ τὴν αὔριο τῶν Φώτων, λάβαμε τὴ διαταγὴ νὰ κινήσουμε πάλι μπροστά, γιὰ τὰ μέρη ὅπου δὲν ἔχει καθημερινὲς καὶ σκόλες. Ἔπρεπε, λέει, νὰ πιάσουμε τὶς γραμμὲς ποὺ κρατούσανε ὡς τότε οἱ Ἀρτινοί, ἀπὸ Χειμάρρα ὡς Τεπελένι. Λόγω ποὺ ἐκείνοι πολεμούσανε ἀπ’ τὴν πρώτη μέρα, συνέχεια, κι εἶχαν μείνει σχεδόν οἱ μισοὶ καὶ δὲν ἀντέχανε ἄλλο.

Νύχτα πάνω στὴ νύχτα βαδίζαμε ἀσταμάτητα, ἕνας πίσω ἀπ’ τὸν ἄλλο, ἴδια τυφλοί. Μὲ κόπο ξεκολλῶντας τὸ ποδάρι ἀπὸ τὴ λάσπη, ὅπου, φορές, ἐκαταβούλιαζε ἴσαμε τὸ γόνατο. Ἐπειδή τὸ πιὸ συχνὰ ψιχάλιζε στοὺς δρόμους ἔξω, καθῶς μὲς στὴν ψυχή μας. Καὶ τὶς λίγες φορὲς ὅπου κάναμε στάση νὰ ξεκουραστοῦμε, μήτε ποὺ ἀλλάζαμε κουβέντα, μονάχα σοβαροί κι ἀμίλητοι, φέγγοντας μ’ ἕνα μικρὸ δαδί, μία-μία ἐμοιραζόμασταν τὴ σταφίδα. Ἢ φορὲς πάλι, ἂν ἦταν βολετό, λύναμε βιαστικὰ τὰ ροῦχα καὶ ξυνόμασταν μὲ λύσσα ὧρες πολλές, ὅσο νὰ τρέξουν τὰ αἵματα. Τι μας εἶχε ἀνέβει ἡ ψεῖρα ὡς τὸ λαιμό, κι ἦταν αὐτό πιο κι ἀπ’ τὴν κούραση ἀνυπόφερτο.

Τέλος, κάποτε ἀκουγότανε στὰ σκοτεινά ἡ σφυρίχτρα, σημάδι ὄτι κινοῦσαμε, καὶ πάλι σὰν τὰ ζὰ τραβοῦσαμε μπροστὰ νὰ κερδίσουμε δρόμο, πριχοῦ ξημερώσει καί μας βάλουνε στόχο τ’ἀεροπλάνα. Ἐπειδή ὁ Θεὸς δὲν κάτεχε ἀπό στόχους ἢ τέτοια, κι ὅπως το `χε συνήθειο του, στὴν ἴδια πάντοτε ὧρα ξημέρωνε τὸ φῶς.

Κι ὄτι ἤμασταν σιμὰ πολὺ στὰ μέρη ὅπου δὲν ἔχει καθημερινὲς καὶ σκόλες, μήτε ἀρρώστους καὰ γερούς, μήτε φτωχοὺς καὶ πλούσιους, το καταλαβαίναμε.
Γιατί κι ὁ βρόντος πέρα, κάτι σὰν πίσω ἀπ’ τὰ βουνά, δυνάμωνε ὁλοένα, τόσο ποὺ καθαρὰ στὸ τέλος νὰ διαβάζουμε τὰ ἀργό καὶ τὸ βαρὺ τῶν κανονιῶν, τὸ ξερὸ καὶ τὸ γρήγορο τῶν πολυβόλων. Ὕστερα καὶ γιατὶ ὁλοένα πιὸ συχνά, τύχαινε τώρα ν’ ἀπαντοῦμε, ἀπ’ τ’ ἄλλο μέρος νά `ρχονται, οἱ αργές οἱ συνοδείες μὲ τοὺς λαβωμένους. Ὅπου ἀπιθώνανε χάμου τὰ φορεία οἱ νοσοκόμοι, μὲ τὸν κόκκινο σταυρὸ στὸ περιβραχιόνιο, φτύνοντας μέσα στὶς παλάμες, καὶ τὸ μάτι τους ἄγριο γιὰ τσιγάρο. Κι ὅπου σὰν ἀκούγανε γιὰ ποὺ τραβούσαμε, κουνοῦσαν τὸ κεφάλι, ἀρχινῶντας ἱστορίες γιὰ σημεία καὶ τέρατα. Ὅμως ἐμεῖς τὸ μόνο ποὺ προσέχαμε ἦταν ἐκείνες οἱ φωνὲς μέσα στὰ σκοτεινά, ποὺ ἀνέβαιναν, καυτὲς άκόμη ἀπὸ τὴν πίσσα τοῦ βυθοῦ ἢ τὸ θειάφι. “Ὄι, ὄι μάνα μου”, “ὄι, ὄι μάνα μου”,
καὶ κάποτε, πιὸ σπάνια, ἕνα πνιχτὸ μουσούνισμα, ἴδιο ροχαλητό, πού ´λεγαν, ὅσοι ξέρανε, εἶναι αὐτός ὁ ρόγχος τοῦ θανάτου.

Ἦταν φορὲς ποὺ ἐσέρνανε μαζί τους κι αἰχμαλώτους, μόλις πιασμένους λίγες ὧρες πρίν, στὰ ξαφνικὰ γιουρούσια ποὺ κάναν τὰ περίπολα.
Βρωμούσανε κρασὶ τὰ χνώτα τους, κι οἱ τσέπες τους γιομάτες κονσέρβα ἢ σοκολάτες. Ὅμως ἐμεῖς δὲν εἴχαμε, ὄτι κομμένα τὰ γιοφύρια πίσω μας καὶ τὰ λίγα μουλάρια μας κι ἐκεῖνα ἀνήμπορα μέσα στὸ χιόνι καὶ στὴ γλιστράδα τῆς λασπουριᾶς.

Τέλος κάποια φορά, φανήκανε μακριά οἱ καπνοὶ ποὺ ἀνέβαινανμεριὲς-μεριές, κι οἱ πρῶτες στὸν ὁρίζοντα κόκκινες, λαμπερὲς φωτοβολίδες.

Ένα το χελιδόνι

Ένα το χελιδόνι κι η άνοιξη ακριβή
για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή
Θέλει νεκροί χιλιάδες να `ναι στους τροχούς
Θέλει κι οι ζωντανοί να δίνουν το αίμα τους.

Θε μου Πρωτομάστορα μ’ έχτισες μέσα στα βουνά
Θε μου Πρωτομάστορα μ’ έκλεισες μες στη θάλασσα!

Πάρθηκεν από μάγους το σώμα του Μαγιού
Το `χουνε θάψει σ’ ένα μνήμα του πέλαγου
σ’ ένα βαθύ πηγάδι το `χουνε κλειστό
μύρισε το σκοτάδι κι όλη η άβυσσος.

Θε μου Πρωτομάστορα μέσα στις πασχαλιές και Συ
Θε μου Πρωτομάστορα μύρισες την Ανάσταση.

Σάλεψε σαν το σπέρμα σε μήτρα σκοτεινή
Το φοβερό της μνήμης έντομο μες στη γη
Κι όπως δαγκώνει αράχνη δάγκωσε το φως
Έλαμψαν οι γιαλοί κι όλο το πέλαγος.

Θε μου Πρωτομάστορα μ’ έζωσες τις ακρογιαλιές
Θε μου Πρωτομάστορα στα βουνά με θεμέλιωσες

Τα θεμέλιά μου στα βουνά

Τα θεμέλιά μου στα βουνά
και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους
και πάνω τους η μνήμη καίει άκαυτη βάτος.
Μνήμη του λαού μου σε λένε Πίνδο και σε λένε Άθω.
Ταράζεται ο καιρός κι απ’ τα πόδια τις μέρες κρεμάζει
αδειάζοντας με πάταγο τα οστά των ταπεινωμένων.
Ποιοι, πώς, πότε ανέβηκαν την άβυσσο;
Ποιες, ποιων, πόσων οι στρατιές;
Τ’ ουρανού το πρόσωπο γυρίζει κι οι εχθροί μου έφυγαν μακριά.
Μνήμη του λαού μου σε λένε Πίνδο και σε λένε Άθω.

Εσύ μόνη απ’ τη φτέρνα τον άντρα γνωρίζεις
Εσύ μόνη απ’ την κόψη της πέτρας μιλάς
Εσύ την όψη των αγίων οξύνεις
κι εσύ στου νερού των αιώνων την άκρη σύρεις
Πασχαλιάν Αναστάσιμη!

Αγγίζεις το νου μου και πονεί το βρέφος της Άνοιξης!
Τιμωρείς το χέρι μου και στα σκότη λευκαίνεται!

Πάντα πάντα περνάς τη φωτιά για να φτάσεις τη λάμψη.
Πάντα πάντα τη λάμψη περνάς
για να φτάσεις ψηλά τα βουνά τα χιονόδοξα.

Όμως τι τα βουνά; Ποιος και τι τα βουνά;

Τα θεμέλιά μου στα βουνά και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους
και πάνω τους η μνήμη καίει άκαυτη βάτος!

Με το λύχνο του άστρου

Με το λύχνο του άστρου στους ουρανούς εβγήκα
στο αγιάζι των λειμώνων στη μόνη ακτή του κόσμου

Που να βρω την ψυχή μου το τετράφυλλο δάκρυ!
Τα κορίτσια μου πένθος για τους αιώνες έχουν

Τ’ αγόρια μου τουφέκια κρατούν και δεν κατέχουν
που να βρω την ψυχή μου το τετράφυλλο δάκρυ!

Η μεγάλη έξοδος

Τὶς ἡμέρες ἐκεῖνες ἔκαναν σύναξη μυστικὴ τὰ παιδιὰ καὶ λάβανε τὴν ἀπόφαση, ἐπειδὴ τὰ κακὰ μαντάτα πλήθαιναν στὴν πρωτεύουσα, νὰ βγοῦν ἔξω σὲ δρόμους καὶ σὲ πλατείες, μὲ τὸ μόνο πρᾶγμα ποὺ τους εἶχε ἀπομείνει: μιὰ παλάμη τόπο κάτω ἀπό τ’ ἀνοιχτὶ πουκάμισο, μὲ τὶς μαῦρες τρίχες καὶ τὶ σταυρουδάκι τοῦ ἥλιου. Ὅπου εἶχε κράτος κιἐξουσία ἡ Ἄνοιξη.

Καὶ ἐπειδὴ σίμωνε ἡ μέρα ποὺ τὸ Γένος εἶχε συνήθειο νὰ γιορτάζει τὸν ἄλλο Σηκωμό, τὴ μέρα πάλι ἐκείνη ὁρίσανε γιὰ τὴν Ἔξοδο.
Καὶ νωρὶς ἐβγήκανε καταμπροστὰ στὸν ἥλιο, μὲ πάνου ὡς κάτου ἀπλωμένη τὴν ἀφοβιὰ σὰν σημαία, οἱ νέοι μὲ τὰ πρησμένα πόδια ποὺ τους ἔλεγαν ἀλήτες.
Καὶ ἀκολουθούσανε ἄντρες πολλοί, και γυναῖκες, καὶ λαβωμένοι μὲ τὸν ἐπίδεσμο καὶ τὰ δεκανίκια. Ὅπου ἔβλεπες ἄξαφνα στὴν ὄψη τους τόσες χαρακιές, πού `λεγες εἴχανε περάσει μέρες πολλὲς μέσα σὲ λίγην ὧρα.

Τέτοιας λογῆς ἀποκοτιές, ὡστόσο, μαθαίνοντες οἱ Ἄλλοι, σφόδρα ταράχθηκαν.
Καὶ φορὲς τρεῖς μὲ τὸ μάτι ἀναμετρῶντας τὸ ἔχει τους, λάβανε τὴν ἀπόφαση νὰ βγοῦν ἔξω σὲ δρόμους καὶ σὲ πλατείες, μὲ τὸ μόνο πρᾶγμα ποὺ τους εἶχε ἀπομείνει: μία πήχη φωτιὰ κάτω ἀπ’ τὰ σίδερα, μὲ τὶς μαῦρες κάννες καὶ τὰ δόντια τοῦ ἥλιου.
Ὅπου μήτε κλῶνος μήτε ἀνθός, δάκρυο ποτὲ δὲν ἔβγαλαν.

Καὶ χτυπούσανε ὅπου νά `ναι, σφαλῶντας τὰ βλέφαρα μὲ ἀπόγνωση.
Καί ἡ Ἄνοιξη ὁλοένα τους κυρίευε. Σὰν νὰ μὴν ἤτανε ἄλλος δρόμος πάνω σ’ ὁλάκερη τὴ γῆ γιὰ νὰ περάσει ἡ Ἄνοιξη παρὰ μονάχα αὐτός, καὶ νά τον εἶχαν πάρει ἀμίλητοι, κοιτάζοντας πολὺ μακριά, πέρ’ ἀπ’ τὴν ἄκρη τῆς ἀπελπισίας, τὴ Γαλήνη ποὺ ἔμελλαν νὰ γίνουν, οι νέοι με τα πρησμένα πόδια που τους έλεγαν αλήτες, καί οἱ ἄντρες, καὶ οἱ γυναῖκες, καὶ οἱ λαβωμένοι μὲ τὸν ἐπίδεσμο καὶ τὰ δεκανίκια.

Καὶ περάσανε μέρες πολλὲς μέσα σὲ λίγην ὧρα. Καὶ θερίσανε πλῆθος τὰ θηρία, καὶ ἄλλους ἐμάζωξαν. Καὶ τὴν ἄλλη μέρα ἐστήσανε στὸν τοῖχο τριάντα.

Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ

Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ και μυρσίνη συ δοξαστική
μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε τη χώρα μου!

Αετόμορφα έχει τα ψηλά βουνά στα ηφαίστεια κλήματα σειρά
και τα σπίτια πιο λευκά στου γλαυκού το γειτόνεμα!

Τα πικρά μου χέρια με τον κεραυνό τα γυρίζω πίσω απ’ τον καιρό
τους παλιούς μου φίλους καλώ με φοβέρες και μ’ αίματα!

Ναοί στο σχήμα τ΄ουρανού – Ορχηστρικό.

Της αγάπης αίματα

Της αγάπης αίματα με πορφύρωσαν
και χαρές ανείδωτες με σκιάσανε
οξειδώθηκα μες στη νοτιά των ανθρώπων
μακρινή μητέρα ρόδο μου αμάραντο.

Στ’ ανοιχτά του πελάγου με καρτέρεσαν
Με μπομπάρδες τρικάταρτες και μου ρίξανε
αμαρτία μου να `χα κι εγώ μιαν αγάπη
μακρινή μητέρα ρόδο μου αμάραντο.

Τον Ιούλιο κάποτε μισανοίξανε
τα μεγάλα μάτια της μες στα σπλάχνα μου
την παρθένα ζωή μια στιγμή να φωτίσουν
μακρινή μητέρα ρόδο μου αμάραντο.

(Κι από τότε γύρισαν καταπάνω μου
των αιώνων όργητες ξεφωνίζοντας
ο που σ’ είδε, στο αίμα να ζει και στην πέτρα
μακρινή μητέρα Ρόδο μου Αμάραντο.

Της πατρίδας μου πάλι ομοιώθηκα
μες στις πέτρες άνθισα και μεγάλωσα
των φονιάδων το αίμα με φως ξεπληρώνω
μακρινή Μητέρα Ρόδο μου Αμάραντο).

(Οι τρεις πρώτες στροφές είναι μελοποιημένες).

Ναοί στο σχήμα τ΄ ουρανού

Ναοί στο σχήμα του ουρανού και κορίτσια ωραία
με το σταφύλι στα δόντια που μας πρέπατε!

Πουλιά το βάρος της καρδιάς μας ψηλά μηδενίζοντας
και πολύ γαλάζιο που αγαπήσαμε!

Φύγανε φύγανε

ο Ιούλιος με το φωτεινό πουκάμισο
και ο Αύγουστος ο πέτρινος με τα μικρά του ανώμαλα σκαλιά.

Ναοί στο σχήμα του ουρανού και κορίτσια ωραία
με το σταφύλι στα δόντια που μας πρέπατε!

Πουλιά το βάρος της καρδιάς μας ψηλά μηδενίζοντας
και πολύ γαλάζιο που αγαπήσαμε!

Φύγανε φύγανε

και βαθιά κάτω απ’ το χώμα συννέφιασε
ανεβάζοντας χαλίκι μαύρο και βροντές,
η οργή των νεκρών και αργά στον άνεμο τρίζοντας
εγυρίσανε πάλι με το στήθος μπροστά φοβερά των βράχων τ’ αγάλματα.

Προφητικόν

Χρόνους πολλοὺς μετὰ τὴν Ἀμαρτία ποὺ τὴν εἴπανε Ἀρετὴ μέσα στὶς ἐκκλησίες καὶ την εὐλόγησαν. Λείψανα παλιῶν ἄστρων καὶ γωνιὲς ἀραχνιασμένες τ’ οὐρανοῦ σαρώνοντας ἡ καταιγίδα ποὺ θὰ γεννήσει ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ τῶν ἀρχαίων Κυβερνητῶν τὰ ἔργα πληρώνοντας ἡ Χτῖσις, θὰ φρίξει. Ταραχὴ θὰ πέσει στὸν Ἅδη, καὶ τὸ σανίδωμα θὰ ὑποχωρήσει ἀπό τὴν πίεση τὴ μεγάλη τοῦ ἥλιου. Ποὺ πρῶτα θὰ κρατήσει τὶς ἀχτίδες του, σημάδι ὅτι καιρὸς νὰ λάβουνε τὰ ὄνειρα ἐκδίκηση. Καὶ μετὰ θὰ μιλήσει, νὰ πεῖ: ἐξόριστε Ποιητή, στὸν αἰώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;

– Βλέπω τὰ ἔθνη, ἄλλοτες ἀλαζονικά, παραδομένα στὴ σφῆκα καὶ στὸ ξινόχορτο.

– Βλέπω τὰ πελέκια στὸν ἀέρα σκίζοντας προτομὲς Αὐτοκρατόρων καὶ Στρατηγῶν.

– Βλέπω τοὺς ἐμπόρους νὰ εἰσπράττουν σκύβοντας τὸ κέρδος τῶν δικῶν
τους πτωμάτων.

– Βλέπω τὴν ἀλληλουχία τῶν κρυφῶν νοημάτων.

Λείψανα παλιῶν ἄστρων καὶ γωνιὲς ἀραχνιασμένες τ’ οὐρανοῦ σαρώνοντας ἡ καταιγίδα ποὺ θὰ γεννήσει ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου. Ἀλλὰ πρίν, ἰδοῦ, θὰ περάσουν γενεὲς τὸ ἀλέτρι τους πάνω στὴ στέρφα γῆς.
Καὶ κρυφὰ θὰ μετρήσουν τὴν ἀνθρώπινη πραμάτεια τους οἱ Κυβερνήτες, κηρύσσοντας πολέμους.
Ὅπου θὰ χορτασθοῦνε ὁ Χωροφύλακας καί ὁ Στρατοδίκης.
Ἀφήνοντας τὸ χρυσάφι στοὺς ἀφανεῖς, νὰ εἰσπράξουν αὐτοὶ τὸν μιστὸ τῆς ὕβρης καὶ τοῦ μαρτυρίου.
Καὶ μεγάλα πλοῖα θ’ ἀνεβάσουν σημαίες, ἐμβατήρια θὰ πάρουν τοὺς δρόμους, οἱ ἐξώστες νὰ ράνουν μὲ ἄνθη τὸν Νικητή.
Ποὺ θὰ ζεῖ στὴν ὀσμή τῶν πτωμάτων. Καὶ τοῦ λάκκου σιμά του τὸ στόμα, τὸ σκοτάδι θ’ ἀνοίγει στὰ μέτρα του, κράζοντας:
ἐξόριστε Ποιητή, στὸν αἰώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;

– Βλέπω τοὺς Στρατοδίκες νὰ καῖνε σὰν κεριά, στὸ μεγάλο τραπέζι τῆς Ἀναστάσεως.

– Βλέπω τοὺς Χωροφυλάκους νὰ προσφέρουν τὸ αἷμα τους, θυσία στην
καθαρότητα τῶν οὐρανῶν.

– Βλέπω τὴ διαρκῆ ἐπανάσταση φυτῶν καὶ λουλουδιῶν.

– Βλέπω τὶς κανονιοφόρους τοῦ Ἔρωτα.

Καὶ τῶν ἀρχαίων Κυβερνητῶν τὰ ἔργα πληρώνοντας ἡ Χτῖσις, θὰ φρίξει.
Ταραχὴ θὰ πέσει στὸν Ἅδη, καὶ τὸ σανίδωμα θὰ ὑποχωρήσει ἀπὸ τὴν πίεση τὴ μεγάλη τοῦ ἥλιου.
Ἀλλὰ πρίν, ἰδοῦ, θὰ στενάξουν οἱ νέοι, καὶ τὸ αἷμα τους ἀναίτια θὰ γεράσει.
Κουρεμένοι κατάδικοι θὰ χτυπήσουν τὴν καραβάνα τους πάνω στὰ κάγκελα.
Καὶ θὰ ἀδειάσουν ὅλα τὰ ἐργοστάσια, καὶ μετὰ πάλι μὲ τὴν ἐπίταξη θὰ γεμίσουν, γιὰ νὰ βγάλουνε ὄνειρα συντηρημένα σὲ κουτιὰ μυριάδες, καὶ χιλιάδων λογιῶν ἐμφιαλωμένη φύση.
Καὶ θὰ `ρθοῦνε χρόνια χλωμὰ καὶ ἀδύναμα μέσα στὴ γάζα. Καὶ θά `χει καθένας τὰ λίγα γραμμάρια τῆς εὐτυχίας.

Καὶ θά `ναι τὰ πράγματα μέσα τοῦ κιόλας ὡραῖα ἐρείπια. Τότε, μὴν ἔχοντας ἄλλη ἐξορία, ποὺ νὰ θρηνήσει ὁ Ποιητής, τὴν ὑγεία τῆς καταιγίδας ἀπό τ’ ἀνοιχτὰ στήθη τοῦ ἀδειάζοντας, θὰ γυρίσει γιὰ νὰ σταθεῖ στὰ ὡραία μέσα ἐρείπια.
Καὶ τὸν πρῶτο λόγο του ὁ στερνὸς τῶν ἀνθρώπων θὰ πεῖ, ν’ ὰψηλώσουν τὰ χόρτα, ἠ γυναῖκα στὸ πλάι του σὰν ἀχτίδα τοῦ ἥλιου νὰ βγεῖ. Καὶ πάλι θὰ λατρέψει τὴ γυναῖκα καὶ θά την πλαγιάσει πάνου στὰ χόρτα καθὼς ποὺ ἐτάχθη.

Καὶ θὰ λάβουνε τα ὄνειρα ἐκδίκηση, καὶ θὰ σπείρουνε γενεὲς στοὺς αἰώνες τῶν αἰώνων!

Ανοίγω το στόμα μου

Ανοίγω το στόμα μου κι αναγαλλιάζει το πέλαγος
και παίρνει τα λόγια μου στις σκοτεινές του τις σπηλιές
και στις φώκιες τις μικρές τα ψιθυρίζει
τις νύχτες που κλαιν των ανθρώπων τα βάσανα.

Χαράζω τις φλέβες μου και κοκκινίζουν τα όνειρα
και τσέρκουλα γίνονται στις γειτονιές των παιδιών
και σεντόνια στις κοπέλες που αγρυπνούνε
κρυφά για ν’ ακούν των ερώτων τα θαύματα.

(Ζαλίζει τ’ αγιόκλημα και κατεβαίνω στον κήπο μου
και θάβω τα πτώματα των μυστικών μου νεκρών
και το λώρο το χρυσό των προδομένων
αστέρων τους κόβω να περάσουν στην άβυσσο.

Σκουριάζουν τα σίδερα και τιμωρώ τον αιώνα τους
εγώ που δοκίμασα τις μυριάδες αιχμές
κι από γιούλια και ναρκίσσους το καινούργιο
μαχαίρι ετοιμάζω που αρμόζει στους Ήρωες.

Γυμνώνω τα στήθη μου και ξαπολυούνται οι άνεμοι
κι ερείπια σαρώνουνε τις χαλασμένες ψυχές
κι απ’ τα νέφη τα πυκνά της καθαρίζουν
τη γη, να φανούν τα Λιβάδια τα Πάντερπνα!)

(Οι δύο πρώτες στροφές είναι μελοποιημένες).

Σε χώρα μακρινή.

Τώρα το χέρι του Θανάτου αυτό χαρίζει τη Ζωή
και ο ύπνος δεν υπάρχει.

Χτυπά η καμπάνα του μεσημεριού
κι αργά στις πέτρες τις πυρρές χαράζονται τα γράμματα:
νυν και αιέν και άξιον εστί.

Σε χώρα μακρινή και αρυτίδωτη τώρα πορεύομαι.
Τώρα μ’ ακολουθούν κορίτσια κυανά
κι αλογάκια πέτρινα με τον τροχίσκο του ήλιου στο πλατύ μέτωπο.

Γενεές μυρτιάς μ’ αναγνωρίζουν από τότε που έτρεμα στο τέμπλο του νερού,
άγιος, άγιος, φωνάζοντας.
Ο νικήσαντας τον Άδη και τον Έρωτα σώσαντας,
αυτός ο Πρίγκιπας των Κρίνων είναι.

Κι από κείνες πάλι τις πνοές της Κρήτης, μια στιγμή ζωγραφιζόμουν.
Για να λάβει ο κρόκος από τους αιθέρες δίκαιο.
Στον ασβέστη τώρα τους αληθινούς μου Νόμους κλείνω κι εμπιστεύομαι.
Μακάριοι, λέγω, οι δυνατοί που αποκρυπτογραφούνε το Άσπιλο.
Γι’ αυτών τα δόντια η ρόγα που μεθά,
στων ηφαιστείων το στήθος και στο κλήμα των παρθένων.

Ιδού ας ακολουθήσουνε τα βήματά μου!
Σε χώρα μακρινή και αρυτίδωτη τώρα πορεύομαι.
Τώρα το χέρι του Θανάτου αυτό χαρίζει τη Ζωή και ο ύπνος δεν υπάρχει.

Χτυπά η καμπάνα του μεσημεριού
κι αργά στις πέτρες τις πυρρές χαράζονται τα γράμματα:
νυν και αιέν και άξιον εστί.

Αιέν αιέν και νυν και νυν τα πουλιά κελαηδούν άξιον εστί το τίμημα.

ΙΙΙ. Δοξαστικόν

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το φως και η πρώτη
χαραγμένη στην πέτρα ευχή του ανθρώπου
η αλκή μες στο ζωο που οδηγεί τον ήλιο
το φυτό που κελάηδησε και βγήκε η μέρα

Η στεριά που βουτά και υψώνει αυχένα
ένα λίθινο άλογο που ιππεύει ο πόντος
οι μικρές κυανές φωνές μυριάδες
η μεγάλη λευκή κεφαλή Ποσειδώνος

ΟΙ ΣΗΜΑΝΤΟΡΕΣ ΑΝΕΜΟΙ που ιερουργούνε
που σηκώνουν το πέλαγος σαν Θεοτόκο
που φυσούν και ανάβουνε τα πορτοκάλια
που σφυρίζουν στα όρη κι έρχονται

Οι αγένειοι δόκιμοι της τρικυμίας
οι δρομείς που διάνυσαν τα ουράνια μίλια
οι Ερμήδες με το μυτερό σκιάδι
και του μαύρου καπνού το κηρύκειο

Ο Μαϊστρος, ο Λεβάντες, ο Γαρμπής
ο Πουνέντες, ο Γραίγος, ο Σιρόκος
η Τραμουντάνα, η Όστρια

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το ξύλινο τραπέζι
το κρασί το ξανθό με την κηλίδα του ήλιου
του νερού τα παιχνίδια στο ταβάνι
στη γωνιά το φυλλόδεντρο που εφημερεύει

Οι λιθιές και τα κύματα χέρι με χέρι
μια πατούσα που σύναξε σοφία στην άμμο
ένας τζίτζικας που έπεισε χιλιάδες άλλους
η συνείδηση πάμφωτη σαν καλοκαίρι.

ΤΑ ΝΗΣΙΑ με το μίνιο και με το φούμο
τα νησιά με το σπόνδυλο καποιανού Δία
τα νησιά με τους έρημους ταρσανάδες
τα νησιά με τα πόσιμα γαλάζια ηφαίστεια

Στο μελτέμι τα ορτσάροντας με κόντρα φλόκο
Στο γαρμπή τ’ αρμενίζοντας πόντζα λαμπάντα
έως όλο το μάκρος τους τ’ αφρισμένα
με λιτρίδια μαβιά και με ηλιοτρόπια

Η Σίφνος, η Αμοργός, η Αλόννησος
η Θάσος, η Ιθάκη, η Σαντορίνη, η Κως η Ίος, η Σίκινος

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ στο πέτρινο πεζούλι
αντίκρυ του πελάγους η Μυρτώ να στέκει
σαν ωραίο οκτώ ή σαν κανάτι
με την ψάθα του ήλιου στο ένα χέρι

Το πορώδες και άσπρο μεσημέρι
ένα πούπουλο ύπνου που ανεβαίνει
το σβησμένο χρυσάφι μες στους πυλώνες
και το κόκκινο άλογο που δραπετεύει

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ εορτάζοντας τη μνήμη
των Αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης
ένα θαύμα να καίει στους ουρανούς τ’ αλώνια
ιερείς και πουλιά να τραγουδούν το χαίρε :

ΧΑΙΡΕ η Καιομένη και χαίρε η Χλωρή
Χαίρε η Αμεταμέλητη με το πρωραίο σπαθί….

ΧΑΙΡΕ η Καιομένη και χαίρε η Χλωρή
Χαίρε η Αμεταμέλητη με το πρωραίο σπαθί

Χαίρε η που πατείς και τα σημάδια σβήνονται
Χαίρε η που ξυπνάς και τα θαύματα γίνονται

Χαίρε του παραδείσου των βυθών η Αγρία
Χαίρε της ερημίας των νήσων η Αγία

Χαίρε η Ονειροτόκος χαίρε η Πελαγινή
Χαίρε η Αγκυροφόρος και η Πενταστέρινη

Χαίρε με τα λυτά μαλλιά η χρυσίζοντας τον άνεμο
Χαίρε με την ωραία λαλιά η δαμάζοντας τον δαίμονα

Χαίρε που καταρτίζεις τα Μηναία των κήπων
Χαίρε που αρμόζεις τη ζώνη του Οφιούχου

Χαίρε η ακριβοσπάθιστη και σεμνή
Χαίρε η προφητικιά και δαιδαλική

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το χώμα που ανεβάζει
μιάν οσμή κεραυνού σαν από θειάφι
του βουνού ο πυθμένας όπου θάλλουν
οι νεκροί άνθη της αύριον

Μιας νυχτός Ιουνίου η νηνεμία
γιασεμιά και φουστάνια στο περιβόλι
το ζωάκι των άστρων που ανεβαίνει
της χαράς η στιγμή λίγο πριν κλάψει

Τα κορίτσια η πόα της ουτοπίας
τα κορίτσια οι παραπλανημένες Πλειάδες
τα κορίτσια τ’ Αγγεία των Μυστηρίων
τα γεμάτα ως πάνω και τ’ απύθμενα

Τα στυφά στο σκοτάδι και όμως θαύμα
τα γραμμένα στο φως και όμως μαυρίλα
τα στραμμένα επάνω τους όπως οι φάροι
τα ηλιόβόρα και τα σεληνοβάμονα

Η Ερση, η Μυρτω, η Μαρινα, η Ελενη, η Ρωξανη, η Φωτεινη
η Αννα, η Αλεξανδρα, η Κυνθια

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το αναίτιο το δάκρυ
ανατέλλοντας αργά στα ωραία μάτια
των παιδιών που κρατιούνται χέρι χέρι
των παιδιών που κοιτάζουνται και δε μιλιούνται

Των ερώτων το τραύλισμα πάνω στα βράχια
ένας φάρος που εκτόνωσεν αιώνων θλίψη
το τριζόνι το επίμονο καθώς η τύψη
και το μάλλινο έρημο μέσα στ’ αγιάζι

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το χέρι που επιστρέφει
από φόνο φριχτόν και τώρα ξέρει
ποιος αλήθεια ο κόσμος που υπερέχει
ποιό το “νυν” και ποιο το “αιέν” του κόσμου
ποιος αλήθεια ο κόσμος που υπερέχει
ποιό το “νυν” και ποιο το “αιέν” του κόσμου
ποιος αλήθεια ο κόσμος που υπερέχει
ποιό το “νυν” και ποιο το “αιέν” του κόσμου :

ΝΥΝ το αγρίμι της μυρτιάς Νυν η κραυγή του Μάη
ΑΙΕΝ η άκρα συνείδηση Αιέν η πλησιφάη

Νυν νυν η παραίσθηση και του ύπνου η μιμική
Αιέν αιέν ο λόγος και Τρόπις η αστρική

Νυν των λεπιδόπτερων το νέφος το κινούμενο
Αιέν των μυστηρίων το φως το περι ιπτάμενο

Νυν το περίβλημα της Γης και η Εξουσία
Αιέν η βρωση της Ψυχής και η Πεμπτουσία

Νυν της Σελήνης το μελάγχρωμα το ανίατο
Αιέν το χρυσοκύανο του Γαλαξία σελάγισμα

Νυν των λαών το αμάλγαμα και ο μαύρος Αριθμός
Αιέν της Δίκης το άγαλμα και ο Μέγας Οφθαλμός

Νυν η ταπείνωση των Θεών
Νυν η σποδός του Ανθρώπου Νυν Νυν το μηδέν

Νυν Νυν το μηδέν
Νυν Νυν το μηδέν
Νυν Νυν το μηδέν

ΑΙΕΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ, Ο ΜΕΓΑΣ !
Ο ΜΕΓΑΣ !

ΦΑΙΔΡΑ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΘΑ ΚΑΝΕΙ ΚΡΥΟ

ΤΩΡΑ ΠΡΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙΣ ΜΟΝΟΣ

ΜΕ ΒΡΗΚΕ ΠΑΛΙ Η ΕΡΗΜΙΑ

ΤΟ ΑΙΜΑ

ΘΕΛΩ ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ

ΝΥΧΤΩΝΕΙ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Αγγελικής Ελευθερίου
Σύνθεση: 1984. Αθήνα.
Ηχογράφηση: 1985, Αλίκη Καγιαλογλου, Πέτρος Πανδής, ΣΕΙΡΙΟΣ.
Τραγούδια:
ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΘΑ ΚΑΝΕΙ ΚΡΥΟ
ΔΑΚΡΥΣΑΝ ΤΑ ΣΕΝΤΟΝΙΑ ΜΟΥ
ΕΠΑΙΞΕΣ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΟΥ
ΟΤΑΝ ΣΕ ΒΡΗΚΑ
ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ
ΟΝΕΙΡΟ ΑΓΑΠΗΣ
ΣΑΝ ΚΑΦΕΝΕΙΟ
ΤΩΡΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙΣ ΜΟΝΟΣ
ΜΕ ΒΡΗΚΕ ΠΑΛΙ Η ΕΡΗΜΙΑ
ΤΟ ΑΙΜΑ ΠΑΓΩΣΕ
ΘΕΛΩ ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ
ΝΥΧΤΩΝΕΙ

1. Δακρύσαν τα σεντόνια μου
Όταν από κοντά μου πια θα έχεις φύγει
κι όταν δε θα `χω από πού να κρατηθώ,
όταν κι οι φίλοι θα χαθούνε λίγοι λίγοι
κι αυτή η νύχτα που θαρρώ πως θα πνιγώ,
πόσες αγάπες μες στον κόσμο θα `χουν μείνει
και τη δικιά σου σε ποια μάτια θα την βρω.

Δακρύσαν τα σεντόνια μου κι απόψε
κι από τα τζάμια στάζει καταχνιά.
Παρ’ την κιθάρα σου και λίγο παίξε
για κείνο το πουλί στην ερημιά.

Μην κλαις μέσα στον ύπνο σου τα βράδια
και λες πως θες να μείνεις μοναχή.
Τα όνειρά σου τα `κανες κομμάτια,
χωρίς αυτά πού θα βρεις την αρχή;

2. Έπαιξες την καρδιά μου
Έπαιξες την καρδιά μου επάνω στα χαρτιά
όπως οι μόρτες με την τράπουλα στο σταυροδρόμι.
Την ώρα αυτή πετάξαν χίλια πουλιά
και συ επίστεψες πως κλείσανε οι δρόμοι.

Κι ήραν τα μάτια μου γραμμόφωνα παλιά
που τραγουδούν αργά ανατολίτικα τραγούδια
κι ήραν τα σπλάχνα μου μια πικραμυγδαλιά
κι από τις φυλακές φτάνουν ως πέρα τα νταούλια.

Μες στο παιχνίδι των καιρών σαν μ’ άφησες μου το `πες,
ένα παιδάκι μου `δωσε νερό και συ μου το `πιες
και δε λογάριασες τη στέρνα της ψυχής μου που το θέλει.

3. Επαρχιακός σταθμός
Είναι τα μάτια σου επαρχιακός σταθμός
και τα ματόκλαδά σου ραγισμένα,
κάτω απ’ το μαυρο σου παλτό, ένας λυγμός
σου λέει παραμύθια για ταξίδια περασμένα.

Μέσα στις λάσπες τα τακούνια σου βαθιά βουλιάζουν
και βοήθεια δε ζητάνε,
πότε με λες Χριστό και πότε Βαραβά,
κι εσένα, δυο Μαγδαληνές μέσα σου σπαρταράνε.

Όταν, αργά θα κλείνουνε τα καφενεία
κι ούτε μια μάνα στους σταθμούς, ούτε και στρατιώτες
κι όλα θα μοιάζουνε μ’ ασπρόμαυρη ταινία
τότε κι εμείς θα σμίξουμε οι δυο μας, τότες.

4. Θέλω μια νύχτα
Θέλω μια νύχτα αχ, να μου χορέψεις
ένα ζεϊμπέκικο απ’ τα παλιά,
τ’ άσπρο πουκάμισό σου να φορέσεις
και να κοιτάζεις μέσα σου βαθιά.

Και θα `ναι σαν την αγρυπνία
σ’ ένα ξωκλήσι πέρα μακρινό.
Θα αναστενάζει η Παναγία
γιατί είχε σαν και σέναν έναν γιο.

Λιγάκι πριν να κλείσουνε τα κέντρα
και θα `χουν μείνει μόνο λιγοστοί
αχ και κλαιν’ οι μόρτες και ραΐζει η πέτρα
κι εγώ θα κρέμομαι από μια κλωστή.

Και θα `ναι σαν την αγρυπνία
σ’ ένα ξωκλήσι πέρα μακρινό.
Θα αναστενάζει η Παναγία
γιατί είχε σαν και σέναν έναν γιο.

5. Με βρήκε πάλι η ερημιά
Με βρήκε πάλι η ερημιά
δεν μ’ είχε χάσει,
σαν κάποια σύσταση
παλιά που `χει αλλάξει.

Και μου `φερε το χωρισμό
μέσα σε γράμμα,
κουράστηκα για να σε βρω
μα το `χα τάμα.

Μπροστά στην πόρτα μου έκατσε
δίπλα στο γιασεμί μου κι αυτό ανθίζει
δυο φορές καρδούλα μου
αχ, τη μια μες στην ψυχή μου.

6. Με κλειστά παράθυρα
Τον στεναγμό μου πια δεν τον ακούς;
Η νύχτα λες που αναστενάζει;
Τα ρούχα σου ραντίζω μ’ αγιασμούς
και λέω είναι μπόρα θα περάσει.

Σαν καφενείο με κλειστά παράθυρα
και σ’ ένα δρόμο ερημικό έγειρε τώρα η καρδιά σου.
Και σαν τον πόλεμο τον ξαφνικό με τα σημάδια
στο λαιμό ζεστή με πήραν απ’ την αγκαλιά σου.

Από το σπίτι δεν περνά κανείς,
ούτε οι φίλοι κι οι γειτόνοι.
Η στέγη δε χαμήλωσε θαρρείς;
Μα είναι η αγάπη που τελειώνει.

Σαν καφενείο με κλειστά παράθυρα
και σ’ ένα δρόμο ερημικό έγειρε τώρα η καρδιά σου.
Και σαν τον πόλεμο τον ξαφνικό με τα σημάδια
στο λαιμό ζεστή με πήραν απ’ την αγκαλιά σου.

7. Μια μέρα που θα κάνει κρύο
Μια μέρα που θα κάνει κρύο θα γυρίσεις
κι όχι την πόρτα μα το τζάμι θα χτυπήσεις.
Τα ίδια ρούχα όπως πάντα θα φοράς,
θα `χεις τα χέρια σου στις τσέπες.
Όπως πάντα θα γελάς, δε θα μιλάς όπως πάντα.

Έφυγες με το κρύο και με την βροχή,
πάλι με κρύο και μ’ αγιάζι θα γυρίσεις.
Βγάλ’ το σακάκι σου θα πω, έχει βραχεί.
Την ίδια μάρκα τα τσιγάρα σου θ’ ανοίξεις,
σπίρτα έχει δίπλα σου θα πω και θα καπνίσεις.

8. Νυχτώνει
Μια μέρα που θα κάνει κρύο θα γυρίσεις
κι όχι την πόρτα μα το τζάμι θα χτυπήσεις.
Τα ίδια ρούχα όπως πάντα θα φοράς,
θα `χεις τα χέρια σου στις τσέπες.
Όπως πάντα θα γελάς, δε θα μιλάς όπως πάντα.

Έφυγες με το κρύο και με την βροχή,
πάλι με κρύο και μ’ αγιάζι θα γυρίσεις.
Βγάλ’ το σακάκι σου θα πω, έχει βραχεί.
Την ίδια μάρκα τα τσιγάρα σου θ’ ανοίξεις,
σπίρτα έχει δίπλα σου θα πω και θα καπνίσεις.

9. Όταν σε βρήκα
Όταν σε βρήκα πόναγες
στο μέρος της καρδιάς,
μέσα σε δρόμους γύρναγες
σαν φύλλο ζαλισμένο.

Όταν σε βρήκα μίλαγες
σαν δράμα ξενιτιάς
κι όταν μια μέρα γέλασες
είπα θα περιμένω.

Τώρα μέσα στο αίμα μου
σε βρίσκω να κυλάς
σαν προσευχή
σε άγνωστο θεό κι αγριεμένο.

Τώρα σαν το πουλί
μέσα στα μάτια μου πετάς
και σαν κερί μες στη βροχή
που μένει αναμμένο.

10. Σε βρίσκω στα βιβλία
Σε βρίσκω στα βιβλία που δε γράφτηκαν,
μες στα τραγούδια που δεν άκουσα.
Σε βρίσκω και σε παλιές εικόνες που εχάθηκαν,
σε ό,τι έφυγε και δε γυρίζει πίσω.

Σε βρίσκω στο όνειρο αγάπης μακρινής,
στο όνομα το ακριβό που δεν το λέμε.
Στον πυρετό κάποιας αρρώστιας σκοτεινής,
στα πάθη που ντρεπόμαστε και κλαίμε.

11. Το αίμα πάγωσε
Το αίμα πάγωσε απάνω στα μαχαίρια
και μέσα σου μεσάνυχτα κι αυγές και χιόνια
πέφτανε μα συ… Πάνε τα καλοκαίρια
κι ούτε ένα κόμπο δε ρίχναν οι βροχές.

Σαν το ρόδι τα όνειρά μας εσκορπίσανε
και μες στα μάτια μας έμεινε το μαράζι
κι αυτοί που μας τα πήραν τι κερδίσανε;
Έτσι κι αλλιώς ο κόσμος κάποτε θ’ αλλάξει.

Τώρα θα βάζω τον αέρα να σου γράφει
μιας κι οι ανθρώποι έφυγαν μακριά,
να ζήσουν δεν αντέξανε μέσα σε τόσα λάθη
και κείνο το σαράκι στην καρδιά.

Σαν το ρόδι τα όνειρά μας εσκορπίσανε
και μες στα μάτια μας έμεινε το μαράζι
κι αυτοί που μας τα πήραν τι κερδίσανε;
Έτσι κι αλλιώς ο κόσμος κάποτε θ’ αλλάξει.

12. Τώρα πρέπει να μείνεις μόνος
Τώρα πρέπει να μείνεις μόνος και να θυμηθείς
και πλατανόφυλλα να φέρεις και να γράψεις.
Τώρα πρέπει να πάψεις να πονάς και μη μου πεις
να μείνω δίπλα σου εγώ για να ξεχάσεις.

Ό,τι θυμάσαι τώρα να το κάνεις φυλαχτό
και το κλειδί του στην καρδιά σου να κρεμάσεις
και μη πιστέψεις πως το αίμα σου έγινε νερό
και πρέπει τώρα απ’ την αρχή ν’ αλλάξεις.

Εγώ πάνω στο βράχο μου θα μείνω σαν κεράκι
που δε θα λιώνει απ’ του καιρού το χαλασμό.
Σ’ ένα ποτάμι μακρινό θα γίνω ένα γλαράκι,
θα `ναι για σένανε μαζί καινούργιο και παλιό.

Η ΒΕΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΟΔΟ ΜΗΔΕΝ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Με Πουλιά Τρελά

Πάψε Να Γελάς

Στην Οδό Μηδέν

Η Μεγάλη Άρια Της Βεατρίκης

Όταν οι μέρες κατεβαίνουν χαμηλά

Σε σιωπές φυτών

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Διονύση Καρατζά – και δυο ποιήματα του συνθέτη
Σύνθεση: 1987. Παρίσι.
Ηχογράφηση: 1995, Μαρία Φαραντούρη, πιάνο ή Ντόρα Μπακοπούλου, Minos
Τραγούδια:
ΒΕΑΤΡΙΚΗ – ΜΕ ΠΟΥΛΙΑ ΤΡΕΛΑ
ΒΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΨΕ ΝΑ ΓΕΛΑΣ
ΟΔΟΣ ΜΗΔΕΝ
ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΙΑ ΤΗΣ ΒΕΑΤΡΙΚΗΣ
ΕΛΕΝΗ – ΒΕΑΤΡΙΚΗ
ΤΙΣ ΝΥΧΤΕΣ
ΠΑΙΖΟΝΤΑΣ ΜΟΥΣΙΚΗ
ΒΕΑΤΡΙΚΗ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΑ
ΧΩΡΙΣ ΛΕΞΕΙΣ
ΑΙΩΝΕΣ ΑΝΘΙΖΕΙΣ
ΟΤΑΝ ΟΙ ΜΕΡΕΣ ΚΑΤΕΒΑΙΝΟΥΝ
ΧΑΜΗΛΑ ΣΕ ΣΙΩΠΕΣ ΦΥΤΩΝ

1. Αιώνες ανθίζεις

Και συ ανοιξιάτικα μιλάς τον άνεμο

Λες και πάλι τα μοναχικά απογεύματα

Που ξέρεις πως σ’ αποζητάω Βεατρίκη

Αιώνες ανθίζεις στο πλευρό του θανάτου
τόσα που θέλω είν’ από δω
στα όμορφα που με πονάνε
και συ ανοιξιάτικα μιλάς τον άνεμο

Και συ ανοιξιάτικα μιλάς τον άνεμο

Λες και πάλι τα θαλασσινά, θαλασσινά οράματα

Που ξέρω πως σε τυραννάνε Βεατρίκη

Χορεύεις, πηγαίνεις στα πουλιά τα ωραία
κι όταν σε βλέπω μοναχή
μα φτάνει πια να με τρομάζεις
και συ ανοιξιάτικα μιλάς τον άνεμο

2. Βεατρίκη είναι η νύχτα

Τελευταία η νύχτα έγινε πιο τρυφερή
γνώριμη των νερών και παίζει
και βγάζει φωνούλες μουσικές
κατεβαίνει πιο βαθιά και δε φοβάμαι
τ’ άνθη μου μετρώ τα μόνα
και λογαριάζω τον καιρό
που θέλω να σου δείξω

Ανεβαίνεις στις λέξεις κάποτε και ξεκινάς
μικρή και πεινασμένη νύχτα
φεγγάρι πικρό και μυστικό
με πληγώνεις πιο βαθιά και σ’ αγαπάω
μόνο περιμένω τ’ άστρα
που ανασαίνεις σαν πουλιά
και πάντα σε δροσίζουν
Βεατρίκη

3. Βεατρίκη με πουλιά τρελά

Τρίζει ο ήλιος στα μαλλιά σου
και κατεβαίνει άνεμος ως τα λόγια μου
Βεατρίκη ένα πολύ ωραίο πρωινό
με πουλιά τρελά

Βεατρίκη, Βεατρίκη …

Ένα πολύ ωραίο πρωινό
με πουλιά τρελά
που γυροφέρνουν εφιάλτες

Κράτησε αύριο τη χαρά μου
πως μεγαλώνω έτοιμος στα τραγούδια μου
Βεατρίκη κάθε φορά που γράφεις
πρωινά αληθινά νερά

Βεατρίκη, Βεατρίκη …

Κάθε φορά που γράφεις
πρωινά αληθινά νερά
κι ας επιστρέφουνε οι νύχτες

4. Βεατρίκη πάψε να γελάς

Με ξεχνάς τα μάτια σου κλειστά
τα χείλη σφραγιστά
και χάνομαι στους δρόμους

Βεατρίκη πάψε να γελάς

Μου γελάς το δάκρυ σου νερό
το γέλιο σου κενό σαν τον αέρα

Βεατρίκη πάψε να γελάς

Με πονάς σκιά μεσ’ στη σκιά
σκορπάς σαν τον καπνό
και χάνεσαι στους δρόμους

Βροχή μια Κυριακή που μ’ έδεσες για πάντα
στα χρυσά μαλλιά σου

Βεατρίκη πάψε να γελάς

5. Ελένη – Βεατρίκη

Σε έχω ξαναζήσει στο άρωμα
ιδρωμένου τριφυλλιού
ανάμεσα σε δυο αντιμαχόμενες

Θάλασσες μου κάποιο μεσημέρι
μ’ αναμμένες φλέβες
και πάλι τ’ άλλο μεσημέρι
με τα όρθια όνειρα που σ’ αγάπησαν

Με τα χρόνια παίρνεις πρόσωπα πεδιάδων
κι άλλοτε γίνεσαι όνομα αλμυρό
ας πούμε Ελένη
ας πούμε Βεατρίκη

Θάλασσες μου κάποιο μεσημέρι
μ’ αναμμένες φλέβες
και πάλι τ’ άλλο μεσημέρι
με τα όρθια όνειρα που σ’ αγάπησαν

Με τα χρόνια παίρνεις πρόσωπα πεδιάδων
κι άλλοτε γίνεσαι όνομα αλμυρό
ας πούμε Ελένη
ας πούμε Βεατρίκη

6. Η Βεατρίκη στην οδό Μηδέν

Αχ, αχ, αχ, μικρό πουλί
τι ζητάς στην οδό Ερμού;
Έχασα τη Βεατρίκη,
ίσως να ψάχνει για καινούργιο καπέλο με φτερά

Αχ, αχ, αχ, μικρό πουλί
τι ζητάς στην οδό Μηδέν;
Αύριο η Βεατρίκη δίνει τον όρκο
είναι ο πρώτος πολίτης του Μακρυγιαννιστάν

Το παλληκάρι τ’ ουρανού
φάνηκε στα σοκάκια
κρατά στο χέρι κεραυνούς
και στ’ άλλο αναστεναγμούς
το παλληκάρι, το παλληκάρι
θα ’ρθει το βράδυ στις εννιά
βόηθα Χριστέ και Παναγιά

Αχ, αχ, αχ, μικρό πουλί
τι ζητάς στην οδό Ερμού;
Δεν υπάρχει Βεατρίκη
αν υπήρχε δε θα μ’ έβλεπες ποτέ.

7. Η μεγάλη άρια της Βεατρίκης

Πάντα μου μιλάς
από εκεί κι εγώ
εδώ στο όνειρο
σε αγαπημένα δικά μου
πάλι, πάλι, πάλι και πάλι
όπως ξεφεύγουν απ’ το νερό
τα ψάρια και πονάνε
στα όμορφα του ήλιου.

Πάντα μου μιλάς
από εκεί κι εγώ
εδώ στο όνειρο
όπως πέρα απ’ τον ορίζοντα
θάλλει ο άλλος ο ωραίος κόσμος
έτσι σε ρωτάω για τον ουρανό
και για το σώμα σου
και λιγοστεύω.

8. Όταν οι μέρες κατεβαίνουν χαμηλά

Όταν οι μέρες κατεβαίνουν χαμηλά, Βεατρίκη
Μπερδεύεται ο ήλιος στα δέντρα και στα δάχτυλα σου
Κι άλλοτε παίζει με τα χρώματα
Κι άλλοτε βγάζει μια σιωπή μεγάλη
Όπως την έμαθε κει κάτω στη θάλασσα
Μα πιο πολύ
Μέσα στην καρδιά μου

Όταν οι μέρες κατεβαίνουν χαμηλά, Βεατρίκη
Ξεντύνεσαι εξαίσια στις πέτρες και στα όνειρα μου
Κι άλλοτε είσαι ουρανός μικρός
Κι άλλοτε χώμα και στιγμή πελάγους
Έτσι που γίνεσαι αλήθεια της άνοιξης
Και αστραπή πόνου
Μέσα στην καρδιά μου

9. Παίζοντας μουσική

Παίζοντας μουσική
ανεβαίνεις λυγμός
κι όποτε μιλάω ερημώνομαι

Φως βαθιά στα ματιά σου
που στέγνωσαν
και να ναυαγούν σε σκέψεις

Παίζοντας μουσική ανεβαίνεις λυγμός
και δε μιλάω πια έτσι, που γίνονται μαχαίρια
τα μαγικά κασετόφωνα της γειτονιάς
και δε μιλάω που έτσι, που γίνονται μαχαίρια
τα μαγικά κασετόφωνα της γειτονιάς

Παίζοντας μουσική
ανεβαίνεις λυγμός
κι όποτε μπαίνω στο φθινόπωρο

Σε μετρώ στο άγνωστο
που φτάνουνε
και με κρατούν στους δρόμους

Παίζοντας μουσική ανεβαίνεις λυγμός
και δε μιλάω πια έτσι, που γίνονται μαχαίρια
τα μαγικά κασετόφωνα της γειτονιάς
και δε μιλάω που έτσι, που γίνονται μαχαίρια
τα μαγικά κασετόφωνα της γειτονιάς

10. Σε σιωπές φυτών

Σε σιωπές φυτών ψηλώνουν οι λέξεις μου
γίνονται αέρας και ναυαγούν τα μάτια

Κι ότι κι αν πω με μισώ και συ
κι αν μιλάω είναι που σε μισώ
γιατί πολύ σ’ αγάπησα, Βεατρίκη

Όπως έλεγες προχθές που άνοιγες μια πέτρα
κοιτάζοντας μ’ ένα πολύ φθηνό χαμόγελο
μιας ζωής άγνωστης και νοσταλγημένη

Δεν μπόρεσα να χαρώ τις αποστάσεις σου

Σε σιωπές φυτών ψηλώνουν οι λέξεις μου
γίνονται αέρας και ναυαγούν τα μάτια

Κι ότι κι αν πω με μισώ και συ
κι αν μιλάω είναι που σε μισώ
γιατί πολύ σ’ αγάπησα, Βεατρίκη

11. Τις νύχτες

Τις νύχτες που μυρίζουν γιασεμί
βγαίνουν τα όνειρα με λόγια Βεατρίκη

Εσύ νησί κι ωραία
στα σπλάχνα μου γεννώ
μια μέρα της Άνοιξης άσπιλη

Μια μέρα της Άνοιξης άσπρη
κι άλλη μια της καρδιάς μου μοναχή

Τις νύχτες που μυρίζουν γιασεμί
έρχονται άναστρες αγάπες Βεατρίκη

Εγώ μικρός κι ωραίος
στο σώμα μου κεντώ
εικόνες της θάλασσας πάντα

Εικόνες της θάλασσας πάντα
κι άλλη μια τ’ ουρανού μακρινή

12. Χωρίς λέξεις

Λέω να σε δω κάτω απ’ το νερό της νύχτας

Χωρίς λέξεις

Όταν ακοίμητη θα σπας στο σώμα σου

Βεατρίκη

Σε ξωτικά τοπία ωραίας αβύσσου των ονεί ονείρων σου

Χωρίς λέξεις
Θέλω να με δεις έξω απ’ το βαθύ της μέρας

Κοντά στο άσπρο

Όταν ολόγυμνος θα βγω στη γνώση μου

Βεατρίκη

Και θα μιλώ με σένα τελετή για θανάτου της αγά αγάπης μου

Χωρίς λέξεις

ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΔΡΝ ΗΣΥΧΑΖΟΥΝ ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ

ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΟΥ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Μιχάλη Μπουρμπούλη
Σύνθεση: 1987, Αθήνα.
Ηχογράφηση: Μάιος – Σεπτέμβριος του 1987, Θανάσης Μωραΐτης, (το τραγούδι Ο ΠΡΟΣΦΥΓΑΣ ερμήνευσε στο δίσκο ο συνθέτης), ΙΟΥΛΙΑΝΟΣ.
Τραγούδια:
ΧΑΜΕΝΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ
ΚΑΠΟΤΕ
ΑΣΑΝΣΕΡ
ΧΑΡΑΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
ΤΡΙΠΟΛΗ
ΠΡΌΣΦΥΓΑΣ
ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ
ΜΟΝΑΞΙΑ
ΟΙ ΑΝΥΠΟΨΙΑΣΤΟΙ
ΔΕΝ ΗΣΥΧΑΖΟΥΝ ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ
ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΟΥ

1. Ασανσέρ

Ασανσέρ που ανεβάζει
ως το έκτο πάτωμα
κι αυστηρές οι οδηγίες:
μόνο για δυο άτομα.
Ο διάδρομος σαν τούνελ
ορυχείο και στοά
κάπου κάπου ακούς μονάχα
«τρίτη πόρτα αριστερά».

Και εγώ που σού `χα τάξει
τα νησιά του παραδείσου
τώρα με βρισιές και μίσος
βρίσκω επαφή μαζί σου.

Τα παράθυρα να βλέπουν
μέσα στον ακάλυπτο
μνήμες που μοσχοβολάτε
μέντα και ευκάλυπτο.
Με κοιτάς και με φοβάσαι
που σκοτώνω τα όνειρά σου
τι ασήμαντο ανθρωπάκι
που έχει γίνει ο ήρωάς σου.

2. Δεν ησυχάζουν οι νεκροί

Το σπίτι αυτό το ιερό
τό `χει η μιζέρια χαντακώσει.
Οι προσβολές το τσάκισαν
τα ξένα χέρια ισοπεδώσει.
Το σπίτι αυτό!

Κι ο Μεγαλέξαντρος αργεί
αργεί και πότε θά `ρθει
δεν ησυχάζουν οι νεκροί
κάτω απ’ το χώμα κι άλλο Μάρτη.

Το σπίτι αυτό θέλει δουλειά
πρέπει ν’ αλλάξει κεραμίδια.
Μα ποιος θ’ ανάψει μια φωτιά
να κάψει τώρα όλα τα σκουπίδια.
Το σπίτι αυτό!

3. Κάποτε

Κάποτε κι η αγάπη αυτή θα τελειώσει
και τα δάκρυά μας
θα γυρίσουνε πίσω στις χαμένες πηγές.
Κάποτε, τις μεγάλες αυγές
το φεγγάρι κι αυτό θα παγώσει.

Με την αγάπη πως να ταξιδέψεις
πως να τραβήξεις μια γραμμή
μεσ’ τα στενά μας παίρνουν οι σειρήνες
αδειάζοντας το νου και το κορμί.

Νά `τανε το χορτάρι της γης να ψηλώσει
κι απ’ τη φλέβα μας μέσα
η ζωή να τινάξει συντριβάνια το φως.
Κάποτε, θα γυρίσει ο καιρός
και το αίμα κι αυτό θα στεγνώσει.

4. Μνήμη της πέτρας

Μνήμη της πέτρας και σώμα της βροχής
και σκοπευτήρια μιας άλλης εποχής
όλα φτηνά κι απ’ όλους ξεχασμένα
έτσι απλά, γιατ’ είναι περασμένα.

Μα τώρα πού `ρχονται σκληρές κακοκαιριές
και ψάχνουμε λιμάνια να κρυφτούμε
έτσι απλά, σκοτώνοντας τις μουσικές
τον κίνδυνο που φτάνει δεν ακούμε.

Δάκρυ του πεύκου και αίμα της πληγής
κι άσπρα δωμάτια μιας άδειας φυλακής
όλα φτηνά κι απ’ όλους ξεχασμένα
έτσι απλά, γιατ’ είναι περασμένα.

5. Μοναξιά

Αγάπη με τα μαύρα σου μαλλιά
τραγούδι της φωτιάς πίκρα στα χείλη
ποιος έσπειρε στου κήπου τα σκαλιά
το χωρισμό μια Τρίτη του Απρίλη.

Στο σπίτι όταν δεν είσαι αγαπημένη
βαραίνει το σκοτάδι πάνωθέ μου
η μοναξιά μου βγάζει το σακάκι
κι ο θάνατος μου φτιάχνει τον καφέ μου.

Αγάπη ξεχασμένη στα βουνά
απόψε πια κανείς δε μας θυμάται
στο μέρος όπου είχες την καρδιά
ο ήλιος ανατέλλει και κοιμάται.

6. Οι ανυποψίαστοι

Έβγαινε κάποτε ο ήλιος στην Αθήνα
και μας φώτιζε
κι ύστερα μια ζεστή βροχούλα
μας επότιζε.
Επότιζε τα άνθη μας
κι ανθίζανε τα λάθη μας.

Έτσι περάσαμε
Στην άβυσσο της μοναξιάς
σε σπίτια παραλληλεπίπεδα
έχοντας για ιδανικά
μια θέση στο δημόσιο
και άλλη μια στα γήπεδα.

Έβγαινε νύχτα η αγάπη στα δασάκια
και φιλιότανε
μ’ από λεπτή κλωστούλα
η ζωή κρεμότανε.
Ώσπου μια μέρα έσπασε
και καταιγίδα ξέσπασε.

7. Πατρίδα μου

Κρύος βοριάς κατέβαινε
νύχτα από την Ακρόπολη
κι απ’ τα λουλούδια που περνά
κλαίει και λέει βυζαντινά:
Πατρίδα μου
σε παίξανε στα ζάρια βερεσέ!

Κλαίει τ’ Αντρούτσου το κορμί
στα τη βαθειά τη θάλασσα
βρε πως αλλάξαν οι καιροί
και μας δικάζουν Βαυαροί:
Πατρίδα μου
σε παίξανε στα ζάρια βερεσέ!

Τα χρόνια σαν πετρώματα
ήρθαν και μας σκεπάσανε
και τώρα πως να θυμηθώ
σπίτια κι ανθρώπους στο βυθό:
Πατρίδα μου
σε παίξανε στα ζάρια βερεσέ!

Ω! πίκρα της απόγνωσης
άνθισες μες στον ύπνο μας
κι άγνωστοι ξένοι ναυαγοί
γίναμε στη δική μας γη:
Πατρίδα μου
σε παίξανε στα ζάρια βερεσέ!

8. Πρόσφυγας

Γράφω τραγούδια πάντα λυπημένα
χασάπικα, ζεϊμπέκικα βαριά
γιατί σ’ αυτόν τον προδομένο τόπο
νιώθω σαν πρόσφυγας χωρίς γενιά.

Τα τραγούδια μου που κλαίνε
κι έχουν ρεμπέτικους σκοπούς
μιλούν για περιφρονημένους
και καταριώνται δυνατούς.

Γράφω τραγούδια πάντα μοιρολόγια
Μανιάτικα, Ηπειρώτικα συρτά
γιατί στους δρόμους έρημη η Ελλάδα
σβήνει, ανασταίνεται και ξεψυχά.

9. Τρίπολη

Η νύχτα ανεβαίνει σαν νερό
μες στο δωμάτιό μου
κι από `να μαγαζί νυχτερινό
ακούγονται τραγούδια λυπημένα:
κλαίνε για σένα
και για μένα.

Θυμάμαι πάντα εκείνο τον καιρό
την Τρίπολη θυμάμαι
πως κύλησαν τα χρόνια σαν νερό
κι ακούγονται τραγούδια λυπημένα:
κλαίνε για σένα
και για μένα.

10. Χαμένη αποστολή

Στην Πανεπιστημίου είμαι ψέμα
και στην Αιόλου άγραφτο χαρτί
μην χάνεις τον καιρό σου να με ψάχνεις
στα μέρη που συχνάζαμε γιατί:

Το σύστημα με έχει επιστρατεύσει
και χάθηκα σε κάποια αποστολή
δηλώνω άγνωστος σ’ αυτό τον τόπο
και ανεπίδοτη επιστολή.

Του ήλιου τα σκαλιά έχουν ραγίσει
και μέρα δεν υπάρχει πια ζεστή
στο Σύνταγμα ο Άγνωστος Στρατιώτης
σηκώθηκε κι έφυγε γιατί:

Κουράστηκε να βλέπει παρελάσεις
και τ’ όνειρο να σπάει σαν γυαλί
εδώ είναι Βαλκάνια θυμήσου
και προδομένη Εγγύς Ανατολή.

11. Χάραμα Παρασκευή

Σ’ ένα μαγαζί μονάχο
μπήκε ο χάρος να σε βρει
είκοσι χρονώνε άντρα
χάραμα Παρασκευή.

Τη ζωή σου έχεις περάσει
με βρισιές κι ανάθεμα
στα μαλλιά τα χτενισμένα
δάφνες και χρυσάνθεμα.

Τόσα χρόνια χαλασμένα
σε αγώνα άνισο
κι απ’ το ούζο η βρισιά σου
μύριζε γλυκάνισο.

Το κορμί σου σε μιαν άκρη
άψυχο κι αμίλητο
πρόσφυγας στη Νέα Μάκρη
ήρθες απ’ τη Μίλητο.

ΩΣ ΑΡΧΑΙΟΣ ΑΝΕΜΟΣ

ΩΣ ΑΡΧΑΙΟΣ ΑΝΕΜΟΣ - ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ

ΑΓΡΥΠΝΙΑ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΩΣ ΑΡΧΑΙΟΣ ΑΝΕΜΟΣ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΓΕΩΡΓΟΣ ΝΕΡΩΝ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΜΑΥΡΟ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΜΕ ΚΥΝΗΓΑΕΙ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΤΟ ΝΗΣΙ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΕΠΟΧΗ ΝΕΡΟΥ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΓΙΑΤΙ ΕΙΣΑΙ ΘΑΛΑΣΣΑ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΟΙ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΑΙΣΘΗΣΗ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΜΠΛΕ ΒΑΘΥ Μίκης Θεοδωράκης, Σοφία Μιχαηλίδου.

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Διονύση Καρατζά
Σύνθεση: ‘Ανοιξη 1987, Αθήνα.
Ηχογράφηση: Οκτώβρης1987, Μίκης Θεοδωράκης και Σοφία Μιχαηλίδη
με τους μουσικούς: Ντάνα Χατζηγεωργίου (βιολοντσέλο), Δημήτρη Παπαγγελίδη (κιθάρα),
Ανδρέα Ροδουσάκη (κοντραμπάσο), Cr. Boissel (cor anglais, oboe), Λευτέρη Ψωμιάδη (πιάνο)
ΙΟΥΛΙΑΝΟΣ.
Τραγούδια:
ΑΓΡΥΠΝΙΑ
ΩΣ ΑΡΧΑΙΟΣ ΑΝΕΜΟΣ
ΓΕΩΡΓΟΣ ΝΕΡΩΝ
ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΜΑΥΡΟ
ΜΕ ΚΥΝΗΓΑΕΙ Η ΒΡΟΧΗ
ΤΟ ΝΗΣΙ
ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ
ΕΠΟΧΗ ΝΕΡΟΥ
ΓΙΑΤ’ ΕΙΣΑΙ ΘΑΛΑΣΣΑ
ΟΙ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΟΥ
ΑΙΣΘΗΣΗ
ΜΠΛΕ ΒΑΘΥ

ΑΓΡΥΠΝΙΑ

Το νησιώτικο πρόσωπό σου με τυλίγει
σε χρώματα θαλασσινά πικρά
κι άλλα τόσα άγνωστα ή ξεχασμένα.
Γιατί ταξιδεύεις πια σε λόγια το φθινόπωρο
και ξενυχτώ στα φύλλα.

ΩΣ ΑΡΧΑΙΟΣ ΑΝΕΜΟΣ

Με δοκιμάζεις στο νερό και στα βαθιά σου μάτια
και ως αρχαίος άνεμος ελληνικός
περιφέρομαι στα νησιά και στις θάλασσες
και στο σώμα σου
κι από κει στην ερημιά μου…

ΓΕΩΡΓΟΣ ΝΕΡΩΝ

Με τις μικρές αλήθειες του κορμιού σου
χάνω τα πράγματα ως τον θάνατο
και γεωργός νερών, μεταλλικών λέξεων.

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΜΑΥΡΟ

Μέσα από το σώμα σου μαθαίνω το μαύρο
σαν σε πηγάδι φωνής απελπισμένης
λέγοντας πάντα “σ’ αγαπώ”.

ΜΕ ΚΥΝΗΓΑΕΙ Η ΒΡΟΧΗ

Με κυνηγάει η βροχή και βάφω την τη νύχτα
μόνος μου ανεβαίνω στο νερό στους δρόμους και στις πέτρες,
ως τα ψηλά του ήλιου και τα βαθιά παράπονά του
του κόσμου τ’ άγνωστα που τα `χεις στο κορμί σου
κρυφά μικρά και μουσικά και με τρελαίνεις.

ΤΟ ΝΗΣΙ

Με τη βροχή το κορμί σου γίνεται νησί
κι ως σπηλιά σε βρίσκω στα σκληρά του κόσμου,
να τρέφω τα λουλούδια του βοριά
κι ακρογιαλιές θανάτου.

ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ

Με κυματίζεις ωραία σαν Κυριακή
στη λαμπρή πόλη των ματιών σου.
Τα παλιά φεγγάρια κάποτε γυρίζουν μέρα
όμορφα κορίτσια της φωτιάς
που ξεπηδούν απ’ την βροχή
και ξέρουν λόγια καλά ελληνικά θαλασσινά.

ΕΠΟΧΗ ΝΕΡΟΥ

Ανέβα την βροχή απ’ τη μεριά της μοναξιάς
καθώς ο κόσμος αστράφτει στο νερό
βαθιά μες στην καρδιά σου, βαθιά στα όνειρά σου.

ΓΙΑΤ’ ΕΙΣΑΙ ΘΑΛΑΣΣΑ

Κάτω από τα ρούχα σου φοράς λουλούδια και μαχαίρια
γιατ’ είσαι θάλασσα, η ακατόρθωτη λιακάδα του χειμώνα
κι άνοιξη μικρή που μάζεψε σε ποίημα.

ΟΙ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΟΥ

Συχνά επισκέπτομαι ονόματα
κι απομονωμένους ουρανούς,
τον εχθρό μου εαυτό
και τον εμφύλιο πόνο των νερών.
Ακόμα μπερδεύω τα πάθη τα σεπτά των κοριτσιών
με τους ανέμους των αρωμάτων τους.
Βάζω χρώματα μου βγαίνουν πρόσωπα,
αλλάζω τα μάτια μου ακούω τραγούδια,
χώρια το γέλιο μου το αγέννητο επί αιώνες.

ΕΡΗΜΙΑ

Εκφώνηση Νίκος Θεοδωράκης

Το Κελί

Μου Αρκεί

Δεν Πειράζει

Στο Ζεϊμπέκικο Γρηγόρη

Στης Ζωής Σου Τα Σοκάκια

Και Θέλω Να 'Ναι Νύχτα

Κι Αν Θα Γυρίσεις

Βάρδια

Να Με Φιλάς

Κάνε Κουράγιο Μη Μου Πεις

Το Γεράκι

Άδικη Μέρα

Αποφώνηση Νίκος Θεοδωράκης

Ποίηση: Λευτέρης Παπαδόπουλος
Σύνθεση: 2004, Αθήνα.
Ηχογράφηση: 2005, Μαρία Φαραντούρη και Μανόλης Μητσιάς
Τραγούδια:

1. Άδικη μέρα
2. Βάρδια
3. Δεν πειράζει
4. Και θέλω να `ναι νύχτα
5. Κάνε κουράγιο μη μου πεις
6. Κι αν θα μου φύγεις ( Κι αν θα γυρίσεις )
7. Μου αρκεί
8. Να με φιλάς
9. Στης ζωής σου τα σοκάκια
10. Στο ζεϊμπέκικο Γρηγόρη
11. Το γεράκι
12. Το κελί

1. ΤΟ ΚΕΛΙ
Μανώλης Μητσιάς

Ο κόσμος είναι ένα κελί
κι εμείς φυλακισμένοι
Δίχως αιτία αμαρτωλοί
και καταδικασμένοι

Κι όταν ανοίγει η φυλακή
την ώρα που βραδιάζει
Σ’ ένα σοκάκι παρακεί
ο Χάρος μας αρπάζει

Ο κόσμος είναι ένα κελί
γι’ αυτό χαρά στα νιάτα
κράτα απ’ το χέρι το φιλί
και σαν Θεός περπάτα

2. ΜΟΥ ΑΡΚΕΙ
Μαρία Φαραντούρη

Ασημογαλανό απόψε το φεγγάρι
Σημαιοστόλισε το μαύρο ουρανό
Γιατί τα μάτια μου ‘καναν τη χάρη
Να με κοιτάξουνε και πια δεν θα πονώ

Δεν θέλω τίποτα άλλο μου αρκεί
Μονάχα μια ματιά σου για να ζήσω
Να βάψω κάθε μέρα Κυριακή
Και τ’ όνειρο απ’ την αρχή να χτίσω

Εκεί που νόμιζα πως ήμουν ξεχασμένη
Είδα στο βλέμμα σου το σώμα μου γυμνό
Κι ένιωσα πάλι σαν και πρώτα μαγεμένη
Με τα φιλιά σου ως το πρωί να ξαγρυπνώ

Δεν θέλω τίποτα άλλο μου αρκεί
Μονάχα μια ματιά σου για να ζήσω
Να βάψω κάθε μέρα Κυριακή
Και τ’ όνειρο απ’ την αρχή να χτίσω

3. ΔΕΝ ΠΕΙΡΑΖΕΙ
Μαρία Φαραντούρη

Τριγύρω ερημιά
μαχαίρι στην καρδιά
τα μάτια σου
με έχουνε δικάσει
και χιόνι την ψυχή μου
έχει σκεπάσει.

Δεν πειράζει.
Μια ζωή είναι,
θα περάσει.

Σε πίκρανα πολύ
μαχαίρι στην πληγή
και χάνομαι,
βυθίζομαι, σκορπάω
κι απ΄τον πολύ
τον πόνο μου μεθάω.

Δεν πειράζει.
Μια ζωή είναι,
θα περάσει.

4. ΣΤΟ ΖΕΪΜΠΕΚΙΚΟ ΓΡΗΓΟΡΗ
Μανώλης Μητσιάς

Στο ζειμπέκικο Γρηγόρη
στο ζειμπέκικο Γρηγόρη
στο ζειμπέκικο Γρηγόρη
δεν υπάρχουνε μαστόροι

Ρώτα αν θες και τον Σαράντο
ρώτα αν θες και τον Σαράντο
ρώτα αν θες και τον Σαράντο
η καρδιά κάνει κουμάντο

Στο ζειμπεκικο Μιχάλη
στο ζειμπεκικο Μιχάλη
στο ζειμπεκικο Μιχάλη
δεν υπάρχουνε δασκάλοι
Μέτρα μες στα βήματά μου
μέτρα μες στα βήματά μου
μέτρα μες στα βήματά μου
Τα πικρά παράπονά μου

Ο ζειμπεκάς δε φτιάχνεται
Γεννιέται κάποιο βράδυ
Κάποια βραδιά που χάνεται
κι απ’ την ψυχή του πιάνεται
να διώξει το σκοτάδι

5. ΣΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΟΥ ΤΑ ΣΟΚΑΚΙΑ
Μαρία Φαραντούρη

Στης ζωής σου τα σοκάκια
εμπερδεύτηκα
Και στα μάτια σου τα πλάνα
ξενιτεύτηκα
Σπίτι, συγγενείς και φίλους
επαράτησα
Κι ήρθα δίπλα σου σαν άντρας
και περπάτησα

Με μεθύσαν τα φιλιά σου
και σαλτάρισα
έλυσα πανιά και κάβους
και σαλπάρισα
Σ’ έβαλα και στο τιμόνι,
κουμαντάριζες
Και κανένανε στον κόσμο
δε χαμπάριζες

Απ’ τα μαγικά σου χάδια
ξεμυαλίστηκα
Στου κορμιού σου τις χαράδρες
ετσακίστηκα
Μαύρη ώρα, μαύρη νύχτα
που σ’ αγάπησα
Εσύ έφυγες με άλλον
κι εγώ σάπισα
6. ΚΑΙ ΘΕΛΩ ΝΑ ‘ΝΑΙ ΝΥΧΤΑ
Μαρία Φαραντούρη

Και θέλω να ‘ναι νύχτα και να βρέχει
Και να ‘ναι το αγγάλιασμα τρελό
Σαν να ‘ναι οι τελευταίες οι στιγμές μας
Στερνές στιγμές που ζω και σε φιλώ

Και να ‘μαστε στο πάθος μας δωσμένοι
Εξαίσια, γλυκά, σπαραχτικά
Ένα στρώμα να ‘χω στην οικουμένη
Που μύρια θα γένει βεγγαλικά

Και θέλω να σταλάζω στην καρδιά σου
Σταλιά – σταλιά μια ολόκληρη ζωή
Ζωή που τη σπατάλησα μακριά σου
Αγάπη μου παλιά, παντοτινή

Και να ‘μαστε στο πάθος μας δωσμένοι
Εξαίσια, γλυκά, σπαραχτικά
Ένα στρώμα να ‘χω στην οικουμένη
Που μύρια θα γένει βεγγαλικά

7. ΚΙ ΑΝ ΘΑ ΓΥΡΙΣΕΙΣ
Μαρία Φαραντούρη

Τα σήμαντρα της άνοιξης χτυπούν
μα εγώ δεν έχω χελιδόνι.
Δεν έχω γιασεμιά για να σου πουν
πως ζω με την καρδιά στο χιόνι.

Κι αν θα γυρίσεις,
θα ΄μαι πάντα εδώ
στις μνήμες
της αγάπης μας κρυμμένη.

Μες στους σκοπούς
που λεν τ΄απόβραδο
όσοι κανένας
δεν τους περιμένει.

Τα ξώφυλλα της νύχτας ανοιχτά
μα εγώ δεν έχω παραθύρια.
Μονάχα στης καρδιάς μου τ΄ανοιχτά
ναυαγισμένα τρεχαντήρια.

8. ΒΑΡΔΙΑ
Μανώλης Μητσιάς

Έπιασε βάρδια το φεγγάρι
κρύψου μην τύχει και μας δει
Για θα το πει μετά στ’ αστέρια
και θα το μάθει όλη η γη

Κρύψου μες στα πυκνά μαλλιά σου
όπως το δάσος το πουλί
Και κράτα με στην αγκαλιά σου
γιατί κουράστηκα πολύ

Κουράστηκα να σε γυρεύω
σε θάλασσες και σε στεριές
σταλιά σταλιά να σε μαζεύω
απ’ τις παιδιάστικες καρδιές

9. ΝΑ ΜΕ ΦΙΛΑΣ
Μανώλης Μητσιάς

Πάμε ένα ταξίδι
στο φεγγάρι
Έχω μια χιλιάρα μηχανή

Τώρα που η καρδιά μας
Είναι τόσο ζωντανή
Κι είναι ανοιχτοί οι ουρανοί

Να με φιλάς
και να μου ψιθυρίζεις
Λόγια τρυφερά ερωτικά

Η αγάπη είναι χαρά
Είναι όνειρα τρελά
Φίλα με ακόμα μια φορά

Ασε τα μαλλιά
στο ν’ ανεμίζουν
Να γεμίσει ο κόσμος γιασεμιά

Τώρα που ενώνονται
Τα ωραία μας κορμιά
Και φεγγοβολούν
μες στη βραδιά

10. ΚΑΝΕ ΚΟΥΡΑΓΙΟ ΜΗ ΜΟΥ ΠΕΙΣ
Μαρία Φαραντούρη

Να στο εξηγήσω δεν μπορώ
Μα είναι βούρκος το νερό
Ένα θολό ποτάμι

Κι είναι φευγάτα τα πουλιά
Κι όλες οι μέρες αντηλιά
Και σκοτεινιά στο τζάμι

Κάνε κουράγιο μη μου πεις
Θα ‘ναι κουβέντα της ντροπής
Κάνε κουράγιο μη μου πεις
Θα ‘ναι κουβέντα της ντροπής

Να στο εξηγήσω δεν μπορώ
Μα νιώθω να ‘μαι από καιρό
Πέτρα σε ξερονήσι

Στόμα σφιγμένο στη σιωπή
Δρόμος χωρίς επιστροφή
Τραγούδι που ‘χει σβήσει

Κάνε κουράγιο μη μου πεις
Θα ‘ναι κουβέντα της ντροπής
Κάνε κουράγιο μη μου πεις
Θα ‘ναι κουβέντα της ντροπής

11. ΤΟ ΓΕΡΑΚΙ
Μανώλης Μητσιάς

Βαριά με δέρνει το ανεμοβρόχι
Χαρά στον
που ‘χει μια φυλακή
Για να κουρνιάσει
και να ξεχάσει
Αχ τη ζωή του την άδικη

Με το γεράκι θα γίνω ταίρι
Και με τα αγρίμια
σταυραδελφός
Γιατί η καρδιά μου
μονάχα ξέρει
Θεριό που είναι ο άνθρωπος

Βαριά με δέρνει ανεμοζάλη
Κανείς “χαλάλι”
δε μου ‘χει πει
Παντού είμαι ξένος,
χαρακωμένος
Απ’ το σκοτάδι και τη σιωπή

12. ΑΔΙΚΗ ΜΕΡΑ
Μαρία Φαραντούρη

Άδικη μέρα
μουσκεμένη απ’ τη βροχή
Κάποια καράβια
στο λιμάνι αραγμένα

Κι οι δρόμοι έρημοι,
γυμνοί, χωρίς ψυχή
Λες και επήραν
την ερημιά απο ‘μένα

Αν ήσουνα φεγγάρι
Θα μ’ έβλεπες ξανά

Μακριά σου
αλλά ανέγγιχτη και μόνη
Μακριά σου
αλλά ανέγγιχτη και μόνη

Μα είσαι ένας αγέρας
Παντού και πουθενά
Καημός,
καημός που θανατώνει

Άδικη νύχτα
με σβησμένα τα κεριά
Κρύα σεντόνια
και παντζούρια ασφαλισμένα

Αύριο είπαν
πως θα έχει ξαστεριά
Αλλ’ ούτε λέξη
δεν ακούστηκε για ‘σένα

Αν ήσουνα φεγγάρι
Θα μ’ έβλεπες ξανά

Μακριά σου
αλλά ανέγγιχτη και μόνη
Μακριά σου
αλλά ανέγγιχτη και μόνη

Μα είσαι ένας αγέρας
Παντού και πουθενά
Καημός,
καημός που θανατώνει

ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ - ΚΟΚΟΤΑΣ

Κι αν θα μου φύγεις

Δάκρυσαν τα σεντόνια μου

Ο έρωτας

Παλιό τελωνίο

Αγάπη (Φύτεψε δυο φιλιά)

Έβγαλα στο σφυρί τα χάδια

Mikis Radio

Ποίηση: Λευτέρη Παπαδόπουλου
Σύνθεση: 1983
Ηχογράφηση: 1985, Σταμάτης Κόκοτας, Minos
Τραγούδια:

ΚΙ ΑΝ ΘΑ ΜΟΥ ΦΥΓΕΙΣ
ΔΑΚΡΥΣΑΝ ΤΑ ΣΕΝΤΟΝΙΑ ΜΟΥ
ΕΡΩΤΑΣ
ΠΑΛΙΟ ΤΕΛΩΝΕΙΟ
ΑΓΑΠΗ
ΕΒΓΑΛΑ ΣΤΟ ΣΦΥΡΙ ΤΑ ΧΑΔΙΑ

Το παλιό τελωνείο
Μίκη Θεοδωράκη
Στίχοι: Λευτέρη Παπαδόπουλου

1. ΚΙ ΑΝ ΘΑ ΜΟΥ ΦΥΓΕΙΣ

Τα σήμαντρα της άνοιξης χτυπούν
μα εγώ δεν έχω χελιδόνι.
Δεν έχω γιασεμιά για να σου πουν
πως ζω με την ψυχή στο χιόνι.

Κι αν θα μου φύγεις,
θά ‘σαι πάντα εδώ
μες στις χειρονομίες μου κρυμμένη.
Μες στους σκοπούς
που λεν τ’ απόβραδο
όσοι κανένας δεν τους περιμένει.

Τα ξώφυλλα της νύχτας ανοιχτά
μα εγώ δεν έχω παραθύρια.
Μονάχα στης καρδιάς μου τ’ ανοιχτά
ναυαγισμένα τρεχαντήρια.

2 ΔΑΚΡΥΣΑΝ ΤΑ ΣΕΝΤΟΝΙΑ ΜΟΥ

Όταν από κοντά μου πια θα έχεις φύγει
κι εγώ δε θα `χω από πού να κρατηθώ,
όταν κι οι φίλοι θα χαθούνε λίγοι λίγοι
κι αυτή η νύχτα που θαρρώ πως θα χαθώ,
πόσες αγάπες μες στον κόσμο θα `χουν μείνει
και τη δικιά σου σε ποια μάτια θα την βρω.

Δακρύσαν τα σεντόνια μου απόψε
κι από τα τζάμια στάζει καταχνιά.
Παρ’ την κιθάρα σου και λίγο παίξε
για κείνο το πουλί στην ερημιά.

Μην κλαις μέσα στον ύπνο σου τα βράδια
και λες πως θες να μείνεις μοναχή.
Τα όνειρά σου τα `κανες κομμάτια,
χωρίς αυτά πού θα βρεις την αρχή;

3 Ο ΕΡΩΤΑΣ

Έρωτας τα μάτια σου.
Άνεμος σαρωτικός.
Όλα τα ξερίζωσε.
Δεν υπάρχω πια.
Είμαι μονάχα μια καρδιά.
Δεν υπάρχω πια.
Πάρε ό,τι θες
απ’ την καρδιά.

Έρωτας αβάσταχτος.
Ό,τι αγγίζω με πονά.
Χάνομαι. Γκρεμίζομαι.
Δεν υπάρχω πια.
Είμαι μονάχα μια καρδιά.
Δεν υπάρχω πια.
Πάρε ό,τι θες
απ’ την καρδιά.

Έρωτας υπέροχος.
Όμορφος. Μαγευτικός.
Έσκυψε. Με φίλησε.
Δεν υπάρχω πια.
Είμαι μονάχα μια καρδιά.
Δεν υπάρχω πια.
Πάρε ό,τι θες
απ’ την καρδιά.

4. ΠΑΛΙΟ ΤΕΛΩΝΕΙΟ

Στο παλιό τελωνείο
στους παλιούς καφενέδες
θα σε γδύσω μια νύχτα
κι όπως θά ’σαι γδυτή
το κορμί σου θα λούσω
με πικρούς αμανέδες
και κρασί της Νεμέας
απ’ αρχαία γιορτή.

Και μετά θα σε πάρω
στα μεγάλα μου χέρια
να σ’ αφήσω στην πέτρα
στο καρνάγιο μπροστά
κι εκεί, μέσα στ’ αλάτι
και τα σάπια μαδέρια
θα σε κάνω γυναίκα
με τα χείλη κλειστά.

Θα σε κάνω γυναίκα
όλο μέλι και αίμα,
με το ρίγος στο δέρμα
και τα φρέσκα μαλλιά
και απέ θα σε κάψω
γιατί είσ’ ένα ψέμα
η Ελένη της Τροίας
η πληγή η παλιά.

5 ΑΓΑΠΗ (ΦΥΤΕΨΕ ΔΥΟ ΦΙΛΙΑ)

Φύτεψε δυο φιλιά στο στόμα
του ξεχασμένου απ’ την αγάπη
θα ανθίσουν στο καμένο χώμα
δυο στάλες δάκρυ,
δυο στάλες δάκρυ.

Φύτεψε το γλυκό σου χάδι
σ’ ένα παιδί ορφανεμένο
θα ανθίσει ο ήλιος στο σκοτάδι
το παγωμένο,
το παγωμένο.

Φύτεψε μια καρδιά στο χιόνι
σ’ όλους στους ρημαγμένους τόπους
θα ανθίσει κάποιο χελιδόνι
για τους ανθρώπους,
για τους ανθρώπους

6 ΕΒΓΑΛΑ ΣΤΟ ΣΦΥΡΙ ΤΑ ΧΑΔΙΑ

Έβγαλα στο σφυρί τα χάδια
και όλα μου τα χτυποκάρδια
τα πούλαγα μισοτιμής
μα δεν τ’ αγόρασε κανείς.

Ήτανε μεταχειρισμένα
κι είχαν προορισμό εσένα
εσένα που δε μ’ αγαπάς
και σαν την άμμο με σκορπάς.

Πήγα να ξεπουλήσω ακόμα
όσα φιλιά έχω στο στόμα
κι άρχισα να παραμιλώ
κι όλοι με πήραν για τρελό.

ΤΑ ΛΥΡΙΚΟΤΑΤΑ

Εκφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Της νύχτας τ' όνειρο

Αυτό το καλοκαίρι

Αποφώνηση Νόνη Ιωαννίδου

Ποίηση: Γιάννη Θεοδωράκη
Σύνθεση: 1996. Αθήνα.
Πρώτη εκτέλεση: 14.10.96, Ηρώδειο, Συμφωνικό Σύνολο Αθηνών, Βασίλης Λέκκας.
Ηχογράφηση: 1998, Μαρία Φαραντούρη, «’Ασματα» Peregrina music
Τραγούδια:
ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ
ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ

Στο κάθε σου βλέφαρο κι ένα όνειρο
Κι όλα τα όνειρα θάλασσα απέραντη
Απ’ τα χρυσά της κύματα σου κάνω νοήματα
Να κλείσεις τα μάτια
Τυφώνας έρχεται
Και σαρώνει ιστορίες που τελειώσαν

Το χέρι που άπλωσες στον πυρετό μου
Είναι τ’ όνειρο που η νύχτα απλώνει
κάθε μικρό κελί ντυμένο
για κάθε μονάκριβο και ξεχασμένο

ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Πέτρα πάνω στην πέτρα
ανάμεσα παραμονεύει ό δροσερός σκόρπιός
ήλιος καυτός ψηλά
κι η θάλασσα χαμηλά.
Ο άνεμος αρμυρός
στην άμμο τη ζωή μου ζωγραφίζει.

Διάβασέ την πριν σ’ την κλέψουν
πριν την κλέψουν φύκια καί κοχύλια
μ’ αστραφτερές σταγόνες της φουρτούνας
θα σ’ αγαπήσω το καλοκαίρι.

Για την ώρα τη φυλάει ό γλάρος
πού η νύχτα απλώνει
για κάθε μικρό και λυπημένο
για κάθε μονάκριβο και ξεχασμένο.

ΤΑ ΛΥΡΙΚΟΤΕΡΑ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Αυτοκτονία έφεδρου μηνός

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Διονύση Καρατζά
Σύνθεση: 1995
Πρώτη εκτέλεση: Δεκέμβριος 1996, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Ανσάμπλ Βερολίνου, Μαρία Φαραντούρη.
Διεύθυνση: Ν. Τσούχλος, ενορχήστρωση: Η. Schmied
Ηχογράφηση: 1996, Ανσάμπλ Βερολίνου, Μαρία Φαραντούρη, Διεύθυνση: Μίκης Θεοδωράκης, Peregrina music
Τραγούδια:
ΛΟΓΙΑ Τ’ ΟΥΡΑΝΟΥ
ΦΥΛΑΞΑ Τ’ ΟΝΕΙΡΟ
ΞΑΣΤΕΡΟΣ ΠΟΝΟΣ
ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ
ΕΠΙΜΟΝΟ ΠΑΡΟΝ
ΛΥΓΜΟΣ ΑΓΓΕΛΩΝ
ΔΕΝΤΡΑ ΝΕΡΟΥ
ΙΟΥΛΙΟΣ
ΔΙΑΛΥΜΑ ΦΩΤΟΣ
ΣΑΝ ΣΥΝΝΕΦΟ
Μ’ ΟΡΜΗ ΩΚΕΑΝΟΥ
ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΕΦΕΔΡΟΥ ΜΗΝΟΣ

ΛΟΓΙΑ Τ’ ΟΥΡΑΝΟΥ

Λέγε μου λόγια τ’ ουρανού
κι εγώ θα σου δώσω το φιλί του Έρωτα.
Στάσου γυμνή σαν τη θάλασσα
κι άσε να κοιτώ τα μάτια σου
που μέσα τους ονειρεύομαι.
Νά `ρθω μαζί σαν το χελιδόνι
στο ταξίδι της μνήμης σου
μεσ’ από τα σύννεφα
στ’ ασημένια μεσοπέλαγα.

Λέγε μου λόγια της καρδιάς
φτερά να μου δίνεις να πετώ στο όνειρο.
Στάσου γυμνή σαν τη θάλασσα
κι άσε να κοιτώ τα μάτια σου.
Νά `ρθω μαζί σαν το χελιδόνι
στο ταξίδι της μνήμης σου
μεσ’ από τα σύννεφα
στ’ ασημένια μεσοπέλαγα.

ΦΥΛΑΞΑ Τ’ ΟΝΕΙΡΟ

Μες στα δάχτυλα των χεριών σου φύλαξα τ’ όνειρο,
τραγούδι του έρωτα να σου πω σαν άγγελος
ξανά να πονέσουμε σαν παιδιά.
Απ’ τον ουρανό θα σου φέρνω το σκοτάδι και το φως,
τη σιωπή μου και τα λόγια μου.

Μες στα δάχτυλα των χεριών σου φύλαξα τ’ όνειρο,
φτερά να περάσουμε τρυφερά στον άνεμο
ξανά να πετάξουμε σαν πουλιά.
Απ’ τον ουρανό θα σου φέρνω το σκοτάδι και το φως,
τη σιωπή μου και τα λόγια μου.

ΞΑΣΤΕΡΟΣ ΠΟΝΟΣ

Πώς αντέχεις και περνάς απ’ τ’ όνειρο
καπνίζοντας άχρηστους ανέμους;
Δε φοβάσαι φαίνεται τη νύχτα των αγγέλων
ούτε γνωρίζεις βέβαια τη γλώσσα της βροχής.
Αλλιώς θ’ άναβες στο φεγγαράκι προσευχή
και θ’ άκουγες το μυστικό τραγούδι της καρδιάς μου.

Πώς αντέχεις και περνάς απ’ τ’ όνειρο
πιστεύοντας σε άδικα φεγγάρια;
Δε θυμάσαι π’ άστραψες στη δίνη του καιρού μου
ούτε ξεχνάς τη θάλασσα την ώρα του βοριά.
Ξανά σέρνεις το σιωπηλό σου χορό
και χύνεσαι σαν κεραυνός που παίρνει και το φως μου.

ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ

Στις μέρες που θά `ρθουν
θα δώσω πρόσωπα νησιών.
Ευλογημένη η αγάπη μου
εν ονόματι της καρδιάς μου,
ότι συ ει η ανάσταση του κόσμου,
προπάντων ο θάνατος.

ΕΠΙΜΟΝΟ ΠΑΡΟΝ

Η χαρά μου ανήκει στην ελπίδα
κι ο θάνατος στην ιστορία.
Εσύ μισοσκόταδη αρμενίζεις τύραννος.
Κάτσε ν’ ακούσεις τη θάλασσα:
Τύμπανα άστρων αλαλάζουν μυστικά
και φύκια κοσμικά αντιλαλούν παλιούς ανέμους.
Ανάμεσα στα όστρακα παφλάζει η καρδιά μου.

Η ψυχή μου πονάει στα τραγούδια
το σώμα μου στην ομορφιά σου.
Εσύ μισοσκόταδη αρμενίζεις τύραννος.
Μάθε ν’ ακούς το θάνατο:
Μέτρησε πάθη που ξοδεύουν την καρδιά
και κύματα κρυφά που θ’ αρνηθούν καλά φεγγάρια.
Ανάμεσα στα όνειρα σπαράζει η ζωή μας.

ΛΥΓΜΟΣ ΑΓΓΕΛΩΝ

Έχεις ακούσει λυγμό αγγέλων
ξημερώματα Δευτέρας
στην άκρη της καρδιάς μου;
Θρηνούν την Κυριακή
που πέρασε απούσα
εν μέσω χορών ολονυκτίων,
με άδεια φτερά να κόβουν βόλτες
στο κλειστό παράθυρό σου.

Έχεις περάσει κρυφά στη νύχτα
με καράβι δανεισμένο
στα χρόνια τρικυμίας;
Θα βρω την αφορμή
που άγγελοι χαρίζουν
και θά `ρθω με διάφανο σκοτάδι
γεμάτο μικρά πουλιά αλήθειας
στο κλειστό παράθυρό σου.

ΔΕΝΤΡΑ ΝΕΡΟΥ

Θα μαραθούν πολλά φεγγάρια
για να γυρίσ’ η θάλασσα σε λόγο,
να λάμψει ο βράχος στο χάσμα της καρδιάς,
το κύμα να ντυθείς σαν ζωνη στο κορμί σου
και να κεράσεις απ’ το μέλι των ματιών σου
ναυαγούς κι απαρνημένους.

Θα μαραθούν πολλά φεγγάρια
για να μου μαθ’ η νύχτα το τραγούδι,
να γίνει ο μύθος κουβέντα τρυφερή,
τον όρκο ν’ αρνηθείς που έκανες στην τύχη
και να φωτίσεις απ’ την άκρη της ψυχής σου
ναυαγούς κι απαρνημένους.

ΙΟΥΛΙΟΣ

Σε ποια σιωπή κατοικείς;
Ιούλιος είναι που σάπισε τις λέξεις
και σ’ άδειο φως λιγόστεψε το σώμα μας.
Εγώ ανέβηκα σε δέντρο τ’ ουρανού
να πω για σένα παραμύθι στα πουλιά,
για να πιστέψω πιο πολύ στην ερημιά μου.

Σε ποια σιωπή κατοικείς;
Ιούλιος είναι που μέθυσε μ’ Ελλάδα
και σ’ ένα πόδι χόρεψε τον πόνο μας.
Εκεί που έφτασες ψηλά στον ουρανό
θα δεις βαθιά μες στην καρδιά μου αστραπή
και θα πιστέψεις πιο πολύ στην ερημιά μου.

ΔΙΑΛΥΜΑ ΦΩΤΟΣ

Σταλαγματιά χρυσή τα μάτια σου,
άλλοτε ξοδεύεται σε νύχτα χλοερή
κι άλλοτε λαμπυρίζει σε μάταιους λυγμούς.
Όποιος το δάκρυ σου το ψάξει,
το μικρό ρυθμό του έρωτα ίσως ν’ αντιγράψει.

Θαλασσινό πουλί ο ίσκιος σου,
άλλοτε ζυγιάζεται σε βράχο σκοτεινό
κι άλλοτε φτερουγίζει σε κόκκινα νησιά.
Όποιος το δάκρυ σου το ψάξει,
το μικρό ρυθμό του έρωτα ίσως ν’ αντιγράψει.

ΣΑΝ ΣΥΝΝΕΦΟ

Προφέρεις αργά τις αποφάσεις
και προχωρείς σαν σύννεφο ανάμεσα στ’ αστέρια
που περιμένουνε φεγγάρι.
Τη βαθιά σιωπή μου
μπορείς στα σκοτεινά να τη διαβάσεις;
Σε κύμα ρίχνεις την καρδιά μου
που κόβει στα συο τ’ αγαπημένα.

Προφέρεις αργά τις αποφάσεις
και περπατάς σαν σύννεφο αδειάζοντας ανέμους
σε περασμένα καλοκαίρια.
Στην υγρή σιωπή μου
μ’ ακούς που μυστικά σ’ αποζητάω;
Τα βράδια δένεις τα ποτάμια
κι ανάβεις το φως που μ’ ερημώνει.

Μ’ ΟΡΜΗ ΩΚΕΑΝΟΥ

Τη μουσική μαθαίνω στο περπάτημά σου
και την περήφανη νύχτα μες στα μάτια σου.
Περνάς τραγούδι, κοιτάς φεγγάρι
και φεύγεις πάντα μ’ ορμή ωκεανού.

Με παραμύθια θά `ρθω στα γενέθλιά σου
απομεσήμερο έξω στον αγέρα σου.
Θά `ρθω με ήλιο, θά `ρθω τον Μάρτη
να πλέξεις κύμα ψηλό για να χαθώ.

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΕΦΕΔΡΟΥ ΜΗΝΟΣ

Έφεδρος Αύγουστος αυτοκτόνησε
απόβραδο αγάπης.
Θάλασσα ορχηστρική κατευοδώνει την ψυχή του
στον Κάτω Ουρανό των χαμένων φεγγαριών.
Κι οι νεοσύλλεκτοι μήνες του φθινοπώρου
ορκίζονται στο Σύνταγμα της νύχτας
σε στάση προσευχής:
Άγιος ο Έρωτας άγιος ο Καημός
άγιος ο Θάνατος ελέησον ημάς.
Κόκκινα τα συναισθήματα ομοβροντούν
η αγάπη μου εχάθηκε στ’ αστέρια.

ΣΕΡΕΝΑΤΕΣ

ΕΚΦΩΝΗΣΗΣ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΤΑ ΜΑΓΙΑ

ΕΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙ ΑΛΛΟΚΟΤΟ

ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΑΛΛΙΩΤΙΚΟ

ΚΑΠΟΤΕ ΘΑ ΄ΡΘΟΥΝ ΝΑ ΣΟΥ ΠΟΥΝ

ΜΕ ΤΑ ΜΑΥΡΑ ΣΟΥ ΤΑ ΜΑΤΙΑ

ΑΛΑΤΙ

ΣΤΟΥ ΣΙΦΝΙΟΥ ΤΟ ΜΠΑΡ

ΔΕΝ ΘΕΛΩ ΠΙΑ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Λευτέρης Παπαδόπουλος
Σύνθεση: 1985-1996. Αθήνα.
Πρώτη εκτέλεση: 1997, Μαρία Φαραντούρη, Θεσσαλονίκη
Ηχογράφηση: 1998, Μαρία Φαραντούρη
Τραγούδια:
ΤΑ ΜΑΓΙΑ
ΕΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙ ΑΛΛΟΚΟΤΟ
ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΑΛΛΙΩΤΙΚΟ
ΚΑΠΟΤΕ ΘΑΡΘΟΥΝ ΝΑ ΣΟΥ ΠΟΥΝ
ΣΕ ΠΟΙΑ ΠΕΛΑΓΗ
ΤΕΡΜΑ Η ΜΙΖΕΡΙΑ
ΕΡΩΤΙΚΟ
ΗΣΟΥΝΑ ΠΑΡΑΠΟΝΟ
ΜΕ ΤΑ ΜΑΥΡΑ ΣΟΥ ΤΑ ΜΑΤΙΑ
ΑΛΑΤΙ
ΣΤΟΥ ΣΙΦΝΙΟΥ ΤΟ ΜΠΑΡ
ΔΕΝ ΘΕΛΩ ΠΙΑ

1. ΤΑ ΜΑΓΙΑ

Στο Μόλυβο, στη Μυτιλήνη
θα βρω μια μάγισσα που λύνει
τα μάγια που σου έχουν κάνει
και την καρδιά σου έχουν μαράνει.

Κι όταν λυθούν τα μαύρα μάγια
κάτω απ’ των άστρων την ανταύγεια
σ’ ένα κοχύλι θα κλειστούμε
και στο βυθό θ’ αγκαλιαστούμε.

Να μην μας δει ανθρώπου βλέμμα
γιατί τα μάγια σαν το αίμα
φεύγουνε και ξαναγυρνάνε
και την αγάπη τυραννάνε.

2. ΕΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙ ΑΛΛΟΚΟΤΟ

Ένα φεγγάρι αλλόκοτο με βλέπει
σαν μάλαμα παλιό θαρρώ πως μοιάζει
και το στερνό μου τάλιρο στην τσέπη
θαμπώνεται, πονεί κι αναστενάζει.

Ένα φεγγάρι αλλόκοτο μου λέει
κι απόψε θ’ αγρυπνήσουμε αντάμα
ένα φεγγάρι αλλόκοτο που κλαίει
μαζί με της καρδιάς το μαύρο κλάμα.

Ένα φεγγάρι αλλόκοτο στους δρόμους
με παίρνει το κατόπι και μου γνέφει
κι ύστερα μ’ αγκαλιάζει από τους ωμούς
και πάμε για τα στέκια σου στου Στρέφη.

3. ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΑΛΛΙΩΤΙΚΟ

Ένα τραγούδι αλλιώτικο
στο στήθος μου ζεσταίνω
τραγούδι ηπειρωτικό
π’ ακούω και αρρωσταίνω.
Έχει για λόγια δυο σπαθιά
για μουσική μαχαίρια
και μια πληγή πολύ βαθειά
απ’ τ’ ακριβά σου χέρια.

”Ενα τραγούδι έρωτα
που βαριαναστενάζει
κι όλο στα μάτια με κοιτά
και λέει πως μου μοιάζει.

Έχει για λόγια δυο σπαθιά
για μουσική μαχαίρια
και μια πληγή πολύ βαθειά
απ’ τ’ ακριβά σου χέρια.

4. ΚΑΠΟΤΕ ΘΑ ‘ΡΘΟΥΝ ΝΑ ΣΟΥ ΠΟΥΝ

Κάποτε θα ‘ρθουν να σου πουν
πως σε πιστεύουν, σ’ αγαπούν
και πώς σε θένε

Έχε το νου σου στο παιδί,
κλείσε την πόρτα με κλειδί
ψέματα λένε

Κάποτε θα ‘ρθουν γνωστικοί,
λογάδες και γραμματικοί
για να σε πείσουν

Έχε το νου σου στο παιδί
κλείσε την πόρτα με κλειδί,
θα σε πουλήσουν

Και όταν θα ‘ρθουν οι καιροί
που θα ‘χει σβήσει το κερί
στην καταιγίδα

Υπερασπίσου το παιδί
γιατί αν γλιτώσει το παιδί
υπάρχει ελπίδα

5. ΣΕ ΠΟΙΑ ΠΕΛΑΓΗ

Και πώς ν’ αρχίσω απ’ την αρχή
να βρω κουράγιο και ψυχή
και πάλι ν’ αγαπήσω;
Και να χαρίσω μια καρδιά
πού ‘χει νωπή τη μαχαιριά
κι όλο κοιτάζει πίσω;

Καλύτερα στην ερημιά
παρά ξανά μες στη φωτιά.

Με τι ψυχή να ονειρευτώ
σε ποια πελάγη ν’ ανοιχτώ
για μια καινούρια αγάπη;
Όλα τα γκρέμισες εσύ
κι είμαι έωα έρημο νησί
και μέσα μου όλα στάχτη.

Καλύτερα στην ερημιά
παρά ξανά μες στη φωτιά.

6. ΤΕΡΜΑ Η ΜΙΖΕΡΙΑ

Είπα τέρμα η μιζέρια
κι άλλαξα στην πόρτα το κλειδί,
έβαλα στο όνειρο πανί
και φεύγω για τ’αστέρια.

Μια καινούργια αγάπη θα ζητήσω
όμορφη φευγάτη και τρελή
και με το γλυκό της το φιλί
τη δίψα μου θα σβήσω.

Είπα τέρμα πλέον η μιζέρια
μόνο η αγάπη είναι γιορτή
και με περιμένει στην στροφή
μ’ορθάνοιχτα τα χέρια.

7. ΕΡΩΤΙΚΟ

Φεγγάρι μου θαλασσινό
κορίτσι του Ιούλη
στης νύχτας το πεζούλι
κοιμόσουνα γυμνό.
Και μ’ έδεναν στο σώμα σου
τα τρυφερά σου χέρια
και σμίγανε τ’ αστέρια
με τον ωκεανό.

Φεγγάρι μου θαλασσινό
χαρά που ‘χει πετάξει
σα ρούχο από μετάξι
το σώμα σου φορώ
Το σώμα που μου έμαθε
ως της ψυχής τα βάθη
όσα δεν μου ‘χαν μάθει
το φως και τ’ όνειρο.

8. ΗΣΟΥΝΑ ΠΑΡΑΠΟΝΟ

Στο καθρέφτη μας κοιτώ
μήπως δω τα δυο σου μάτια
και στο στήθος μου κρατώ
τ’ αναφιλητό.

‘Ησουνα παράπονο, ήμουνα βροχή
μια χουφτίτσα ουρανό είχα στην ψυχή.
‘Ησουνα παράπονο, ήμουνα βροχή
τώρα δίχως ουρανό θα ‘μαι πιο φτωχή.

Στάλα-στάλα στο γυαλί
στάζει δάκρυ σα φαρμάκι
και η νύχτα η σιωπηλή
μοιάζει μ’ απειλή.

‘Ησουνα παράπονο, ήμουνα βροχή
μια χουφτίτσα ουρανό είχα στην ψυχή.
‘Ησουνα παράπονο, ήμουνα βροχή
τώρα δίχως ουρανό θα ‘μαι πιο φτωχή.

9. ΜΕ ΤΑ ΜΑΥΡΑ ΣΟΥ ΤΑ ΜΑΤΙΑ

Με τα μαύρα σου τα μάτια
μ’ έβγαλες στον ουρανό
μούδωσες φτερά και νιάτα
κι έναν ήλιο κόκκινο.

Έναν ήλιο σα μπαλόνι
που στα χέρια μου κρατώ
κι όλη μέρα με μαλώνει
άμα δεν σ’ ονειρευτώ.

Με τα μαύρα σου τα μάτια
και το χάδι σου φτερό
μες στο σύννεφο περπάτα
κι έλα μου να σε χαρώ.

Να χαρώ την αγκαλιά σου
το γλυκό σου το φιλί
και ν’ αγγίξω τη φωτιά σου
να με κάψεις πιο πολύ.

10. ΑΛΑΤΙ

Στων τραγουδιών μου τα ταξίδια
θα βρεις λιμάνια και ακρωτήρια
που ανακαλύψαμε μαζί

Θα βρεις και τα τρελά φιλιά μας
που γράφανε στην αγκαλιά μας
«πάντα η αγάπη μας θα ζει»

Στων τραγουδιών μου τα συντρίμμια
θα βρεις μαλάματα κι ασήμια
απ’τον παλιό καλό καιρό.

Τότε που ήσουν η ζωή μου
το επιούσιο κορμί μου
που πάντοτε θα λαχταρώ

Στων τραγουδιών μου τις παλάμες
μπήκαν οι κοφτερές σου λάμες
και κόβουνε και με πονούν

Γιατ’η αγάπη σου ήταν κάτι
απ’την πληγή κι από τ’αλάτι
κι απ’τους καημούς που δεν περνούν.

11. ΣΤΟΥ ΣΙΦΝΙΟΥ ΤΟ ΜΠΑΡ

‘Επαιζε χαρτί και ζάρι
στου Σιφνιού το μπαρ
κι έλεγε πώς θα μπαρκάρει
για το Γιβραλτάρ.

Ήταν σβέλτος σα μαχαίρι
κι όμορφος πολύ
κι είχε βλέμμα σαν τ’αστέρι
που φεγγοβολεί.

Κι εγώ γέμιζα ποτήρια
στου Σιφνιού το μπαρ,
σκάρωνα ταξίδια μύρια
για το Γιβραλτάρ.

Μια βραδιά μ’ είχε φιλήσει
μες στην σκοτεινιά
κι η καρδούλα μου είχε λύσει
κάβους και πανιά.

Μα μια νύχτα στο παιχνίδι
στην στερνή ζαριά,
άστραψε ένα λεπίδι
βρήκε την καρδιά.

Κι εγώ γέμιζα ποτήρια
στου Σιφνιού το μπαρ,
έχασα ταξίδια μύρια
για το Γιβραλτάρ.

12. ΔΕΝ ΘΕΛΩ ΠΙΑ

Δεν θέλω πια να ξαναρθείς
να μ’εύρεις νικήμένη
να κλάψεις και να πληγωθείς
για μια ζωή χαμένη.

Χίλιες φορές να μ’αρνηθείς
παρά να με λυπάσαι,
πάρε το δρόμο της φυγής
και πια μη με θυμάσαι.

Δεν θέλω πια να ξαναρθείς
αγάπη να μου δώσεις
τα λάθη μου να θυμηθείς
και να με ταπεινώσεις.

Χίλιες φορές να μ’αρνηθείς
παρά να με λυπάσαι,
πάρε το δρόμο της φυγής
και πια μη με θυμάσαι.

ΠΟΛΙΤΕΙΑ Δ΄

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΑΣΤΟΥΣ ΝΑ ΜΑΣ ΚΟΡΟΪΔΕΥΟΥΝ

ΑΡΧΟΝΤΙΣΣΑ ΣΙΩΠΗΛΗ

ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ

ΔΕΝ ΦΤΑΙΣ ΕΣΥ ΠΟΥ ΤΑΞΙΔΕΥΩ

ΜΕΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΤΙΣ ΨΥΧΕΣ

ΣΕ ΠΟΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ

ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Μάνου Ελευθερίου, Σπύρου Τουπογιάννη
Σύνθεση: 1996
Ηχογράφηση: 1996, Πέτρος Γαϊτάνος, Polygram
Τραγούδια:
ΑΣ’ ΤΟΥΣ ΝΑ ΜΑΣ ΚΟΡΟΪΔΕΥΟΥΝ
ΑΡΧΟΝΤΙΣΣΑ ΜΟΥ ΣΙΩΠΗΛΗ
ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ
ΔΕ ΦΤΑΙΣ ΕΣΥ ΠΟΥ ΤΑΞΙΔΕΥΩ
ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΦΕΥΓΕΙΣ
ΧΡΟΝΙΑ ΦΤΗΝΑ
ΝΥΧΤΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΙ
ΠΕΡΙΜΕΝΕ ΜΕ
ΜΕ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΤΙΣ ΨΥΧΕΣ
ΣΕ ΠΟΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΘΕΣ ΝΑ ΠΑΣ

1. ΑΣ’ ΤΟΥΣ ΝΑ ΜΑΣ ΚΟΡΟΪΔΕΥΟΥΝ
Μάνου Ελευθερίου

Άσ’ τους να μας κοροϊδεύουν
με τα πιο πικρά τους λόγια.
Δε γνωρίζουν τι είναι αγάπη
δε γνωρίζουν τι είναι φλόγα.
άσ’ τους να μας κοροϊδεύουν
και δεν ξέρουν τι γυρεύουν.

Άσ’ τους να μας κοροϊδεύουν
την ψυχή και το κορμί μας.
Στο παιχνίδι που μας παίζουν
όλοι οι άσοι είναι δικοί μας
θέλουν το λοιπόν να κλέβουν.
άσ’ τους να μας κοροϊδεύουν.

Άσ’ τους να μας κοροϊδεύουν.
οι μικροί και οι μοιραίοι,
που απ’ την πόρτα μας περνάνε
κάθε μέρα σα λαθραίοι.
άσ’ τους να μας κοροϊδεύουν
κάπου θέλουν για ν’ ανέβουν.

2. ΑΡΧΟΝΤΙΣΣΑ ΣΙΩΠΗΛΗ
Σπύρου Τουπογιάννη

Ήτανε τ’ όνειρο κρυμμένο
σ’ ένα ταξίδι λιγοστό
μέσα σε ρόδο ταραγμένο
μέσα στο στόμα μου κλειστό.

Πες μου ποιος άνεμος σε παίρνει
αρχόντισσα μου σιωπηλή
ποιο σούρουπο ζεστά σε φέρνει
σε μια φωτιά, σ’ ένα φιλί.

Ξετύλιξε το φύλλο-φύλλο
κάτι να βρεις που’ χω κρυφό
ένα τραγούδι θα σου στείλω
πλημμυρισμένο ουρανό.
Πες μου ποιος άνεμος σε παίρνει
αρχόντισσα μου σιωπηλή
ποιο σούρουπο ζεστά σε φέρνει
σε μια φωτιά, σ’ ένα φιλί.

Ξέρω δε θα’ ρθεις να μου στάξεις
λίγη στα χείλη μου δροσιά
γιατί φοβάσαι μη μου τάξεις
τον ήλιο και την ξαστεριά.

Πες μου ποιος άνεμος σε παίρνει
αρχόντισσα μου σιωπηλή
ποιο σούρουπο ζεστά σε φέρνει
σε μια φωτιά, σ’ ένα φιλί.

3. ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ
Σπύρου Τουπογιάννη

Αγάπες περνάνε και σβήνουν
στο βάθος της λεωφόρου,
ω! βράδυ γλυκό φθινοπώρου
βροχή σ’ ένα φως μακρινή!

Κορίτσι του Οκτώβρη μη φεύγεις
κυκλάμινα θα σου φέρω
που με προσμένεις το ξέρω
στην πόρτα τη σκοτεινή.

Κάποιος χλωμός τραγουδάει
τραγούδια παλιά ξεχασμένα
τα μυστικά σου κρυμμένα
σε μια ματιά φωτεινή.

Κορίτσι του Οκτώβρη μη φεύγεις…

Πήρ’ η βροχή τη φωνή μας
σε βράδια θολά περασμένα
αστέρια στα νέφη πνιγμένα
ω! λάμψη Μαρτιού πρωινή!

Κορίτσι του Οκτώβρη μη φεύγεις…

4. ΔΕΝ ΦΤΑΙΣ ΕΣΥ ΠΟΥ ΤΑΞΙΔΕΥΩ
Μάνου Ελευθερίου

Όλοι γεννιούνται μ’ ένα αστέρι
μα εγώ γεννήθηκα μονάχος,
ώσπου, μου τ’ άπλωσες το χέρι
κι είδα που βρίσκεται το λάθος.

Δε φταις εσύ που ταξιδεύω
τόσα ταξίδι στο μυαλό μου.
Δεν φταις εσύ που σε γυρεύω
μέχρι την άκρια της γης.

Δεν φταις εσύ που σ’ αγαπάω,
που σ’ ονειρεύομαι κοντά μου,
δεν φταις εσύ για τα όνειρά μου,
και τα παιχνίδια της ζωής.

Κοιτάζω μέσα στον καθρέφτη
κι αντί δω το είδωλό μου
εσένα βλέπω σαν το κλέφτη
που ήρθες να κλέψεις τα’ όνειρό μου.

5. ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΦΕΥΓΕΙΣ
Σπύρου Τουπογιάννη

Τώρα που φεύγεις μακριά
πάρε μαζί σου τη ζωή μου
ένα ποτάμι σιωπηλό
κι ένα τραγούδι της ψυχής μου.

Χτυπούν οι μέρες και οι καιροί
σαν κύματα τρικυμισμένα
λιώνουν τα πάθη σαν κερί
κι είναι στα μάτια μας γραμμένα.

Εγώ θα μείνω στο σταθμό
ίσως γυρίσεις κάποιο βράδυ
μέσα στο φως του το θαμπό
άγνωστος μέσα στο σκοτάδι.

6. ΧΡΟΝΙΑ ΦΤΗΝΑ
Μάνου Ελευθερίου

Σ’ αυτή τη σκάρτη εποχή
που θέλουν αντιπαροχή
μ’ ένα χαμόγελο
να πάρουν τη ζωή σου,
μου’ τυχε να’ χω μερδικό
σ’ ένα μεγάλο μυστικό
και σ’ ό,τι λένε
πως τελειώνει κι η ζωή σου.

Σ΄αυτά τα χρόνια τα φτηνά
που μείναν όλα ορφανά
και κοροϊδεύει
την ζωή μου κάθε κάλπης,
εσύ θεώρησε σωστό
να με κοιτάς γονατιστό
κι άλλαξες νόημα
στον κόσμο της αγάπης.

Σ’ αυτό τον άτυχο καιρό
που βρέθηκα μ’ ένα φτερό
σε τόπο άδικο, μικρό και ξεπεσμένο,
νόμιζα θα’ βρισκα στοργή
έστω από σένα μες στη γη
κι εμένα δίπλα σου
να μ’ έχεις μαγεμένο.

7. ΝΥΧΤΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΙ
Μάνου Ελευθερίου

Νύχτες μυστικές κι αλκοολικές
πήραν τη ζωή και τη ψυχή μας
κι όμως η ζωή δεν ειν’ δική μας
μέσα στις χαρές τις δανεικές.

Νύχτες φωτογράφοι της στιγμής
που φωτογραφίσαν τα όνειρα μας
το κουρέλι αυτό δεν είν’ η καρδιά μας
την εικόνα σκίσε να χαρείς.
Νύχτες μιας ζωής περαστικής
λόγια που είναι λόγια πληρωμένα
κι όπως τα σκυλιά τα σκοτωμένα
στα χιλιόμετρα της εθνικής.

8. ΠΕΡΙΜΕΝΕ ΜΕ
Σπύρου Τουπογιάννη

Μέσα σε τούτο τον καιρό περίμενέ με
μέσα στη σύγχυση αυτή μη με ξεχνάς
μη με αφήνεις μοναχό να τυραννιέμαι
για τα χαμένα πράγματα μη με ρωτάς.

Τραγουδιστές χαθήκανε στο χρόνο
δεν βρίσκω πια
ένα τραγούδι να σου πω
δεν βρίσκω πια
ένα σκοπό για σένα μόνο
να τραγουδήσω ένα βράδυ και να πιω.

Μέσα σε τούτη τη ζωή περιπλανιέμαι
με μια λατρεία
μεσ’ στα μάτια με κοιτάς.
Η φαντασία μου να είν’ αναρωτιέμαι,
στην ταραγμένη μου καρδιά
μην απαντάς.

Τραγουδιστές χαθήκανε στο χρόνο
δεν βρίσκω πια
ένα τραγούδι να σου πω
δεν βρίσκω πια
ένα σκοπό για σένα μόνο
να τραγουδήσω ένα βράδυ και να πιω.

Μέσα σε τούτο τον καιρό περίμενέ με
μέσα στη σύγχυση αυτή μη με ξεχνάς
μη με αφήνεις μοναχό να τυραννιέμαι
για τα χαμένα πράγματα μη με ρωτάς.

Τραγουδιστές χαθήκανε στο χρόνο
δεν βρίσκω πια
ένα τραγούδι να σου πω
δεν βρίσκω πια
ένα σκοπό για σένα μόνο
να τραγουδήσω ένα βράδυ και να πιω.

9. ΜΕ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΤΙΣ ΨΥΧΕΣ
Μάνου Ελευθερίου

Αυτοί που ζουν μεσοστρατίς
σημαδεμένοι εκ γενετής
στον ουρανό να βλέπουν
μόνο τ’ όραμά τους,
ζήσανε πάντοτε αφανείς
γιατί σε μέτρησε κανείς
πόσα μαχαίρια
έχουν μέσα
στην καρδιά τους.

Με τις χαμένες τις ψυχές
που κάνουν φίλους τις οχιές
εγώ μ’ αυτούς
κάποια στιγμή
θα περπατήσω.

Γιατί στην λάσπη που πατούν
φυτρώνουν τ’ άστρα από παντού
κι είναι ό,τι θέλω στη ζωή
να προσκυνήσω.

Μου’ πες κι εσύ πολλές φορές
μη βλέπω ξένες συμφορές
γιατί σταυρώνω τη ζωή μου
σ’ ένα βράχο
μα αν είναι κάποιος να χαθεί
με συμβουλές δε θα σωθεί
ούτε κι αν πει σαν προσευχή
το Υπερμάχω.

10. ΣΕ ΠΟΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΘΕΣ ΝΑ ΠΑΣ
Μάνου Ελευθερίου

Μες το κελί μου μια φορά
έφτιαχνα χρόνια δυο φτερά
να βγω απ’ τη φυλακή μου.

Μα μια αόρατη φωνή
μου’ λεγε βράδυ και πρωί
το λάθος της ζωής μου.

Σε ποια πατρίδα θες να πας
και σε ποιο κόσμο να πετάς
και σε ποια κοινωνία.

Που είν’ όλοι σάπιοι και πονούν
κι έχουν δυο-τρεις που κυβερνούν
μες απ’ τα καφενεία.

Στης φυλακής μου την αυλή
άρχισε χτες ένα πουλί
χρυσή φωλιά να χτίζει.

Και του’ πα, δως μου φιλικά
τα δυο φτερά σου δανεικά
και το είδα να δακρύζει.

11. ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑ
Τάσου Λειβαδίτη

Μ’ αίμα χτισμένο,
κάθε πέτρα και καημός
κάθε καρφί του
πίκρα και λυγμός

Μα όταν γυρίζαμε
το βράδυ απ’ τη δουλειά
εγώ και εκείνη
όνειρα, φιλιά

Το ‘δερνε αγέρας κι η βροχή
μα ήταν λιμάνι κι αγκαλιά
και γλυκιά απαντοχή
Αχ, το σπιτάκι μας,
κι αυτό είχε ψυχή.

Πάρ’ το στεφάνι μας,
πάρ’ το γεράνι μας
στη Δραπετσώνα
πια δεν έχουμε ζωή
Κράτα το χέρι μου
και πάμε αστέρι μου
εμείς θα ζήσουμε
κι ας είμαστε φτωχοί

Ένα κρεβάτι
και μια κούνια στη γωνιά
στην τρύπια στέγη του
άστρα και πουλιά
Κάθε του πόρτα
ιδρώτας κι αναστεναγμός
κάθε παράθυρό του
κι ουρανός

Μα όταν ερχόταν η βραδιά
μες στο στενό σοκάκι
ξεφαντώναν τα παιδιά
Αχ, το σπιτάκι μας,
κι αυτό είχε καρδιά

Πάρ’ το στεφάνι μας,
πάρ’ το γεράνι μας
στη Δραπετσώνα
πια δεν έχουμε ζωή
Κράτα το χέρι μου
και πάμε αστέρι μου
εμείς θα ζήσουμε
κι ας είμαστε φτωχοί

ΠΟΛΙΤΕΙΑ Γ΄

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΊΔΟΥ

ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑ ΝΑ ΣΟΥ ΠΩ

ΞΕΝΟΣ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΑ ΚΑΙ ΟΡΦΑΝΟΣ

ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΡΟΜΟ Ο ΓΥΡΙΣΜΟΣ

ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΠΟΥ ΔΙΩΚΕΤΑΙ

ΜΙΛΑΩ ΠΑΛΙΑ

ΑΧ ΕΛΑ ΚΙ ΑΝΑΨΕ ΤΟ ΦΩΣ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Μάνου Ελευθερίου, Δημήτρη Κεσίσογλου, Λένας Νικολακοπούλου
Σύνθεση: 1994
Ηχογράφηση: 1994, Μανώλης Μητσιάς, Polygram
Τραγούδια:
ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑ ΝΑ ΣΟΥ ΠΩ
ΕΣΤΩ ΚΙ ΑΠΟ ΛΥΠΗ ΜΙΛΗΣΕ ΜΟΥ
ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΜΕΙΣ
Η ΕΛΠΙΔΑ ΠΟΥ ΕΛΕΓΕΣ
ΞΕΝΟΣ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΑ ΚΙ ΟΡΦΑΝΟΣ
ΔΕΝ ΕΧΕΙ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΓΥΡΙΣΜΟ
ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΠΟΥ ΔΙΩΚΕΤΑΙ
ΜΙΛΑΩ ΠΑΛΙΑ
ΑΧ! ΕΛΑ ΚΙ ΑΝΑΨΕ ΤΟ ΦΩΣ

1. ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑ ΝΑ ΣΟΥ ΠΩ
Μάνου Ελευθερίου

Εκείνα που είχα να σου πω
ήταν μαχαίρια να κοπώ
και να χαθώ.
Από δειλία και ντροπές
δε σού ‘πα τίποτα ποτές
να λυτρωθώ.

Ακολουθούσες την αρχή
πως έτσι θέλει η εποχή
το ποσοστό.
Και μ’ ασημόχαρτα φτηνά
έντυνες τα μηδαμινά
και το σωστό.

Εγώ ‘χα μόνο ένα κορμί
να σου χαρίσω μια στιγμή
για να γελάς.
Μα τις ανθρώπινες ψυχές
τις έβλεπες σα μετοχές
που τις πουλάς.

2. ΕΣΤΩ ΚΙ ΑΠΟ ΛΥΠΗ ΜΙΛΗΣΕ ΜΟΥ
Μάνου Ελευθερίου

Έστω κι από λύπη μίλησέ μου
έχω ξεπεράσει τις ντροπές
σαν ελεημοσύνη μίλησέ μου
τέλος πάντων πες μου ό,τι θες.

Έστω κι από λύπη μίλησέ μου
δεν υπάρχει κίνδυνος κανείς
έχεις κάνει τόσες πρόβες, Θέ μου
που έπρεπε το έργο να το ζεις.

Έστω κι από λύπη κοίταξέ με
σα να βλέπεις κάτι τραγικό
μ’ έχεις φτάσει πια σ’ ένα σημείο
που με τίποτα δε θα ντραπώ.

3. ΗΣΟΥΝ ΜΠΑΞΕΣ
Μάνου Ελευθερίου

Έχει ο καιρός γυρίσματα
κι ο κόσμος καρδιοχτύπια
κι απ’ τα πολλά δε μείνανε
φαρμάκια που δεν ήπια.

Ήσουν μπαξές κι ερήμωσε
κι ήσουν πουλί στα δέντρα
κι ο πόνος μέσα στην καρδιά
μού ‘γινε μαύρη πέτρα.

Τα λόγια σου ήταν βάλσαμο
μα τώρα είσαι στα ξένα
και η ζωή αγρίεψε
κι αγρίεψε και μένα.

4. ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΜΕΙΣ
Μάνου Ελευθερίου

Για τις αγάπες που έχουν σβήσει
πολλοί μας έχουν τραγουδήσει
καημούς μιας τύχης ορφανής.
Όμως για κάποιους που πονούνε
κι από μια σπίθα μόνο ζούνε
ποτέ δε μίλησε κανείς.

Μα εσύ ρωτάςγιατί ζητάμε
ξένα φτερά για να πετάμε
ξένα φτερά μιας άλλης γης.
Ποιοι είμαστε μεις για ν’ απαιτούμε
στο ουρανό μόνο να ζούμε
ποιοι είμαστε μεις.

Εύκολο είναι πια να ζήσεις
να βγεις και να κατηγορήσεις
εύκολο είναι να μιλάς.
Ο κόσμος γράφει και ξεγράφει
ξεχνά, θυμάται, κάνει λάθη
μα πάντα δίπλα του περνάς.

5. Η ΕΛΠΙΔΑ ΠΟΥ ΕΛΕΓΕΣ
Μάνου Ελευθερίου

Βρέχει μεσ’ στο σπίτι μου πάλι στενοχώρια
βρέχει και μια θλίψη απ’ το πρωί
κι όχι τόσο που είμαστε
τρία χρόνια χώρια όσο που με γέλασε η ζωή.

Η ελπίδα που έλεγες έχει πια ξεφτίσει
δεν αλλάζει κάτι στη στιγμή.
Η στιγμή που θά ‘φερνε
κάποτε μια λύση έχει πια οριστικά χαθεί.

Μοναχός περπάτησα κι άδειασε η ψυχή μου
σαν ένα ποτήρι με νερό
σαν ποτήρι που έσπασε
δίπλα στη ζωή μου
κι ούτε στάλα πρόφτασα να πιω.

6. ΞΕΝΟΣ ΣΤΗΝ ΣΤΡΑΤΑ ΚΙ ΟΡΦΑΝΟΣ
Δημήτρη Κεσίσογλου

Ξένος στη στράτα κι ορφανός
και που να ξεδιψάσω
τώρα τελειώνει ο ουρανός
και που να ξαποστάσω.

Άγιε μου ρίξε μια βροχή
στης ερημιάς τα βάθη
ρόδα ν’ ανθίσουν στην ψυχή
να γιατρευτούν τα πάθη.

7. ΔΕΝ ΕΧΕΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΓΥΡΙΣΜΟ
Δημήτρη Κεσίσογλου

Μονάχος τώρα θα βαδίσω
δεν είναι τόπος να σταθώ
στο δρόμο τούτο κι αν χαθώ
θα βρω καρδιά να τραγουδήσω.

Κι αν ανταμώσω χαλασμό
και με πονέσεις ερημιά μου
θα κρύψω την απροθυμιά μου
δεν έχει ο δρόμος γυρισμό.
Τραγούδι για την ξαστεριά
και για τους νικημένους
τους φίλους τους χαμένους
σε θάλασσα και σε στεριά.

8. ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΠΟΥ ΔΙΩΚΕΤΑΙ
Λίνας Νικολακοπούλου

Σε κουβαλάω απάνω μου
στις ερημιές βαδίζω,
στα σινεμά, στην αγορά
σε κουβαλάω σαν τα μωρά
και κάποιους εμποδίζω.

Σε κουβαλάω απάνω μου
δυο χρόνια δε δουλεύω,
κοιμήσου εδώ προσωρινά
κι αν ρίξει χιόνι στα ορεινά
θα πούμε το πιστεύω.

Το πάθος που διώκεται
δεν πάει να επιδιώκετε
εσείς θα βγείτε λάθος.
Στο βάθος το ζηλεύουμε
αυτό που ρεζιλεύουμε
και μάρτυράς μου ο Αθως.

Σε κουβαλάω απάνω μου
με κλονισμένη υγεία
περνάμε κόσμο και ντουνιά.
Μου λένε οι γύρω παγωνιά
τους λέω η Παναγιά.

9. ΜΙΛΑΩ ΠΑΛΙΑ
Λίνας Νικολακοπούλου

Μιλάω παλιά κρεμάω φιλιά
γιατί έφτασε ο καιρός μου
που φεύγω ενώ
μου πάει στενό
το σύνολο του κόσμου.
Θα φτιάξω με χρυσό μολύβι
σαν δρόμο στο μυαλό που ανοίγει
μέσα από χίλιες καστανιές
το πιο κρυφό μου μονοπάτι
κι αφού δεν έκανα γι’ απάτη
θα πιάσω τέσσερις γωνιές.

Θα φτιάξω με χρυσό μολύβι
στην άγια πλάτη σου καλύβι
κι όταν μου βάζεις τις φωνές
θα μπαίνω εκεί να πέφτω χάμω
κι αφού δεν έκανα για γάμο
φωτιές θ’ ανάψω σκοτεινές.

10. ΑΧ, ΕΛΑ ΚΙ ΑΝΑΨΕ ΤΟ ΦΩΣ
Λίνας Νικολακοπούλου

Εδώ θα δέσω τ’ όνειρο
στην έρημο, στον Άδη
με τη βροχή την πόρτα σου
δεν μπόρεσα να βρω.
Εδώ θα πέσει τ’ άστρο μου
στου κόσμου το πηγάδι
χωρίς φιλί κοιμήθηκα
στην άκρη στο γκρεμό.

Αχ! Έλα κι άναψε το φως
τα χρόνια να μοιράσω
και μείνε στο παράθυρο
να διώχνεις τα παλιά.
Έλα και τράβα τη σκεπή
να φύγω να πετάξω.

Στη νύχτα και στο χάλασμα
θα ρίξω το κλειδί μου
και με κουρέλι κόκκινο
θα δέσω το φτερό.
Εκείνα που ‘χα να σου πω
τα παίρνω όλα μαζί μου
στο χώμα της δικής μου αυλής
μην ψάξεις για νερό.

ΜΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑ ΓΕΜΑΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Διοτίμα - Γιατί είσαι ο άνεμος

Και σ' αγαπώ

Ηχώ θανάτου

Απ' τ' ανοιχτό παράθυρο

Όσο διαρκεί η θάλασσα

Χωρίς ανταπόκριση

Στα βήματα του ήλιου

Το πρόσωπό σου

Κερύνεια (Τα κύματα μαλλιά σου) [Ο ήλιος έμπαινε στη θάλασσα]

Αποφώνηση: Νόνη Ιωαννίδου

Ποίηση: Δήμητρας Μαντά
Σύνθεση: 1987, Παρίσι.
Ηχογράφηση: 1994, Αγγελική Ιονάτος, ενορχήστρωση Cr. Boissel, AUVIDIS, Paris
Τραγούδια:
Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ
ΜΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑ
ΒΑΘΙΑ ΣΤΗ ΜΟΙΡΑ ΜΟΥ
ΧΡΩΜΑΤΑ ΝΥΧΤΕΡΙΝΑ
ΩΣΠΟΥ ΞΑΝΑΓΕΝΝΗΘΗΚΑ
ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΑΠΕΙΡΟ
ΔΙΟΤΙΜΑ
ΓΙΑΤΙ ΕΙΣΑΙ Ο ΑΝΕΜΟΣ
ΚΑΙ Σ’ ΑΓΑΠΩ
ΗΧΩ ΘΑΝΑΤΟΥ
ΑΠ’ Τ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ
ΟΣΟ ΔΙΑΡΚΕΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ
ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ
ΣΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ
ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΣΟΥ
ΚΕΡΥΝΕΙΑ
ΕΚΦΡΑΣΗ
ΤΕΤΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ
ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΟΝΕΙΡΟ
ΕΛΑ ΚΡΥΦΑ
ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ

1. Απ΄ τ΄ ανοιχτό παράθυρο

Το παράθυρο ανοιχτό
κι η θάλασσα σε περιμένει
περ’ από τον κήπο σου
και μες από τα δέντρα σου
που ανοίγουν δρόμους στα νερά
και στα τραγούδια
κι ο ήλιος πρωινός που ντύνει φύλλα
πάνω στο κορμί σου.

2. Βαθιά στη μοίρα μου

Μέσα στο αίμα μου κυλά
μια εξαίσια μουσική, εαρινή
και το χαμόγελό σου,
έτσι το πρόσωπό σου
εισχωρεί όλο και πιο βαθιά
στη μοίρα μου.

3. Γιατί είσαι ο άνεμος

Στα μεγάλα σου χέρια
κρατάς τις μέρες μου
κι εγώ σ’ ακολουθώ σε δρόμους
που δεν έχουν Κυριακή
γιατί είσαι ο άνεμος ο άλλος
ο ακατοίκητος.

4. Διότιμα

Απ’ την Ωραία Πύλη των ματιών σου
περνώ στο σπλαχνικό τραγούδι σου
ιέρεια του μυστηριακού αιγαίου σου.

5. Έκφραση

Η φωνή σου φεύγει προς εμένα
κι εγώ σ’ αναγνωρίζω
από τις μέσα λέξεις σου
που χύνονται στα ορμητικά ποτάμια
του κορμιού σου.

6. Έλα κρυφά

Η μέρα σβήνει
κι οι πόθοι ανάβουν
κάτω απ’ τα δέντρα της σιωπής σου.
Τα λουλούδια ρουφάν το σκοτάδι
κι αποκοιμιούνται.

Έλα κρυφά με το φως των μικρών αστεριών
πριν σκορπίσει ο ουρανός
και γεμίσει η θάλασσα φεγγάρια.

7. Ερμούπολη

Κοιμάται ο χρόνος με τη μουσική των νερών
κι ανθίζει ο καιρός στις ρίζες των βράχων σου.
Και συ απροσδόκητη πολιτεία του λευκού και της ωχρας
απλώνεις τις μνήμες σου υγρές στον άνεμο του Αιγαίου
και το φως το ίδιο.
Κι η θάλασσα ήσυχη σε περιμένει
μέσα στην καρδιά μου.

8. Ηχώ θανάτου

Έτσι ήταν
και σηκώθηκε άνεμος καυτός
Ιουλιανός
που όργωσε τα νερά
κι έλιωσε τη φωνή μου.
Κοίταξα μέσα στα μάτια σου
βαθιά μέσα στα μάτια μου
κόκκινο λουλούδι σε σχισμή μαύρου βράχου
μοναχικού στο πέλαγος
και γύρω να πλαταίνει ο άνεμος
σε ηχώ θανάτου.

9. Και σ΄ αγαπώ

Με κοιτάς
και τα λόγια πληθαίνουν στις χούφτες μου
στα βαθιά σου μαλλιά ταξιδεύει η φωνή μου.

Μου μιλάς
κι ονειρεύομαι θάλασσες
που ριγούν σε φιλιά και σε χάδια ανέμων.

Και σ’ αγαπώ στο ατέλειωτο μεσημέρι.

10. Κερύνεια ( Τα κύματα μαλλιά σου )

Με τα κύματα μαλλιά σου
με παρασύρεις σε βυθούς μυστικούς
των ποιητών
και κρυμμένες μουσικές θαλασσινές
τυλίγοντας το σώμα μου
σε λόγια σου του παραδείσου
κι άλλα παλιά ελληνικά
ναυαγισμένα από αιώνες.

11. Μια θάλασσα

Ο δρόμος έφερνε στη θάλασσα
μες απ’ τα κόκκινα γεράνια σου
και στης αυλής τα λευκά ακροκέραμα
έγγραφες τ’ όνομά σου
πάνω στους άσπρους τοίχους του ανέμου
που το `παιρνε και το `ριχνε
στο πέλαγος
κι έπιανα εγώ το μήνυμά σου
μέσα από τα εφτά ψηφία σου.

12. Ο κύκλος του νερού

Κάθε βροχή και μια μουσική
έτσι όπως κλείνει ο κύκλος του νερού
κι η μοναξιά μου μέσα του ανθίζει.

13. Όσο διαρκεί η θάλασσα

Νά `ρθω κοντά σου γυμνή
σαν μεσημέρι αυγουστιάτικο
με τα μελτέμια των μαλλιών μου
να σε τυλίγουν,
στήθος με στήθος
όσο διαρκεί η θάλασσα.

14. Στα βήματα του ήλιου

Αύριο
που οι ώρες θα γυρίζουν πίσω
εγώ θα περιμένω εκεί
που μ’ άφησε το καλοκαίρι.
Εσύ θα έρχεσαι
όλο θα έρχεσαι
ακολουθώντας τις πατημασιές του ήλιου
που χάνονται μέσα στο φως του
το εκτυφλωτικό.

15. Ταξίδι στο άπειρο

Απ’ τα μικρά μου πάθη
ως τ’ ανοιχτά του κόσμου
και τις μεγάλες πολιτείες σου
ταξίδεψα
μες στις λέξεις μου
γυμνή από χρώμα
θωπεύοντας τα θαλασσινά μαλλιά σου.

16. Τέτοια στιγμή

Τέτοια στιγμή νά `ρθεις
που η μέρα σβήνει
μες στα φλογισμένα σώματα των βράχων
και το φεγγάρι αντίστροφα μετράει τα βήματά του
νά `ρθεις τέτοια στιγμή
που ο ήλιος γέρνει
στην αγκαλιά μιας θάλασσας γεμάτης μουσική.

17. Το πρόσωπό σου

Το πρόσωπό σου φεύγει σαν το νερό
με βήματα φυγής νυχτερινής.
Μένουν τα μάτια σου μαύρα φιλιά
και το παράπονό μου.
Φεύγει το πρόσωπό σου σαν τον καιρό
που δεν ξαναγυρίζει
βαθαίνει η θλίψη μου κι η ερημιά
και το παράπονό μου.

18. Φθινοπωρινό όνειρο

Σε είδα κάπου στα βαθιά του ύπνου μου
σαν σε ερείπια του φθινοπώρου βυζαντινά
να συλλογιέσαι τη θάλασσα
πίσω από τις πέτρινες καμάρες
μου φάνηκες
ταξίδι ερωτικό στο άδηλο μέλλον
της μνήμης μου.

19. Χρώματα νυχτερινά

Τα μάτια σου
κάθε φορά και πιο καινούρια
εισδύουν στα αφύλαχτα όνειρά μου
ερωτικά ταξίδια ατελείωτα
σε χρώματα λαμπρά νυχτερινά.

20. Χωρίς ανταπόκριση

Πάνω στη στέγη μου ακούμπησε το φως
και πως τα τα βλέφαρά μου να σηκώσουν τόση αγάπη.

Πριν απ’ το στήθος μου ήσουν λέξη
μέσα στο στήθος μου πληγή.
Και τόσο πράσινο στο πέλαγος!

21. Ώσπου ξαναγεννήθηκα

Ήρθες την ώρα της φωτιάς
βροχή απ’ το όριο του κόσμου
σαρωτική.
Ώσπου ξαναγεννήθηκα
μες τ’ αυγουστιάτικα μαλλιά σου.

ΜΗΠΩΣ ΖΟΥΜΕ ΣΕ ΑΛΛΗ ΧΩΡΑ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΚΟΣΜΕ ΑΣΩΤΕ

ΜΗΠΩΣ ΖΟΥΜΕ ΣΕ ΑΛΛΗ ΧΩΡΑ

ΤΟ ΣΑΡΑΚΙ

ΜΕ ΤΗ ΖΥΓΑΡΙΑ ΣΤΟ ΧΕΡΙ

ΣΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ

ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΥ

ΣΤΟ ΜΠΑΡ

ΖΟΥΣΑ ΜΙΑ ΧΑΡΤΙΝΗ ΖΩΗ

ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΗ

ΤΩΡΑ ΣΤΑ ΟΓΔΟΝΤΑ

ΕΙΝΑΙ ΦΤΩΧΟ ΤΟ ΜΑΓΑΖΙ

ΕΜΑΛΩΣΑ ΜΕ ΤΗ ΖΩΗ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποίηση: Μάνου Ελευθερίου
Σύνθεση: 1985. Αθήνα.
Ηχογράφηση: 1986. Ζ. Livaneli – Μίκης Θεοδωράκης
1991, Μαρία Δημητριάδη, ΣΕΙΡΙΟΣ.
Τραγούδια:
ΚΟΣΜΕ ΑΣΩΤΕ
ΜΗΠΩΣ ΖΟΥΜΕ Σ’ ΑΛΛΗ ΧΩΡΑ;
ΤΟ ΣΑΡΑΚΙ
ΜΕ ΤΗ ΖΥΓΑΡΙΑ ΣΤΟ ΧΕΡΙ
ΣΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΤΗΝ ΑΥΛΗ
ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΥ
ΣΤΟ ΜΠΑΡ
ΖΟΥΣΑ ΜΙΑ ΧΑΡΤΙΝΗ ΖΩΗ
ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΗ
ΤΩΡΑ ΣΤΑ ΟΓΔΟΝΤΑ ΕΞΙ
ΕΙΝΑΙ ΦΤΩΧΟ ΤΟ ΜΑΓΑΖΙ
ΕΜΑΛΩΣΑ ΜΕ ΤΗ ΖΩΗ

1. Είναι φτωχό το μαγαζί

Είναι φτωχό το μαγαζί
κι εσύ ένα ρεμάλι
λες και μας μοίρασαν μαζί
νά `χουμε φόδρα τη ζωή
και να γελούν οι άλλοι.

Φοράς κοστούμι ψευτομπλέ
και σαν χαρτί τριμμένο
κρίμα που νόμισες καλέ
πως θά `παιζες με το βαλέ
παιχνίδι μιλημένο.

Είναι φτωχό το μαγαζί
κι είναι σημαδεμένο.
Σε ξέρουν όλοι από χτες
κι από προχτές κι αντίπροχτες
και σ’ έχουν ξεγραμμένο.

2. Εμάλωσα με τη ζωή

Εμάλωσα με τη ζωή
που ήταν για μένα αληθινή
κι ας ήταν μητριά μου.

Κι αυτό γιατί πολλές φορές
δυο λέξεις μού `πες τρυφερές
κι έχασα τη σειρά μου.

Εμάλωσα με τη ζωή
που δεν καθότανε στιγμή
για να τη ζωγραφίσω.

Κι άλλαζε ρούχα και μορφές
κι έβαζε μάσκες και μπογιές
για να μην τη γνωρίσω.

Εμάλωσα με τη ζωή
που μ’ έβλεπε σαν την ντροπή
κι άσκημα μου μιλούσε.

Εγώ που είχα ένα κορμί
και καφενές δεν το `χε δει
και κείνη το γελούσε.

3. Ζούσα μια χάρτινη ζωή

Ζούσα μια χάρτινη ζωή
κι άναψα σπίρτο μια στιγμή
να κάψω ένα γράμμα.
Μα πήρε σπίθες η ζωή
και λαμπαδιάσαμε μαζί
κι αρχίσαμε το κλάμα.

Ζούσα μια χάρτινη ζωή
τσαλακωμένη και πικρή
χωρίς πολλές ελπίδες.
Μα η μεγάλη η ζημιά
ήρθε από σένα μια βραδιά
που μού `στησες παγίδες.

Ζούσα μια χάρτινη ζωή
που σαν τσιγάρο είχε καεί
και το πετάς στο δρόμο.
Ώσπου αποφάσισα κι εγώ
να δραπετεύσω και να ζω
χωρίς δεσμά και νόμο.

4. Κόσμε άσωτε

Κόσμε μόρτη, κόσμε αλήτη
κόσμε, κόσμε άσωτε,
δεν σε νοιάζει ποιος πονάει
κι έχεις και σε κυβερνάει
τον εκάστοτε.
Κόσμε άσωτε.

Κόσμε, δεν παραγνωρίζω
πόσοι, πόσοι αισθάνονται.
Μα όσοι βλέπουν εξουσίες
μες στις χάρτινες αξίες
σε φαντάζονται.
Κόσμε άσωτε.

Κόσμε, ήρθα και σε βρήκα
μέσα, μέσα στο ποτέ
κι είχες την ορφάνια σπίτια
κι είχες το μηδέν γι’ αλήθεια
και το κάποτε.
Κόσμε άσωτε.

5. Με τη ζυγαριά στο χέρι

Την καρδιά μου να μπορούσα
να σου την ταχυδρομούσα.
Να στη στείλω συστημένη
να διαβάσεις τι συμβαίνει.

Με τη ζυγαριά στο χέρι
μού ’στησες κρυφό καρτέρι.
Λες και της καρδιάς τα φύλλα
είναι βύσσινα και μήλα.

Τι καρδιά κακούργου νά ’χα
είκοσι χρονών μονάχα.
Και το λες όπου γυρίζεις
και μου το καταλογίζεις.

6. Μήπως ζούμε σ΄ άλλη χώρα

Μήπως ζούμε σ’ άλλη χώρα
και δεν το γνωρίζουμε
και με φως και με αγέρα
τις αγάπες χτίζουμε;
Κάτι τέτοιο θα συμβαίνει
και δε γονατίζουμε.

Μήπως ζούμε σ’ άλλη χώρα
που δε φανταζόμαστε;
Μήπως είμαστε παγώνια
και δεν το σκεφτόμαστε;
Κάτι ασφαλώς συμβαίνει
και αλλιώς φαινόμαστε.

Μήπως ζούμε σ’ άλλη χώρα
κι όλα μας τα χάσαμε
κι έτσι εξηγείται τώρα
στο μηδέν που φτάσαμε;
Κάτι πρέπει να συμβαίνει
που δεν εξετάσαμε.

7. Μια γυναίκα που είναι μόνη

Μια γυναίκα που είναι μόνη
μην την λυπηθείς ποτές
ξέρει ποια είναι τα όριά της
και μετρά τη μοναξιά της
με το αύριο και το χθες.

Μια γυναίκα που είναι μόνη
θέμα είναι σοβαρό
κι αν ζητάει ελεημοσύνη
με αξιοπρέπεια δίνει
κάποιο της ευχαριστώ.

Μια γυναίκα που διαλέγει
μες στη λησμονιά να ζει,
μη θαρρείς πως θα λυγίσει
και μες στη ντροπή θα ζήσει
πουθενά δε θα χαθεί.

8. Στην άκρη του παράδεισου

Στην άκρη του παράδεισου
περνούσες μεσημέρι
κι απ’ τη φωτιά της κόλασης
σ’ απλώσανε το χέρι.
Και σου ζητούν λίγη δροσιά
να βρέξουνε τα χείλια
γιατί είναι πιο ξερή η καρδιά
κι απ’ τα ξερά τα φύλλα.

Εγώ ήμουν που σου ζήτησα
νερό και να δροσίσω.
Και μήτε φύλλο πράσινο
μού `δωσες να μυρίσω.

Στην άκρη του παράδεισου
μέσα στη γειτονιά του
σε ρώτησε ένας άγνωστος
τι γράφουν τα χαρτιά του.
Και τού `πες πως κληρώθηκε
τον πόνο στη ζωή του
να βλέπει τον παράδεισο
από την κόλασή του.

9. Στο μπαρ

Στο μπλόκο που έγινε στο μπαρ
σε πήραν μ’ άλλους δεκατρείς
δάκτυλος οπωσδήποτε,
κατηγορίας σοβαρής.
Ένοχοι όλοι και ύποπτοι
κι ας ήσαστε ανύποπτοι.

Μα όταν σε ψάχναν για να βρουν
εκείνα που όλα τ’ αναιρούν
και σε τυλίγαν σαν κλωστή
κατηγορία να στηριχτεί
μες στις ραφές σου του παλτού
βρήκαν κομμάτια τ’ ουρανού.
Και σαν νεκρό σε ορθοσκοπούνε
χρυσάφια της ψυχής να βρούνε.

Είσαι ένας ένοχος λοιπόν
με σκοτεινό το παρελθόν.

Στο μπλόκο που έγινε στο μπαρ
σου σκίσανε και το μπουφάν
κι έζησες μια παράσταση
με τα διότι και τα αν.
Ήταν κι αυτό μια εκτόνωση
στη μαύρη σου απομόνωση.

Μα όταν σε γδύσαν να σε ψάξουν
γραμμάρια ζωής ν’ αλλάξουν
βρήκαν στις τσέπες σου φιλιά,
πηγάδια, βρύσες και πουλιά,
σαν χιόνι πέφταν μουσικές
και οι ολόχρυσες βροχές.
Και στο μυαλό σου τα τοπία
που έχει κάθε ουτοπία.

Είσαι ένας ένοχος λοιπόν
με λερωμένο παρελθόν.
Και στο `χα πει και στο ‘χα συμβουλέψει:
Καρφώσου στην καρέκλα του σπιτιού σου.
Χαρτιά να τρως που γράφτηκαν με σκέψη,
κι όχι να θες τη λευτεριά του εαυτού σου.

10. Στου κάτω κόσμου την αυλή

Στου κάτω κόσμου την αυλή
και σ’ ένα πηγαδάκι
που πίνει δάκρυ το πουλί
κι ο κόσμος το φαρμάκι,
ένα πουλί τραγούδησε,
ένα παλικαράκι.

Ήταν η αγάπη σου ένα μακελειό
και στην αγκαλιά σου μέσα το κρυφό σχολειό.

Στου κάτω κόσμου τα σκαλιά
και δίπλα σε μια βρύση
φυτέψανε πορτοκαλιά
και βγήκε κυπαρίσσι
για ένα παιδί που πέρασε
και που είχε τραγουδήσει.

11. Το σαράκι

Μην το λες και μην το δείχνεις
το σαράκι της ψυχής
γιατί κάπου αν ξεχωρίσεις
δεν στο συγχωρεί κανείς.

Της καρδιάς σου το σαράκι
μην το βλέπεις σαν εχθρό.
Ίσως να συμβεί κι εσένα
στην πληγή να βρεις γιατρό.

Αν θα μοιάσεις και μ’ εκείνους
που έζησαν νομοταγείς,
μια ζωή χωρίς κινδύνους
θα περάσεις μες στη γης.

12. Τώρα στα ογδόντα έξι

Τό `να πόδι πάνω στ’ άλλο
και στο στήθος συννεφιά
κι η φωτογραφία δείχνει
φόντο την Αγιά Σοφιά.

Τώρα στα ογδόντα έξι
δίχως σπίτι και σκεπή
σ’ άνθρωπο δε λες μια λέξη
κι όλα τα `χεις για ντροπή.

Και μιλάς με τους αγγέλους
μήπως κάπου και σταθείς
μήπως πάρεις διορία
και δεν πας να σκοτωθείς.

Στα βουνά της Αλβανίας
με τσιγάρο σέρτικο
σ’ έχω μια φωτογραφία
με ένα γέλιο ψεύτικο.

ΑΣΙΚΙΚΟ ΠΟΥΛΑΚΗ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΣΗΜΑΔΕΜΕΝΟΣ ΑΠ΄ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ

ΚΟΙΤΑ ΜΕ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ

ΑιΒΑΛΙ

ΣΑΝ ΟΡΦΑΝΟ

Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΑΙΩΝ

ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Mikis Radio

1. Σημαδεμένος Απ’ Την Αγάπη
2. Κοίτα Με Στα Μάτια
3. Αϊβαλί
4. Σαν Ορφανό
5. Η Κάθοδος Των Δωριέων
6. Πως Να Ξεχάσω
7. Ναυαγός
8. Ασημένια Ταμπακιέρα
9. Ασίκικο Πουλάκι
10. Οι Δρόμοι Του Αρχαγγέλου

Ποίηση: Μιχάλη Γκανά
Σύνθεση: 1995
Ηχογράφηση: 1996, Βασίλης Λέκκας, ενορχήστρωση Γιάννη Σπάθα, SONY/ ΑΚΤΗ.
Τραγούδια:
ΣΗΜΑΔΕΜΕΝΟΣ ΑΠ’ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ
ΚΟΙΤΑ ΜΕ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ
ΑΪΒΑΛΙ
ΣΑΝ ΟΡΦΑΝΟ
Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ
ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΧΑΣΩ
ΝΑΥΑΓΟΣ
ΑΣΗΜΕΝΙΑ ΤΑΜΠΑΚΕΡΑ
ΑΣΙΚΙΚΟ ΠΟΥΛΑΚΙ
ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ

Σημαδεμένος απ’ την αγάπη

Σαν θαλασσάκι να κυματίσεις
και σαν αέρας να σηκωθείς,
να με ζαλίσεις, να με σκορπίσεις
και τη ζωή μου μη λυπηθείς.

Να γίνεις φλόγα να με δροσίσεις
και μεσημέρι να τυφλωθώ,
σημαδεμένος απ’ την αγάπη
στα δυο σου μάτια να γκρεμιστώ.

Σαν άδειο σπίτι να με ανοίξεις
και τη σιωπή μου μη φοβηθείς,
το όνομά σου να ψιθυρίσεις
και στη δροσιά μου να κοιμηθείς.

Σαν ένα δέντρο να φτερουγίσω
σαν καταρράκτης να ξοδευτώ,
σημαδεμένος απ’ την αγάπη
στα δυο σου μάτια να γκρεμιστώ.

Κοίτα με στα μάτια

Χάρτινος ο κόσμος, ψεύτικος ντουνιάς,
όμως το τραγούδι ξέρει πού πονάς.
Μόνο στο ρυθμό του είναι νόμιμο
το ανυπότακτο που κρύβω και το φρόνιμο.

Βήμα κι άλλο βήμα, βήματα παλιά,
ο χορός ανοίγει σαν την αγκαλιά.

Κοίτα με στα μάτια, πάτα όπου πατώ,
κράτα με καλά απόψε, μην αναληφθώ.

Πότε σαν πουλάκι, πότε στα δεσμά,
όλη η ζωή μου ένα ξάφνιασμα.
Νιώθω πιο δικό μου ό,τι έχασα
κι όσα έχω δε μου κάνουν και τα ξέχασα.

Αϊβαλί

Είδα στο όνειρό μου πάλι τ’ Αϊβαλί
και ανάμεσά μας θάλασσα γυαλί,
που την περπατούσα όπως ο Χριστός
κι έφτασα στο σπίτι μου γονατιστός.

Βρίσκω δύο ξένους, μάνα, στη μουριά,
να κοιμούνται σαν τα καλά παιδιά.
Τόσο δρόμο έκανα να `ρθώ
κι ούτε ένας ίσκιος να ξεκουραστώ.

Είδα στο όνειρό μου πάλι τ’ Αϊβαλί
και ανάμεσά μας θάλασσα γυαλί,
στο καθρέφτισμά της όλα κοντινά,
σπίτια και καράβια και ψηλά βουνά.

Βρίσκω μία ξένη, μάνα, στα λευκά,
να ποτίζει σγουρά βασιλικά.
Τόσο δρόμο έκανα να `ρθώ
κι ούτε ένα φύλλο να σε θυμηθώ.

Είδα στο όνειρό μου σπίτι με αυλή
και ανάμεσά μας θάλασσα πολλή,
για να βγω αντίκρυ δίχως να πνιγώ,
δράκοντας θα γίνω όλη να την πιω.

Σαν ορφανό

Τα κουμπιά τα φιλντισένια,
τις βεντάλιες και τα χτένια,
στον Τσεσμέ τ’ αφήσαν όλα
πάνω στην παλιά κονσόλα.

Κι ένα φεγγάρι ολόιδιο
σε όλη τη Μεσόγειο,
κι ένα φεγγάρι ολόγιομο
στη Σμύρνη και στην Πέργαμο,
σαν ορφανό.

Τη ροδιά και το καΐκι,
τά `δεσαν κοντά στο σπίτι,
να τα πάρει το φεγγάρι,
να τα βγάλει στο Πλωμάρι.

Η κάθοδος των Δωριέων

Μια φυλακή, πώς μας φτάσαν ως εκεί,
μια φυλακή, η ζωή μου φυλακή.
Χωρίς ποινή, πώς μας φτάσαν ως εκεί
και δικαστή, η ζωή μου φυλακή.

Στου Μακρυγιάννη πριν προλάβεις να μιλήσεις,
Εγγλέζου βόλι σε γονάτισε,
μας κοίταζες με βλέμμα μελαγχολικό,
να σκεφτόσουνα θαρρείς πόσο λίγο η μέρα κράτησε…

Μες στις πλατείες ένας ένας καθισμένοι,
τη μοναξιά μας τη γραμμένη,
τη σφράγισες με βλέμμα μελαγχολικό,
ποιος θα πει το μυστικό στη ζωή μας τη χαμένη.

Πώς να ξεχάσω

Απ’ τη ζωή μου δε θα βγεις ποτέ,
ζωή δική μου και ζωή μου δυο φορές,
χαρά στη λύπη μου και λύπη στις χαρές,
πώς να ξεχάσω, πώς να ξεχάσω…

Τα μεγάλα μάτια που με χάιδεψαν,
τα ζεστά σου χέρια που με άγγιξαν
και τα τόσα λόγια που δεν πρόλαβα,
σε βαθύ πηγάδι θα το πω, πόσο σ’ αγαπώ.

Απ’ το κορμί μου δε θα βγεις ποτέ,
δικό μου σώμα και κορμί μου δυο φορές,
χαρά στον πόνο μου και τραύμα στις χαρές,
πώς να ξεχάσω, πώς να ξεχάσω…

Ναυαγός

Αυτή τη νύχτα θα τη ζήσω
σα ναυαγός σ’ ένα νησί,
χωρίς ελπίδα να γλιτώσω,
αφού το θέλησες εσύ.

Είσαι η πείνα που με τρώει,
είσαι η δίψα στο κορμί,
είσαι παραίσθηση και τρέλα,
και το αλάτι στην πληγή.

Αυτή τη νύχτα θα τη ζήσω,
σα νά `μαι αυτός που αγαπάς,
κι εσύ στη θέση τη δική μου,
όπως εγώ θα με ζητάς.

Ασημένια ταμπακιέρα

Ασημένια ταμπακιέρα
στο συρτάρι του πατέρα.
Τα σέρτικα θυμάμαι της Λαμίας,
το γαλανό καπνό της αποδημίας.

Ζωή μυστική, πού να πηγαίνεις;
Καρδιά νηστική, που δε χορταίνεις.

Δίπλα στο χρυσό ρολόι,
κεχριμπάρι κομπολόι.
Τις χάντρες του ακούω μία μία,
στην κούπα του καφέ μια τρικυμία.

Καρδιά νηστική, που δε χορταίνεις,
ζωή μυστική, πού να πηγαίνεις;

Ασίκικο πουλάκι

Φωτιά στη Σμύρνη και στα μάτια μου καπνός,
κι ώσπου να ρίξει μια βροχή ο ουρανός,
ένα κορίτσι σε παλιά φωτογραφία,
θα κλαίει χρόνια τους νεκρούς του καθενός.

Κομμένοι δρόμοι και η θάλασσα θηλιά,
κι ας ήταν κάποτε ανάσα κι αγκαλιά,
γεμάτη τώρα από φράγκικα καράβια,
και ξένους ναύτες, που φυλάνε τα σκαλιά.

Ασίκικο πουλάκι με μια φτερούγα,
πού βρήκες δέντρο να κρυφτείς,
τόπο να σταθείς…
Ασίκικο τραγούδι, γαρύφαλλο πληγή,
ένας λυγμός σε γέννησε,
κι έγινες κραυγή.

Ζωή που τρέμει σαν το ψάρι στη στεριά,
ποιος θα μαζέψει από τους δρόμους τα παιδιά,
ληστές αρπάζουν και Πιλάτοι τα δικάζουν,
και τρομαγμένα τα πουλάν στην αγορά.

Καμένα σπίτια και μια σπίθα στην καρδιά,
μα η Ελλάδα όπως πάντα μακριά,
όποιος γλιτώσει τη φωτιά και το μαχαίρι,
θα βρει μια μάνα που θυμίζει μητριά.

Οι δρόμοι του Αρχάγγελου

Χρυσά φτερά, βυζαντινό μου βλέμμα,
αρχάγγελοι χορεύανε στο αίμα,
κι ένα τραγούδι μέσα στη φωνή μου,
μού γύρευε μιαν έξοδο κινδύνου.

Γιάννενα και Τρίπολη και Σύρα,
όμορφη σκονισμένη μου πορφύρα,
Χίος, Κεφαλλονιά και Μυτιλήνη,
μοίρα μου πελαγίσια Ρωμιοσύνη.

Χάλκινο το τραγούδι μας στο στόμα,
τίποτε δεν το φίμωσε ακόμα.

Τρελή φυλή που κλαίει και γελάει,
μ’ έναν καημό κοιμάται και ξυπνάει,
να σπείρει τα πελάγη με σιτάρι,
για να θερίσει το μαργαριτάρι.

Γιάννενα και Τρίπολη και Κρήτη,
ρίζα μου περηφάνεια Ψηλορείτη,
Ζάτουνα και νησιά της αγωνίας,
φλέβα μου μυστική της Ιωνίας.

ΟΔΥΣΣΕΙΑ

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

ΔΙΠΛΑ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΩΝ

ΝΑΥΑΓΟΣ

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΣΕΙΡΗΝΩΝ

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ

ΧΩΡΙΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ ΝΟΝΗ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Mikis Radio

Ποίηση: Κώστας Καρτελιάς
Σύνθεση: 2007, Αθήνα.
Ηχογράφηση: 2007, Μαρία Φαραντούρη και Μίκης Θεοδωράκης
Ενορχήστρωση, διεύθυνση ορχήστρας και πιάνο: Ιρίνα Βαλεντίνοβα
Τραγούδια:
1. Δίπλα στη θάλασσα
2. Η Ωραία Ελένη
3. Θάλασσα μάγισσα
4. Κίρκη
5. Ναυαγός
6. Ο έρωτας θεός
7. Σαν το θηρίο
8. Στη Ναυσικά
9. Στην Καλυψώ
10. Στον κάτω κόσμο
11. Το τραγούδι της Πηνελόπης
12. Το τραγούδι των Σειρήνων
13. Το τραγούδι των Συντρόφων
14. Χωρίς ταυτότητα

Δίπλα στη θάλασσα

Δίπλα στη θάλασσα θα μείνω για να ανοίξω
έναν ορίζοντα στο βάθος της ψυχής
και μια φωτιά μέσα στο στήθος μου θα κλείσω
για να `χω ένα σημάδι επιστροφής
σε μιαν Ιθάκη που θα πρέπει να γυρίσω
μ’ ένα ταξίδι μιας ολόκληρης ζωής.

Τρομάζω την οργή του Ποσειδώνα
φοβάμαι των ανέμων το θυμό
κρυώνω μοναχός μεσ’ το χειμώνα
μα σ’ αγαπώ κι έχω από κάπου να πιαστώ.

Ένα σεντόνι να κεντήσεις να το στρώσεις
όταν γυρίσω να ξαπλώσουμε μαζί.
Μ’ ένα σου βλέμμα ότι πέρασα να νιώσεις
να ημερέψει η αγριάδα στην ψυχή
Κι αν κοιμηθώ, την αγκαλιά σου να μου δώσεις
Μη με ρωτάς, δεν έχουν τέλος ούτε αρχή.

Η Ωραία Ελένη

Δε μας χωράει η γειτονιά
πρέπει να ανοίξουμε πανιά
τι ήταν αυτό το ξαφνικό
Ποιος να το περιμένει …
ήτανε παντρεμένη
η ωραία Ελένη.

Θα το πληρώσουνε ακριβά
τελειώσανε τα χωρατά.
Συγγνώμη θα παρακαλάν
Θα δούμε τι σημαίνει …
Η αναθεματισμένη
η ωραία Ελένη.

Τι κι αν ακούστηκε παντού
πως πήγε με δικό της νου.
Θα λέμε εμείς σαν συγγενείς,
σαν εραστές θιγμένοι.
Δεν ήθελε η καημένη
η ωραία Ελένη.

Θάλασσα μάγισσα

Θάλασσα μάγισσα
πόσο σ’ αγάπησα
Μάνα μου εσύ κι εγώ παιδί σου
Του χρόνου η αρχή
αόρατη κλωστή.
Μοίρα που μ’ έδεσε μαζί σου

Κι όλο κοντά σου θέλω να `μαι
να μην ξεχνάω να θυμάμαι
πως θα ρθει η στιγμή
να φανεί πανί
κι έτοιμος να φύγω πρέπει να μαι.
Κι όλο κοντά σου θέλω να `μαι
να μην ξεχνάω να θυμάμαι
σ’ άπατα νερά
σ’ άγνωστα νησιά
που τα χρόνια εκεί αλλιώς μετράνε.

Θάλασσα μάγισσα
πάρε με μακριά
εκεί ως που το μάτι φτάνει
εκεί που ο ουρανός
φιλάει το πέλαγο
κι ο ήλιος κόκκινο το βάφει.

Κίρκη

Σαν Κίρκη μάγισσα σαν νύχτα κολασμένη
σαν νυχτερίδα που το αίμα μου ρουφάς.
Όση αλήθεια έχω μέσα μου την παίρνεις
για να τυλίγεις ψέματα να τα πουλάς.

Δεν το αντέχεις τον καθρέφτη της ψυχής σου
για αυτό στα μάτια μου γυρεύεις να κοιτάς.
Είμαι το άλλοθι σ’ αυτή την ενοχή σου
η αθώα μάσκα σου που θέλεις να φοράς

Είχα πιστέψει στην αρχή πως μ’ `αγαπούσες
μα εσύ μονάχα το κενό σου αγαπάς
Άντε λοιπόν σ’ αυτό που πάντα υπηρετούσες
κι άσε με εμένα τίποτα δε μου χρωστάς.

Ναυαγός

Αχ, θάλασσά μου όταν ξυπνάς
στου φεγγαριού τη χάση
να με κουνάς ανάλαφρα
ίσκιος να μη πιάσει
γιατί είν’ ο ύπνος μου βαρύς
απ’ όσα έχω περάσει.

Μέρες τα κύματα μετρώ
νύχτες τα ημερεύω.
Φυσά βοριάς φυσά νοτιάς
κι εγώ τα ταξιδεύω
να βρω λιμάνι να σταθώ
νησάκι να κατέβω.

Αχ, θάλασσά μου που μιλάς
των κοχυλιών τη γλώσσα
πάρα από με τα βάσανα
και κάν’ τα μοιρολόγια
γιατί τον πόνο της καρδι

Ο έρωτας θεός

Ο έρωτας θεός
μέσα στο φως
καταμεσήμερο στο Αιγαίο
κολυμπά
Κι ένας Ιούλιος τρελός
μας ακουμπά
ψίθυρους μυστικά
μεσ’ τα ακρογιάλια
με δυο φιλιά.

Η μάγισσα ζωή
σε μια στιγμή
παίζει τα χρόνια μας
στο εδώ ή στο εκεί
Κι εμείς γυρεύοντας
να βρούμε την αρχή
βάλαμε ένα τέλος στο ταξίδι
με δυο φιλιά.

Σαν το θηρίο

Θα γίνω αέρας να σε ψάχνω στα στενά
και το φουστάνι σου θ’ αρπάζω να σηκώνω
Με το θυμό μου όταν ξεφεύγεις να θυμώνω
σαν το θηρίο που αγριεύει όταν πονά.

Είναι το πάθος μου ποτάμι από φωτιά
που λάβα γίνεται και μόνο σβήνεται
μέσα στη θάλασσα
απ ’ τα μαύρα σου μαλλιά.

Χορό θα στήσω με το πόδια μου γυμνά
μέσα στα μάτια σου που καίνε αναμμένα.
Το σώματά μας θα παλεύουν ιδρωμένα
με τη φωτιά θα ξεδιψάμε τη φωτιά.

Στη Ναυσικά

Αυτά που σου `κλεψα τα έκρυψα καλά
μεσ’ του μυαλού μου τις σπηλιές
μεσ’ την καρδιά μου
Να `χει η ψυχή μου ηδονικά μυρωδικά
και να μυρίζουν το όνομά σου τ’ όνειρά μου

Έχουν τα όνειρα αρώματα που λες
θα γίνω κλέφτης να τους κλέβω μυρωδιές.
Στον εραστή, μην κλάψεις μην ταπεινωθείς.
Απ’ τον ληστή δεν παίρνεις πίσω
τα φιλιά σου
Κράτα μονάχα να θυμάσαι τη στιγμή
που του `χες πει ό,τι κι αν έχω είναι
δικά σου

Στην Καλυψώ

Σαν ένας παίκτης που μοιράζει τα χαρτιά
σ’ ένα καρέ χωρίς καθόλου να χει ρέντα
εσύ με ρέστα ένα πάσο μου ζητάς
κι εγώ ποντάρω τη ζωή μου για μια κέντα.

Μη με κρατάς στη αγκαλιά σου με τα μάγια
άσε με ελεύθερο να φύγω κι ας χαθώ.
Εμένα η μοίρα μου όταν έριχνε τα ζάρια
είχε μαλώσει το πρωί με το θεό.

Μη μου ζητάς λοιπόν να μείνω να σωθώ
μην προσπαθείς με κόλπα εδώ να με κρατήσεις
εγώ στους δρόμους έχω μάθει να γυρνώ
κι εσύ γυρεύεις ένα ώμο να ακουμπήσεις.

Σαν το θηρίο που είναι μέσα στο κλουβί
και σε κοιτάζει με δυο μάτια λυπημένα
εσύ νομίζεις πως του σώζεις τη ζωή
κι αυτό το λειώνει το μαράζι κάθε μέρα.

Στον κάτω κόσμο

Εγώ περπάτησα στον Άδη ζωντανός
Και μες στης νύχτας έχω ζήσει τα σκοτάδια
Με τους αγγέλους τα’ χω πιει κάμποσα βράδια
Με τους δαιμόνους έχω γίνει κολλητός

Στον Κάτω Κόσμο, τον απόκληρο που λένε
υπάρχουν άνθρωποι με γνήσια καρδιά
υπάρχουν μάτια που αν βουρκώσουνε σε καίνε
με κάτι δάκρυα που στάζουνε φωτιά

Εγώ τυλίχτηκα στου κόσμου τη φωτιά
Της κοινωνίας τη βρομιά έχω χορτάσει
Κι όσοι μ’ αρνήθηκαν και μ’ έχουνε δικάσει
Έχουν σκοτάδι και φαρμάκι στην καρδιά

Το τραγούδι της Πηνελόπης

Κάθισα κι απόψε μοναχή μέσα στη νύχτα
κι αφουγκράστηκα τα λόγια που συνθέσανε στα χρόνια
μια ηχώ που παραμένει μουσική και ανασαίνει
Στα τραγούδια που αγαπάμε κάθε βράδυ που πονάμε
Στα τραγούδια που μα πάνε σ’ όλα αυτά που δεν ξεχνάμε
σαν καράβια σε ταξίδια στα δικά μας πανηγύρια.

Άκουσα απ’ τους στίχους τη δική μου ιστορία
και θυμήθηκα ανθρώπους σ’ άλλους χρόνους σ’ άλλους τόπους
Ένα “αχ” που μας σκοτώνει
Ένα “αχ” που μας λυτρώνει
του έρωτά μας την αλήθεια
της αγάπης τα φεγγάρια
και του πάθους τα σκοτάδια
Η σκληρότητα του Άδη
και το πιο γλυκό σου χάδι
στα τραγούδια που είν’ αστέρια
στα τραγούδια που είν’ μαχαίρια.

Το τραγούδι των Σειρήνων

Φεύγω κρυφά μια ζαβολιά
μ’ έχει πληγώσει.
Σαν τα παιδιά τώρα που ο άνεμος
φυσά ένα τραγούδι που δε λέει
να τελειώσει
και σε μια θάλασσα με παίρνει μακριά.

Είναι πολλές οι μουσικές να τις αντέξεις
όταν το πέλαγο βαλθεί να τραγουδά.
Χίλιες φωνές για να μη ξέρεις
να διαλέξεις κι ούτε κατάρτι να δεθείς
ούτε σχοινιά.

Θα πάω ψηλά με τα φτερά μου
που θα ανοίξω
στου παραδείσου τα παράξενα νησιά.
Λυσ’ τα μαλλιά σου να σε δω να σε γνωρίσω
Λυσ’ τα μαλλιά σου να σε δω στα σκοτεινά
Λυσ’ τα μαλλιά σου να σε δω να σε γνωρίσω
μέσα στου κόσμου τ’ αδιέξοδα στενά
μέσα στου κόσμου την απέραντη ερημιά
λύσ’ τα μαλλιά σου να `ρθω να σου μιλήσω.

Το τραγούδι των Συντρόφων

Μονάχοι,
θα ταξιδέψουμε στον κίνδυνο
Η Θάλασσα η ανοιχτή μας περιμένει
Είναι στη μοίρα μας
να μη χωράμε πουθενά
να μην υπάρχει μια στεργια
ν’ αράξουμε.

Για πάντα
αυτή η καρδιά μας η ασίγαστη
μας έβαλε τα χέρια στο τιμόνι
Με την ψυχή μας
να ανεμίζει στα πανιά
για έναν έρωτα εμείς
θα φύγουμε.

Ιθάκη
Για μας το πέλαγο το ξέσκεπο
γεμίσαν με μνηστήρες τα λιμάνια
Ο κόσμος πάντα
βρίσκει καινούργιο βασιλιά
κι εμείς μονάχοι ποιητές
θα μείνουμε

Χωρίς ταυτότητα

Χωρίς ταυτότητα και όνομα υπάρχω
ανάμεσα σ’ ανθρώπους σαν και μένα
με τα όνειρά μου τα μικρά κι απειλημένα
μ’ ένα σταυρό πάνω στο χώμα υπογράφω

Το που θα πάω είναι το μόνο που θυμάμαι
μέσα στο πλήθος σε μια πόλη που δεν ξέρω
Τη μοναξιά της ύπαρξής μου μεταφέρω
από παγκάκι σε παγκάκι που κοιμάμαι

Κάποιος με έδειχνε και φώναζε εμένα
μα εγώ δε γύρισα καθόλου να κοιτάξω
γιατί στην πόλη αυτή δε γνώριζα κανένα
γιατί στην πόλη αυτή εγώ ήμουν ο Κανένας.

Translate from

Αναζήτηση

Translate from

Ετικέτα: Μίκης Θεοδωράκης. Mikis Theodorakis

Ο κοασμός των βατράχων – Άρθρο του Μίκη Θεοδωράκη

Μίκης Θεοδωράκης: Η μόνη λύση

Το έργο του Μίκη Θεοδωράκη αποστέργει την ευκολία

Μίκης Θεοδωράκης. Tο χρέος απέναντι στην ιστορία και απέναντι στα όνειρα